The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

ມີເນື້ອໃນສຶກສາກ່ຽວກັບ: ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສຳຄັນ, ປະຫວັດການຄົ້ນຄວ້າ, ແນວຄວາມຄິດຂອງ ບັນດານັກວິທະຍາສາດ, ການກຳເນີດ ແລະ ວິວັດທະນາການຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ຫຼັກຖານວິວັດ ທະນາການ, ກົນໄກ ການວິວັດ, ກົກເຄົ້າ ແລະ ປະຫວັດການຂະຫຍາຍຕົວຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ພື້ນຖານກ່ຽວກັບຈຸລັງ, ການແບ່ງຈຸລັງ, ການແລກປ່ຽນທາດ ແລະ ພະລັງງານ, ໂລກຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ລະບົບນິເວດ ແລະ ການອະນຸ ລັກສິ່ງແວດລ້ອມ.

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Thadthasine, 2022-04-06 03:40:17

ຊີວະສາດທົ່ວໄປ

ມີເນື້ອໃນສຶກສາກ່ຽວກັບ: ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສຳຄັນ, ປະຫວັດການຄົ້ນຄວ້າ, ແນວຄວາມຄິດຂອງ ບັນດານັກວິທະຍາສາດ, ການກຳເນີດ ແລະ ວິວັດທະນາການຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ຫຼັກຖານວິວັດ ທະນາການ, ກົນໄກ ການວິວັດ, ກົກເຄົ້າ ແລະ ປະຫວັດການຂະຫຍາຍຕົວຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ພື້ນຖານກ່ຽວກັບຈຸລັງ, ການແບ່ງຈຸລັງ, ການແລກປ່ຽນທາດ ແລະ ພະລັງງານ, ໂລກຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ລະບົບນິເວດ ແລະ ການອະນຸ ລັກສິ່ງແວດລ້ອມ.

Keywords: ຊີວະສາດທົ່ວໄປ

ໝວດວຊິ າເລອື ກບງັ ຄບັ ສາຍສາ້ ງຄູມດັ ທະຍມົ

ວຊິ າຊວີ ະສາດທົ່ ວົ ໄປ

ສກົ ປີ 2022

ວຊິ າຊວີ ະສາດທົ່ ວົ ໄປ

ສາຍ ເຄມສີ າດ ລະບບົ 12+4 ປີທີ 1 ພາກຮຽນ 2

ຮຽບຮຽງໂດຍ:
ປທ ທດັ ທະສນິ ພມົ ມະແສງ

ກວດແກໂ້ ດຍ:
ປອ ສຸລພິ ອນ ສວີ ໄິ ຊ
ປທ ເພດັ ສະໝອນ ດວງສລີ ິ

ຄໍານຳ

ປມ້ ເຫລມັ້ ນຂີ້ ຽນ ແລະ ຮຽບຮຽງຂນ້ ເພ່ົ ອື ຮບັ ໃຊກ້ ານຮຽນ ການສອນ ວຊິ າຊວີ ະສາດ ຢົ່ ູໃນວທິ ະຍຳໄລຄູ
ສຳຍສາ້ ງຄູ ມດັ ທະຍມົ ສກສາ, ຊົ່ ງມເີ ນອື້ ໃນສກສາກ່ົ ຽວກບັ : ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສໍາຄນັ , ປະຫວດັ ການຄນົ້ ຄວາ້ ,
ແນວຄວາມຄດິ ຂອງ ບນັ ດານກັ ວທິ ະຍາສາດ, ການກາໍ ເນດີ ແລະ ວວິ ດັ ທະນາການຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ , ຫກັ ຖານວວິ ດັ
ທະນາການ, ກນົ ໄກ ການວວິ ດັ , ກກົ ເຄາົ້ ແລະ ປະຫວດັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ , ພນື້ ຖານກົ່ ຽວກບັ ຈຸ
ລງັ , ການແບ່ົ ງຈລຸ ງັ , ການແລກປົ່ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານ, ໂລກຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ , ລະບບົ ນເິ ວດ ແລະ ການອະນຸ
ລກັ ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມ.

ເນອື້ ໃນສ່ົ ວນຫາຍແປ ແລະ ຮຽບຮຽງຈາກຕໍາລາຊີວະສາດຂອງປື້ມຄຳພີຊີວະວິທຍຳ ສະບັບສົມບູນ
Entrance ມ 4-5-6 ຊົ່ ງມີ ພສ ປຣະສງົ ຫຳສະອຳດ ແລະ ພສ. ດຣ ຈດິ ກະເສມ ຫຳສະອຳດເປັນຜູຮ້ື ຽບຮຽງ ແລະ
ປມ້ື ຊວີ ະສຳດ 1, 2, 3 ກຸ່ ມວຊິ ຳສະເພຳະ ສຳຍສຳື້ ງຄູມດັ ທະຍມົ ລະບບົ 3 ປີ ກະຊວງສກຶ ສຳທກິ ຳນ ແລະ ກລິ ຳ,
ກມົ ສຳ້ື ງຄູ, ສູນພດັ ທະນຳຄູ ປີ 2008 ຮຽບຮຽງໂດຍ ຄຳໜູນ ແສນໄຊ ແລະ ມະນວີ ອນ ແສນພະສກ (ຊວີ ະສຳດ
1), ບວົ ແກວື້ ຊມົ ພູພກັ ດີ ແລະ ຜຸ່ ອງໃສ ຈນັ ພະສອນ (ຊວີ ະສຳດ 2) ແລະ ໜກູ ອນ ພຈິ ດິ ແລະ ມະນວີ ອນ ແສນ
ພະສກ (ຊວີ ະສຳດ 3). ນອກນນັື້ ຍງັ ມີ ແບບຮຽນຊວີ ະສຳດພນື້ ຖຳນ 1-2 ທຸ່ ຮີ ຽນຮຽງໂດຍ ໄຫງວ ແກວື້ ສະດຳ
ແລະ ຈນັ ທອນ ສມົ ວງົ ສຳ ສຳລບັ ໂຮງຮຽນສຳ້ື ງຄລູ ະບບົ 11+3 ກະຊວງສກຶ ສຳທກິ ຳນ ແລະ ກລິ ຳ ສູນພດັ ທະນຳຄູ ປີ
1997.

ເນອື້ ໃນທາງວທິ ະຍາສາດ ເປັນສົ່ ງິ ທ່ົ ຍີ າກ ແລະ ມຄີ ຸນຄ່ົ າ, ດົ່ ງັ ນນັ້ ຜູສ້ ອນ ຕອ້ ງມກີ ານເລອື ກເຟນັ້ ແລະ ປັບປຸງ
ເນອື້ ໃນສໍາລບັ ການແຕົ່ ງບດົ ສອນ ແລະ ຜູຮ້ ຽນຕອ້ ງມຄີ ວາມມານະເທົ່ າົ ທ່ົ ຄີ ວນ ຈ່ົ ງິ ຈະບນັ ລຸເຖິງຈດຸ ໝາຍແຫົ່ ງການ
ເປັນຄູ, ຕອ້ ງຮູນ້ ໍາໃຊຄ້ ວາມຮູຈ້ າກປມ້ ເຫລນັ້ ນເີ້ ພ່ົ ືອກະກຽມການຮຽນການສອນໃຫສ້ ອດຄົ່ ອງກບັ ຄວາມເປັນຈງິ
ຜູຮ້ ຽບຮຽນ ແລະ ຄະນະຜູກ້ ວດຜ່ົ ານ ໄດພ້ ະຍາຍາມກວດແກ ້ ແລະ ກ່ົ ນັ ກອງເນອື້ ໃນໃຫດ້ ທີ ່ົ ສີ ຸດເທ່ົ າົ ທ່ົ ຄີ ວນແຕົ່ ກ່ົ ໍບົ່ ໍ
ປັດສະຈາກຂໍຂ້ າດຕກົ ບກົ ຜົ່ ອງ ທາງດາ້ ນການຟືນ້ ແລະ ຫກັ ໄວຍະກອນ

ຖາ້ ຄຜູ ູສ້ ອນ ແລະ ນກັ ຮຽນຜູອ້ ົ່ ານປມ້ ພບົ ເຫນັ ຂໍຂ້ າດຕກົ ບກົ ຜົ່ ອງ ຈະແມ່ົ ນດາ້ ນໄວຍະກອນ ຫດາ້ ນເນອື້ ໃນ
ສາລະຕົ່ າງໆ ກະລຸນາແຈງ້ ໃຫພ້ ວກເຮາົ ຮູນ້ ໍາ ເພ່ົ ອື ປັບປຸງໃຫດ້ ຂີ ນ້ ພວກເຈາົ້ ຂໍຂອບໃຈທຸກພາກສ່ົ ວນທົ່ ໃີ ຫຄ້ ວາມ
ຮ່ົ ວມມື ແລະ ເຮດັ ໃຫປ້ ມ້ ຮຽບຮຽງສາໍ ເລດັ ລຸລ່ົ ວງດວ້ ຍດ.ີ

ຜູຮື້ ຽບຮຽງ

i

ສາລະບານ

ຄໍານໍາ..............................................................................................................................................i

ບດົ ທີ 1 .........................................................................................................................................1
ຄວາມຮູທ້ ່ົ ວົ ໄປກ່ົ ຽວກບັ ວທິ ະຍາສາດ ...................................................................................................1

1. ຄວາມໝາຍຂອງຊວີ ະສາດ .........................................................................................................1

2. ການສກສາວຊິ າຊວີ ະວທິ ະຍາ .....................................................................................................2
3. ປະຫວດັ ການຄນົ້ ຄວາ້ ຂອງນກັ ວທິ ະຍາສາດ...................................................................................3
4. ການພວົ ພນັ ວທິ ະຍາສາດທາໍ ມະຊາດກບັ ວທິ ະຍາສາດອົ່ ນື ໆ ...............................................................4

ບດົ ທີ 2 .........................................................................................................................................6

ທດິ ສະດວີ ວິ ດັ ທະນາການ ..................................................................................................................6
1. ແນວຄວາມຄດິ ກ່ົ ຽວກບັ ການກາໍ ເນດີ ຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ......................................................................6

2. ການກາໍ ເນດີ ໂມເລກຸນທາດອງົ ຄະທາດ ແລະ ການກໍາເນດີ ຈລຸ ງັ ..........................................................8

3. ທດິ ສະດຂີ ອງລາມາກ .............................................................................................................10

4. ທດິ ສະດຂີ ອງດາກວນິ .............................................................................................................11

5. ຄວາມໝາຍຂອງວວິ ດັ ທະນາການ..............................................................................................13

6. ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງທດິ ສະດກີ ານວວິ ດັ ທະນາການໃນຍຸກສະໄໜ ................................................13
1) ປັດໄຈສາໍ ຄນັ ທ່ົ ກີ ່ົ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ການປົ່ ຽນແປງແມົ່ ນແຊນ (Genes) ......................................................13

2) ການປັບຕວົ ......................................................................................................................13
7. ປະຫວັ ດການສກສາວວິ ດັ ທະນາການຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ...................................................................14

ບດົ ທ3ີ ........................................................................................................................................16
ຫກັ ຖານປະກອບການສກສາວວິ ດັ ທະນາການຂອງສົ່ ງີ ມຊີ ວີ ດິ ..................................................................16

1. ຫກັ ຖານທາງຊາກບູຮານ (Fossil Evidence...............................................................................16

2. ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນກາຍະວພິ າກປຽບທຽບ (Comparative Anatomy Evidence) ...........................17
3. ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນຄບັ ພະວທິ ະຍາ ຫື ໜ່ົ ໍລູກ (Embryology Evidnce)...........................................18

4. ຫກັ ຖານດາ້ ນການຈດັ ແບ່ົ ງວທິ ະຍາ (Taxonomy Evidence).......................................................18

5. ຫກັ ຖານການແຈກຍາຍທາງດາ້ ນພູມສາດ (Biogeography) .........................................................19

6. ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນກາໍ ມະພນັ ວທິ ະຍາ ຊວີ ະໂມເລກຸນ (Gemetics and Molecular Biology Evidence)
.............................................................................................................................................. 20

ບດົ ທີ 4 .......................................................................................................................................22
ຄວາມຮູພ້ ນື້ ຖານກົ່ ຽວກບັ ຈລຸ ງັ ..........................................................................................................22

1. ຄວາມຮູພ້ ນື້ ຖານກົ່ ຽວກບັ ຈລຸ ງັ ..................................................................................................22
2. ການເຄົ່ ອື ນໄຫວຂອງອາຫານ ແລະ ທາດຜົ່ ານຈລຸ ງັ ........................................................................28

2. ການແບົ່ ງຈລຸ ງັ .......................................................................................................................29

ບດົ ທີ 5 .......................................................................................................................................35

ການແລກປ່ົ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານ .................................................................................................35

1. ການແລກປົ່ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານ..........................................................................................35

ບດົ ທີ 6 .......................................................................................................................................42

ii

ໂລກຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ .....................................................................................................................42
1. ຄວາມໝາຍຂອງຊວີ ະໂລກ .......................................................................................................42
2. ຄຸນລກັ ສະນະລວມທ່ົ ເີ ດ່ົ ນັ ຂອງໂລກຊວີ ະສາດ..............................................................................42
3. ອງົ ປະກອບຂອງຊວີ ະໂລກ.......................................................................................................44
4. ຊວີ ະນານາພນັ .......................................................................................................................45
5. ຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ແລະ ການອະນລຸ ກັ ............................................................................49
6 ການຈດັ ລະບຽບສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ....................................................................................................54
7. ການຕງັ້ ຊ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ............................................................................................58
8. ການແບົ່ ງອານາຈກັ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ..........................................................................................59

ບດົ ທີ 7 .......................................................................................................................................67
ລະບບົ ນເິ ວດວທິ ະຍາ ......................................................................................................................67

1. ຄວາມໝາຍຂອງລະບບົ ນເິ ວດ ...................................................................................................67
2. ການພວົ ພນັ ລະບບົ ນເິ ວດກບັ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ .................................................................................68
3. ວງົ ຈອນຂອງທາດໃນລະບບົ ນເິ ວດ ............................................................................................71
4. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງລະບບົ ນເິ ວດ ............................................................................................76
5. ໂຄງສາ້ ງໜາ້ ທົ່ ຂີ ອງລະບບົ ນເິ ວດ................................................................................................82
6. ການປົກປັກຮກັ ສາຄຸມ້ ຄອງລະບບົ ນເິ ວດ ....................................................................................85
ບດົ ທີ 8 .......................................................................................................................................88
ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມກບັ ຊວີ ດິ ....................................................................................................................88
1. ຄວາມໝາຍຂອງສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມ ..................................................................................................88
2. ທາດມນົ ລະພດິ ທົ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຕາມຂະບວນການທາໍ ມະຊາດ ................................................................88
ເອກະສານອາ້ ງອງີ ...........................................................................................................................96

iii

ບດົ ທີ 1
ຄວາມຮູທ້ ່ົ ວົ ໄປກົ່ ຽວກບັ ວທິ ະຍາສາດ

ວທິ ະຍາສາດ ແມົ່ ນຂະບວນການທົ່ ເີ ວາົ້ ເຖິງການປົ່ ຽນແປງຂອງວດັ ຖຸ ການພວົ ພນັ ຂອງວດັ ຖຸ (ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ
ແລະ ສົ່ ງິ ບົ່ ໍມຊີ ວີ ດິ ) ແລະ ປະກດົ ການຕ່ົ າງໆ ໃນທໍາມະຊາດ. ແມົ່ ນການຄນົ້ ຄວາ້ ເພ່ົ ອື ຊອກຫາຄວາມເປັນຈງິ ແລະ
ຢັງ້ ຢືນຢົ່ າງມເີ ຫດມຜີ ນົ ຕົ່ ປໍ ະກດົ ການຕົ່ າງໆ ທ່ົ ເີ ກດີ ຂນ້ ໃນທາໍ ມະຊາດ.

1. ຄວາມໝາຍຂອງຊວີ ະສາດ

ຊີວະວິທະຍາ (Biology) ມຮີ າກສບັ ຈາກພາສາກກີ 2 ຄໍາ ຄື Bios ໝາຍເຖິງສົ່ ິງມຊີ ີວິດ ແລະ Logos
ໝາຍເຖງິ ຄວາມຄດິ ຫເຫດຜນົ ດົ່ ງັ ນນັ້ ຊວີ ະວທິ ະຍາຈົ່ ງໝາຍເຖງິ ການສກສາແນວຄດິ ຂອງຄນົ ກ່ົ ຽວກບັ ສົ່ ງິ ມຊີ ີ
ວດິ ຢ່ົ າງມເີ ຫດຜນົ ນນັ້ ເອງ.

1.1 ອງົ ປະກອບຂອງຊວີ ະວທິ ະຍາ ມີ 2 ສົ່ ວນ ຄ:ື
1.1.1 ຂະບວນການ (Process)

ໝາຍເຖງິ ວທິ ກີ ານທົ່ ໃີ ຊໃ້ ນການຄນົ້ ຄວາ້ ຫາຂໍແ້ ທຈ້ ງິ ຂອງປາກດົ ການຕົ່ າງໆ ໃນທໍາມະຊາດ ເຊ່ົ ງິ ກ່ົ ໍຄື ວທິ ກີ ານ
ທາງວທິ ະຍາສາດ ( Scientific Method) ນນັ້ ເອງ ມຂີ ນັ້ ຕອນດົ່ ງັ ນ:ີ້

• ການສງັ ເກດ (Observation)
ເປັນການລວບລວມຂໍແ້ ທຈ້ ງິ ທ່ົ ເີ ກດິ ຂນື້ ໃນທໍາມະຊາດ ຢ່ົ າງລະອຽດຮອບຄອບ ກງົ ກບັ ຄວາມເປັນຈງິ ບ່ົ ໍ ນໍາ

ຄວາມຄດິ ເຫນັ ເຂາົ້ ໄປປະປົນກບັ ຂມໍ້ ູນຈາກການສງັ ເກດ.
• ການກໍານດົ ບນັ ຫາ (Problem)
ເກດີ ຄວາມຢາກຮູຢ້ າກເຫນັ ຊົ່ າງຄດິ ຊ່ົ າງສງົ ໄສ ຫລກື ານສງັ ເກດພບົ ຂແໍ້ ທຈ້ ງິ ທ່ົ ຂີ ດັ ແຍງ້ ກບັ ສ່ົ ງິ ທົ່ ເີ ຄຍີ ຮູ ້ ບນັ ຫາ

ທົ່ ດີ ຕີ ອ້ ງຊດັ ເຈນບ່ົ ຄໍ ຸມເຄອື ມຄີ ຸນຄົ່ າທາງວທິ ະຍາສາດ ແລະ ກວດສອບພສິ ູດໄດດ້ ວ້ ຍການທດົ ລອງ ການສະແຫວງ

ຫາບນັ ຫາໃໝົ່ ໆ ຕະຫລອດເວລາ ຊ່ົ ວຍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມກາ້ ວໜາ້ ທາງວທິ ະຍາສາດ
• ການຕງັ້ ຂໍສ້ ມົ ມຸດຖານ (Hypothesis)
ເປັນການຄາດຄະເນຄໍາຕອບຢ່ົ າງມເີ ຫດຜນົ ອາດຖກື ຫລຜື ດິ ກໍໄດ້ ສມົ ມຸດຖານທົ່ ດີ ຄີ ວນຈະກະທດັ ຮດັ ຊດັ

ເຈນ ເຂົາ້ ໃຈງົ່ າຍ ແນະນໍາຊົ່ ອງທາງກວດສອບຂໍສ້ ົມມຸດຖານໄດ້ ມີຄວາມສໍາພັນກບັ ບັນຫາ ແລະ ຂໍເ້ ເທຈ້ ງິ ທ່ົ ີ

ລວບລວມໄດຈ້ າກການສງັ ເກດ
• ການທດົ ລອງ ຫກື ານກວດສອບຂໍສ້ ມົ ມຸດຖານ (Testing The Hypothesis)
ເປັນການພສິ ູດວ່ົ າສມົ ມຸດຖານຖກື ຕອ້ ງຫລບື ່ົ ໍ ຊ່ົ ງເຮດັ ໄດຫ້ ລາຍວທິ ີ ຄື ການລວບລວມຂໍແ້ ທຈ້ ງິ ຈາກການ

ສງັ ເກດປາກດົ ການໃນທໍາມະຊາດໂດຍກງົ ການສກສາຄນົ້ ຄວາ້ ລວບລວມຈາກເອກະສານຫລຜື ນົ ງານວໄິ ຈຕ່ົ າງ ໆ ທົ່ ີ
ມຜີ ູອ້ ົ່ ນື ສກສາມາກ່ົ ອນ ການທດົ ລອງ (Experiment) ນຍິ ມົ ໃຊກ້ ນັ ຫລາຍທ່ົ ສີ ຸດໃນທາງວທິ ະຍາສາດ ໂດຍມກີ ານ
ວາງແຜນ ຫລື ອອກແບບການທດົ ລອງຢ່ົ າງຮອບຄອບຮດັ ກຸມເພົ່ ອື ໃຫຜ້ ນົ ການທົດລອງເປັນທ່ົ ຍີ ອມຮບັ ໄດ້ ໂດຍ
ສະເພາະຢົ່ າງຍ່ົ ງິ ການຄວບຄຸມ.

• ການບນັ ທກຜນົ ແລະ ການອະທບິ າຍ
ການບນັ ທກຜນົ ແມົ່ ນໝາຍເຖງິ ການບນັ ທກຂມໍ້ ູນຕົ່ າງໆ ທ່ົ ໄີ ດຈ້ າກການສງັ ເກດເຫນັ ຫໄື ດຜ້ ່ົ ານການທດົ ລອງ

ການອະທບິ າຍ ແມ່ົ ນໝາຍເຖງິ ການບນັ ລະຍາຍລກັ ສະນະ ແລະ ປະກດົ ການຕ່ົ າງໆ ຂອງຂໍມ້ ນູ ທົ່ ມີ ຢີ ົ່ ູຢ່ົ າງມເີ ຫດຜນົ
ໃນການອະທບິ າຍບາງຄງັ້ ຕອ້ ງນາໍ ໃຊກ້ ານສງັ ເກດ ແລະ ການຄດິ ໄລົ່ ເພົ່ ອື ເປັນຫກັ ຖານ.

1

• ການວເິ ຄາະແລະສະຫບຜນົ (Analysis And Conclusion)
ເປັນການນໍາຂໍມ້ ູນຈາກການທດົ ລອງມາຫາຄວາມສໍາພນັ ກນັ ເພົ່ ອື ອະທບິ າຍແລະສະຫລຸບວ່ົ າຂໍສ້ ມົ ມຸດຖານ

ຖກື ຕອ້ ງຫລບື ່ົ ໍ
1.1.2 ຄວາມຮູ ້ (Knowledge)

ໝາຍເຖງິ ຜນົ ທົ່ ເີ ກດີ ຈາກການສກສາຄນົ້ ຄວາ້ ໂດຍໃຊຂ້ ະບວນການທາງດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ ຄ:ື
• ຂໍເ້ ເທຈ້ ງິ (Fact)

ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈງິ ທົ່ ປີ າກດົ ໃນທໍາມະຊາດ ສາມາດສງັ ເກດໄດໂ້ ດຍກງົ ຂໍແ້ ທຈ້ ງິ ໃນທໍາມະຊາດຍ່ົ ອມຖືກ
ຕອ້ ງສະເໝີ ແຕົ່ ການສງັ ເກດຂໍແ້ ທຈ້ ງິ ອາດຜດິ ພາດໄດ.້

• ຂໍມ້ ູນ (Data)
ໝາຍເຖງິ ຂໍແ້ ທຈ້ ງິ ທົ່ ໄີ ດຈ້ າກການສງັ ເກດປາກດົ ການທໍາມະຊາດ ຫລກື ານທດົ ລອງຫລເື ອກະສານຈາກການ

ວໄິ ຈຕ່ົ າງໆ ຊ່ົ ງນໍາມາລວບລວມໄວຢ້ ່ົ າງເປັນລະບບົ

• ທດິ ສະດີ (Theory)
ໝາຍເຖງິ ຂສໍ້ ມົ ມຸດຖານທ່ົ ຜີ ່ົ ານການກວດສອບຫລາຍ ໆ ເທົ່ ອື ຈນົ ສາມາດນໍາມາອະທບິ າຍຫລທື າໍ ນາຍຂໍແ້ ທ້

ຈງິ ອົ່ ນື ໆ ທົ່ ຄີ າ້ ຍກນັ ໄດ້ ທດິ ສະດອີ າດປົ່ ຽນແປງໄດຫ້ າກໄດຮ້ ບັ ຂມໍ້ ູນ ຫລຂື ແໍ້ ທຈ້ ງິ ໃໝ່ົ ໆເພ່ົ ມີ ຂນ້
• ກດົ ເກນ (Law)
ໝາຍເຖງິ ທດິ ສະດທີ ່ົ ສີ າມາດອະທບິ າຍປາກດົ ການໃນທໍາມະຊາດໄດຢ້ ົ່ າງກວາ້ ງຂວາງເປັນເວລາດນົ ຈນົ ເປັນ

ທົ່ ຍີ ອມຮບັ ສາມາດທດົ ສອບຜນົ ໄດເ້ ໝອື ນເດມີ ທຸກໆ ເທ່ົ ອື ໂດຍບ່ົ ໍມຂີ ໍໂ້ ຕແ້ ຍງ້ ໃດ ໆ ເພາະເປັນຄວາມຈງິ ທ່ົ ບີ ່ົ ໍປ່ົ ຽນ
ແປງການວເິ ຄາະຂໍມ້ ນູ ແລະ ສະຫລຸບຜນົ

2. ການສກສາວຊິ າຊວີ ະວທິ ະຍາ

ການສກສາດາ້ ນຊວີ ະວທິ ະຍາມຫີ ລາຍສາຂາວຊິ າ ໄດແ້ ກົ່ :
- ສດັ ວທິ ະຍາ (Zoology) ສກສາກົ່ ຽວກບັ ເລ່ົ ອື ງສດັ
- ພດື ສາດ (Botany) ສກສາກ່ົ ຽວກບັ ເລ່ົ ອື ງພດື
- ຈລຸ ນິ ຊວີ ທິ ະຍາ (Microbiology) ສກສາກ່ົ ຽວກບັ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຂະໜາດນອ້ ຍໆ ທົ່ ເີ ບົ່ ງິ ດວ້ ຍຕາເປົ່ ົາບົ່ ເໍ ຫນັ .

ການສກສາຊວີ ະວທິ ະຍາຍງັ ມຮີ ູບແບບການສກສາໃນແນວທາງອົ່ ນື ໆ ອກີ ຫວງຫາຍອກີ ຄ:ື
- ກາຍະວພິ າກສາດ ( Anatomy ) ຄນົ້ ຄວາ້ ກ່ົ ຽວກບັ ການປະກອບສາ້ ງຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໂດຍການຜົ່ າຕດັ .
- ຈລຸ ງັ ວທິ ະຍາ ( Cytology ) ຄນົ້ ຄວາ້ ກົ່ ຽວກບັ ຈລຸ ງັ
- ສາລລິ ະວທິ ະຍາ ( Physiology ) ຄນົ້ ຄວາ້ ກົ່ ຽວກບັ ໜາ້ ທ່ົ ,ີ ການເຮດັ ວຽກ ແລະ ກນົ ໄກຕ່ົ າງໆ ໃນການ

ເຮດັ ວຽກຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ .
- ໜ່ົ ໍລູກວທິ ະຍາ ( Embryology ) ຄນົ້ ຄວາ້ ກ່ົ ຽວກບັ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງໜົ່ ໍລູກ ແລະ ຂນັ້ ຕອນຕ່ົ າງໆ

ໃນການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ.

ໃນປະຈບຸ ນັ ຄວາມຮູກ້ ົ່ ຽວກບັ ວຊິ າຊວີ ະວທິ ະຍາ ໃນລະດບັ ໂມເລກຸນໄດມ້ ກີ ານພດັ ທະນາ ແລະ ກາ້ ວໜາ້
ຢົ່ າງໄວວາໃນການນໍາໃຊຄ້ ວາມຮູ ້ ແລະ ປະສບົ ການກ່ົ ຽວກບັ ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມານໍາໃຊໃ້ ຫເ້ ກດີ ປະໂຫຍດຕ່ົ ໍມະນຸດເຊ່ົ ນັ :

1) ການໝກັ (Fermentation) ຜະລດິ ເຫາົ້ , ເບຍ, ນາໍ້ ປາ, ເຂາົ້ ໜມົ ແລະ ຜະລດິ ຢາຕາ້ ນເຊອື້ ໂດຍການນໍາ

ໃຊຈ້ ລຸ ະຊບີ ບາງຊະນດິ .
2) ວິທີການນໍາໃຊແ້ ມ່ົ ແປ້ງ (Enzyme) ເປັນທາດເລົ່ ັງປະຕິກິລິຍາເຄມີໃນການຜະລິດອາຊິດອາມິນ

(Acide Amine) ໃນການຜະລດິ ອາຫານສດັ .

2

3) ການນາໍ ເອາົ ສ່ົ ງິ ເສດເຫອື ມາໃຊຄ້ ນື ໃໝ່ົ ເຊົ່ ນັ ການຜະລດິ ປຸ໋ ຍ
4) ການນໍາເອົາວັດຖຸ ດິບມານໍາໃຊ້ໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດ ເຊົ່ ັນ: ການຜະລິດເຫົາ້ ຈາກແຊນລຸ ຍໂລສ

(Cellulose)

3. ປະຫວດັ ການຄນົ້ ຄວາ້ ຂອງນກັ ວທິ ະຍາສາດ

ຕາມຫກັ ຖານຖານມະນຸດໄດຄ້ ນົ້ ພບົ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມາກວ່ົ າ 2 ພນັ ປີມາແລວ້ ທົ່ ມີ ມີ ະນດຸ ສນົ ໃຈກ່ົ ຽວກບັ ຕນົ
ເອງວົ່ າ: ຕນົ ແມ່ົ ນຫຍງັ ? ເກດີ ມາໄດດ້ ວ້ ຍວທິ ໃີ ດ ? ມສີ ົ່ ວນປະກອບແນວໃດ ? ຈາກນນັ້ ກົ່ ໍກາ້ ວໄປສນົ ໃຈສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ີ
ຊວີ ດິ ອ່ົ ນື ໆ ເຊົ່ ນັ : ພດື ແລະ ສດັ .

ຍອ້ ນການເຊົ່ ືອຖືພະເຈາົ້ ໃນຍຸກໂຣມນັ ຈົ່ ງິ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດບົ່ ໍໄດຮ້ ັບຜົນເທົ່ ົາທົ່ ີຄວນ,
ການຄນົ້ ຄວາ້ ທາງວທິ ະຍາສາດຖກື ຫຍໍທ້ ,ໍ້ ນກັ ວທິ ະຍາສາດຖກື ກດີ ກນັ ບົ່ ໃໍ ຫມ້ ກີ ານຄນົ້ ຄວາ້ ທາງວທິ ະຍາສາດເລຍີ .

ຕກົ ມາຮອດປີ ຄ.ສ 131-200 ທົ່ ານ ກາແລນ ໄດພ້ ະຍາຍາມຄນົ້ ຄວາ້ ກາຍະວພິ າກຄນົ ໂດຍການນໍາໃຊສ້ ດັ
ຂນັ້ ສູງອົ່ ນື ໆ ມາສກສາ ແລະ ສມົ ທຽບກບັ ຮ່ົ າງກາຍມະນຸດ ຕົ່ ໍຈາກຍຸກໂຣມນັ ປະມານ 600 ປີ ຈົ່ ງິ ມນີ ກັ ວທິ ະຍາ
ສາດຟືນ້ ຟູຄວາມຮູທ້ າງວທິ ະຍາສາດຄນື ໃໝ່ົ ແລະ ໄດລ້ ວບລວມແນວຄວາມຄດິ ທາງວທິ ະຍາສາດໃນສາຂາຕ່ົ າງໆ

ຄ:ື
- ຄ.ສ 1541-1654 ທົ່ ານ ວລິ າເຊຍ ໄດປ້ ັບປຸງວຊິ າກາຍະວພິ າກຂອງມະນຸດໃຫສ້ ມົ ບູນຂນ້ ກວ່ົ າເກົ່ າົ .

- ຄ.ສ 1578-1658 ທົ່ ານ ວລິ ຽມຮາໄວ ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວອງັ ກດິ ໄດສ້ ກສາກ່ົ ຽວກບັ ກການໝນູ ວຽນຂອງ

ເລອື ດໃນຮ່ົ າງກາຍຄນົ .
- ຄ.ສ 1635-1703 ທົ່ ານ ໂຣເບດີ ຮຸກ (Robert Hook ) ສກສາຈລຸ ງັ ສາໍ ເລດັ ຂນັ້ ພນື້ ຖານ
- ຄ.ສ 1632-1723 ທ່ົ ານ ອນັ ໂຕນວານ ເລວີ ນັ ຮຸ ກ ໄດນ້ ໍາໃຊກ້ ອ້ ງຈຸລະທັດ ສກສາສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ີວດິ ຂະໜາດ

ນອ້ ຍໆ

- ຄ.ສ 1808-1881 ທົ່ ານ ແມດັ ທອິ າສ ສະໄລເດນັ ແລະ ທົ່ ານ ສະວານ ປີ ຄ.ສ 1810-1882 ໄດສ້ າ້ ງທດິ ສະ

ດກີ ່ົ ຽວກບັ ຈລຸ ງັ ຈນົ ໄດຮ້ ບັ ຜນົ ສາໍ ເລດັ .
ການສກສາກົ່ ຽວກບັ ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໄດມ້ ຄີ ວາມກາ້ ວໜາ້ ຂະຫຍາຍຕວົ ມາຮອດປະຈບຸ ນັ ນກັ ວທິ ະ ຍາສາດ
ຫາຍທົ່ ານໄດສ້ ບື ຕົ່ ໍຄນົ້ ຄວາ້ ຄ:ື

- ຄ.ສ 1809-1882 ທ່ົ ານ ຊາກ ດາວນິ (Charles Darwin) ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວອງັ ກດິ ສກສາການກາໍ ເນີ
ດ ແລະ ວວິ ດັ ທະນາການຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ໄດຊ້ ົ່ ວື ົ່ າ: ເປັນບດິ າແຫ່ົ ງວຊິ າວວິ ດັ ທະນາການ.

- ຄ.ສ 1707-1778 ທ່ົ ານ ຊາກ ລນິ ເນ (Charles Linner) ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວສະວເີ ດນັ ໄດຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ວທິ ີ
ການຈດັ ແບ່ົ ງ ການຕງັ້ ຊົ່ ຂື ອງພດື ແລະ ສດັ .

- ຄ.ສ 1809 ທົ່ ານ ລາມາກ (Lamark) ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວຝຣົ່ ັງ ທົ່ ານໄດມ້ ຜີ ນົ ງານໃນການສາ້ ງປື້ມ “

ປຣດັ ຊະຍາ ” ສດັ ຕະສາດ.
- ຄ.ສ 1924 ທົ່ ານ ໂອປາຣນິ (Oparine) ໄດຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ກົ່ ຽວກບັ ການກາເນດີ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ
- ຄ.ສ 1822-1844 ທົ່ ານ ແມນເດລ (Mandel) ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວອອສເຕເຣຍຄນົ້ ຄວາ້ ກົ່ ຽວກບັ ການ

ສບື ເຊອື້ ຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ .
- ຄ.ສ 1901-1940 ທົ່ ານ ແລນສະແຕນເນີ (Lanstener) ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວອາເມຣກິ າຄນົ້ ຄວາ້ ກ່ົ ຽວກບັ

ໝວດເລອື ດ.
- ຄ.ສ 1849-1935 ທ່ົ ານ ປາວລບົ ໄດຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ກ່ົ ຽວກບັ ບດົ ບາດຕົ່ ອມນາໍ້ ລາຍ.
- ຄ.ສ 1845-1916 ທ່ົ ານ ອອີ ີ ແມກັ ຍກີ ບົ ຄນົ້ ຄວາ້ ກົ່ ຽວກບັ ບດົ ບາດຂອງເມດັ ເລອື ດຂາວຕ່ົ ກໍ ບັ ຮ່ົ າງກາຍ.

3

4. ການພວົ ພນັ ວທິ ະຍາສາດທໍາມະຊາດກບັ ວທິ ະຍາສາດອ່ົ ນື ໆ

ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມສີ ່ົ ວນພວົ ພນັ ກບັ ສົ່ ງິ ອ່ົ ືນໆ ນອກຕວົ ເພ່ົ ອື ເຮດັ ໃຫຂ້ ະບວນການດໍາລງົ ຊີວິດດໍາເນີນໄປຕາມ
ປົກກະຕິ ແລະ ຊວີ ະສາດກ່ົ ເໍ ປັນວທິ ະຍາສາດທົ່ ສີ ກສາເຖງິ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ .

ດົ່ ັງນນັ້ ຊວີ ະສາດຈ່ົ ງິ ມຄີ ວາມຈໍາເປັນຕອ້ ງພວົ ພນັ ກບັ ວິທະຍາສາດອ່ົ ືນໆ ຫາຍສາຂາເຊ່ົ ັນ: ວຊິ າເຄມສີ າດ,
ວຊິ າຟຊິ ກິ ສາດ, ວຊິ າພດຊະຄະນດິ , ປະຫວດັ ສາດ, ພູມສີ າດ, ທ່ົ ລໍ ະນສີ າດສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມແລະ ສຸຂະວທິ ະຍາ.

4.1 ການພວົ ພນັ ກບັ ວຊິ າເຄມ:ີ
ຊວີ ດິ ປະກອບດວ້ ຍທາດເຄມີ ຊວີ ດິ ດໍາລງົ ຄງົ ຕວົ ໄດຍ້ ອ້ ນມປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມໃີ ນຮົ່ າງກາຍ. ດົ່ ງັ ນນັ້ ວຊິ າເຄມກີ ່ົ ໍ

ແມ່ົ ນສາຍພວົ ພນັ ອນັ ສໍາຄນັ ຂອງຊວີ ະສາດ.

4.2 ການພວົ ພນັ ກບັ ຟິຊກິ ສາດ
ວຊິ າຟິຊກິ ສາດກົ່ ໍມບີ ົດບາດສໍາຄນັ ເຊົ່ ງິ ນໍາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການວດັ ແທກອຸ ນະພູມທ່ົ ເີ ໝາະສມົ ໃນຮ່ົ າງ ກາຍທ່ົ ມີ ີ

ຊວີ ດິ , ນາໍ ໃຊກ້ ານຄາໍ ນວນຄົ່ າຂອງອາຫານ ແລະ ການຊມົ ໃຊພ້ ະລງັ ງານຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ .

ຕວົ ຢົ່ າງ:

- ການວດັ ແທກອຸນະພູມຂອງຄນົ ແມົ່ ນ 37oC
- ການຄໍານວນພະລງັ ງານທ່ົ ເີ ຄົ່ ອື ນໄຫວໃນແຕ່ົ ລະໜາ້ ວຽກ ເຊ່ົ ນັ : ຂຽນໜງັ ສແື ມ່ົ ນໃຊພ້ ະລງັ ງານ 1,36-147

Cal/1h/1Kg, ຫນີ້ ກລິ າ 7,28-9,88 Cal/1h/1Kg, ອອກແຮງງານໜກັ 6,79-7,35 Cal/1h/1Kg, ນອນ

ຫບັ 0,97-1,05 Cal/1h/1Kg.

4.3 ການພວົ ພນັ ກບັ ວຊິ າຄະນດິ ສາດ
ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນທໍາມະຊາດມຈີ າໍ ນວນຫວງຫາຍ ສະນນັ້ ຕອ້ ງຄໍານວນ ຫື ຄດິ ໄລົ່ ການ ເຄົ່ ອື ນໄຫວຕົ່ າງໆ

ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໂດຍສະເພາະການຄາໍ ນວນຄວາມໜາແໜນ້ ຂອງປະຊາກອນຄວາມຖ່ົ ຂີ ອງແຊນ, ອດັ ຕາການເກດີ ,
ອດັ ຕາການຕາຍຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຊົ່ ງິ ຈາໍ ເປັນຕອ້ ງມຄີ ວາມຮູທ້ າງຄະນດິ ສາດ.

ຕວົ ຢົ່ າງ:

- ການຄາໍ ນວນແບບແຊນ 1 ຄົ່ ພູ າບລກັ ສະນະ ແລະ 2 ຄ່ົ ພູ າບລກັ ສະນະ (1:2:1, ...........)

4.4 ການພວົ ພນັ ກບັ ວຊິ າທໍລະນສີ າດ
ແມ່ົ ນການຄນົ້ ຄວາ້ ຢົ່ າງເລກິ ເຊົ່ ງິ ກົ່ ຽວກບັ ສົ່ ວນປະກອບຂອງເປືອກໂລກ, ຄວາມເປັນມາຂອງເປືອກໂລກ ຫື

ໜົ່ ວຍໂລກ. ເວາົ້ ລວມແມົ່ ນການຊອກຮູປ້ ະຫວດັ ຂອງໜົ່ ວຍໂລກແຕ່ົ ມກື້ າໍ ເນດີ ຈນົ ມາຮອດປະຈບຸ ນັ ແລະ ຄນົ້ ຄວາ້
ກົ່ ຽວກບັ ໝົ່ ູດາວພະເຄາະຕົ່ າງໆ ໃນລະບບົ ສຸລຍິ ະຈກັ ກະວານເຊົ່ ງິ ປະກອບມດີ າວພະເຄາະ 9 ດວງ. ສ່ົ ວນໂລກເຮາົ

ປະຈບຸ ນັ ແມົ່ ນຢ່ົ ູໃນອນັ ດບັ 3 ຢົ່ ູໃນດາວພະເຄາະທງັ ໝດົ .
4.5 ການພວົ ພນັ ກບັ ສົ່ ງິ ແວດ

ໃນທາໍ ມະຊາດຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໄດມ້ ກີ ານພວົ ພນັ ນໍາກນັ ທາງດາ້ ນທົ່ ຢີ ົ່ ູອາໄສ, ອາຫານ, ການແລກປ່ົ ຽນທາດ
ແລກປົ່ ຽນພະລງັ ງານ, ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ເປັນເຜົ່ າົ ພນັ ແລະ ອົ່ ນື ໆ ເຊ່ົ ງິ ການຢ່ົ ູຮ່ົ ວມກນັ ນມີ້ ນັ ສະແດງອອກຫາຍດາ້ ນ
ເຊ່ົ ນັ :

- ການລົ່ າເຫຍ່ົ ອື

- ການກາຝາກ

- ການມປີ ະໂຫຍດຮ່ົ ວມກນັ
- ສົ່ ງິ ທົ່ ເີ ປັນກາງ
- ສ່ົ ງິ ທ່ົ ເີ ພົ່ ງິ ພາເຊົ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ

4

- ພາວະເກອື້ ກນູ
4.6 ການພວົ ພນັ ກບັ ວຊິ າສຸຂະວທິ ະຍາ

ການພວົ ພນັ ກບັ ສຸຂະວທິ ະຍາມຄີ ວາມຈາໍ ເປັນ ແລະ ສາໍ ຄນັ ໃນການຮຽນຮູກ້ ົ່ ຽວກບັ ພະຍາດຊະ ນດິ ຕົ່ າງໆ ທົ່ ີ
ເກີດຂນ້ ພາຍໃນຮ່ົ າງກາຍສກສາຫາສາເຫດທົ່ ພີ າໃຫເ້ ກດີ ພະຍາດ ຊອກຮູວ້ ິທປີ ້ອງກນັ ພະຍາດ ແລະ ວິທີຮັກສາ
ສຸຂະພາບ.

ຕວົ ຢ່ົ າງ:
- ເຊອື້ ພະຍາດຕ່ົ າງໆ ເຊ່ົ ນັ : ອະຫວິ າ, ທອ້ ງບດິ , ໄຂທ້ ລໍ ະພດິ , ແມົ່ ທອ້ ງ ຫແື ມົ່ ກາຝາກ ໄຂຍ້ ຸງຕົ່ າງໆ. ມສີ າເຫດ

ເກດີ ມາຈາກຫຍງັ .
4.7 ການພວົ ພນັ ກບັ ວຊິ າປະຫວດັ ສາດ
ນາໍ ໃຊວ້ ຊິ ານີ້ ເຂາົ້ ໃນການຄນົ້ ຄວາ້ ກ່ົ ຽວກບັ ຍຸກສະໄໝົ່ ຕ່ົ າງໆ ຂອງການກໍາເນດີ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຢົ່ ູໃນໂລກ.
ຕວົ ຢ່ົ າງ:
- ໜົ່ ວຍໂລກກໍາເນດີ ຂນ້ ມາ ປະມານ 4.500-5.000 ລາ້ ນປີ ແລະ ແບົ່ ງເປັນແຕົ່ ລະຍຸກຂອງການກໍາເນີດສ່ົ ິງ
ມຊີ ວີ ດິ .
4.8 ການພວົ ພນັ ກບັ ວຊິ າພູມສາດ
ແມ່ົ ນເວາົ້ ເຖງິ ການແຈກຢາຍຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ , ການກໍາເນດີ ລະດກູ ານຕົ່ າງໆ ພະຍາກອນວທິ ະຍາ, ອໍານວຍ
ຄວາມສະດວກໃນການສກສາຫາຜນົ ກະທບົ ອາກາດຕ່ົ ໍສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ອ່ົ ນື ໆ.
ຕວົ ຢົ່ າງ: ລະດກູ ານຕົ່ າງໆ

5

ບດົ ທີ 2

ທດິ ສະດວີ ວິ ດັ ທະນາການ

1. ແນວຄວາມຄດິ ກົ່ ຽວກບັ ການກໍາເນດີ ຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ

ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເກດີ ຂນ້ ໄດມ້ າຢົ່ າງໃດນນັ້ ຍງັ ບົ່ ໍມນີ ກັ ວທິ ະຍາສາດທ່ົ ານໃດສາມາດພສິ ູດໄດຢ້ ່ົ າງຊດັ ເຈນ ມພີ ຽງ
ສມົ ມຸດຖານ ກ່ົ ຽວກບັ ກໍາເນດີ ຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເທ່ົ າົ ນນັ້ ນກັ ວທິ ະຍາສາດໃນອະດດີ ຫລາຍທ່ົ ານໄດຕ້ ງັ້ ສມົ ມຸດຖານເຖິງ
ກໍາເນີດຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ີວິດຊະນດິ ທໍາອິດເທງິ ໂລກ ໂດຍເຊົ່ ືອກນັ ວົ່ າສົ່ ງິ ມຊີ ີວດິ ສາມາດກໍາເນດີ ຂນ້ ເອງໄດຈ້ າກສ່ົ ງິ ບົ່ ໍມີ
ຊວີ ດິ ເຊຸ່ ງິ ເປັນ ອດິ ທພິ ນົ ຂອງຄວາມເຊົ່ ອື ທາງສາດສະໜາ ຕ່ົ ໍມາ ຫລຸຍ ພາດເຕີ (LouisPasteur) ໄດທ້ ໍາການວໄິ ຈ
ແລະ ພສິ ູດໄດວ້ ່ົ າສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ິດກໍາເນດີ ມາຈາກສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ິດເທ່ົ າົ ນນັ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຂໍສ້ ົງໄສວ່ົ າ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແລກເລ່ົ ມີ ຂອງ

ໂລກຖກື າໍ ເນດີ ມາໄດຢ້ ່ົ າງໃດ.
ແຕົ່ ຄວາມຈງິ ແລວ້ ທາດແທຂ້ ອງການມຊີ ວີ ດິ ແມ່ົ ນຫຍງັ ? ແລະ ທາດທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເກດີ ຂນ້ ມາໄດແ້ ນວໃດ? ຄາໍ

ຖາມນໃີ້ ຜກົ່ ໍຕອບໄດຍ້ າກ ເພາະເປັນບນັ ຫາທ່ົ ີສບັ ສົນກວົ່ າໝົ່ ູຢົ່ ູໃນຊວີ ະສາດໃນສະໄໝກົ່ ອນ. ຕ່ົ າງຝ່ົ າຍຕົ່ າງກົ່ ໍມີ
ທດັ ສະນະກ່ົ ຽວກບັ ກກົ ເຄາົ້ ຂອງການມຊີ ວີ ດິ ແຕກຕ່ົ າງກນັ ຄດື ົ່ ງັ ລ່ົ ຸມນ:ີ້

1. ຄວາມສໍານກຝົ່ າຍຈດິ ຕະນຍິ ມົ (ສາສະໜາ) ໃຫທ້ ດັ ສະນະກົ່ ຽວກບັ ກກົ ເຄົາ້ ການມຊີ ວີ ິດວ່ົ າ: “ ວນິ ຍານ
ແມ່ົ ນປັດໄຈຕດັ ສນິ ກວົ່ າໝ່ົ ູ ຮ່ົ າງກາຍພຽງແຕົ່ ເປັນບົ່ ອນອາໄສຊ່ົ ວົ ຄາວຂອງຂອງວນິ ຍານເທົ່ າົ ນນັ້ ເມົ່ ອື ເວລາ
ວນິ ຍານໜອີ ອກຈາກຮົ່ າງກາຍ ຮ່ົ າງກາຍກົ່ ຈໍ ະຕາຍ ”

2. ຊວີ ສິ າດຢົ່ ູເທງິ ໂລກລນ້ ແຕ່ົ ແມົ່ ນເທວະດາຟາ້ ແຖນ ເປັນຜູປ້ ັນ້ ແຕົ່ ງຈົ່ ງິ ເກດີ ມພີ ດື , ສດັ ແລະ ຄນົ ເຮາົ
3. ຊວີ ະສາດທງັ ໝດົ ລວ້ ນແຕ່ົ ຢົ່ ູໃຕຜ້ ົນກະທບົ ຈາກສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທາງທໍາມະຊາດແລະ ສມົ ທບົ ກບັ ປັດໄຈ

ອົ່ ນື ໆ ເປັນຜູຍ້ ູດ້ ນັ ຈ່ົ ງິ ເຮດັ ໃຫຮ້ ່ົ າງກາຍ ຊວີ ະສາດນນັ້ ອາດເກດີ ຂນ້ ໂດຍບງັ ເອນີ .
4. ການມຊີ ວີ ດິ ເທງິ ໜາ້ ໂລກນີ້ ແມົ່ ນໄດນ້ ໍາສົ່ ງົ ມາຈາກບນັ ດາດາວເຄາະດວງອ່ົ ນື ໆ ໂດຍພາຍໃຕຮ້ ູບຮ່ົ າງເມດັ

ຊວີ ດິ .
5. ການມຊີ ວີ ດິ ແມົ່ ນການເຄ່ົ ອື ນໄຫວຂອງວດັ ຖຸທ່ົ ໄີ ດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ ເຖງິ ລະດບັ ສູງ

6. ທາດມຊີ ວີ ດິ ແມົ່ ນກາໍ ເນດີ ມາຈາກວດັ ຖຸອງົ ຄະທາດໂດຍຜົ່ ານຂະບວນການແລກປ່ົ ຽນທາດອນັ ດນົ ນານ.

7. ທາດແທຂ້ ອງການມຮີ ູບຮົ່ າງແມ່ົ ນການຄງົ ຕວົ ຂອງບນັ ດາທາດໂປຣຕນີ
8. ທາດແທຂ້ ອງການມຊີ ວີ ດິ ແມ່ົ ນການປ່ົ ຽນໃໝ່ົ ເອາົ ເອງ ຢົ່ າງບ່ົ ໍຢຸດຢັ້ງຂອງທາດໂປຣຕນີ ໂດຍຜົ່ ານຂະບວນ

ການແລກປົ່ ຽນທາດ.
9. ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແມ່ົ ນກໍາເນດີ ມາຈາກສົ່ ງິ ບົ່ ມໍ ຊີ ວີ ດິ .
1.1 ທດິ ສະດຢີ ັງ້ ຢືນການກໍາເນດີ ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ

ໂລກ (EARTH) ມອີ າຍຸກວົ່ າ 4,500 ລາ້ ນປີ ມຂີ ະໜາດເສນັ້ ຜົ່ ານສູນກາງບໍລເິ ວນເສນັ້ ສູນສູດ 12,755 ກິ
ໂລແມດັ ໝຸນຮອບຕວົ ເອງດວ້ ຍຄວາມໄວ 1670 ກໂິ ລແມດັ ຕ່ົ ໍຊ່ົ ວົ ໂມງ (465 ແມດັ ຕົ່ ໍວນິ າທ)ີ ໃຊເ້ ວລາ 24 ຊົ່ ວົ
ໂມງ ໂຄຈອນຮອບດວງອາທດິ ດວ້ ຍຄວາມໄວ 108, 000 ກໂິ ລແມດັ ຕ່ົ ຊໍ ່ົ ວົ ໂມງ (30 ກໂິ ລແມດັ ຕ່ົ ໍວນິ າທ)ີ ໃຊເ້ ວລາ
365 ມື້ ໂລກເປັນດາວເຄາະຫິນທ່ົ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່ົ ທົ່ ສີ ຸດໃນລະບບົ ສຸ ລຍິ ະ ແລະ ມສີ ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ິດອາໄສຫຍໂດຍມີ
ມະນດຸ ເປັນສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທົ່ ເີ ປັນສດັ ປະເສດີ ທ່ົ ສີ ຸດຄອງໂລກ.

ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເກດີ ຂນ້ ໄດແ້ ນວໃດ?
ມະນຸດມຄີ ວາມສງົ ໄສມາດນົ ແລວ້ ວົ່ າ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທງັ ຫລາຍໃນໂລກນນັ້ ກໍາເນດີ ມາໄດຢ້ ົ່ າງໃດ ແລະ ຕ່ົ າງກ່ົ ໍມີ
ຄໍາອະທບິ າຍທົ່ ມີ ຄີ ວາມແຕກຕ່ົ າງກນັ ໄປຕາມຍຸກສະໄໝລວມທງັ ວທິ ກີ ານຫາຄໍາຕອບ ຊົ່ ງຈະສງັ ເກດໄດວ້ ່ົ ານກັ ປາດ
ຫລນື ກັ ວທິ ະຍາສາດລຸນ້ ເກ່ົ າົ ຈະລວບລວມຂໍມ້ ູນດວ້ ຍການສງັ ເກດແລວ້ ຕອບຄໍາຖາມ ແຕກຕົ່ າງກບັ ໃນຍຸກສະໄໝ

6

ໃໝ່ົ ທ່ົ ີ ໃຊກ້ ານທດົ ລອງແລວ້ ລວບລວມຂມໍ້ ູນຈາກການທດົ ລອງມາໃຊໃ້ ນການຕອບຄໍາຖາມ ເຊ່ົ ນັ ໃນສະໄໝບູຮານ
ການກໍາເນດີ ສ່ົ ິງມຊີ ວີ ດິ ມາຈາກແນວຄດິ ຈາກນກັ ສາສະຫນາໃນປະເທດທົ່ ມີ ອີ າລຍິ ະທໍາບູຮານເຊົ່ ນັ : ຈນີ , ອີຍບິ
ໂດຍສ່ົ ວນໃຫຍົ່ ມກັ ສະຫລຸບວ່ົ າ: ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເກດີ ຈາກການສາ້ ງຂນ້ ໂດຍພະເຈາົ້ ຫລສື ົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ອີ ໍານາດເໜອື ມະນຸດ ຊົ່ ງ
ເປັນຂມໍ້ ູນທົ່ ມີ ກັ ໄດ້ ຈາກຄວາມເຊ່ົ ອື ໃນຍຸກນນັ້ ໆ ໃນປະຈບຸ ນັ ແນວຄດິ ການກໍາເນດີ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແບ່ົ ງເປັນ 3 ແນວຄດິ

ຕາມຍຸກສະໄໝ ແລະ ວດັ ທະນະທຳ ຄ:ື
ທດິ ສະດທີ ີ 1 ທດິ ສະດກີ ານເກດີ ຂນ້ ເອງ ເຊ່ົ ອື ວ່ົ າສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເກດີ

ມາຈາກສົ່ ງິ ບ່ົ ໍມຊີ ວີ ດິ ຄວາມເຊົ່ ອື ເລົ່ ມິ ຈາກນກັ ປາດຊາວກກີ ມຄີ ວາມເຊ່ົ ອື
ວົ່ າສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເກດີ ຈາກຂຕີ້ ມົ ຫລເື ກດີ ຈາກສານທົ່ ບີ ົ່ ມໍ ຊີ ວີ ດິ ໄດແ້ ກົ່ : ດນິ ,
ນໍາ້ , ລມົ , ໄຟ ຫລງັ ຈາກນນັ້ ສ່ົ ງິ ເຫລົ່ າົ ນນັ້ ຈະມກີ ານປະກອບ ຂນ້ ເປັນຮູບ
ຮົ່ າງແລວ້ ມວີ ນິ ຍານເຂາົ້ ມາສງິ ຢ່ົ ູ ໂດຍເລ່ົ ມິ ຈາກສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຮູບແບບງົ່າຍ ໆ
ແລວ້ ປົ່ ຽນແປງໄປເປັນສົ່ ງິ ມີຊີ ວດິ ທົ່ ຊີ ບັ ຊອ້ ນຫລາຍຂນ້ ຕວົ ຢົ່ າງເຊົ່ ັນ
ຄວາມເຊ່ົ ອື ຂອງອະລສີ ໂຕສທ່ົ ວີ ົ່ າສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ມາຈາກ ດນິ ແລະ ນໍາ້ ເຊົ່ ນັ
ໜເູ ກດີ ມາຈາກດນິ ຊ່ົ ຸມ ຂກີ້ ະເດອື ນເກດີ ມາຈາກຂອງບູດເນົ່ າົ ໃນດນິ ທດິ
ສະດນີ ບີ້ ົ່ ໍເປັນທົ່ ຍີ ອມຮບັ ເນົ່ ອື ງຈາກຫາຫລກັ ຖານມາພສິ ູດບ່ົ ໍໄດ.້

ຮູບ 2.1 ອະລສິ ໂຕສ ນກັ ປາດຊາວກກີ

ທດິ ສະດທີ ີ 2 ທດິ ສະດສີ ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ມາຈາກນອກໂລກ ເຊົ່ ອື ວ່ົ າສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ອາດມາຈາກຈລຸ ນິ ຊຫີ ລສື ົ່ ງິ ມຊີ ວີ ິດ
ຂະໜາດນອ້ ຍຈາກນອກໂລກ ເນ່ົ ອື ງຈາກມກີ ານກວດພບົ ວົ່ າອຸ ກາບາດທົ່ ຕີ ກົ ລງົ ມາສ່ົ ູພນື້ ໂລກບາງກອ້ ນນນັ້ ມຊີ ນິ້
ສົ່ ວນ ຂອງສານອນິ ຊຢີ ົ່ ູ ຍກົ ຕວົ ຢົ່ າງເຊົ່ ນັ ທາດຄາຣບ໌ ອນ (C) ຊົ່ ງເປັນທາດສໍາຄນັ ຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໃນໂລກ ລວມທງັ

ມສີ ະປໍຂອງແບກັ ທເີ ຣຍ (Bacteria)
ທິດສະດີທີ 3 ທດິ ສະດີວວິ ດັ ທະນາການທາງເຄມີ ເຊ່ົ ືອກນັ ວ່ົ າ ສ່ົ ງິ ມີ

ຊວີ ດິ ເລ່ົ ມິ ເກດີ ຂນ້ ໃນໂລກເມ່ົ ອື ຫລາຍລາ້ ນປີກົ່ ອນດວ້ ຍການ ລວມຕວົ ຂອງ
ອະນງົ ຄະທາດໃນປັດໄຈທ່ົ ເີ ໝາະສມົ ຫລກັ ຖານມາຈາກ ການທດົ ລອງຂອງ

ສະແຕນລີ ມນິ ເລີ ດວ້ ຍການຈໍາລອງບນັ ຍາກາດໂລກໃນຍຸກແລກໂດຍນໍາ
ຫລອດທດົ ລອງທົ່ ບີ ນັ ຈນຸ ໍາ້ ກ໊າສມເີ ທນ ( CH4) ແອມໂມເນຍ (NH3) ແລະ

ໄຮໂດນເຈນຊັນໄຟດ໌ ແລວ້ ເຮັດໃຫເ້ ກີດປະກາຍໄຟໃນຫລອດທົດລອງ
(ແທນຟາ້ ຜ່ົ າ ແລະ ຟາ້ ເຫອື້ ມ) ຜນົ ທົ່ ໄີ ດຄ້ ຂື ອງແຫລວ ຄາ້ ຍນາໍ້ ແກງທົ່ ປີ ະກອບ
ໄປດວ້ ຍກດົ ອະມໂິ ນ ກດົ ໄຂມນັ ນາ້ ຕານ ແລະ ທາດອງົ ຄະທາດອົ່ ນື ໆ ຊົ່ ງເປັນ
ໂມເລກຸນພນື້ ຖານຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເຮດັ ໃຫນ້ ກັ ວທິ ະຍາສາດສະຫລຸບໄດວ້ ່ົ າສົ່ ິງ
ມຊີ ວີ ດິ ອາດເກດີ ຈາກສານເຄມໄີ ດໂ້ ດຍ ຕອ້ ງອາໄສປັດໄຈທົ່ ເີ ໝາະສມົ ຊົ່ ງໃນ
ປະຈບຸ ນັ ຖວື ົ່ າເປັນທດິ ສະດທີ ່ົ ໄີ ດຮ້ ບັ ການຍອມຮບັ ຫລາຍທົ່ ສີ ຸດ.

ຮູບ 2.2 ສະແຕນລີ ມນິ ເລີ
ແລວ້ ໂມເລກຸນຂອງທາດອງົ ຄະທາດພນື້ ຖານເຫລົ່ າົ ນນັ້ ລວມກນັ ກາຍເປັນສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໄດແ້ ນວໃດ ມກີ ານ
ຄາດການວ່ົ າ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ອາດເກດີ ຈາກໂມເລກຸນສານອນິ ທພີ ນື້ ຖານທ່ົ ລີ ວມຕວົ ຢົ່ ູໃນຮູບຂອງຟອງ ທົ່ ເີ ກດີ ຈາກໂມເລ
ກຸນຂອງໄຂມນັ ຮຽກວ່ົ າ ໂຄເອເຊລີ ເ໌ ວດ (Coacervate) ຈາກນນັ້ ໂຄເອເຊລີ ເ໌ ວດຈະ ເລ່ົ ມິ ສາ້ ງເຈຍ້ ຫຸມ້ ຫລມື ກີ ານ
ລວມໂຄເອເຊລີ ເ໌ ວດຍ່ົ ອຍອ່ົ ນື ໆ ເຂາົ້ ນໍາກນັ ແລວ້ ໃຊປ້ ະໂຫຍດ ຫລສື ົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ອາດເກດີ ຈາກການທ່ົ ໂີ ມເລກຸນສານ

7

ອງົ ຄະທາດທ່ົ ມີ ກີ ານສງັ ເຄາະ ແລະ ຈາລອງຕວົ ເອງຂນ້ ມາ (ຄຸນສມົ ບດັ ຄາ້ ຍສານພນັ ທຸກໍາ) ແຕ່ົ ບົ່ ວໍ ່ົ າມນັ ຈະເກດີ ດວ້ ຍ
ວທິ ໃີ ດ ສຸດທາ້ ຍສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຈາໍ ພວກທາໍ ອດິ ກ່ົ ຖໍ ກື ໍາເນດີ ຂນ້ ພວກມນັ ມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍແບກທເີ ລຍ.

2. ການກໍາເນດີ ໂມເລກຸນທາດອງົ ຄະທາດ ແລະ ການກໍາເນດີ ຈລຸ ງັ

ວວິ ດັ ທະນາການຂອງໂລກ ເລ່ົ ມີ ແຕົ່ ທໍາອດິ ຈນົ ມາເຖິງການກໍາເນີດສ່ົ ິງທົ່ ມີ ຊີ ີວດິ ແມ່ົ ນໄດແ້ ບົ່ ງເປັນ 2 ຂະ

ບວນການຄ:ື

1) ວວິ ດັ ທະນາການທາງເຄມີ

2) ວວິ ດັ ທະນາການທາງຊວີ ະພາບ

2.1 ວວິ ດັ ທະນາການທາງເຄມີ

ອາຍຸໂລກປະມານ 4,500-5000 ລາ້ ນປີ ສະພາບອາກາດເລ່ົ ມີ ເຢັນລງົ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ C, H, O, N…

ກາຍເປັນຂອງແຂງ, ຂອງແຫວ ອດັ ຕວົ ກນັ ແໜນ້ ເຂາົ້ . ເຊົ່ ງິ ການກໍາເນດີ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແມ່ົ ນແບ່ົ ງຕາມໄລຍະດ່ົ ງັ ນ:ີ້

❖ ໄລຍະທີ 1 Hydrogen ເປັນຫກັ ໂລກເລົ່ ມີ ເຢັນລງົ

H-O-H H2O (ນຳື້ ) ຝົນ ແຫ່ົ ງນໍາ້

H-N-H NH3 (ແອມໂມເນຍ) ແຫົ່ ງນາໍ້

H

H CH4 (ມເີ ທນ) ແຫ່ົ ງນາໍ້
H-C-H

H

❖ ໄລຍະທີ 2 ເລ່ົ ມີ ເກດີ ທາດອງົ ຄະທາດ 1. ນໍາ້ ຕານ
2. ກຣີເຊຣີ ິນ
CH4 + CH4 ແສງຕາເວນັ 3. ກດົ ໄຂມນັ
4. ກດົ ອາມໂິ ນ
CH4 + H2O 5. ໄພຣມີ ດີ ນິ
CH4 + CH3 ຟາ້ ເຫອື້ ມ 6. ພວິ ຣິນ
CH4 + ທາດອົ່ ນື ໆ ບນັ ຈໄຸ ຟຟາ້

❖ ໄລຍະທີ 3 ພນື້ ດນິ , ນໍາ້ ຍງັ ມອີ ຸນະພູມສູງ
1) ນາໍ້ ຕານ + ນໍາ້ ຕານ = ຄາຣໂບໄຮເດຣດ

2) ກຣີເຊຣີ ນິ ໄຂມນັ
3) ກດົ ໄຂມນັ

4) ກດົ ອາມໂິ ນ ໂປຣຕນິ , ເອນໄຊ
5) ກດົ ອາມໂິ ນ

6) ໄພລມີ ດີ ນິ ກດົ ນວິ ຄຣີອກີ (DNA, RNA) + ນາໍ້ ຕານ + P
7) ພວິ ຣນີ

8

❖ ໄລຍະທີ 4 ເກດີ ທາດອງົ ຄະທາດທ່ົ ມີ ໂີ ມເລກຸນໃຫຍົ່

ກຣດົ ນວິ ຄຣອີ ກິ + ໂປຣຕນິ = ນວິ ຄຣີໂອໂປຣຕນິ

ນວິ ຄຣີໂອໂປຣຕນິ = ນວິ ຄຣີໂອໂປຣຕນິ (ໃໝົ່ )

Mutation1

2.2 ວວິ ດັ ທະນາການທາງຊວີ ະພາບ

ຫງັ ວວິ ດັ ທະນາການທາງເຄມີ 3,000 ລາ້ ນປີ
❖ ໄລຍະທີ 5 ເກດີ ທະເລ ແລະ ມະຫາສະໝຸດ

ລວມຕວົ ກນັ

H2O + ນວິ ຄຣີໂອໂປຣຕນີ + ທາດອງົ ຄະທາດ ຈລຸ ງັ

ຄຸນສມົ ບດັ ຂອງສົ່ງິ ທ່ົມີ ຊີ ວີ ດິ ສະໄໝທາໍ ອດິ (ປະມານ 2,000 ລາ້ ນປີ ມາແລວ້ )
- ເລົ່ ມີ ມກີ ານຫາຍໃຈ (O2 = CO2)
- ນວິ ຄຣີໂອໂປຣຕນີ ສາມາດສາ້ ງຂນ້ ມາເອງໄດ້
- ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ສາ້ ງທາດໃໝົ່ ຂນ້

- ນວິ ຄຣີໂອໂປຣຕນີ (Genes) ຄວບຄຸມການທາໍ ງານ

ວວິ ດັ ທະນາການຂອງຈລຸ ງັ ທາໍ ອດິ

Monera – (ບ່ົ ໍມເີ ຈຍ້ ຫຸມ້ ແກົ່ ນຈລຸ ງັ )

ແບກທເີ ຣຍ, ເທາົ ສນີ ໍາ້ ເງນິ ແກມຟາ້

ຈລຸ ງັ ທາໍ ອດິ Protista – (ມເີ ຈຍ້ ຫຸມ້ ແກ່ົ ນຈລຸ ງັ )

ພດື , ສດັ ທົ່ ເີ ຫອື ລອດ

Virus - ໄວຣສັ (ບ່ົ ໍນບັ ເປັນຈລຸ ງັ ເພາະດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ໃນຈລຸ ງັ ອ່ົ ນື )

❖ ໄລຍະທີ 6 ຈລຸ ງັ ປັບຕວົ ເພ່ົ ອື ການຢ່ົ ູລອດ
- Parasitism, Eater ໄດອ້ າຫານຈາກຈລຸ ງັ ອ່ົ ນື

- Chemosynthesizer ໄດອ້ າຫານຈາກທາດອງົ ຄະທາດໂດຍກງົ ໄດແ້ ກ່ົ : ພວກແບກັ ທເີ ຣຍບາງຊະນດິ .

- Photosynthesizer ໄດອ້ າຫານຈາກການສງັ ເຄາະດວ້ ຍແສງ (CO2 = O2).
❖ ໄລຍະທີ 7 ການປ່ົ ຽນແປງສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມທາງກາຍະພາບ ຈາກ O2 ທົ່ ໄີ ດຈ້ າກໄລຍະທີ 6.

- O2 + CH4 CO2 + H2O
- O2 + NH3 N2 + H2O
- O2 + O2 O3 (Ozone ປອ້ ງກນັ ແສງ UV)

- O2 + ໂລຫະ ແຮ່ົ , ຫນີ
- O2 + ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ CO2 + ພະລງັ ງານ

1 ການກາຍພນັ , ການຜົ່ າເຫ່ົ າົ ເປັນການປ່ົ ຽນແປງຢ່ົ າງກະທນັ ຫນັ ຂອງທາດກໍາມະພນັ .

9

3. ທດິ ສະດຂີ ອງລາມາກ ຮູບທີ 2.3 ລາມາກ

ກດົ ແຫ່ົ ງການຖົ່ າຍທອດລກັ ສະນະທົ່ ເີ ກດີ ຂນື້ ໃໝ່ົ

ຊອງບັບຕິດເດ ລາມາກ (Jean Baptistede Larmarck) ເປັນ
ນກັ ຊີວະສາດຝຣົ່ ັງເສດເປັນບຸກຄົນທໍາອດິ ທ່ົ ີໄດວ້ າງຮາກຖານທາງວວິ ດັ
ທະນາການຂນ້ ແລະ ໄດຕ້ ງັ້ ທດິ ສະດຂີ ນ້ ຮຽກວົ່ າທດິ ສະດຂີ ອງລາມາກ

(Lamarck’s theory)ແລະຕພີ ມິ ໃນໜງັ ສື Philosophinezoologigue
ໃນປີ ພ.ສ.2345 ເປັນທ່ົ ເີ ຊົ່ ອື ຖກື ນັ ຫລາຍກວົ່ າ 70 ປີ ລາມາກ ໄດສ້ ກ
ສາ ແລະ ຈາໍ ແນກພດື ແລະ ສດັ ແລະ ພບົ ວົ່ າລກັ ສະນະຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ິດ

ຈະປ່ົ ຽນແປງໄປຕາມສະພາບແວດລອ້ ມໃນອານາຈກັ ສັດຈະມີແບບ
ສະບັບພືນ້ ຖານແບບດຽວກນັ ສດັ ຊະນດິ ດຽວກນັ ຍົ່ ອມມຮີ ູບແບບພນື້
ຖານຄກື ນັ ແລະ ການປ່ົ ຽນແປງຂອງລກັ ສະນະໃໝົ່ ທົ່ ເີ ກດິ ຂນື້ ຍ່ົ ອມເປັນ
ປະໂຫຍດແກ່ົ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ນນັ້ ໆ ຂໍແ້ ທຈ້ ງິ ຈາກການສກສາເຫລ່ົ າົ ນເີ້ ຮັດໃຫ້
ລາມາກສະເໜີທິດສະດວີ ວິ ັດທະນາການຂອງລາມາກຂນ້ ມໃີ ຈຄວາມ

ສໍາຄນັ ຄ:ື

1. ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແລະສົ່ ວນຕົ່ າງ ໆ ຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ມຄີ ວາມໂນມ້ ທົ່ ຈີ ະມຂີ ະໜາດເພົ່ ມີ ຂນ້

2. ການເກດີ ອະໄວຍະວະໃໝົ່ ມຜີ ນົ ມາຈາກຄວາມຕອ້ ງການໃໝົ່ ໃນການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ
3. ອະໄວຍະວະໃດທ່ົ ຖີ ືກໃຊຢ້ ່ົ ູສະເໝີ ມຄີ ວາມໂນມ້ ທ່ົ ຈີ ະມກີ ານຈະເລນີ ແລະ ມຂີ ະໜາດເພົ່ ມີ ຂນ້ ອະໄວຍະວະ

ໃດບ່ົ ໍຄ່ົ ອຍໄດໃ້ ຊຈ້ ະຫາຍໄປ ເຊ່ົ ງິ ພດັ ທະນາໄປເປັນກດົ ການໃຊ້ ແລະ ບົ່ ໍໃຊ້ (Law of Use and Disuse).
4. ການປົ່ ຽນແປງຕົ່ າງ ໆ ທ່ົ ເີ ກດິ ຂນື້ ທງັ 3 ປະການຂາ້ ງຕນົ້ ສາມາດຖົ່ າຍທອດໄປສົ່ ູລູກຫານໄດ້ ຮຽກວົ່ າ ກດົ ແຫ່ົ ງ

ການຖ່ົ າຍທອດລກັ ສະນະທ່ົ ເີ ກດິ ຂນື້ ໃໝ່ົ (Law of Inheritance of Acquired Characteristics) ອນັ ເປັນ
ຜນົ ໃຫເ້ ກດີ ການປ່ົ ຽນແປງຮູບຮົ່ າງລກັ ສະນະຫາຍຂນ້ ຕາມໄລຍະເວລາ.

ລາມາກໄດອ້ ະທບິ າຍລກັ ສະນະຄໍຍາວຂອງຢີລາຟວົ່ າ ຍລີ າຟໃນອະດດີ ນນັ້ ຄໍສນັ້ ກວ່ົ າປັດຈບຸ ນັ ຍລີ າຟຕອ້ ງ
ຢືດຄໍຂນ້ ກນິ ຍອດໄມທ້ ົ່ ຢີ ົ່ ູສູງໆ ເມ່ົ ອື ເປັນເຊ່ົ ນັ ນດີ້ ນົ ໆ ຈ່ົ ງເຮດັ ໃຫລ້ ູກຫລານຍລີ າຟຄໍຄົ່ ອຍໆ ຍາວຂນ້ ແລະ ລກັ ສະ
ນະດ່ົ ງັ ກ່ົ າວສາມາດຖ່ົ າຍທອດລກັ ສະນະໄປສົ່ ູລູກຫານໄດ້ ໃນຍຸກນນັ້ ໄດຮ້ ບັ ການເຊົ່ ອື ຖຫື າຍ ແຕ່ົ ໃນປະຈບຸ ນັ ຄວາມ
ເຊົ່ ອື ນໄີ້ ດໝ້ ດົ ໄປເນົ່ ອື ງຈາກການຖົ່ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ບ່ົ ໍໄດເ້ ກດີ ຈາກການຝກ ຫກື ານ

ໃຊຢ້ ົ່ ູເໝີ

ຢີລຳຟໃນອຳດດຶ ຢີລຳຟໃນປະຈບນັ

ຮູບທີ 2.4 ວວິ ດັ ທະນາການຂອງຢີລາຟຄໍຍາວຕາມທດິ ສະດຂີ ອງລາມາກ

10

4. ທດິ ສະດຂີ ອງດາກວນິ

4.1 ທດິ ສະດກີ ານຄດັ ເລອື ກໂດຍທໍາມະຊາດຂອງດາວນິ
ຊາ ດາວນິ ເປັນນກັ ທາໍ ມະຊາດວທິ ະຍາໄດເ້ ດນິ ທາງໄປກບັ ເຮອື ສໍາຫວດ ບເີ ກນີ ຂອງລດັ ຖະບານອງັ ກດິ ເຊ່ົ ງິ ເ

ດນີ ທາງໄປສໍາຫວດ ແລະ ເຮດັ ແຜນທ່ົ ຂີ ອງຝົ່ ັງທະເລ ດໍວປີ ໍເມລກິ າໃຕ້ ດາວນິ ໄດປ້ ະສບົ ການ ຈາກການສກສາພດື
ແລະ ສດັ ທົ່ ມີ ຢີ ົ່ ູສະເພາະທ່ົ ໝີ ່ົ ເູ ກາະກາລາປາກອດ (Galapagos) ແຫົ່ ງດຽວໃນໂລກ ດາວນິ ໄດສ້ ງັ ເກດນກົ ກະຈອກ
ທ່ົ ຢີ ່ົ ູບໍລເິ ວນໝ່ົ ູເກາະກາລາປາກອດ ແລະ ນກົ ຟິນ (finch) ຫາຍຊະນດິ ພບົ ວ່ົ າແຕົ່ ລະຊະນດິ ມຂີ ະໜາດ ແລະ ຮູບ
ຮ່ົ າງຂອງປາກແຕກຕ່ົ າງກນັ ຕາມຄວາມ ເໝາະສມົ ແກົ່ ການທົ່ ຈີ ະໃຊກ້ ນິ ອາຫານແຕ່ົ ລະປະເພດ ນກົ ຟນິ ມລີ ກັ ສະນະ
ຄາ້ ຍນກົ ກະຈອກຫາຍຢ່ົ າງ ແຕກຕ່ົ າງກນັ ສະເພາະລກັ ສະນະຂອງປາກເທ່ົ າົ ນນັ້ ດາວນິ ເຊົ່ ອື ວ່ົ າ ບນັ ພະບຸລຸດຂອງນກົ
ຟິນເທງິ ເກາະກາລາປາກອດໜາ້ ຈະສບື ເຊອື້ ສາຍມາຈາກນກົ ຟິນເທງິ ແຜົ່ ນດນິ ໃຫຍ່ົ ແຕ່ົ ເນົ່ ອື ງຈາກການປ່ົ ຽນແປງທາງ
ທໍລະນີວິທະຍາ ເຮັດໃຫໝ້ ົ່ ູເກາະນີແ້ ຍກຈາກແຜ່ົ ນດິນໃຫຍ່ົ ແລະ ເກີດການປ່ົ ຽນແປງທາງກໍາມະພັນ ຂອງ
ບນັ ພະບຸລຸດນກົ ຟິນ ມາເປັນເວລາດນົ ຈນົ ເກດີ ວວິ ດັ ທະນາການເປັນສະປີຊໃີ ໝ່ົ ຂນ້

ຮູບທີ 2.5 ນກົ ຟນິ ຊະນດິ ຕົ່ າງໆ ເທງິ ໝ່ົ ເູ ກາະກາລາປາກອສ
ທດິ ສະດຂີ ອງດາວນິ ແລະ ວອນເລຊ

ດາວນິ ແລະ ວອນເລດໄດສ້ ະເໜີທດິ ສະດກີ ານເກດີ ສະປີຊໃີ ໝ່ົ ອນັ ເນົ່ ອື ງມາຈາກການຄດັ ເລອື ກໂດຍທໍາ
ມະຊາດ ທດິ ສະດກີ ານຄດັ ເລອື ກໂດຍທາໍ ມະຊາດ (theory of natural selection) ມເີ ນອື້ ໃນ ດົ່ ງັ ນ:ີ້
1. ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຊະນດິ ດຽວກນັ ອາດແຕກຕົ່ າງກນັ ນໍາເລກັ ນອ້ ຍ ຮຽກວ່ົ າ variantion (ການປົ່ ຽນແປງ ຫື ຄວາມແຕກ

ຕ່ົ າງ)
2. ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ມລີ ກູ ຫານຈາໍ ນວນຫາຍຕາມລໍາດບັ ເລຂາຄະນດິ ແຕ່ົ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແຕົ່ ລະຊະນດິ ກໍມຈີ າໍ ນວນເກອື ບຄງົ ທົ່ ີ

ເພາະມຈີ າໍ ນວນໜົ່ ງຕາຍໄປ
3. ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຈໍາເປັນຕອ້ ງມກີ ານຕົ່ ໍສູເ້ ພົ່ ອື ຄວາມຢ່ົ ູລອດ (struggle of existence) ໂດຍລກັ ສະນະທ່ົ ປີ ົ່ ຽນແປງ

ບາງລກັ ສະນະ ທ່ົ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຈະດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ົ ູໄດ້ ແລະ ສບື ພນັ ຖົ່ າຍທອດໄປສ່ົ ູລກູ ຫານ
4. ສົ່ ິງມຊີ ວີ ິດທົ່ ີເໝາະສົມທ່ົ ີສຸດເທົ່ າົ ນນັ້ ທ່ົ ຢີ ົ່ ູລອດ (survival the fittest) ແລະ ດໍາລງົ ເຜົ່ ົາພນັ ຂອງຕົນໄວ້ ແລະ

ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການຄດັ ເລອື ກຕາມທໍາມະຊາດເກດີ ຄວາມແຕກຕົ່ າງ ໄປຈາກສະປີຊເີ ກົ່ າົ ຫາຍຂນ້ ຈນົ ເກດີ ສະປີຊີ
ໃໝົ່ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທົ່ ຈີ ະຢົ່ ູລອດ ບົ່ ໍຈາໍ ເປັນຕອ້ ງເປັນສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ແີ ຂງແຮງທ່ົ ສີ ຸດ ແຕ່ົ ເປັນສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ເີ ໝາະສມົ ກບັ
ສະພາບແວດລອ້ ມຫາຍທົ່ ສີ ຸດ.

11

ໃນກໍລະນຍີ ລີ າຟຄໍຍາວນນັ້ ອະ ທບິ າຍຕາມທດິ ສະດຂີ ອງດາວນິ ໄດວ້ ົ່ າ ຍລີ າຟມີ ບນັ ພະບຸລຸດທົ່ ຄີ ສໍ ນັ້ ແຕົ່ ເກດີ
ມີ variation ທົ່ ມີ ຄີ ໍຍາວຂນ້ ເຊ່ົ ງິ ສາ ມາດຫາອາຫານ ພວກໃບໄມໄ້ ດດ້ ກີ ວົ່ າໂຕພວກຄໍສັນ້ ແລະ ຖ່ົ າຍທອດລກັ
ສະນະຄໍຍາວໄປສ່ົ ູລກູ ຫານໄດ້ ສົ່ ວນພວກຄໍສນັ້ ຫາອາຫານໄດບ້ ົ່ ໍດີ ຫຍື າດອາຫານ ສູພ້ ວກຄຍໍ າວບ່ົ ໍໄດໃ້ ນທ່ົ ສີ ຸດກົ່ ໍຈະ
ຕາຍໄປ ຈົ່ ງິ ເຮດັ ໃຫ້ ໃນປະຈບຸ ນັ ມແີ ຕົ່ ຍລີ າຟຄຍໍ າວເທ່ົ າົ ນນັ້ .

ຮູບທີ 2.6 ທດິ ສະດກີ ານວວິ ດັ ທະນາການຂອງຍລີ າຟຂອງດາວນິ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານຄດັ ເລອື ກໂດຍທາໍ ຊາດ
ດາວນິ ໄດຊ້ ່ົ ວື ົ່ າເປັນພ່ົ ໍແຫົ່ ງວຊິ າວິວັດທະນາການ ທດິ ສະດກີ ານຄດັ ເລອື ກໂດຍທໍາມະຊາດຂອງດາວິນດົ່ ງັ ນີ້
“ ການປ່ົ ຽນແປງທ່ົ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໃດໆ ກົ່ ໍຕາມຈະມສີ ົ່ ວນຊ່ົ ວຍໃຫສ້ ົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ສາມາດດໍາລງົ ຊວີ ດິ ໄດ້ ໃນສ່ົ ງິ
ແວດລອ້ ມນນັ້ ໆ ສ່ົ ວນການປ່ົ ຽນແປງທົ່ ບີ ົ່ ເໍ ໝາະສມົ ເຮດັ ໃຫສ້ ົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຖກື ກໍາຈດັ ໄປ ດວ້ ຍເຫດນເີ້ ມ່ົ ອື ເວລາຜົ່ ານໄປ
ດນົ ຂນ້ ລກັ ສະນະທ່ົ ເີ ໝາະສມົ ກ່ົ ຈໍ ະສະສມົ ໄປດນົ ຂນ້ ເກດີ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແຕກຕົ່ າງ ຈາກເກົ່ າົ ຫາຍຈນົ ໃນທ່ົ ສີ ຸດກໍເກດິ ສ່ົ ິງ
ມຊີ ວີ ດິ ສະປີຊໃີ ໝົ່ ” ດ່ົ ງັ ສະແດງໃນຮູບ.

12

ຄວາມ​ສາມາດໃ​ ນກ​ ານແ​ ຜົ່ ພນັ ຂໍຈ້ າໍ ກດັ ຂອງສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ
(reproductive ability) (environmental restriction)

ການຕົ່ ໍສູເ້ ພົ່ ອື ຄວາມຢ່ົ ູລອດ ການປົ່ ຽນແປງຂອງກາໍ ມະພນັ
(Struggle for existence) (heritable variantion)

ການຄດັ ເລອື ກໂດຍທາໍ ມະຊາດ ການປ່ົ ຽນແປງຂອງສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ
(natural selection) (environmental changes)

ວວິ ດັ ທະນາການ
(Evolution)

ແຜນວາດທີ 2.7 ສະແດງແຜນພູມສະແດງແນວຄວາມຄດິ ຫກັ ຕາມທດິ ສະດກີ ານຄດັ ເລອື ກ
ໂດຍທໍາມະຊາດຂອງ ຊາ ດາວນິ ແລະ ວອນເລຊ

5. ຄວາມໝາຍຂອງວວິ ດັ ທະນາການ

ວວິ ດັ ທະນາການ ແມ່ົ ນການປົ່ ຽນແປງລກັ ສະນະຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຄ່ົ ອຍເປັນຄົ່ ອຍໄປຕາມກາລະເວລາ ໂດຍ
ມກີ ານປົ່ ຽນແປງທົ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຢົ່ າງຊາ້ ໆ ເຊົ່ ງິ ການວວິ ດັ ນນັ້ ຈະໃຊເ້ ວລາເປັນພນັ ໆ ຫລື າ້ ນໆ ປີ.

ສະນນັ້ ໃນຊ່ົ ວົ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຮາົ ຈົ່ ງິ ບ່ົ ໍສາມາດເຫັນການປ່ົ ຽນແປງລກັ ສະນະທ່ົ ຈີ ະແຈງ້ . ວວິ ດັ ທະນາການ
ເປັນຕນົ້ ເຫດໜ່ົ ງທ່ົ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ພນັ ໃໝົ່ ຂນ້ ດົ່ ງັ ທົ່ ພີ ວກເຮາົ ເຫນັ ຢົ່ ູທຸກວນັ ນ.ີ້

6. ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງທດິ ສະດກີ ານວວິ ດັ ທະນາການໃນຍຸກສະໄໜ

ປະຈບຸ ນັ ມຫີ າຍທດັ ສະນະຄະຕິ ທ່ົ ມີ ຕີ ົ່ ວໍ ວິ ດັ ທະນາການຄ:ື
1) ປັດໄຈສໍາຄນັ ທົ່ ກີ ົ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ການປ່ົ ຽນແປງແມົ່ ນແຊນ (Genes)

ແຊນເປັນປັດໄຈທ່ົ ຄີ ວບຄຸມລກັ ສະນະຕົ່ າງໆ ຂອງພ່ົ ໍ, ແມົ່ ໄປສ່ົ ູລຸນ້ ລູກ ແລະ ຫານເມົ່ ອື ໂຄງສາ້ ງຂອງແຊນ
ປົ່ ຽນແປງເຮັດໃຫລ້ ກັ ສະນະຕ່ົ າງໆ ທົ່ ແີ ຊນຄວບຄຸມກົ່ ໍປ່ົ ຽນແປງໄປນໍາ ລກັ ສະນະການປົ່ ຽນແປງນເີ້ ອີນ້ ວົ່ າ: ການ
ປ່ົ ຽນແປງຂອງແຊນ. ການປົ່ ຽນແປງຂອງແຊນນສີ້ ົ່ ງົ ຜນົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ລກັ ສະນະຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫາຍຂນ້ ນາໍ ອກີ .
2) ການປັບຕວົ

ເປັນຜນົ ຈາກການຄດັ ເລອື ກໂດຍທໍາມະຊາດ ເຊ່ົ ງິ ເຮດັ ໃຫສ້ ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມໂີ ຄງສາ້ ງ, ລກັ ສະນະ, ການເຮດັ ວຽກ
ແລະ ແບບແຜນການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ປົ່ ຽນແປງໄປ. ການປັບຕວົ ບ່ົ ແໍ ມ່ົ ນຍອ້ ນຄວາມຕງັ້ ໃຈ ຫື ແຮງຈງູ ໃຈແຕ່ົ ເປັນໄປໂດຍ
ທໍາມະຊາດ ເພາະສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ທໍາມະຊາດເທ່ົ າົ ນນັ້ ຈົ່ ງິ ຈະຢ່ົ ູລອດ ແລະ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຢາກຢົ່ ູລອດໄດ້
ຕອ້ ງມກີ ານປັບຕວົ . ເຊ່ົ ນັ :

13

- ເພົ່ ອື ປອ້ ງກນັ ຕວົ ເອງ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ບາງຊະນດິ ຈະປົ່ ຽນສຂີ ອງຮ່ົ າງກາຍໃຫກ້ ມົ ກນື ກບັ ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ອີ າໄສ
ເພ່ົ ອື ຫບົ ຫກີ້ ບ່ົ ໍໃຫສ້ ດັ ຕູເຫນັ ງົ່າຍ.

7. ປະຫວັ ດການສກສາວວິ ດັ ທະນາການຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ

1. ອຣດິ ສເຕລີ (Aristotle)
ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທົ່ ຖີ ກື ສາ້ ງຂນ້ ມລີ ກັ ສະນະສະເພາະເຈາະຈ່ົ ງົ ແລະ ບົ່ ມໍ ກີ ານປ່ົ ຽນແປງ.

2. ຄາໂຣລດັ ລນິ ນຽດ (Carolus Linnaeus)
ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແຕ່ົ ລະຊະນດິ ມລີ ກັ ສະນະຖາວອນ ບົ່ ມໍ ກີ ານປ່ົ ຽນແປງໄປຈາກເກົ່ າົ .

3. ລາມາຣກ (Jean Baptist de Lamarck)
ເປັນບຸກຄນົ ທາໍ ອດິ ທ່ົ ມີ ແີ ນວຄດິ ກ່ົ ຽວກບັ ການເກດີ ວວິ ດັ ທະນາການຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ສະເໜແີ ນວຄດິ 2 ແນວ
ຄດິ ຄ:ື
- ກດົ ການໃຊແ້ ລະບ່ົ ໃໍ ຊ້ (Law of use and disuse) ມໃີ ຈຄວາມສາໍ ຄນັ ວ່ົ າ “ລກັ ສະນະຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ປ່ົ ຽນແປງໄດ້
ຕາມສະພາບແວດລອ້ ມອະໄວຍະວະໃດທ່ົ ໃີ ຊຢ້ ົ່ ູເລອື້ ຍໆ ຄວນຂະຫຍາຍໃຫຍ່ົ ຂນ້ ສົ່ ວນອະໄວຍະວະໃດທົ່ ີບົ່ ໍໄດ້
ໃຊຈ້ ະຄົ່ ອຍໆ ຫຸດຂະໜາດ ອ່ົ ອນແອລງົ ແລະ ຫາຍໄປໃນທ່ົ ສີ ຸດ.
- ກດົ ແຫົ່ ງການຖົ່ າຍທອດລກັ ສະນະທົ່ ີເກດິ ຂືນ້ ໃໝົ່ (law of inheritance of acquired characteristics) ມໃີ ຈ
ຄວາມວ່ົ າ “ລກັ ສະນະທ່ົ ໄີ ດມ້ າໃໝ່ົ ຫເື ສຍໄປໂດຍອດິ ທພິ ນົ ຂອງສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມ ໂດຍການໃຊ້ ແລະ ບົ່ ໍໃຊຈ້ ະຄງົ ຢ່ົ ູ
ແລະ ສາມາດຖ່ົ າຍທອດລກັ ສະນະທົ່ ເີ ກດີ ໃໝ່ົ ນໄີ້ ປສ່ົ ູລຸນ້ ລກູ ລຸນ້ ຫານ ຕ່ົ ໍໄປໄດ”້ ຕວົ ຢ່ົ າງຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທົ່ ລີ າມາກ
ນາໍ ມາອາ້ ງອງິ ໄດແ້ ກົ່ :
- ພວກນກົ ນໍາ້ ໂດຍກລ່ົ າວວ່ົ າ ນກົ ທ່ົ ຫີ າກນິ ເທງິ ບກົ ຈະບ່ົ ໍມແີ ຜົ່ ນ ໜງັ ຕ່ົ ໍລະຫວົ່ າງນວິ້ ຕນີ ສົ່ ວນນກົ ທ່ົ ຫີ າກນິ ໃນນໍາ້ ມີ
ຄວາມຕອ້ ງການໃຊຕ້ ນີ ລອຍນາໍ້ ຈາໍ ເປັນຕອ້ ງມຜີ ວິ ໜງັ ລະຫວົ່ າງນວິ້ ຕນີ ຈ່ົ ງິ ຂະຫຍາຍອອກຕ່ົ ກໍ ນັ ເປັນແຜົ່ ນ ແລະ
ລກັ ສະນະນຖີ້ ່ົ າຍທອດໄປສົ່ ູ ລຸນ້ ລູກຫານໄດ.້

ຮູບທີ 2.7 ປຽບທຽບລກັ ສະນະຕນີ ຂອງນກົ ທົ່ ຫີ າກນິ ເທງິ ບກົ ແລະ ຢົ່ ູນາໍ້

- ຢີລາຟ ເຊຸ່ ງິ ໃນປະຈຸບັນມຄີ ໍຍາວ ລາມາກໄດອ້ ະທິບາຍວົ່ າ ຢີລາຟໃນອດດີ ຄໍສັນ້ ກວ່ົ າປະຈບຸ ນັ (ຈາກຫກັ ຖານ
ຂອງຊາກດກດໍາບນັ )໌ ແຕົ່ ໄດມ້ ກີ ານເຝິກຝົນຢືດຄໍເພົ່ ອື ພະຍາຍາມກນິ ໃບໄມ ້ ຈາກບົ່ ອນສູງໆ ເຮດັ ໃຫຄ້ ໍຍາວຂນ້
ການທົ່ ຕີ ອ້ ງຢືຕນີ ຢືດຄໍ ເຮັດໃຫຢ້ ີລາຟມຂີ າຍາວຂນ້ ດວ້ ຍລກັ ສະນະທ່ົ ີມຄີ ໍຍາວຂນ້ ແລະ ຂາຍາວຂນ້ ນີຖ້ ົ່ າຍ
ທອດ ມາສົ່ ູຢີລາຟລຸນ້ ຕົ່ ມໍ າ.

14

ຢີລຳຟໃນອຳດດຶ ຢີລຳຟໃນປະຈບນັ

ຮູບທີ 2.8 ວວິ ດັ ທະນາການຂອງຢີລາຟຄຍໍ າວຕາມທດິ ສະດຂີ ອງລາມາກ
- ສດັ ພວກງູ ເຊຸ່ ງິ ບົ່ ໍມຂີ າປາກດົ ໃຫເ້ ຫນັ ແຕ່ົ ຈາກໂຄງກະດູກຍງັ ມຊີ າກຂາເຫືອຕດິ ຢ່ົ ູ ເຊ່ົ ງິ ລາມາກ ອະທບິ າຍວົ່ າງູ

ອາໄສຢົ່ ູໃນສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ເີ ປັນປົ່ າຫຍາ້ ຮກົ ການເລອື ໄປເຮດັ ໃຫລ້ ໍາໂຕຍາວ ສົ່ ວນຂາບົ່ ໍໄດໃ້ ຊຈ້ ່ົ ງິ ຄ່ົ ອຍໆຫຸດຂະ
ໜາດນອ້ ຍລງົ ແລະ ຫາຍໄປ ລກັ ສະນະນຖີ້ ່ົ າຍທອດໄປໄດງ້ ລູ ຸນ້ ຕົ່ ໆໍ ມາຈ່ົ ງິ ບ່ົ ມໍ ຂີ າ.

ການທດົ ລອງເພ່ົ ອື ສະໜບັ ສະໜູນຄວາມຄດິ ຂອງລາມາກໃນເລ່ົ ອື ງຂອງກດົ ແຫົ່ ງການໃຊ້ ແລະບົ່ ໃໍ ຊນ້ ນັ້ ພໍຈະ
ມຕີ ວັ ຢົ່ າງສະໜບັ ສະໜູນໄດເ້ ຊ່ົ ນັ : ການເຝິກຝົນກາ້ ມຊນີ້ ຈະເຮດັ ໃຫກ້ າ້ ມຊນີ້ ມຂີ ະໜາດໃຫຍົ່ ຂນ້ ມາໄດເ້ ຊ່ົ ນັ : ນກັ
ກາ້ ມ, ນກັ ພອກກາຍ, ນກັ ກລິ າປຣະເພດຕ່ົ າງໆ ແຕົ່ ສາໍ ຫບັ້ ກດົ ແຫ່ົ ງການຖົ່ າຍທອດລກັ ສະນະ ທ່ົ ເີ ກດິ ຂນື້ ໃໝ່ົ ຢັງບ່ົ ໍມີ

ການທດົ ລອງໃດສະໜບັ ສະໜນູ .

ອໍກດັ ໄວແມນ (August Weisman ; 2377 – 2457) ໄດສ້ ະເໜີຄວາມຄິດຄາ້ ນທດິ ສະດີຂອງລາມາກ
ໂດຍກ່ົ າວວົ່ າ: ລັກສະນະທ່ົ ີຖ່ົ າຍທອດໄປສົ່ ູລູກຫານໄດນ້ ັນ້ ຈະຕອ້ ງເກີດຈາກຈຸລັງສືບພັນ ບ່ົ ໍແມົ່ ນຈາກຈຸລັງ

ຮ່ົ າງກາຍ ທົ່ ານໄດທ້ ດົ ລອງຕດັ ຫາງໜູ ໂຕຜູຕ້ ວັ ແມ່ົ ແລວ້ ໃຫປ້ ະສມົ ພນັ ກນັ ປາກດົ ວົ່ າລູກຫານອອກມາມຫີ າງ ການ
ທດົ ລອງນເີ້ ຮດັ ຕດິ ຕົ່ ໍກນັ ເຖງິ 20 ລຸນ້ ໜໃູ ນລຸນ້ ທີ 21 ກົ່ ຍໍ ງັ ມຫີ າງຢ່ົ ູ ໄວແມນອະທບິ າຍວົ່ າ: ເນົ່ ອື ງຈາກ ລກັ ສະນະທົ່ ີ
ຕດັ ຫາງໜູອອກນນັ້ ເປັນການກະທໍາຕົ່ ໍຈລຸ ງັ ຮົ່ າງກາຍແຕ່ົ ຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ບົ່ ໍມກີ ານປ່ົ ຽນແປງລກັ ສະນະຫາງຍາວ ເຊົ່ ງິ ຈະ

ຖກື ຖົ່ າຍທອດໂດຍຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ຍງັ ຢົ່ ູ.

15

ບດົ ທ3ີ
ຫກັ ຖານປະກອບການສກສາວວິ ດັ ທະນາການຂອງສ່ົ ງີ ມຊີ ວີ ດິ

1. ຫກັ ຖານທາງຊາກບູຮານ (Fossil Evidence)

ຟອສຊລີ (Fossils) ຄຊື າກດກດໍາບນັ ທົ່ ຖີ ກທບັ ຖົມຈນົ ກາຍ
ເປັນຫນີ ການສກສາໂດຍວທິ ກີ ານທາງທໍລະນວີ ທິ ະຍານສີ້ າມາດນໍາ
ຊາກທົ່ ກີ ານເປັນຫນີ ມາຊອກອາຍຸໄດ.້

ຕວົ ຢົ່ າງ: Fossil ບາງຊະນດິ ທ່ົ ສີ ມົ ບູນໄດແ້ ກ່ົ :
▪ Fossil ຂອງໃບໄມອ້ າຍຸ 40 ລາ້ ນປີ

ຮູບ 3.1 ຊຳກດກຶ ດຳບນັ ຊອງໃບໄມ ້ື ແລະ ສດັ ເລຸ່ ອຄຳນບູຮຳນ
▪ Fossil Ichthyosaurs (ສດັ ເລອື ຄານບູຮານ) ມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຄກື ນັ ກບັ ປາໂລມາ ຄນົ ພບົ ໂດຍນກັ ບູຮານນະ

ຄະດີ ອາຍຸປະມານ 200 ລາ້ ນປີ ມລີ ກັ ສະນະສມົ ບູນ ເຊົ່ ງິ ສູນພນັ ໄປແລວ້ ແລະ ເປັນເວລາດຽວກນັ ທ່ົ ປີ າສະ
ຫາມກາໍ ເນດີ ເກດີ ຂນ້ .
▪ Fossil ບູ ຮ າ ນ ອ າ ຍຸ (Archaeopteryx)
140 ລາ້ ນປີ ມລີ ັກສະນະເຄ່ົ ິງກາງລະຫວຸ່ າງ
ສັດເລືອຄານ ແລະ ນກົ , ມີແຂວ້ , ຂາໜາ້
ແລະ ຂາຫງັ ຄາ້ ຍຄບື ນັ ພະບູລຸດຂອງສັດເລືອ
ຄານ ແລະ ມລີ ກັ ສະນະອົ່ ນື ໆເຊ່ົ ນັ : ຂນົ ນກົ ທົ່ ີ
ຄາ້ ຍຄກື ບັ ຂນົ ນກົ ປະຈບຸ ນັ

ຮູບ 3.2 ຊຳກດກຶ ດຳບນັ ເຄ່ົ ງິ ກາງລະຫວຸ່ າງສດັ ເລອື ຄານ ແລະ ນກົ

16

2. ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນກາຍະວພິ າກປຽບທຽບ (Comparative Anatomy Evidence)

ເປັນການສກສາປຽບທຽບຈດຸ ກໍາເນດີ , ໜາ້ ທ່ົ ີ ແລະ ການເຮດັ ວຽກຂອງໂຄງສາ້ ງຕ່ົ າງໆ ໃນໂຕເຕມັ ໄວໄດ້
ແກົ່ Homologous structure ແລະ Analogous structure ໃນສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກົ່ ຸມຕ່ົ າງໆ.

- Homologous structure ເປັນໂຄງສາ້ ງມາຈາກຈດຸ ກໍາເນີດດຽວກນັ ແຕ່ົ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ົ ຕີ ່ົ າງກນັ ວວິ ດັ ທະນາ
ການຂອງໂຄງສາ້ ງນເີ້ ອນີ້ ວ່ົ າ: Homology ການມາຈາກຈດຸ ກໍາເນດີ ດຽວກນັ ສະແດງວ່ົ າສົ່ ງິ ທົ່ ກີ ່ົ ຸມນມີ້ ຄີ ວາມ

ສໍາພນັ ໄກຊ້ ດິ ກນັ ໃນຮູບວວິ ດັ ທະນາການ (ມບີ ນັ ພະບູລຸດຮົ່ ວມກນັ )
ຕວົ ຢ່ົ າງ: ສ່ົ ວນທ່ົ ເີ ດອອກທາງໜາ້ ຂອງສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນໍາ້ ນມົ ໄດແ້ ກົ່ :

ແຂນຄນົ ແມວ ຄປີ າ ປີກເຈຍ

ຮູບ 3.3 ກຳນປຽບທຽບໂຄງສຳື້ ງ Homologous structures

- Analogous structure
ເປັນໂຄງສາ້ ງຂອງສ່ົ ິງທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ມີ ຈີ ດຸ ກໍາເນີດຕົ່ າງກນັ ແຕ່ົ ເຮດັ ໜາ້ ທົ່ ຄີ າ້ ຍຄກື ນັ ແລະ ເອນີ້ ວວິ ດັ ທະນາ

ການຂອງໂຄງສາ້ ງນວີ້ ົ່ າ: Analogy
ວວິ ດັ ທະນາການໃນສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ລົ່ ຸມນບີ້ ົ່ ໍມຄີ ວາມສໍາພນັ ກນັ ທາງບນັ ພະບູລຸດ ຕວົ ຢ່ົ າງ: ປີກນກົ , ແມງໄມ

ຕວົ ຢ່ົ າງ: ປີກນກົ , ປີກແມງໄມ ້ ໂຄງສາ້ ງມາຈາກ ຈດຸ ກາໍ ເນດີ ຕ່ົ າງກນັ ແຕ່ົ ນໍາໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດໃນການບນິ ຄກື ນັ

ຮູບ 3.4 ປຽບທຽບປີກແມງໄມ ື້ ແລະ ປີກນກົ

17

3. ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນຄບັ ພະວທິ ະຍາ ຫື ໜົ່ ໍລູກ (Embryology Evidnce)

ການສກສາການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງໜ່ົ ໍລູກໃນສ່ົ ງິ ມຊີ ີວດິ ພົບວົ່ າສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ມີ ຄີ ວາມພວົ ພນັ ກນັ ໃນສາຍ

ວວິ ດັ ທະນາການມແີ ບບແຜົ່ ນການຈະເລນີ ຂອງເອມໄບຣໂອ ໄລຍະທໍາອດິ ຄາ້ ຍ ຄກື ນັ . ຕວົ ຢ່ົ າງ: ກ່ົ ຸມສດັ ມກີ ະດູກ
ສນັ ຫງັ ໄດແ້ ກົ່ : ປາ, ສດັ ເຄ່ົ ງິ ບກົ ເຄ່ົ ງິ ນາໍ້ , ສດັ ເລອື ຄານ, ໄກົ່ , ງວົ ຄນົ ...

ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງເອມໄບຣໂອໄລະຍະທໍາອດິ ມລີ ກັ ສະນະຄກື ນັ ຕົ່ ໍຈາກນນັ້ ຈະມທີ ດິ ທາງໃນການຈະ
ເລນີ ທົ່ ເີ ປັນລກັ ສະນະສະເພາະໂຕ.

ປາ ກບົ ເຕົ່ າົ ໄກົ່ ໝູ ງວົ ຄນົ

ໄກ່ົ ຄນົ

embryo ມີ gill slits ຢ່ົ ູບໍລເິ ວນຄໍ

ຮູບ 3.5 ກຳນປຽບທຽບໜຸ່ ລກູ ສດັ ມກີ ະດູສນັ ຫງັ

4. ຫກັ ຖານດາ້ ນການຈດັ ແບົ່ ງວທິ ະຍາ (Taxonomy Evidence)

ອ ະ ນ ກົມ ວິຖ ຳ ນ ເ ປັ ນ ກົດ ເ ກ ນ ທ່ົ ີຕັ້ງ ຂ້ນ ມ າ ເ ພ່ົ ືອ ຈັດ ສ່ົ ິງ ມີຊີວິດ ໃ ຫ້ເ ປັ ນ ໝ ວ ດ ໝ່ົ ູ ໂ ດ ຍ Carolus
Linnaeus (ຄ.ສ. 1707-1778) ເຊຸ່ ງິ ມລີ ໍາດບັ ຂນັ້ ຈາກກຸ່ ມໃຫຍ່ົ ລງົ ໄປຫາກຸ່ ມນອ້ ຍຈນົ ເຖງິ ລະດບັ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແຕ່ົ ລະ
ຊະນດິ ແຕົ່ ລະລໍາດບັ ຂນັ້ ຮຽກວ່ົ າ Taxonomic rank ຫ Taxonomic unit (Taxon, Taxa (pl.) ດົ່ ງັ ນ:ີ້

→ ອານາຈກັ (Kingdom)
→ ສຳຂຳ (Division/Phylum)
→ ເຫຸ່ ຳົ (Class)
→ ເຜຸ່ ຳົ (Order)
→ ຕະກນ (Family)
→ ສະກຸນ (Genus)
→ ຊະນດິ (Species)

18

ແຕົ່ ລະ Taxonomicrank ອາດແບ່ົ ງໃຫເ້ ປັນໜຸ່ ວຍຍົ່ ອຍ ໂດຍຕຸ່ ມ ‘sub’ ດຳື້ ນໜາ້ ຫແບົ່ ງໃຫເ້ ປັນໜຸ່ ວຍສູງ
ຂນ້ ໂດຍຕຸ່ ມ ‘super’ ດຳ້ື ນໜາ້ ເຊ່ົ ນັ subclass, superorder, subfamily ເປັນຕນົ້ .

ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ມີ ພີ ນື້ ຖານດຽວກນັ ຈະຈດັ ໃຫຢ້ ົ່ ູໃນລໍາດບັ ດຽວກນັ ເຊ່ົ ນັ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ີຈດັ ໄວໃ້ ນລໍາດບັ ສະກຸນ
(Genus)ດຽວກນັ ຈະປະກອບໄປດວ້ ຍສະປີຊສີ ທ່ົ ສີ ບື ເຊອື້ ສາຍມາຈາກບນັ ພະບຸລຸດດຽວກນັ ເພາະສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ກຸ່ ມນີ້
ຈະມລີ ກັ ສະນະ ແລະ ພດຕກິ ໍາທົ່ ເີ ກດີ ຈາກການປັບຕວົ ເຂາົ້ ກບັ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມຄກື ນັ ຫຄາ້ ຍຄກນັ ດ່ົ ງັ ນນັ້ ການຈດັ ໝ
ວດໝົ່ ຂູ ອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຈຸ່ ງິ ນໍາໄປອະທບິ າຍເຖງິ ຄວາມສໍາພນັ ຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເຫຸ່ ຳົ ນໄີື້ ດ.້

5. ຫກັ ຖານການແຈກຍາຍທາງດາ້ ນພູມສາດ (Biogeography)

ພູມສາດຕົ່ າງໆເທງິ ໂລກຂອງເຮາົ ຈະມຄີ ວາມແຕກຕົ່ າງກນັ ສ່ົ ງົ ຜນົ ໃຫມ້ ກີ ານແຈກຢາຍພນັ ພດື ແລະ ສດັ ຫາກ
ຫາຍຊະນດິ ໄປຕາມແຫຸ່ ງຕ່ົ າງໆຂນ້ ຢ່ົ ູກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທົ່ ເີ ໝາະສມົ ນນັ້ ໆ ເຮາົ ມກັ ຄດິ ວົ່ າໃນສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ມີ ີ
ຄວາມຄາ້ ຍກນັ ນນັ້ ກຸ່ ມຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ອີ າໄສຢົ່ ູໜາ້ ຈະມຄີ ວາມຄາ້ ຍຄກນັ ອກີ ດວ້ ຍ. ແຕົ່ ໃນຄວາມເປັນຈງິ ພບົ ວົ່ າ
ໃນສະພາບແວດລອ້ ມດຽວກນັ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຈະມລີ ກັ ສະນະແຕກຕ່ົ າງກນັ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທົ່ ອີ າໄສຢ່ົ ູເທງິ ແຜົ່ ນດນິ ໃຫຍົ່ ຈະມີ
ລກັ ສະນະໃກຄ້ ຽງກບັ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເທງິ ເກາະໃກຄ້ ຽງ ເຊົ່ ນັ : ນກົ ຟນິ ໃນໝ່ົ ເູ ກາະກາລາປາກອດ ມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍກບັ ນກົ
ຟິນທົ່ ອີ າໄສຢົ່ ູເທງິ ທະວບີ ອຳເມຣກິ າໃຕ້ ຈຸ່ ອິ າດເປັນໄປໄດວ້ ່ົ າບນັ ພະບຸລຸດຂອງນກົ ຟິນອາດອບົ ພະຍບົ ແລະ ແຜຸ່ ກະ
ຈຳຍຈາກທະວບີ ອຳເມຣິກາໃຕມ້ າຢ່ົ ູເທງິ ເກາະ ເມ່ົ ອື ເວລາຜ່ົ ານໄປກຸ່ ເກດີ ວວິ ດັ ທະນາການຈນົ ກາຍເປັນນກົ ຟິນຫາຍ
ຊະນດິ ຈາກຕວົ ຢົ່ າງຂາ້ ງເທງິ ຂມໍ້ ນູ ທາງຊວີ ະພູມສາດຈຸ່ ງິ ຖເື ປັນຂມໍ້ ູນສະໜບັ ສະໜູນໜ່ົ ງທ່ົ ບີ ່ົ ງົ ບອກ ແລະ ຊ່ົ ວຍໃຫ້
ເຮາົ ເຂາົ້ ໃຈວວິ ດັ ທະນາການໄດຫ້ າຍຂນຶື້ .

ຮູບ 3.6 ນກົ ຟິນຊະນດິ ຕົ່ າງໆ ທ່ົ ພີ ບົ ໃນໝ່ົ ເູ ກາະກາລາປາກອດ

19

ຮູບ 3.7 ນກົ ຟນິ ບາງສາຍພນັ ທ່ົ ພີ ບົ ໃນທະວບີ ເມຣກິ າໃຕ້

6. ຫັກ ຖ ານທ າງ ດາ້ ນກໍາມະພັນ ວິທະ ຍາ ຊີວ ະ ໂ ມເລກຸ ນ (Gemetics and Molecular
Biology Evidence)

ໃນປະຈບຸ ນັ ເຕກັ ໂນໂລຊີສະໄໝໃໝົ່ ໄດກ້ າ້ ວໜາ້ ໄປຫາຍ ນບັ ຕງັ້ ແຕົ່ ທົ່ ແີ ມນເດວໄດກ້ ະຕຸນ້ ແນວຄວາມຄິດ
ການສກສາທາດກາໍ ມະພນັ ໃນສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແລະ ຈດຸ ປົ່ ຽນສາໍ ຄນັ ທົ່ ີ ເຈມ ວດັ ສນັ (James Watson) ແລະ ຟຣານຊດິ
ຄຣິກ (Francis Crick) ໄດຄ້ ົນ້ ພົບໂຄງສາ້ ງສາມມຕິ ິຂອງດີເອັນເອ ໃນປີ ພ.ສ.2496 ຄວາມຮູທ້ າງກຳມະພນັ
ແລະ ເຕກັ ໂນໂລຊກີ ່ົ ຽວກບັ ການສກສາທາດກາໍ ມະພນັ ຫື DNA ກົ່ ໍກາ້ ວໜາ້ ນບັ ແຕົ່ ນນັ້ ມາ. ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ພນື້ ຖານທຸກ
ຊະນດິ ມີ DNA ເປັນທາດກໍາມະພນັ (ຢົກເວນັ້ ໄວຣດັ ບາງຊະນດິ ) ຄວາມຄວາມຄາ້ ຍຄື ຫຄື ວາມແຕກຕ່ົ າງຂອງລາໍ
ດບັ ເບສໃນ DNA ຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແຕົ່ ລະຊະນດິ ສາມາດໃຊບ້ ົ່ ງົ ບອກເຖງິ ຄວາມໃກຊ້ ດິ ກນັ ທາງວວິ ດັ ທະນາການຂອງ
ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໄດ້ ຄສື ົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທົ່ ມີ ຄີ ວາມໃກຊ້ ດິ ກນັ ດາ້ ນວວິ ດັ ທະນາການຈະມຄີ ວາມຄກື ນັ ຂອງ DNA ຫາຍກວົ່ າສ່ົ ງິ ມີ
ຊວີ ດິ ກົ່ ຸມອ່ົ ນື ແລະ ເນົ່ ອື ງຈາກໂປຣຕນີ ເປັນຜະລດິ ຕະພນັ ຈາກລະຫດັ ຂອງ DNA. ດ່ົ ງັ ນນັ້ ຈ່ົ ງິ ອາດໃຊກ້ ານສກສາ
ປຽບທຽບຄວາມແຕກຕົ່ າງຂອງໂປຣຕີນໃນການປຽບທຽບຄວາມແຕກຕົ່ າງຂອງຢີນ ໃນສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ິດເພ່ົ ືອສກສາ
ວວິ ດັ ທະນາການໄດເ້ ຊົ່ ນັ ກນັ ຄວາມຕ່ົ າງຂອງລໍາດບັ ເບສໃນໄຊໂທໂຄຣມ ຊີ ຂອງມະນຸດ (human_cytc) ແລະລງິ
ຊິມແພນຊີ (chimp cytc) ເຊ່ົ ງິ ມເີ ບສຕົ່ າງກນັ ພຽງ 4 ຕົວ ຈາກ 318 ເບສ ຫື ຄດິ ເປັນຄວາມແຕກຕົ່ າງ 1.2%
ສະແດງວ່ົ າມະນຸດ ແລະ ລງິ ຊມິ ແພນຊໜີ າ້ ຈະມຄີ ວາມສໍາພນັ ໃກຊ້ ດິ ກນັ ໃນດາ້ ນວວິ ດັ ທະນາການ. ໄຊໂທໂຄຣມຊີ
ເປັນໂປຣຕນີ ຕວົ ສໍາຄນັ ທົ່ ຊີ ່ົ ວຍໃນການຫາຍໃຈລະດບັ ຈລຸ ງັ ພບົ ໃນໄມໂທຄອນເດຣຍ

20

ຮູບ 3.8 ລຳດບັ ເບສຂອງຄນົ ແລະ ລງິ ຊມິ ແພນຊີ
21

ບດົ ທີ 4
ຄວຳມຮູພ້ື ນ້ື ຖຳນກຸ່ ຽວກບັ ຈລງັ

1. ຄວຳມຮູພ້ື ນ້ື ຖຳນກຸ່ ຽວກບັ ຈລງັ

ຈລຸ ງັ ເປັນສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ນີ ອ້ ຍທ່ົ ສີ ຸດໃນຮົ່ າງກາຍຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ວົ ໆໄປ ປະກອບດວ້ ຍໂມເລກຸນ ແລະ ທຳດເຄ
ມຕີ ່ົ າງໆ ຫາຍຊະນດິ ເຊ່ົ ນັ ກດົ ນວິ ຄອີ ກິ (Nucleic acid) ໂປຕນີ (Protein) ຄາໂບໄຮເດຣດ (Carobhydrate)
ລປິ ິດ (Lipid) ຮໂມນ (Hormone) ເມຕາບໍລຊິ (Matabolite) ວຕິ າມນິ ລວມທງັ ແຮ່ົ ທາດຕົ່ າງໆ ແລະ ນໍາ້ ເຮດັ

ໃຫຈ້ ລຸ ງັ ສາມາດເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ແລະ ມຂີ ະບວນການຕ່ົ າງໆ ຂອງຊວີ ດິ ໄດ້ ຈລຸ ງັ ແຕ່ົ ລະຊະນດິ ອາດມຮີ ູບຮ່ົ າງແຕກ
ຕົ່ າງກນັ ບາງຊະນດິ ອາດມຮີ ູບຮົ່ າງກມົ ເຊົ່ ນັ : ຈລຸ ງັ ເມດັ ເລອື ດແດງ ເມດັ ເລອື ດຂາວຂອງຄນົ ເປັນຕນົ້ . ແຕ່ົ ຈລຸ ງັ ບາງ
ຊະນດິ ມຮີ ູບຮົ່ າງເປັນຮູບໄຂົ່ ຫຍາວຮຽວເປັນແທ່ົ ງກ່ົ ໍມີ ການທ່ົ ຈີ ລຸ ງັ ມຮີ ູບຮົ່ າງແຕກຕ່ົ າງກນັ ເປັນຜນົ ມາຈາກການປັບ
ຕວົ ໃຫກ້ ບັ ຄວາມເໝາະສມົ ໃນຫນາ້ ທົ່ ີ ຫຄວາມຕອ້ ງການໃນສົ່ ວນນນັ້ ໆ ຂອງຮ່ົ າງກາຍ

ຂະໜາດຂອງຈລຸ ງັ ຕ່ົ າງໆ ກ່ົ ໍມຄີ ວາມບ່ົ ໍແນ່ົ ນອນເຊົ່ ນັ ດຽວກບັ ຮູບຮົ່ າງ ຈລຸ ງັ ບາງຊະນດິ ມຂີ ະ ໜາດໃຫຍ່ົ ແຕົ່
ບາງຊະນດິ ກົ່ ໍມຂີ ະໜາດນອ້ ຍຈນົ ເບົ່ ງິ ດວ້ ຍຕາເປ່ົ ົາບົ່ ໍເຫັນ ຈະຕອ້ ງຂະຫຍາຍດວ້ ຍກອ້ ງຈນຸ ລະທັດຊະນດິ ພິເສດ
(Electron microscope) ທ່ົ ມີ ກີ ໍາລງັ ຂະຫຍາຍຫລາຍໆ ຈ່ົ ງຈະເບ່ົ ງິ ເຫນັ ໄດ້ ເຊ່ົ ນັ : ຈລຸ ງັ ຂອງໄວລດັ (Virus) ຊົ່ ງ
ສ່ົ ວນຫາຍເປັນເຊອື້ ໂລກ ໄດແ້ ກົ່ ພະຍາດພດິ ໝາບາ້ , ໄຂທ້ ໍລະພດິ , ອສີ ຸກອໃີ ສ ເປັນຕນົ້ .

ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທງັ ຫລາຍດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ມຮີ ູບຮ່ົ າງສະເພາະຢ່ົ ູໄດກ້ ົ່ ໍເນົ່ ອື ງດວ້ ຍສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ປະ ກອບຂນ້ ມາກບັ ຈຸ
ລັງ (Cell) ຫລວງຫລາຍ ຈລຸ ັງຕົ່ າງ ໆ ເຫລົ່ ົານີ້ ຈະເຮດັ ຫນາ້ ທ່ົ ີເພ່ົ ືອໃຫຊ້ ີວດິ ດໍາເນນີ ຕ່ົ ໍໄປໄດ້ ຈົ່ ງຖືວົ່ າຈລຸ ງັ ເປັນ
ຫນົ່ ວຍນອ້ ຍ ໆ ຂອງໂຄງສາ້ ງຮົ່ າງກາຍຊົ່ ງຮ່ົ ວມກນັ ເປັນສ່ົ ງິ ມຊີ ີວດິ ດົ່ ງັ ນນັ້ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທງັ ຫລາຍ ຈະຕອ້ ງປະກອບ

ດວ້ ຍຈລຸ ງັ ແລະ ຜະລດິ ຕະພນັ ຂອງຈລຸ ງັ ສະເໝ.ີ

1.1 ຄວຳມໝຳຍ, ຄວຳມສຳຄນັ ຂອງຈລງັ
ຈລຸ ງັ (Cell) ໝາຍເຖງິ ໜຸ່ ວຍພນື້ ຖານທ່ົ ີນອ້ ຍທ່ົ ີສຸດຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ິດ ມຮີ ູບຮົ່ າງລກັ ສະນະ ແລະ ຂະໜາດ

ແຕກຕ່ົ າງຂນ້ ຢ່ົ ູກບັ ຊະນດິ ຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແລະ ໜາ້ື ທົ່ ຂີ ອງຈລຸ ງັ ເຫຸ່ າົ ນນັ້ . ຈາກແນວຄວາມຄດິ ກ່ົ ຽວກບັ ທດິ ສະດີຈລຸ ັງ
ດ່ົ ງັ ກົ່ າວຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ວົ່ າ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈະສາມາດດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢົ່ ູໄດນ້ ນັ້ ກົ່ ໍຍອ້ ນການມຊີ ວີ ດິ ຂອງຈລຸ ງັ , ການເກດີ ມຈີ ລຸ ງັ
ໃໝ່ົ ກົ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຂະບວນການຖ່ົ າຍທອດ ລັກສະນະທາງກຳມະພັນຈາກຈຸລັງໜົ່ ງໄປຫາອີກຈຸລັງໜ່ົ ງ ແລະ
ການເຄົ່ ອື ນໄຫວຕົ່ າງໆຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກຸ່ ຂນ້ ກບັ ການເຄ່ົ ອື ນໄຫວຂອງຈລຸ ງັ ເຊົ່ ງິ ເປັນການເຄ່ົ ອື ນໄຫວຂອງແຕ່ົ ລະຈຸ
ລງັ ຂອງກ່ົ ຸມຈລຸ ງັ ໃດໜ່ົ ງກເໍ ປັນໄດ.້
1.2 ປະຫວດັ ການຄນົ້ ພບົ ຈລຸ ງັ

ມະນຸດເລ່ົ ມີ ຮູຈ້ ກັ ຈລຸ ັງເມົ່ ອື ມກີ ານຜະລິດກອ້ ງຈລຸ ະທັດ ແລະ ໃຊກ້ ອ້ ງຈລຸ ະທດັ ນສີ້ ່ົ ອງເບົ່ ງິ ສົ່ ງິ ຕ່ົ າງໆ ເພົ່ ອື
ຂະຫຍາຍສົ່ ງິ ດ່ົ ງັ ກ່ົ າວນນັ້ ໃຫມ້ ຂີ ະໜາດໃຫຍົ່ ຂນ້ , ການໃຊກ້ ອ້ ງຈລຸ ະທດັ ຂອງນກັ ວີ ທະຍາສາດໄດເ້ ລ່ົ ມີ ຕນົ້ ຄ:ື

- ປີ ຄ.ສ 1590-1591 ທ່ົ ານ ຊກັ ກາເຣຍ ເຈນເຊນັ (Saccharias Jansen) ແລະ ທ່ົ ານ ແຮນ ເຈນເຊັນ
(Hans Jansen) ໄດປ້ ະດດິ ກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ຂນ້ ເປັນຄງັ້ ທາໍ ອດິ ຂອງໂລກ.

- ປີ ຄ.ສ 1673 ທົ່ ານ ອັງໂຕນີວັນ ເລີເວັນຮຸ ກ (Antony Van Leeuwen Hock) (1632-1723) ໄດ້
ພດັ ທະນາກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ໃຫມ້ ຂີ ະໜາດສູງຂນ້ ເພ່ົ ອື ສກສາສ່ົ ງິ ຕ່ົ າງໆ ຂອງຈລຸ ງັ ເຊ່ົ ນັ ເມດັ ເລອື ດ, ອະສຸຈ,ິ
ໂປໂຕຊົວ, ບັກເຕຣີ ແລະ ສັດທົ່ ີມີຂະໜາດນອ້ ຍ. Leeuwen Ilock ທົ່ ານໄດກ້ າຍເປັນບິດາ ຂອງ

ກອ້ ງຈລຸ ະທດັ .

22

- ປີ ຄ.ສ 1665 ທ່ົ ານ ໂຣເບຮີ ຸກ (Robert Hooke) (1635-1703) ນກັ ພກສາດຊາວອງັ ກດິ , ລາວໄດສ້ ່ົ ອງ
ເບົ່ ງິ ຈລຸ ງັ ຂອງພດື ດວ້ ຍກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ແລະ ໄດພ້ ບົ ວົ່ າ ໃນຮ່ົ າງກາຍພດື ປະກອບດວ້ ຍຫອ້ ງນອ້ ຍໆຫາຍ
ຫອ້ ງ ເພ່ົ ນິ ເອນີ້ ຫອ້ ງນນັ້ ວົ່ າ ຈລຸ ງັ (Cell) ເຊ່ົ ງິ ຖວື ົ່ າທ່ົ ານ ໂຮເບກີ ຮຸກ ເປັນບດິ າຂອງຈລຸ ງັ ວທິ ະຍາ.

- ປີ ຄ.ສ 1831 ທົ່ ານ ໂຣເບບີ ອມ (1776-1858) ນກັ ພກສາດຊາວອງັ ກດິ ໄດສ້ ກສາຈລຸ ງັ ພດື ແລະ ພບົ ວ່ົ າ
ໃນຈລຸ ງັ ມກີ ອ້ ນກມົ ນອ້ ຍໆເຊົ່ ງິ ເອນີ້ ວ່ົ າ : « ນວິ ເຄຍ Nucleus »

- ປີ ຄ.ສ 1835 ທ່ົ ານ ເຟີລກິ ດຈູ າດນິ (1801-1862) ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວຝົ່ ັງເສດ ໄດ້ ສກສາຈລຸ ງັ ມຊີ ວີ ດິ
ແລະ ໄດພ້ ບົ ວ່ົ າໃນຈລຸ ງັ ມທີ າດທົ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະໃສຄວື ຸນ້ ເພ່ົ ນິ ເອນີ້ ວົ່ າ « ເນອື້ ຈລຸ ງັ » (Sar code).

- ປີ ຄ.ສ 1830 ທົ່ ານ ມດັ ທອິ ດັ ຈາກບົ ສະລາຍເດນິ (Matthias-Jacob-Schleiden) (1810-1881) ນກັ
ພກສາດຊາວເຢຍລະມັນໄດສ້ ກສາເນອື້ ເຫຍ່ົ ອື ພືດຕ່ົ າງໆ ແລະ ສະຫຸບວົ່ າເນືອ້ ເຫຍົ່ ອື ພືດທຸກຊະນິດ

ປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ .

- ປີ ຄ.ສ 1839 ທົ່ ານ ແທວດໍ ສະວານ (Theodor-Schwann) 1810-1882 ນກັ ສດັ ຕະສາດຊາວເຢຍລະ
ມນັ ໄດສ້ ກສາເນອື້ ເຫຍົ່ ອື ຕ່ົ າງໆ ແລະ ພບົ ວົ່ າເນອື້ ເຫຍ່ົ ອື ຂອງສດັ ທຸກຊະ ນດິ ປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ .

- ປີຄ.ສ 1839 ທ່ົ ານ ສະລາຍເດນັ ແລະ ທ່ົ ານສະວານ (Schleiden-Schwan) ໄດຮ້ ວ່ົ ມກນັ ຕງັ້ ທດິ ສະດຈີ ຸ
ລັງໂດຍກ່ົ າວວົ່ າ: ຈຸລັງທ່ົ ີມຊີ ີວິດນັບທັງພືດ ແລະ ສັດລວ້ ນແລວ້ ແຕົ່ ປະກອບ ຂນ້ ດວ້ ຍຈຸລັງ ແລະ

ຜະລດິ ຕະພນັ ຂອງຈລຸ ງັ

- ປີ ຄ.ສ 1839 ທົ່ ານ ໂຈຮງັ ແນດັ ປູກນິ ເຈ (Johannes Purkinje) 1787-1869 ໄດສ້ ກສາ ໄຂົ່ ແລະ ລູກ
ຂອງສດັ ຊະນດິ ຕ່ົ າງໆ ແລະ ພບົ ວ່ົ າ: ຢົ່ ູທາງໃນຂອງໄຂ່ົ ມທີ າດແຫວໃສ, ໜຽວຄາ້ ຍຄຮື ຸ ນ້ ແລະ ເຂາົ ເອນີ້
ທາດດ່ົ ງັ ກ່ົ າວນນັ້ ວົ່ າ: “ໂປໂຕປາດ" (Protoplasm).

- ປີ ຄສ 1846 ທ່ົ ານ ຮູໂກ ວອນ ມອນ (Hogo von mohl) 1865 - 1872 ໄດສ້ ກສາ ຈຸລັງທົ່ ີມຊີ ີວດິ
ແລະ ພົບວ່ົ າໃນຈຸລັງມີທາ ດແຫວໃສເ ຊົ່ ິງເ ອີ້ນວົ່ າ « ຊີລອມ » (Sellium) ຫື « ໂປໂຕປາດ »

(Protoplasm), ປີ ຄສ 1861 ທ່ົ ານ ມກັ ຂູນເຊີ (Mux Schultze) 1825 - 1874 ນກັ ພກສາດຊາວ

ເຢຍລະມນັ ໄດພ້ ສິ ູດ ແລະ ສະຫຸບວ່ົ າ ຊາໂກດ, ໂປໂຕປາດ ແລະ ຊລີ ອມແມົ່ ນ ເປັນອນັ ດຽວກນັ .
- ປີ ຄ. ສ 1868 ທົ່ ານ ໂທມັດ-ແຮນຣີ-ຮຸ ກເລ (Thomas Henry Huxley) 1825 - 1895 ແພດຊາວ

ອງັ ກດິ ໄດສ້ ກສາໂປໂຕປາດ ແລະ ສະຫຸບວົ່ າ ໂປໂຕປາດເປັນພນື້ ຖານ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ .
- ປີ ຄສ 1879 ທ່ົ ານ ແອດັ ວາດ ສະຕູບຸຍເກີ (Edvard Strusburger) 1844 - 1912 ນກັ ວທິ ະຍາສາດ

ຊາວເຢຍລະມນັ ໄດເ້ ວາົ້ ວ່ົ າ ນວິ ເຄຍແມົ່ ນເກດີ ມາຈາກນວິ ເຄຍທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຊົ່ ງິ ມມີ າແຕົ່ ເດມີ ເທ່ົ າົ ນນັ້ ,

- ປີ ຄ.ສ 1880 ທົ່ ານ ວານເຕີ ແພູມມງິ (Walter Flemming) 1843 – 1905 ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວອດົ
ສະຕາລີ ໄດສ້ ກສານວິ ເຄຍ ແລະ ພົບວ່ົ າໃນນວິ ເຄຍແມົ່ ນມີ ໂກໂມໂຊມ ແລະໃສົ່ ຊ່ົ ໃື ຫວ້ ່ົ າ ໂກມາຕນິ
(Cromatin).

- ປີ ຄ.ສ 1888 ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວເຢຍລະມນັ ໄດໃ້ ສົ່ ຊົ່ ີ ໂກມາຕນິ ວ່ົ າ ໂກໂມໂຊມ.
ຈນົ ຄ ສ ຮອດປັດຈບຸ ນັ ນກັ ວທິ ະຍາສາດຈ່ົ ງສາມາດສະຫຸບຄວາມຮູຕ້ ົ່ າງໆກົ່ ຽວກບັ ຈລຸ ງັ ມາເປັນທດິ ສະດໄີ ດ້

ດົ່ ງັ ນ:ີ້
1. ຈລຸ ງັ ແມ່ົ ນເປັນຫວົ ໜ່ົ ວຍພນື້ ຖານຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ .
2. ຈລຸ ງັ ແມົ່ ນເປັນຫວົ ໜ່ົ ວຍທ່ົ ມີ ໜີ າ້ ທ່ົ ເີ ຮດັ ໃຫຊ້ ວີ ດິ ມກີ ານເຄ່ົ ອື ນໄຫວ, ເພາະແຕ່ົ ລະຈລຸ ງັ ແມົ່ ນປະກອບມີ
ການເຄ່ົ ອື ນໄຫວຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທຸກຢົ່ າງຄບົ ຖວ້ ນ ເຊົ່ ນັ ມເີ ມຕາໂບລດິ ,ມກີ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ, ມກີ ານຖົ່ າຍ
ເທຂອງເສຍ, ມກີ ານຫາຍໃຈ, ມກີ ານຕອບຄນື ການກະຕຸກຄກື ນັ ກບັ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ີ ມຊີ ວີ ດິ ຂະໜາດໃຫຍົ່ .
3. ຈລຸ ງັ ທົ່ ເີ ກດີ ໃໝ່ົ ແມ່ົ ນເກດີ ມາຈາກການແບົ່ ງຕວົ ຂອງຈລຸ ງັ ເດມີ ທົ່ ມີ ຢີ ່ົ ູໃນສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ມີ ມີ າກົ່ ອນແລວ້ .

23

1.3 ຄຸນລກັ ສະນະຂອງຈລຸ ງັ
ຄຸນລກັ ສະນະຂອງຈລຸ ງັ ມດີ ົ່ ງັ ຕ່ົ ໄໍ ປນ:ີ້
1. ມໂີ ປໂຕພາດ ເຊົ່ ງິ ເປັນຮາກຖານຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ .
2. ມເີ ມຕາໂບລດິ ເປັນຂະບວນການທາງຊວີ ະເຄມທີ ່ົ ເີ ກດີ ຂນ້ ພາຍໃນຈລຸ ງັ ເຊ່ົ ງິ ແບ່ົ ງອອກເປັນສອງ ຂະບວນ

ການຄວບຄົ່ ກູ ນັ ໄປຄ:ື
- ອານາໂບລດິ (Anabolisme) ເປັນການສາ້ ງສົ່ ວນຕົ່ າງໆຂອງຈລຸ ງັ ຂນ້ ໃໝົ່ ໂດຍໃຊພ້ ະລງັ ງານ.
- ກາຕາໂບລດິ (Ctabolismne) ແມົ່ ນຂະບວນການທາລາຍທາດ ເຊ່ົ ນັ ການທໍາລາຍອາຫານ ພາຍໃນຈລຸ ງັ
ເພ່ົ ອື ສາ້ ງພະລງັ ງານຂອງຈລຸ ງັ
3. ມກີ ານເພ່ົ ມີ ທະວຈີ າໍ ນວນຈລຸ ງັ ເພົ່ ອື ໃຫໄ້ ດຈ້ ລຸ ງັ ໃໝ່ົ ທົ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະຄກື ບັ ຈລຸ ງັ ເກ່ົ າົ ທຸກຢ່ົ າງ.
4. ມກີ ານປ່ົ ຽນແປງໂກໂມໂຊມ ແລະ ມກີ ານຖ່ົ າຍທອດໄປສ່ົ ູລຸນ້ ລູກຫານໄດ.້
5. ມກີ ານຄວບຄຸມສະພາບແວດລອ້ ມພາຍໃນຈລຸ ັງເພົ່ ືອໃຫມ້ ສີ ະພາບທ່ົ ເີ ໝາະສມົ ສໍາລບັ ຂະບວນການເມ

ຕາໂບລດິ .
6. ບນັ ດາຈລຸ ງັ ສາມາດຄວບຄຸມປະສານງານເຊົ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ໄດ.້

• ລກັ ສະນະທົ່ ວົ ໄປຂອງຈລຸ ງັ
ຈລຸ ງັ ເປັນຫວົ ໜົ່ ວຍທ່ົ ນີ ອ້ ຍສຸດຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ , ສົ່ ງິ ທ່ົ ຢີ ັງ້ ຢືນວ່ົ າຈລຸ ງັ ແມົ່ ນຊວີ ດິ ນນັ້ ຄື ຕວົ ຈລຸ ງັ ມອີ ງົ ປະກອບ,

ອະນຸອງົ ປະກອບ ແລະ ອະນພຸ າກຫາຍຢົ່ າງທ່ົ ມີ ກີ ານເຄ່ົ ອື ນໄຫວຢ່ົ າງມຊີ ວີ ດິ ຊີ ວາຄື :
- ເປັນອງົ ປະກອບ ເຈຍ້ ຫຸມ້ ຈລຸ ງັ (Membrene), ທາຕຸລງັ (Cytopluse) ແລະ ແກົ່ ນຈລຸ ງັ (Nuclea).
- ເປັນອະນຸອງົ ປະກອບມໂີ ຕກງົ ດີ (Mitochondria), ໂກນຈກິ ອມເພຣັກ (Colgicomplex),ປາດສະຕດິ
(Plastickes), ລໂີ ຊໂຊມ (Lisosome), ນວິ ຄຣີໂອລດັ (Nucleolus), ເຊນັ ຕໂີ ອນ (Centriole) ແລະ
ອົ່ ນື ໆ.
- ເປັນອະນພຸ າກໄດແ້ ກົ່ ຣໂີ ບໂຊມ (Ribosome), ອງັ ຊນິ (Enzyme), ລກິ ເມນັ (ligent) ແລະ ອົ່ ນື ໆ.
ນີສ້ ະແດງໃຫເ້ ຫັນເຖິງວ່ົ າຈຸລັງຈະມີຂະໜາດນອ້ ຍທ່ົ ີສຸ ດ ແຕົ່ ກົ່ ໍປະກອບມີສ່ົ ິງທົ່ ີເປັນພືນ້ ຖານແຫ່ົ ງ

ການເຄົ່ ອື ນໄຫວ ເຊົ່ ງິ ຢັງ້ ຢືນເຖງິ ການມຊີ ວີ ດິ ຂອງຈລຸ ງັ .
1.4 ຊະນດິ ຂອງຈລຸ ງັ

ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ປະກອບດວ້ ຍຫອ້ ງນອ້ ຍໆຫາຍຫອ້ ງເຊົ່ ງິ ຫອ້ ງດົ່ ງັ ກົ່ າວນນັ້ ເອນີ້ ວ່ົ າ ຈລຸ ງັ ແລະ ທດິ ສະດຈີ ລຸ ງັ ໄດ້
ກ່ົ າວໄວວ້ ່ົ າ “ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ຫາຍຍ່ົ ອມປະກອບສາ້ ງດວ້ ຍຈລຸ ງັ ແລະ ຜນົ ຜະລດິ ຂອງຈລຸ ງັ ” ແຕ່ົ ຄວາມຈງິ ຈລຸ ງັ ຂອງ
ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ພດື ແລະ ສດັ ມຫີ າຍຊະນດິ ແຕກຕ່ົ າງກນັ .

ສ່ົ ວນຫາຍເຮາົ ຈະເຫນັ ວ່ົ າຈລຸ ງັ ຂອງພດື ມກັ ມຮີ ູບຮົ່ າງຄກື ອ້ ນດນິ ຈົ່ ,ີ ຍອ້ ນວົ່ າມຜີ ະໜງັ ຈລຸ ງັ ຂອ້ ນຂາ້ ງຈະແຂງ
ເພາະມທີ າດແຊນລຸຍໂລດ (Cellulose) ເປັນສ່ົ ວນຫາຍ. ສົ່ ວນຈລຸ ງັ ຂອງສດັ ຈະມຮີ ູບຮົ່ າງເປັນວງົ ມນົ ເພາະມແີ ຕົ່
ເຍ່ົ ອື ຫຸມ້ ຈລຸ ງັ (Cellmembrane) ເຊ່ົ ງິ ມລີ ກັ ສະນະອົ່ ອນ, ນຸມ້ ນວນ ເພາະບົ່ ໍມແີ ຊນລຸຍໂລດ. ເມົ່ ອື ຈລຸ ງັ ບຽດເຕງັ
ກນັ ຈ່ົ ງເຮດັ ໃຫເ້ ປັນຮູບຫ່ົ ຽມມຫີ າຍດາ້ ນ, ແຕ່ົ ຖາ້ ເປັນຈຸ ລງັ ທົ່ ຢີ ົ່ ູໂດດດົ່ ຽວກົ່ ຈໍ ະເຫນັ ວ່ົ າຈລຸ ງັ ມຄີ ວາມແຕກຕົ່ າງກນັ ໄປ
ຕາມແຕົ່ ລະຊະນດິ ບົ່ ອນຢ່ົ ູ ແລະ ມໜີ າ້ ທ່ົ ຂີ ອງຈລຸ ງັ ທ່ົ ປີ ະກອບໃນຮົ່ າງກາຍທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ

24

ຕວົ ຢົ່ າງ:
ຈຸລັງຂອງເມດັ ເລອື ດແດງຂອງຄນົ ຈະມຮີ ູບຮົ່ າງກມົ ແລະ ມນົ , ແຕ່ົ ຖາ້ ເບົ່ ິງທາງຂາ້ ງຈະເປັນ ຮູບແບນແປ
ແລະ ເຂາົ້ ຂາ້ ງໃນ, ຈລຸ ງັ ເມດັ ເລອື ດແດງຈະບົ່ ມໍ ແີ ກົ່ ນ. ຈລຸ ງັ ເມດັ ເລອື ດຂາວມຮີ ູບຮ່ົ າງ ຄື ກນັ ກບັ ເມດັ ເລອື ດແດງຕົ່ າງ
ແຕົ່ ວ່ົ າເມດັ ເລອື ດຂາວມລີ ກັ ສະນະໃຫຍົ່ ກວ່ົ າເລກັ ນອ້ ຍ ແລະ ຢ່ົ ູທາງໃນ ເມດັ ເລອື ດຂາວແມ່ົ ນມແີ ກົ່ ນ ເຊົ່ ນັ ຈລຸ ັງ
ຂອງຜງົ້ ແກມ້ ຄນົ ແມົ່ ນມຮີ ູບຮ່ົ າງແບນ ແລະ ບາງ, ຮູບຮົ່ າງ ບຽ້ ວ ແລະ ແຫມ ແລະ ມແີ ກົ່ ນຢ່ົ ູເຄົ່ ງິ ກາງຈລຸ ງັ ເຈຍ້ ຫຸມ້
ຮາກຜກັ ບົ່ ວົ ກໍເປັນສົ່ ຫີ ່ົ ຽມຍາວ ຢົ່ ູເຄົ່ ງິ ແລະ ກາງມແີ ກົ່ ນນອ້ ຍໆ, ຈລຸ ງັ ຂອງປະສາດມຮີ ູບຮ່ົ າງຄາ້ ຍຄື ກບັ ຮາກຂອງ
ຕນົ້ ໄມ,້ ສດັ ແລະ ພດື ຈລຸ ງັ ດຽວ ກ່ົ ມໍ ຮີ ູບຮົ່ າງແຕກຕົ່ າງກນັ ໄປຕາມແຕົ່ ລະຊະນດິ ຂອງໃຜລາວເຊົ່ ງິ ພວກເຮາົ ບົ່ ໍສາມາດ
ນາໍ ມາພນັ ລະນາ ໄດທ້ ຸກຊະນດິ .

ຮູບ 4.1 ຮູບຮົ່ າງຂອງຈລຸ ງັ ຊະນດິ ຕົ່ າງໆ
1.5 ຂະໜາດຂອງຈລຸ ງັ

ຈລຸ ງັ ມຫີ າຍຊະນດິ ແຕກຕົ່ າງກນັ , ແຕົ່ ລະຈລຸ ງັ ປະກອບເປັນຫອ້ ງນອ້ ຍໆ ທົ່ ມີ ຂີ ະໜາດເໝອື ນ ກນັ ຄມື ຄີ ວາມ
ໝາ, ຄວາມກວ້ າງ ແລະ ຄວາມຍາວ ໂດຍທ່ົ ວົ ໄປແລວ້ ຈລຸ ງັ ຈະມຂີ ະໜາດ 10 - 50 ໄມຄຣອນ (Micron) ເຊົ່ ງິ ໃນ
ນີ້ (1 Micron = 1/1000 mm) ອາດມຂີ ະໜາດນອ້ ຍລງົ ກ່ົ ວານອີ້ ກີ ເຊ່ົ ງິ ຕອ້ ງ ເບ່ົ ງິ ດວ້ ຍກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ຊະນດິ ພເິ ສດ
(Microscope electron) ທົ່ ມີ ຂີ ະໜາດຂະຫຍາຍຫາຍໝ່ົ ນື ເທ່ົ າົ ຈົ່ ງສາມາດເບົ່ ງິ ເຫນັ ໄດ.້

ຕວົ ຢົ່ າງ :
ຈລຸ ງັ ຂອງເມດັ ເລອື ດແດງມເີ ສນັ້ ຜ່ົ າສູນກາງ 0.0075 m. ບກັ ເຕຣີ ີ (Bacteria) ກໍຕອ້ ງໃຊ້ ກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ທ່ົ ີ
ຂະຫຍາຍເປັນຮອ້ ຍພນັ ເທ່ົ າົ ຈ່ົ ງຈະເບົ່ ງິ ເຫນັ ໄດ.້
ຈຸລັງບາງຊະນດິ ກໍມຂີ ະໜາດໃຫຍົ່ ເຊ່ົ ງິ ສາມາດເບົ່ ງິ ເຫັນດວ້ ຍຕາເປົ່ ົາໄດ້ ເຊົ່ ນັ ໄຂົ່ ກໍເປັນຈຸລງັ ຊະນດິ ໜົ່ ງທ່ົ ີ
ໃຫຍົ່ , ທງັ ນກີ້ ຍໍ ອ້ ນວົ່ າພາຍໃນຈລຸ ງັ ແມົ່ ນມອີ າຫານສະສມົ ຢົ່ ູເປັນຈາໍ ນວນຫວງຫາຍຈລຸ ງັ ປະສາດເຖງິ ແມ່ົ ນວົ່ າເປັນຈຸ
ລງັ ທົ່ ນີ ອ້ ຍແຕົ່ ກມໍ ຄີ ວາມຍາວພໍສມົ ຄວນ.
ໄຂົ່ ຊະນດິ ຕົ່ າງໆເວາົ້ ສະເພາະບ່ົ ອນທ່ົ ເີ ປັນໄຂ່ົ ແດງເທ່ົ າົ ນນັ້ , ໄຂ່ົ ນກົ ບາງຊະນດິ ແມົ່ ນໃຫຍ່ົ ມີ ເສນັ້ ຜ່ົ າສູນກາງ
ເຖງິ 32.5 Cm ດ່ົ ງັ ນນັ້ ຈົ່ ງເວາົ້ ໄດວ້ ົ່ າ ຊະນດິ ແລະ ຂະໜາດຂອງຈລຸ ງັ ແມົ່ ນບ່ົ ໍແນ່ົ ນອນ, ເພາະສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແຕ່ົ ລະ
ຊະນດິ ແມ່ົ ນມຮີ ູບຮ່ົ າງ, ລກັ ສະນະ ແລະ ໜາ້ ທົ່ ແີ ຕກຕົ່ າງກນັ .

25

ຈາກການສກສາກົ່ ຽວກບັ ຈລຸ ງັ ຂອງນກັ ວທິ ະຍາສາດໂດຍນາໍ ໃຊກ້ ອ້ ງຈລຸ ະທດັ ທົ່ ມີ ກີ າໍ ລງັ ຂະຫຍາຍສູງ ແລະ ມີ

ການປະສມົ ປະສານກນັ ກຽົ່ວກບັ ຄວາມຮູທ້ າງດາ້ ນຊວີ ະເຄມເີ ຮດັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມ ຮບັ ຮູທ້ າງດາ້ ນໂຄງສາ້ ງຂອງຈລຸ ງັ ຢ່ົ າງ

ລະອຽດ ແລະ ສາມາດຈາໍ ແນກຈລຸ ງັ ອອກເປັນ 2 ຊະນດິ ແຕກຕ່ົ າງກນັ ເຊົ່ ນັ :

* ໂພຄາລໂິ ອດ (Prokaryote) ໄດແ້ ກົ່ ພວກແບກທເີ ລຍ, ໄມໂຄພາດມາ ແລະ ເທາົ ສຂີ ຽວແກມນໍາ້ ເງນີ

* ຍູຄາລໂິ ອດ (Eukaryote) ໄດແ້ ກົ່ ພວກໂພທດິ , ພດື ແລະສດັ ໂຄງສາ້ ງຂອງຈລຸ ງັ ຍູຄາລໂິ ອດ ໂດຍທ່ົ ວົ ໄປແບົ່ ງ
ເປັນ 3 ສ່ົ ວນ ຄ:ື ສ່ົ ວນທົ່ ຫີ ່ົ ໍຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ໄຊໂທພາຊມ (ທາດຈລຸ ງັ ) ແລະ ແກ່ົ ນນອ້ ຍ ມລີ ກັ ສະນະສໍາຄນັ ດົ່ ງັ ນ:ີ້
ຕາຕະລາງສະແດງໂຄງສາ້ ງ ແລະ ໜາ້ ທົ່ ຂີ ອງຈລຸ ງັ ເອກີ າຣີໂອດ (Eukaryotic cell )

ອະນຸອງົ ປະກອບ (Organelles)

ອງົ ປະກອບ ອະນພຸ າກ (Inclusions) ໜາ້ ທີ

ພາກສ່ົ ວນຫົ່ ໍຫຸມ້ ຈລຸ ງັ - ເຈຍ້ ຫຸມ້ ຈລຸ ງັ - ຄວບຄຸ ມ ແລະ ຄຸ ມ້ ກັນການຜ່ົ ານ
- ຂອບຈລຸ ງັ (ພບົ ໃນຈລຸ ງັ ພດື ) ເ ຂົ້າ - ອອກ ຂອງທາ ດຢ່ົ າ ງມີກ າ ນ
ເລອື ກເຟນັ້

- ປ້ອງກນັ ອັນຕະລາຍຈາກພາຍນອກ

ແລະ ຮກັ ສາຮູບຮົ່ າງຂອງຈຸລງັ ໃຫຄ້ ົງ
ທົ່ ີ

ແກົ່ ນຈລຸ ງັ - ໂກມາຕນິ ແລະ ໂຄໂມໂຊມ - ຖ່ົ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ

- ນຸຍເກໂອລດັ - ສາ້ ງຣໂີ ບໂຊມ
- ເຈຍ້ ຫຸມ້ ແກ່ົ ນ - ຄວບຄຸ ມການຜ່ົ ານເຂົາ້ -ອອກຂອງ

ທາດ ລະຫວ່ົ າງທາດຈລຸ ງັ ແລະ ແກ່ົ ນ

- ຣໂີ ບໂຊມອງັ ໂດຟາສະມກິ - ສງັ ເຄາະໂປຕດິ ແລະ ຂນົ ສົ່ ງົ ທາດ ໂປ

ໂຕປາດ ຫື ທາດຈຸລັງ (ER) ລຊີ ກັ ກາຣດິ

(Microtubules) - ໂກນຈີ (golgi) - ລະລາຍທາດອາຫານ ແລະ ຂບັ ຖົ່ າຍ

- ວາຄວິ ໂອນ (Vacuole) ທາດເສດອອກຈາກຈລຸ ງັ , ສະສມົ ທາດ
ທ່ົ ີສັງເຄາະດວ້ ຍແສງ, ຍ່ົ ອຍສະຫາຍ
- ຄໂໍ ລພາດ (Chloroplast)
ທາດພາຍໃນຈລຸ ງັ .
- ລໄີ ຊໂຊມ (Lysosome) - ລະລາຍທາດແຫວ, ຫດົ ຢືດ, ເຄົ່ ອື ນທ່ົ ີ

- ມໂີ ກບໍດີ (Micro body)

- ມໂີ ກສລີ າເມນັ ຂອງຈລຸ ງັ
(Microfilaments)
- ຮັກສາຮູ ບຮົ່ າງ ແລະ ຊົ່ ວຍໃນການ
- ມໂີ ກຕູບູນ (Microtubules) ເຄ່ົ ອື ນທົ່ ຂີ ອງຈລຸ ງັ

- ຊງັ ພໂີ ອນ (Centriples) - ເວລາຈຸລັງແບົ່ ງສະຫາຍມາເປັນເສັນ້

ໄຍ ບ່ົ ຕໍ ດິ ສີ

- ອະນຸພາກ : ເມດັ ນມນັ , ຝ່ົ ຸ ນ - ສະສມົ ທາດທົ່ ີຈໍາເປັນຕ່ົ າງໆໃຫແ້ ກົ່ ຈຸ

ທາດ ກໂີ ກແຊນ ລງັ

26

ຕາຕະລາງສະແດງຄວາມແຕກຕົ່ າງທາງໂຄງສາ້ ງຂອງຈລຸ ງັ ໂປກາຣໂີ ອດ ແລະ ຢູກາຣີໂອດ

ອງົ ປະກອບ ຈລຸ ງັ ໂປກາຣໂີ ອດ ຈລຸ ງັ ຢູກາຣໂີ ອດ
ແກ່ົ ນຈລຸ ງັ
- ເຈຍ້ ຫຸມ້ ແກ່ົ ນ ບົ່ ສໍ ມົ ບູນ ມສີ ມົ ບູນ
- ແກົ່ ນນອ້ ຍ ບົ່ ໍມີ ມີ ເປັນເຈຍ້ ເນອື້ ດຽວ
ບ່ົ ໍມີ
ມີ

- ໂຄໂມໂຊມ ມີ 1 ອນັ ເປັນຮູບວງົ ແຫວນ ມີຫາຍກວົ່ າ 1 ອັນ ເປັນຮູ ບແທງ

ໃນເວລາແບ່ົ ງມໂີ ຕຊດີ

ໂປໂຕປາດ ຫື ທາດຈລຸ ງັ ມີ ມີ
- ຊງັ ຕໂີ ອນ ບົ່ ມໍ ີ ມໃີ ນຈລຸ ງັ ສດັ

- ຮໂີ ບໂຊມໃນຊໂີ ຕປາດ ມີ ມີ
- ຣໂີ ບໂຊມໃນອະນຸອງົ ປະກອບ ບົ່ ມໍ ີ ມີ
- ຕາໜ່ົ າງທາດໃນ ບົ່ ມໍ ີ ມີ
- ມໂີ ຊໂຊມ ມີ ບົ່ ມໍ ີ
- ມໂີ ຕກງົ ດີ ບ່ົ ມໍ ີ ມຫີ າຍ
ບ່ົ ມໍ ີ ມໃີ ນພວກສງັ ເຄາະແສງ ແລະ ພດື
ຂອບຈລຸ ງັ ມີ ເປັນຕໂິ ດຫແີ ຊນ ຍກົ ເວນັ້ ມີ ຢົ່ ູນໍາສັດບ່ົ ໍມີ, ພວກຣາ ຫື ເມົ່ ືອກ

ໂອປາສະມາ ໂພກມີຕົນ, ພວກພິດມີແຊນລຸ ຍ

ໂລດ

ຮູບ 4.2 ໂຄງປະກອບສຳື້ ງຂອງຈລງັ ພດ ແລະ ຈລງັ ສດັ

27

2. ການເຄ່ົ ອື ນໄຫວຂອງອາຫານ ແລະ ທາດຜ່ົ ານຈລຸ ງັ

ອງີ ໃສົ່ ໂຄງສາ້ ງຂອງຈລຸ ງັ ເຮາົ ເຫນັ ວົ່ າເຈຍ້ ຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫາຍຢົ່ າງເຊົ່ ນັ :
- ເຈຍ້ ຫຸມ້ ຈຸລັງມໜີ າ້ ທົ່ ີຄຸ ມ້ ກນັ ສົ່ ວນປະກອບພາຍໃນຂອງຈຸລັງ ແລະ ທັງເປັນອົງປະກອບທົ່ ີ ສໍາຜັດກບັ

ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມໂດຍກງົ .
- ເຈຍ້ ຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ມໜີ າ້ ທົ່ ຮີ ບັ ຊມຜ່ົ ານຢ່ົ າງມກີ ານເລອື ກເຟັນ້ ສາໍ ລບັ ທາດທ່ົ ເີ ຂາົ້ ຫາ ແລະ ອອກຈາກຈລຸ ງັ .

ດ່ົ ງັ ນນັ້ ເພົ່ ນິ ຈ່ົ ງເວາົ້ ວ່ົ າເປັນເຈຍ້ ເຂງິ ຊມຜ່ົ ານ, ຈາກບນັ ຫານເີ້ ພົ່ ນິ ວເິ ຄາະພບົ ວົ່ າ ການເຄ່ົ ອື ນໄຫວຂອງທາດຜົ່ ານ
ເຈຍ້ ຫຸມ້ ເນນີ ໄປດວ້ ຍວທິ ດີ ົ່ ງັ ນ:ີ້

2.1 ດວ້ ຍວທິ ໂີ ອບກນື (Phagocytosis)
ວທິ ໂີ ອບກນໝາຍເຖງິ ເຈຍ້ ຫຸມ້ ໄດເ້ ຂາົ້ ເປັນຜງົ້ ເພ່ົ ອື ໂອບເອາົ ທາດນນັ້ ເລຍີ .

ຮູບ 4.3 ສະແດງການໂອບກນ

2.2 ດວ້ ຍການດູດຊມ (Pinocytosis)
ການດດູ ຊມເປັນການດູດເອາົ ທາດດວ້ ຍເຈຍ້ ຫຸມ້ ຍອ້ ນວົ່ າທາດນນັ້ ເປັນໂມເລກຸນໃຫຍ່ົ ແລະ ມບີ າງທາດທ່ົ ບີ ົ່ ໍ

ຈາໍ ເປັນຕົ່ ຈໍ ລຸ ງັ ແລະ ໂດຍປົກກະຕເິ ຈຍ້ ຫຸມ້ ມຮີ ູນອ້ ຍໆຢົ່ ູທົ່ ວົ ໆ. ເມ່ົ ອື ເຈຍ້ ຫຸມ້ ດູດເອາົ ທາດທົ່ ຈີ ງຸ ລງັ ຕອ້ ງການທາດຈຸ
ລງັ ຫປໍ ະກດົ ມທີ ່ົ ນໍ ອ້ ຍໆ ເພົ່ ອື ເປັນທາງເດນີ ຂອງທາດ

ຮູບ 4.4 ສະແດງການດູດຊມ

28

2.3 ດວ້ ຍການແຜົ່ ແຈກ (Difusion)
ການແຜ່ົ ແຈກເປັນການແຜົ່ ກະຈາຍຂອງທາດນນັ້ ເອງ, ເພ່ົ ອື ກາຍເປັນໂມເລກຸນໃຫນ້ ອ້ ຍໆ ລງົ . ໂດຍປົກກະຕິ

ແລວ້ ຈຸລງັ ທຸກໆຊະນດິ ແມົ່ ນຢົ່ ູໃນພາວະທົ່ ີເປັນທາດແຫວ ຫື ເວາົ້ ອີກຢ່ົ າງໜ່ົ ງວົ່ າ ລະຫວ່ົ າງເຈຍ້ ຫຸມ້ ນນັ້ ມພີ າວະ
ແຫວຍສອງຢ່ົ າງຄື ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມນອກຈລຸ ງັ ແລະ ທາດຈລຸ ງັ . ພາວະ ແວທງັ ສອງສົ່ ວນນເີ້ ຄ່ົ ອື ນດວ້ ຍຜ່ົ ານເຈຍ້ ຫຸມ້ ,
ດົ່ ງັ ນນັ້ , ການແຜົ່ ແຈກຂອງທາດຈົ່ ງເປັນໄປຕາມວິ ການດົ່ ງັ ນີ້

ກ. ດວ້ ຍການແຜົ່ ຊມແບບອດິ ສະໂມຊສິ (0xmass)
ເຈຍ້ ຫຸມ້ ເປັນຕວົ ຂນ້ ລະຫວ່ົ າງທາດຈຸລັງກບັ ທາດແຫວໃນສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ, ທາດແຫວທງັ ສອງ ສະພາບນມີ້ ີ
ຄວາມດນັ ຂອງທາດລະລາຍ ເຊົ່ ງິ ເອນີ້ ວົ່ າ ຄວາມດນັ ອດົ ສະໂມຕກິ , ສະແດງວ່ົ າຕວົ ຈລງັ ເອງກົ່ ໍເປັນລະບບົ ອດົ ສະໂມ
ຕກິ ເໝອື ນກນັ . ດົ່ ງັ ນນັ້ , ການແຜ່ົ ແຈກຂອງທາດລະລາຍຜົ່ ານເຈຍ້ ສຸມຈ່ົ ງ ຂນ້ ຢົ່ ູກບັ ສະພາບຂອງທາດລະລາຍດ່ົ ງັ ນ:ີ້

1. ຖາ້ ຫາກທາດລະລາຍຢົ່ ູພາຍນອກຈຸລງັ ມຄີ ວາມດັນອດົ ສະໂມຕກີ ເທ່ົ ົາກບັ ຄວາມດັນອດົ ສະໂມຕກິ ຂອງທາດ

ລະລາຍຢ່ົ ູພາຍໃນຈຸລງັ , ໝາຍຄວາມວົ່ າຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂອງອະນຸພາກທງັ ສອງເທ່ົ ົາກນັ ແມ່ົ ນຈະເກີດເປັນສະພາບ
ແວດລອ້ ມທ່ົ ເີ ທ່ົ າົ ທຽມກນັ ເຊົ່ ງິ ເອນີ້ ວ່ົ າ ອໂີ ຊໂຕນກິ (Laotomic) ແລະ ຈລຸ ງັ ກໍມບີ ໍລມິ າດຄງົ ທົ່ ,ີ ສະແດງວົ່ າການ
ແລກປົ່ ຽນທາດລະຫວ່ົ າງຈລຸ ງັ ກບັ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມແມ່ົ ນມຄີ ວາມສມົ ດຸນກນັ ແລະ ກົ່ ໍເປັນສະພາບປົກກະຕໃິ ນການມີ

ຊວີ ດິ ຂອງຈລຸ ງັ

2. ຖາ້ ຫາກທາດລະລາຍຢົ່ ູພາຍນອກຈລຸ ງັ ມຄີ ວາມດນັ ອດົ ສະໂມຕກິ ສູງກວ່ົ າຂອງທາດລະລາຍ ຢົ່ ູພາຍໃນຈລຸ ງັ ກໍ
ຈະເກດີ ເປັນສະພາບບົ່ ໍເທ່ົ າົ ທຽມກນັ ໃນທາງຂາດເຂນີ ຫື ເອນີ້ ວ່ົ າ ຮເີ ປີໂຕນກິ (Hypertonic) ໝາຍຄວາມວ່ົ າທາດ
ລະລາຍຢ່ົ ູພາຍນອກມຄີ ວາມເຂມັ້ ທາດສູງກວ່ົ າທາດລະລາຍທົ່ ຢີ ົ່ ູພາຍໃນຈລຸ ງັ . ດົ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ົ ງເຮດັ ໃຫນ້ ແຜົ່ ແຈກຈາກຈຸ

ລງັ ອອກສ່ົ ູແວດລອ້ ມພາຍນອກ ເຮດັ ໃຫຈ້ ລຸ ງັ ຫົ່ ຽວແຫງ້ ເຂາົ້ ຍອ້ ນຂາດນ

3. ຖາ້ ທາດລະລາຍຢົ່ ູພາຍນອກຈລຸ ງັ ຫາກມຄີ ວາມດນັ ອດົ ສະໂມຊສິ ຕກວົ່ າຂອງທາດລະລາຍ ຢ່ົ ູພາຍໃນຈລຸ ງັ , ເວລາ
ນນັ້ ກໍຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ສະພາບບ່ົ ໍເທົ່ າົ ທຽມກນັ ໃນທາງເກນີ ຫື ເອນີ້ ວ່ົ າ ຮໂີ ປໂຕນກິ (hypotonic) ໝາຍຄວາມວົ່ າ
ທາດລະລາຍທົ່ ຢີ ່ົ ູພາຍນອກ ມຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຕຸ່ ຳກວ່ົ າທາດຖກື ລະລາຍທ່ົ ຢີ ່ົ ູພາຍໃນຈລຸ ງັ ດ່ົ ງັ ນນັ້ ຈົ່ ງເຮດັ ໃຫທ້ ົ່ ຢີ ົ່ ູນອກຈຸ
ລງັ ແຜົ່ ແຈກເຂາົ້ ສ່ົ ູພາຍ ໃນຈລຸ ງັ ແລະ ເຮດັ ໃຫຈ້ ລຸ ງັ ໃຄຸ່ ຂນ້ .

2. ການແບ່ົ ງຈລຸ ງັ

2.1 ການແບ່ົ ງຈລຸ ງັ ແບບໄມໂທຊສິ (Mitosis)
- ເປັນການແບົ່ ງເພ່ົ ອື ເພົ່ ມີ ຈາໍ ນວນຈລຸ ງັ ຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຫາຍຈລຸ ງັ ແຕົ່ ເປັນການແບ່ົ ງເພ່ົ ອື ການສບື ພນັ ຂອງສ່ົ ງິ ມີ

ຊວີ ດິ ຈລຸ ງັ ດຽວ
- ພບົ ໃນຈລຸ ງັ ຮົ່ າງກາຍ (Somatic Cell) ໂດຍທ່ົ ວົ ໄປ

- ຈາໍ ນວນໂຄໂມໂຊມຫງັ ການແບ່ົ ງຈລຸ ງັ ຍງັ ຄງົ ເປັນດພິ ອຍດ (Diploid) ຫື 2n ຄງົ ເດມີ

• ກ່ົ ອນການແບົ່ ງຈລຸ ງັ
ຈະມກີ ານຕຽມຕວົ ໃຫພ້ ອ້ ມ ຈົ່ ງແບ່ົ ງອອກເປັນ 2 ໄລຍະ ຄ:ື

1. ໄລຍະອນິ ເຕເີ ຟສ (Interphase)
- ຈລຸ ງັ ມອີ ດັ ຕາເມແທບໍລຊິ ສູງຫາຍ ເພາະມກີ ານສງັ ເຄາະ DNA, RNA ແລະໂປຕນີ ຈ່ົ ງເປັນຊ່ົ ວງທ່ົ ໃີ ຊ້
ເວລາດນົ ທ່ົ ສີ ຸດ
- ແກ່ົ ນນອ້ ຍມຂີ ະໜາດໃຫຍ່ົ ເຫນັ ນວິ ຄໂີ ອລດັ ຊດັ ເຈນ ພາຍໃນມເີ ສນັ້ ໃຍໂຄມາທນິ (Chromatin) ຊົ່ ງ
ຕດິ ສຍີ ອ້ ມໄດເ້ ຈຍ້ ຫຸມ້ ແກ່ົ ນນອ້ ຍຍງັ ບ່ົ ໍສະຫາຍຕວົ

- ແບ່ົ ງອອກເປັນ 3 ຊົ່ ວງ ຄື

1. G1 phase ຫໄລຍະກ່ົ ອນສງັ ເຄາະ DNA

29

- ມກີ ານສະສມົ ເອນໄຊທ່ົ ມີ ຄີ ວາມຈາໍ ເປັນຕ່ົ ໍການສງັ ເຄາະ DNA
- ມກີ ານສງັ ເຄາະ RNA ແລະ ໂປຕນີ
- ມກີ ານສາ້ ງອໍແກເນລທ່ົ ຈີ າໍ ເປັນສໍາລບັ ກດິ ຈະກໍາຂອງຈລຸ ງັ
- ໃຊເ້ ວລາປະມານ 40% ຂອງເວລາໃນໜ່ົ ງວງົ ຈອນຈລຸ ງັ
2. S phase ຫ ໄລຍະສງັ ເຄາະ DNA (DNA Synthetic Phase)
- ມກີ ານສງັ ເຄາະທງັ DNA, RNA ແລະ ໂປຕນີ ຫາຍທ່ົ ສີ ຸດ
- DNA ທົ່ ສີ າ້ ງຂນ້ ໃໝ່ົ ມສີ ມົ ບດັ ເໝອື ນຊຸດເດມີ ທຸກປະການ ຈ່ົ ງຮຽກວົ່ າ “ການຈາໍ ລອງ DNA”
- (DNA Replication)
- ໃຊເ້ ວລາປະມານ 30% ຂອງເວລາໃນໜົ່ ງວງົ ຈອນຈລຸ ງັ
3. G2 phase ຫໄື ລຍະຫງັ ສງັ ເຄາະ DNA
- ມກີ ານສງັ ເຄາະ RNA ແລະໂປຕນີ ຫຸດນອ້ ຍລງົ
- ຈລຸ ງັ ມປີ ະລມິ ານ DNA, RNA ແລະໂປຕນີ ຫາຍພຽງພໍທ່ົ ຈີ ະໃຊໃ້ ນການແບົ່ ງຈລຸ ງັ ໄລຍະຕົ່ ໄໍ ປ
- ໃຊເ້ ວລາປະມານ 20% ຂອງເວລາໃນໜ່ົ ງວງົ ຈອນຈລຸ ງັ
2. ໄລຍະແບ່ົ ງຈລຸ ງັ (Cell Division)
- ເປັນໄລຍະທ່ົ ເີ ບົ່ ງິ ເຫນັ ໂຄໂມໂຊມ (Chromosome)
- ໃຊເ້ ວລາປະມານ 5-10% ຂອງເວລາໃນໜົ່ ງວງົ ຈອນຈລຸ ງັ ແບ່ົ ງເປັນ 2 ຊ່ົ ວງ ຄ:ື
2.1.1 ການແບ່ົ ງແກົ່ ນນອ້ ຍ (Karyokinesis)
1. ໄລຍະໂພເຟສ (Prophase)
- ໂຄມາທນິ ຂດົ ຕວົ ບດິ ເປັນກຽວສນັ້ ລງົ ເຫນັ ເປັນແທ່ົ ງໂຄໂມໂຊມ (Chromosome) ຊົ່ ງປະກອບດວ້ ຍ

2 ໂຄມາທດິ (Chromatid) ເຊ່ົ ອື ມຕດິ ກນັ ທ່ົ ເີ ຊນໂທເມຍ ຫື Kinetochore
- ນວິ ຄໂີ ອລດັ ແລະ ເຈຍ້ ຫຸມ້ ແກ່ົ ນນອ້ ຍຄົ່ ອຍໆ ສະຫາຍໄປ
- ໃນຈລຸ ງັ ສັດພບົ ວ່ົ າເຊນຊໂິ ອນ (Centriole) ມກີ ານສາ້ ງໄມໂຄທວິ ບູນ (Microtubule) ລຽງເປັນ

ລດັ ມອີ ອ້ ມຮອບລກັ ສະນະຄາ້ ຍດາວຮຽກວ່ົ າ “ ແອສເຕີ (Aster) ” ແລະ ຄົ່ ອຍໆ ເຄົ່ ອື ນທົ່ ໄີ ປຍງັ ຂວົ້
ຈລຸ ງັ ແຕົ່ ລະຂາ້ ງ ໄມໂຄທວິ ບູນໃນເຊນລມ໌ ກີ ານຕ່ົ ໍກນັ ເປັນສາຍຍາວ ຮຽກວ່ົ າ “ ເສນັ້ ໃຍສະປິນເດນີ
(Spindle Fiber) ” ໂຍງຢດລະຫວົ່ າງເຊນຊໂິ ອນທົ່ ຂີ ວົ້ ຈລຸ ງັ ກບັ ເຊນໂທເມຍຂອງແຕ່ົ ລະໂຄໂມໂຊມ
- ຈລຸ ງັ ພດື ບ່ົ ໍມເີ ຊນຊໂິ ອນແຕ່ົ ກມໍ ເີ ສນັ້ ໃຍສະປິນເດນີ ໂຍງລະຫວ່ົ າງຂວົ້ ຈລຸ ງັ ກບັ ເຊນໂທເມຍຂອງໂຄໂມ
ໂຊມເຊ່ົ ນັ ກນັ
2. ໄລຍະເມທາເຟສ (Metaphase)
- ໂຄໂມໂຊມຂດົ ພນັ ກນັ ແໜນ້ ລຽງສູນກາງຈລຸ ງັ ເບ່ົ ງິ ເຫນັ ເປັນ 2 ໂຄມາທດິ ຊດັ ເຈນທົ່ ສີ ຸດ ໄລຍະນຈີ້ ົ່ ງ
ເໝາະສມົ ທົ່ ສີ ຸດໃນການນບັ ຈໍານວນໂຄໂມໂຊມ ແລະ ສກສາຄວາມແຕກຕົ່ າງຂອງລກັ ສະນະໂຄໂມ
ໂຊມ
- ເຍົ່ ອື ຫຸມ້ ແກ່ົ ນນອ້ ຍ ແລະ ນວິ ຄໂີ ອລດັ ສະຫາຍໄປໝດົ ແລວ້
- ເຊນໂທເມຍໃນແຕ່ົ ລະໂຄໂມໂຊມເລົ່ ມີ ແບົ່ ງຕວົ ເຮດັ ໃຫໂ້ ຄມາທດິ ແຕົ່ ລະໂຄໂມໂຊມເລົ່ ມີ ຈະແຍກ
ກນັ

30

3. ໄລຍະແອນາເຟສ (Anaphase)
1. ເຊນໂທເມຍມກີ ດິ ຈະກໍາຫາຍທົ່ ສີ ຸດ ເມ່ົ ອື ເສນັ້ ໃຍສະປິນເດຫີ ດົ ຕວົ ກໍຈະດງແຕົ່ ລະໂຄມາທິດ

ໃຫແ້ ຍກອອກຈາກກນັ ໄປຍງັ ຂວົ້ ຈລຸ ງັ ແຕ່ົ ລະຂາ້ ງຈົ່ ງເບົ່ ງິ ເຫນັ ໂຄມາທດິ ມຮີ ູບຮົ່ າງຕົ່ າງກນັ ຫາຍແບບຂນ້ ຢ່ົ ູ

ກບັ ຕາໍ ແໜ່ົ ງເຊນໂທເມຍຄ:ື
- ເຊນໂທເມຍຢ່ົ ູປາຍສຸດ ຮູບຮ່ົ າງໂຄມາທດິ ເໝອື ນຕວົ ໄອ (I-Shane)
- ເຊນໂທເມຍຢ່ົ ູຄົ່ ອນໄປທາງປາຍ ຮູບຮົ່ າງໂຄມາທດິ ເໝອື ນຕວົ ເຈ (J-Shape)
- ເຊນໂທເມຍຢົ່ ູສູນກາງ ຮູບຮົ່ າງໂຄມາທດິ ເໝອື ນຕວົ ວີ (V-Shape)

2. ລະຍະນໃີ້ ຊເ້ ວລານອ້ ຍທົ່ ສີ ຸດເມ່ົ ອື ທຽບກບັ ໄລຍະອ່ົ ນື ໆ

4. ໄລຍະເທໂລເຟສ (Telophase)
- ໂຄມາທດິ ແຍກຈາກກນັ ຢົ່ ູທົ່ ຂີ ວົ້ ຈລຸ ງັ ແຕົ່ ລະຂາ້ ງ ແລະ ຄາຍຕວົ ອອກເປັນເສນັ້ ໃຍໂຄມາທນິ ພນັ ກນັ ຢ່ົ ູ

ເປັນກົ່ ຸມຄກື ບັ ໄລຍະອນິ ເຕເີ ຟສ
- ເສນັ້ ໃຍສະປິນເດສີ ະຫາຍຕວົ ໄປ ເຍ່ົ ອື ຫຸມ້ ແກ່ົ ນນອ້ ຍ ແລະ ນວິ ຄໂີ ອລດັ ເລົ່ ມີ ປາກດົ ໃຫເ້ ຫນັ
- ເຫນັ ແກ່ົ ນນອ້ ຍໃໝົ່ ເປັນ 2 ແກ່ົ ນນອ້ ຍ ແຕ່ົ ລະແກົ່ ນນອ້ ຍມຈີ າໍ ນວນໂຄໂມໂຊມເທົ່ າົ ກນັ ແລະ ເທ່ົ າົ

ກບັ ຈລຸ ງັ ເລ່ົ ມີ ຕນົ້

2.1.2 ການແບົ່ ງໄຊໂທພາຊມ (Cytokinesis)
- ຈລຸ ງັ ສດັ ເຍົ່ ອື ຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ຈະຄອດເຂາົ້ ຫາກນັ ບໍລເິ ວນກາງຈລຸ ງັ (cleavage furrow) ຈນົ ແຍກຫຸດອອກ
ຈາກກນັ ເປັນຈຸລັງໃໝ່ົ 2 ຈລຸ ງັ ທົ່ ມີ ຈີ າໍ ນວນໂຄໂມໂຊມ ແລະ ທາດກໍາມະພນັ ຄຈື ລຸ ງັ ເດມີ ທຸກປະ

ການ
- ຈລຸ ງັ ພດື ມກີ ານສາ້ ງແຜົ່ ນກນັ້ ຈລຸ ງັ (Cell Plate) ເລ່ົ ມີ ຈາກແນວກາງຈລຸ ງັ ໄປຍງັ ຂອບຈລຸ ງັ ທງັ ສອງຂາ້ ງ

ກບັ ແພຈລຸ ງັ ທຸກດາ້ ນ ຕົ່ ໍມາເກດີ ການສະສມົ ເຊນລໂູ ລດເທງິ ແຜົ່ ນກນັ້ ຈລຸ ງັ ນີ້ ເກດີ ເປັນແພຈລຸ ງັ ກນັ້ ກາງ

ຈລຸ ງັ ໃໝ່ົ ທງັ 2 ຈລຸ ງັ

2.2 ການແບ່ົ ງຈລຸ ງັ ແບບໄມໂອຊສິ (Meiosis)
- ເປັນການແບົ່ ງເພົ່ ືອສາ້ ງຈຸລງັ ສືບພນັ ຂອງສ່ົ ງິ ມຊີ ີວິດ ທົ່ ມີ ກີ ານສບື ພນັ ແບບອາໄສເພດພົບໃນຈຸລັງສືບພນັ
(Sex Cell)
- ຈໍານວນໂຄໂມໂຊມຫງັ ການແບ່ົ ງຈຸລງັ ລຸດລງົ ເຄ່ົ ງໜົ່ ງຈາກດິພອຍ (Diploid) ຫ 2n ກາຍເປັນແຮພອຍ
(Haploid) ຫື n ແບົ່ ງອອກເປັນ 2 ໄລຍະ ຄື

1. ໄລຍະອນິ ເຕເີ ຟສ (Interphase)
- ມກີ ານຈາໍ ລອງ DNA ມກີ ານສງັ ເຄາະ RNA ແລະໂປຕນີ ເພ່ົ ອື ຕຽມພອ້ ມທ່ົ ຈີ ະແບົ່ ງຈລຸ ງັ

- ໂຄໂມໂຊມປະກອບດວ້ ຍ 2 ໂຄມາທດິ
- ເຈຍ້ ຫຸມ້ ແກ່ົ ນນອ້ ຍຍງັ ບ່ົ ສໍ ະຫາຍໄປ

2. ໄລຍະແບ່ົ ງຈລຸ ງັ (Cell Division)

ແບົ່ ງອອກເປັນ 2 ໄລຍະໃຫຍົ່ ຄ:ື

2.1 ໄມໂອຊສິ I (Meiosis I)
ເປັນໄລຍະທົ່ ເີ ຮດັ ໃຫຫ້ ຸດຈາໍ ນວນໂຄໂມໂຊມລງົ ເຄຸ່ ງິ ໜົ່ ງ ແບ່ົ ງເປັນ 4 ໄລຍະ ຄ:ື

1. ໄລຍະໂພເຟສ I (Prophase I)
ເປັນໄລຍະທົ່ ມີ ກີ ານປ່ົ ຽນແປງພາຍໃນໂຄໂມໂຊມຫວງຫາຍແບົ່ ງຍ່ົ ອຍເປັນ 5 ໄລຍະ ຄ:ື

31

ເລບໂທທນີ (Leptotene)

- ໂຄໂມໂຊມເປັນເສນັ້ ໃຍຂະໜາດນອ້ ຍ ແລະ ຍາວຫາຍສານກນັ ໄປມາ ຮຽກວົ່ າ “ໂຄໂມນມີ າ
(Chromonema)” ບາງສົ່ ວນພນັ ກນັ ຖົ່ ີຫາຍເມ່ົ ອື ຍອ້ ມສີຈະຕດິ ສເີ ຂມັ້ ເບົ່ ິງຄາ້ ຍມຸກຮຽກວ່ົ າ
“ໂຄໂມເມຍ (Chromomere)” ເຫນັ ນວິ ຄໂີ ອລດັ ຊດັ ເຈນ

ໄຊໂກທນີ (Zygotene)

- Homologous Chromosome ມາຈບັ ຄ່ົ ູກນັ ລຽງຕາມຄວາມຍາວຂອງໂຄໂມໂຊມເຮັດໃຫ້
ໂຄໂມເມຍກງົ ກນັ ທຸກຈດຸ ຮຽກວ່ົ າ “ຊແິ ນບ (Synapse)”

- ການເກດີ ຊແິ ນບ ເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານເຂາົ້ ຄ່ົ ູຂອງແອນລນີ (Allele) ອກີ .
ແພຄທີ ນີ (Pachytene)
- ໂຄໂມໂຊມມາພນັ ແໜນ້ ຂນ້ ເຫນັ ເປັນເສນັ້ ໜາຊດັ ເຈນ ຮຽກວ່ົ າ “ໂຄໂມໂຊມ(Chromosome)”
ໂດຍ Homologous Chromosome ຢ່ົ ູກນັ ເປັນຄ່ົ ູຮຽກວົ່ າ “ໄບເວເລນ (Bivalent)”
- ແຕ່ົ ລະໄບເວເລນປະກອບດວ້ ຍ 4 ໂຄມາທດິ ຈ່ົ ງຮຽກສະພາບນວີ້ ່ົ າ “ເທແຊດ(Tetrad)”- ໂຄມາ
ທດິ ຂອງໂຄໂມໂຊມດຽວກນັ ຮຽກວ່ົ າ “ຊດິ ເຕໂີ ຄມາທດິ (Sister Chromatid)” ສ່ົ ວນໂຄມາທດິ
ຂ ອ ງ ໂ ຄ ໂ ມ ໂ ຊ ມ ທົ່ ີເ ປັ ນ ຮໍ ໂ ມ ໂລ ກັດ ກັນ ຮ ຽ ກ ວ່ົ າ “ນ ອ ນ ຊິດ ເ ຕີໂ ຄ ມ າ ທິດ (Non-Sister
Chromatid)”
ດໂິ ພທນີ (Diplotene)

- ເຊນໂທເມຍຂອງແຕົ່ ລະ Homologous Chromosome ແຍກອອກຈາກກນັ ແຕົ່ ມບີ າງສ່ົ ວນຂອງ
Homologous Chromosome ຍງັ ພນັ ກນັ ຢ່ົ ູ ຮຽກບໍລເິ ວນທົ່ ໂີ ຄໂມໂຊມພນັ ກນັ ນວີ້ ່ົ າ “ໄຄແອດມາ
(Chiasma)” ຊົ່ ງອາດມໄີ ດຫ້ າຍຕໍາແໜົ່ ງ

- ມກີ ານແລກປ່ົ ຽນຊນິ້ ສົ່ ວນຂອງນອນຊດິ ເຕໂີ ຄມາທດິ ຮຽກວ່ົ າ “ຄອດຊງິ ໂອເວ(ີ Crossing Over)”
ເຮດັ ໃຫຍ້ ນີ (Gene) ມກີ ານລຽງຕວົ ໃໝ່ົ ແລະເກດີ ການແປຜນັ ທາງກໍາມະພນັ (Variation) ຂນ້
ໄດອະໄຄນຊີ ດີ (Diakinesis)

- ໂຄໂມໂຊມຫດົ ສນັ້ ຫາຍຂນ້ ເຮດັ ໃຫໄ້ ບເວເລນແຍກຕວົ ຫາຍຂນ້ ໂຄໂມໂຊມຕດິ ກນັ ສະເພາະສ່ົ ວນ

ປາຍ
- ນວິ ຄໂີ ອລດັ ແລະ ເຈຍ້ ຫຸມ້ ແກົ່ ນນອ້ ຍເລ່ົ ມີ ສະຫາຍໄປ ເຮດັ ໃຫໄ້ ບເວເລນກະຈາຍຢ່ົ ູໃນຈລຸ ງັ

2. ລະຍະເມທາເຟສ I (Metaphase I)

- ໂຄໂມໂຊມຫດົ ສນັ້ ທ່ົ ສີ ຸດ ເຊນໂທເມຍຂອງທຸກໄບເວເລນລຽງຕວົ ກາງຈລຸ ງັ

- ມເີ ສນັ້ ໃຍສະປິນເດນີ ຢດທົ່ ເີ ຊນໂທເມຍຂອງທຸກໄບເວເລນ ຊ່ົ ງກໍາລງັ ແຍກຈາກກນັ ໄປຍງັ ຂວົ້ ຈລຸ ງັ

ແຕ່ົ ລະຂາ້ ງ

3. ໄລຍະແອນາເຟສ I (Anaphase I)
- ເສນັ້ ໃຍສະປິນເດນີ ດງໂຄໂມໂຊມແຕົ່ ລະຄ່ົ ູຂອງໄບເວເລນໄປຍງັ ຂວົ້ ຈລຸ ງັ ແຕ່ົ ລະຂາ້ ງຫາຍຂນ້ ໂດຍ

ໂຄໂມໂຊມຍງັ ປະກອບດວ້ ຍ 2 ໂຄມາທດິ
- ໂຄມາທດິ ທົ່ ເີ ກດີ Crossing Over ຈະມຍີ ນີ ທ່ົ ແີ ຕກຕ່ົ າງຈາກໂຄມາທດິ ອກີ ແທົ່ ງໜ່ົ ງ

4. ໄລຍະເທໂລເຟສ I (Telophase I)
- ໂຄໂມໂຊມແຍກໄປເຖງິ ຂວົ້ ຈລຸ ງັ ໂດຍແຕົ່ ລະໂຄໂມໂຊມຍງັ ປະກອບດວ້ ຍ 2 ໂຄມາທດິ ມຈີ າໍ ນວນ
ໂຄໂມໂຊມເປັນແຮພອຍ (n)

32

- ໃນສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ບາງຊະນດິ ມກີ ານສາ້ ງເຍົ່ ອື ຫຸມ້ ແກ່ົ ນນອ້ ຍ ເຮດັ ໃຫເ້ ຫນັ ເປັນ 2 ແກ່ົ ນນອ້ ຍໂຄໂມ
ໂຊມຄາຍຕວົ ເປັນເສນັ້ ຍາວເພົ່ ອື ເຂາົ້ ສົ່ ູໄລຍະອນິ ເຕເີ ຟດໃນຊົ່ ວງສນັ້ ໆ ກົ່ ອນເຂາົ້ ສ່ົ ູໄລຍະໄມໂອຊດິ II

ຕ່ົ ໍໄປ
- ໃນສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ບາງຊະນດິ ພບົ ວົ່ າຫງັື້ ຜ່ົ ານໄລຍະແອນາເຟດ I ກຈໍ ະເຂາົ້ ສ່ົ ູໄລຍະເມທາເຟດ II ເລຍີ

2.2 ໄມໂອຊສິ II (Meiosis II)
ເປັນໄລຍະທ່ົ ບີ ່ົ ໍມກີ ານສງັ ເຄາະໂຄໂມໂຊມໃໝ່ົ ( ມຂີ ນັ້ ຕອນເຊົ່ ນັ ດຽວກບັ ການແບ່ົ ງຈລຸ ງັ ແບບໄມໂທ

ຊດິ ) ເຮດັ ໃຫຈ້ າໍ ນວນໂຄໂມໂຊມເປັນແຮພອຍເໝອື ນເດມີ ແບົ່ ງເປັນ 4 ໄລຍະ ຄ:ື

1. ໄລຍະໂພເຟສ II (Prophase II)

- ໂຄໂມໂຊມຕດິ ກນັ ທ່ົ ເີ ຊນໂທເມຍ ແຂນຂອງແຕົ່ ລະໂຄມາທດິ ແຍກກນັ ຊດັ ເຈນ

- ນວິ ຄໂີ ອລດັ ແລະ ເຈຍ້ ຫຸມ້ ແກ່ົ ນນອ້ ຍເລົ່ ມີ ສະຫລາຍໄປ

2. ໄລຍະເມທາເຟສ II (Metaphase II)

- ໂຄໂມໂຊມເຄ່ົ ອື ນທົ່ ມີ າລຽງກນັ ສູນກາງຈລຸ ງັ ມເີ ສນັ້ ໃຍສະປິນເດນີ ຢດຕດິ ກບັ ເຊນໂທເມຍ

- ເຊນໂທເມຍເລ່ົ ມີ ແບົ່ ງຕວົ ເຮດັ ໃຫຊ້ ດິ ເຕໂີ ຄມາທດິ ເລ່ົ ມີ ແຍກອອກຈາກກນັ

3. ໄລຍະແອນາເຟສ II (Anaphase II)

- ເສນັ້ ໃຍສະປິນເດນີ ຫດົ ສນັ້ ດງໃຫແ້ ຕ່ົ ລະໂຄມາທດິ ແຍກໄປຍງັ ຂວົ້ ຈລຸ ງັ ແຕ່ົ ລະຂາ້ ງ

4. ໄລຍະເທໂລເຟສ II (Telophase II)
- ແຕ່ົ ລະໂຄມາທດິ ທົ່ ຂີ ວົ້ ຈລງັ ເລ່ົ ມີ ຄາຍຕວົ ມກີ ານສາ້ ງເຍົ່ ອື ຫຸມ້ ແກົ່ ນນອ້ ຍຂນ້ ມາເກດີ ເປັນແກ່ົ ນນອ້ ຍ

ໃໝົ່

- ແຕົ່ ລະແກົ່ ນນອ້ ຍມໂີ ຄໂມໂຊມເປັນແຮພອຍດ (n) ຫຫດລງົ ເຄຸ່ ງິ ໜ່ົ ງຈາກຈລຸ ງັ ເລ່ົ ມີ ຕນົ້

2.3 ການແບົ່ ງໄຊໂທພາຊມ
- ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ບາງຊະນດິ ມກີ ານແບົ່ ງໄຊໂທພາຊມຫງັ ຈາກຜົ່ ານໄມໂອຊດິ I ກາຍເປັນຈລຸ ງັ ໃໝົ່ 2 ຈລຸ ງັ ຈາກນນັ້
ຈົ່ ງແບົ່ ງອກີ ເທ່ົ ອື ຫງັ ໄມໂອຊດິ II ກາຍເປັນຈລຸ ງັ ໃໝ່ົ 4 ຈລຸ ງັ
- ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ບາງຊະນດິ ຈະແບ່ົ ງໄຊໂທພາຊມຫງັ ຈາກຜົ່ ານໄມໂອຊດິ II ແລວ້ ເກດີ ເປັນຈລຸ ງັ ໃໝົ່ 4 ຈລຸ ງັ ພອ້ ມ

ກນັ

ການແບົ່ ງຈລຸ ງັ ແບບໄມໂທຊດິ ແລະ ໄມໂອຊສິ

ຂໍປ້ ຽບທຽບ ໄມໂທຊດິ ໄມໂອຊສິ
1. ແຫຸ່ ງທົ່ ພີ ບົ
ຈລຸ ງັ ຮົ່ າງກາຍ ຈລຸ ງັ ສບື ພນັ
2. ຈາໍ ນວນໂຄໂມໂຊມ ເທົ່ າົ ເດມີ ຫດລງົ ເຄຸ່ ງິ ໜ່ົ ງ
1 ເທົ່ ອື 2 ເທົ່ ອື
3. ຈາໍ ນວນການແບ່ົ ງແກ່ົ ນນອ້ ຍ ບົ່ ໍມີ
4. ຊແິ ນບຊດິ ແລະຄອດຊງິ ໂອເວີ ມີ

5. ລກັ ສະນະກຳມະພນັ ຄງົ ເດມີ ປຸ່ ຽນແປງໄປຈາກເດມີ
ແບ່ົ ງຕ່ົ ໍໄປໄດອ້ ກີ ແບ່ົ ງແບບໄມໂອຊດິ ອກີ ບ່ົ ໄໍ ດ້
6. ຄວາມສາມາດໃນການແບົ່ ງຈລຸ ງັ ໃໝົ່
7. ຈາໍ ນວນຈລຸ ງັ ທ່ົ ເີ ກດິ ຂນື້ 1 → 2 ຈລຸ ງັ 1 → 4 ຈລຸ ງັ

33

ຮູບ 4.3 ການແບົ່ ງຈລຸ ງັ ແບບໄມໂທຊດິ ແລະໄມໂອຊສິ
34

ບດົ ທີ 5

ກຳນແລກປຸ່ ຽນທຳດ ແລະ ພະລງັ ງຳນ

1. ການແລກປ່ົ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານ

ການແລກປົ່ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານ ແມົ່ ນສນັ ຍາລັກພນື້ ຖານແຫ່ົ ງການພົວພັນລະຫວ່ົ າງຮົ່ າງກາຍກັບ
ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ, ເປັນເງົ່ອື ນໄຂຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຮ່ົ າງກາຍສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ນຳອກີ .

1.1 ການພວົ ພນັ ວດັ ຖຸ ແລະ ພະລງັ ງານ
ພະລງັ ງານເປັນສ່ົ ງິ ທ່ົ ບີ ົ່ ໍມຮີ ູບຮ່ົ າງ, ເບົ່ ງິ ບົ່ ໍເຫນັ ແຕົ່ ສະແດງອອກໄດໃ້ ນຜນົ ຂອງການກະທຳພະລັງງານແມ່ົ ນມີ

ຄວາມສາມາດປົ່ ຽນແປງຈາກພະລງັ ງານໜົ່ ງໄປເປັນພະລງັ ງານອົ່ ືນໄດ.້ ຕວົ ຢ່ົ າງ: ພະລງັ ງານລມົ ສາມາດປົ່ ຽນເປັນ
ພະລງັ ງານກນົ ຈກັ ໄດ້ ແລະ ພະລງັ ງານກນົ ຈກັ ກ່ົ ໍ ສາມາດປ່ົ ຽນເປັນພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນໄດ.້

ສົ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ພະລງັ ງານເປັນສົ່ ງິ ທ່ົ ກີ ່ົ ຽວຂອ້ ງກນັ ຢ່ົ າງຊະໜດິ ແໜນ້ , ວດັ ຖຸສາມາດປົ່ ຽນສະພາບເປັນພະລງັ
ງານໄດ້ ແລະ ພະລງັ ງານກ່ົ ໍສາມາດປ່ົ ຽນເປັນສົ່ ງິ ວດັ ຖຸໄດເ້ ໝອື ນກນັ , ເຊົ່ ງິ ມນັ ສະແດງອອກໃນການພວົ ພນັ ຢົ່ າງຄບົ
ວງົ ຈອນຂອງອງົ ປະກອບໂລກ 2 ຢົ່ າງຄື ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ສົ່ ງິ ບົ່ ມໍ ຊີ ວີ ດິ . ທງັ ສອງຢ່ົ າງນຕີ້ ົ່ າງກມໍ ກີ ານພວົ ພນັ ເຊົ່ ິງກນັ
ແລະ ກນັ ແລະ ຕ່ົ າງກມໍ ວີ ວິ ດັ ທະນາການ ນຳກນັ ໂດຍຕະຫອດນບັ ຕງັ້ ແຕົ່ ຕນົ້ ກໍາເນດີ ຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເຊ່ົ ງິ ກາໍ ເນີດຂນ້
ມາປະມານ 300 ລາ້ ນປີ. ການພວົ ພນັ ດ່ົ ງັ ກ່ົ າວແມົ່ ນສະແດງອອກໃນແຜນວາດດົ່ ງັ ລົ່ ຸມນ:ີ້

ອງົ ປະກອບທາງຊວີ ະພາບ
ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ

ວດັ ຖຸ ພະລງັ ງານ ລະບບົ ນເິ ວດ ຊວີ ະໂລກ

ແຜນວາສດ່ົ ງິ ບ5່ົ ມໍ.1ຊີ ສວີ ະດິ ແດງເຖິ ງການສຸ່ພງິ ົ ບວຸ່ ມພຊີ ັ ວີນດິ ລະຫວ່ ອາງງົ ປິ່ສະງກວັອດບຖທຸ ຳແງກລຳຍະະພພະຳລບັ ງງານ

ແຜນວຳດກຳນພວົ ພນັ ສົ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ພະລງັ ງານ
1.2 ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ົ າງຮ່ົ າງກາຍກບັ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ

ຮົ່ າງກາຍມກີ ານພວົ ພນັ ເຊົ່ ິງກນັ ແລະ ກນັ ຢົ່ າງສບັ ສົນກບັ ສ່ົ ິງແວດລອ້ ມເພົ່ ືອການດໍາລົງຊີວດິ ໄດ.້ ສ່ົ ງິ ແວດ
ລອ້ ມແມ່ົ ນບ່ົ ໍເກດີ ແຫົ່ ງວດັ ຖຸ ແລະ ພະລງັ ງານທົ່ ຈີ ໍາເປັນໃຫແ້ ກ່ົ ການເຄ່ົ ອື ນໄຫວມຊີ ວີ ດິ ສະນນັ້ ການຂະຫຍາຍຕວົ
ຂອງຮ່ົ າງກາຍຈ່ົ ງຂນ້ ກັບພາກສ່ົ ວນໜ່ົ ງຂອງສົ່ ິງແວດລອ້ ມ ແລະ ການເຄົ່ ືອນໄຫວຂອງສົ່ ິງທ່ົ ີມີຊີວິດກໍເຮັດໃຫ້
ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມມກີ ານປ່ົ ຽນແປງ, ຢົ່ ູໃນສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມແມົ່ ນມຫີ າຍສົ່ ງິ ຫລາຍຢົ່ າງທ່ົ ມີ ຜີ ົນຕົ່ ໍຮົ່ າງກາຍມຊີ ວີ ິດ ແລະ ມີ
ຄວາມຕອ້ ງການສ່ົ ງິ ທ່ົ ປີ ະກອບຢົ່ ູໃນແວດລອ້ ມນນັ້ ຢ່ົ ູໃນຮ່ົ າງກາຍຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກົ່ ໍມກີ ານແລກປົ່ ຽນທາດຄກື ນັ

ຕວົ ຢ່ົ າງ 1: ຕນົ້ ໄມຂ້ ຽວບົ່ ສໍ າມາດຂາດແສງສະຫວ່ົ າງ O2 ແລະ ເກອື ແຮ່ົ ໄດ.້
ຕວົ ຢ່ົ າງ 2: ສັດບ່ົ ໍສາມາດຂາດອາຫານ ແລະ ອົກຊແີ ຊນໄດ.້ ຢ່ົ ູໃນຮົ່ າງກາຍຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ບີ ົ່ ໍມຊີ ີ ວດິ ກົ່ ໍມກີ ານ

ແລກປົ່ ຽນທາດຄກື ນັ .
ຕວົ ຢ່ົ າງ 1: ທ່ົ ອນເຫກັ ຖາ້ ບ່ົ ໍໄດຖ້ ກື ໂອບສີ ຫື ເຄອື ບດວ້ ຍທາດນແິ ກນ, ມນັ ກົ່ ໍຈະຈບັ ເອາົ ອກົ ຊີ
ແຊນຂອງອາກາດແລວ້ ກາຍເປັນຂໝີ້ ຽ້ ງເຫກັ . ຕວົ ຢົ່ າງ 2 ຫນີ ປູນກອ້ ນໜົ່ ງ ຖາ້ ປະໄວໃ້ ນບ່ົ ອນຊົ່ ຸມມນັ ກົ່ ໍຈະ

ດດູ ເອາົ ອາຍນຳ້ື ແລວ້ ຈະເປ່ົ ືອຍເປັນຝ່ົ ຸ ນປູນ.

35

ເວາົ້ ລວມແລວ້ ການແລກປ່ົ ຽນທາດຂອງຮ່ົ າງກາຍຊວີ ະສາດ ແລະ ຮົ່ າງກາຍມຊີ ວີ ດິ ແມ່ົ ນ ມບີ ົ່ ອນແຕກຕ່ົ າງກນັ
ເປັນພນື້ ຖານຍອ້ ນວ່ົ າ ການແລກປົ່ ຽນທາດທົ່ ເີ ກດີ ນາໍ ພວກສົ່ ງິ ທົ່ ບີ ່ົ ມໍ ຊີ ວີ ດິ ແມ່ົ ນ ຂະບວນຕກົ ໃນທົ່ າຮບັ ຫື ມຜີ ນົ ເສຍ
ຫາຍ, ໂດຍສ່ົ ງິ ດ່ົ ງັ ກົ່ າວຈະຖກື ກະທບົ ຈາກສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມຂາ້ ງ ນອກແລວ້ ນໍາໄປເຖງິ ການແຕກສະຫລາຍຂອງວັດຖຸ
ນນັ້ , ສະນນັ້ , ການແລກປ່ົ ຽນທາດຈົ່ ງບົ່ ໍມຄີ ວາມ ຈາໍ ເປັນຕ່ົ ໍກບັ ວດັ ຖຸທົ່ ບີ ົ່ ໍມຊີ ວີ ດິ ,

ແຕ່ົ ວົ່ າໃນຮ່ົ າງກາຍທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ິດ, ການແລກປົ່ ຽນທາດມຄີ ວາມຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການທົ່ ຂີ າດບົ່ ໍໄດ້ ເພົ່ ອື ການລຽ້ ງ

ຊບີ .
ຕວົ ຢ່ົ າງ 1: ຕນົ້ ໄມຈ້ ະຕາຍເມົ່ ອື ຂາດແສງສະຫວົ່ າງ, ນຳ້ື ແລະ ເກອື ແຮຸ່ ຈຸ່ ຳນ.
ຕວົ ຢ່ົ າງ 2. ຄນົ ຈະຕາຍຖາ້ ເມ່ົ ອື ໃດຫາກຂາດອາກາດຫາຍໃຈ
ດ່ົ ງັ ນນັ້ , ຈ່ົ ງເວາົ້ ໄດວ້ ົ່ າ ການມຊີ ວີ ດິ ແມົ່ ນລະບບົ ເປີດ
ສະນນັ້ , ຈຸ່ ງິ ສະຫຸບໄດວ້ ົ່ າ ການແລກປ່ົ ຽນທາດກບັ ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມ, ມນັ ແມ່ົ ນເງ່ົອື ນໄຂການຄງົ ຕວົ ແລະ ແຜ່ົ

ຂະຫຍາຍຕົວຂອງການມຊີ ີວດິ , ຖາ້ ການແລກປົ່ ຽນທາດຢຸດຊະງກັ ຮົ່ າງກາຍຈະຕາຍ ໃນທັນທີ, ເວາົ້ ໄດວ້ ົ່ າການ
ແລກປົ່ ຽນທາດແມ່ົ ນປັດໃຈພນື້ ຖານຂອງປະກດົ ການມຊີ ວີ ດິ .

ຍອ້ ນມປີ ະກດົ ການນຈີ້ ່ົ ງພາໃຫມ້ ກີ ານເຕບີ ໃຫຍົ່ ຂະຫຍາຍຕວົ , ມກີ ານສະທອ້ ນ ແລະ ມກີ ານແຜຸ່ ເຊອ້ື

ການແລກປ່ົ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານຢົ່ ູໃນຮ່ົ າງກາຍຊວີ ະສາດ ແມົ່ ນດາໍໍເນນີ ດວ້ ຍ 2 ຂະ ບວນການຄື ການ

ເກບັ ລະລາຍ ແລະ ການປ່ົ ຽນລະລາຍ
ກ. ການເກບັ ລະລາຍ ( Anabolsme)
ແມົ່ ນຂະບວນການແລກປົ່ ຽນທາດທົ່ ເີ ອາົ ມາຈາກຂາ້ ງນອກ, ມາສງັ ລວມເປັນທາດທົ່ ມີ ຊີ ວດິ ຂອງຮົ່ າງກາຍ

ແລະ ທອ້ ນໂຮມພະລງັ ງານ ຫື ເວາົ້ ອກີ ຢົ່ າງໜົ່ ງວ່ົ າການເກບັ ລະລາຍແມ່ົ ນການ ກົ່ ສໍ າ້ ງທາດອາຫານຕ່ົ າງໆຢົ່ ູພາຍໃນຈຸ

ລງັ ຂອງຮົ່ າງກາຍ.
ຂ. ການປົ່ ຽນລະລາຍ ( Catabolisme )
ແມ່ົ ນຂະບວນການແຍກທາດທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນຮ່ົ າງກາຍ ແລະ ປົດປົ່ ອຍພະລັງງານອອກ ຫເື ວາົ້ ອກີ ຢ່ົ າງໜ່ົ ງວ່ົ າ

ການປ່ົ ຽນລະລາຍແມົ່ ນຂະບວນການທຳລາຍທາດຕົ່ າງໆໃນຈລຸ ງັ .

1.3. ການແລກປ່ົ ຽນທາດໃນພດື

ກ. ການສງັ ເຄາະແສງ
ການສງັ ເຄາະແສງ ແມ່ົ ນຂະບວນການສາ້ ງທາດເຊ່ົ ງີ ດໍາເນນີ ໄປໃນພດື ທົ່ ມີ ທີ າດຂຽວສະຫວ່ົ າງ (ຄລໂຣຟີນ),
ທາດຂຽວສະຫວົ່ າງມຄີ ວາມສາມາດຮບັ ພລງັ ງານຈາກແສງ ແລວ້ ມາສງັ ເຄາະເປັນໂມເລກູນຂອງທາດອງົ ຄະທາດ (ນຳື້
ຕານ) ອີງໃສົ່ ທາດທົ່ ເີ ຂົາ້ ຮົ່ ວມໃນເບືອ້ ງຕົນ້ ຮບັ ບັນ້ ທາ້ ຍຂອງການສງັ ເຄາະແສງເຮົາສາມາດຂຽນສມົ ຜົນໄດດ້ ົ່ ງັ ນ:ີ້

ແລະ ຜນົ ໄດ້
6CO₂ + 12H₂O + 690kcal/mole→ C6H12O6 + 60₂ + 6H₂O
ຂະບວນການ ນພີ້ ະລງັ ງານຂອງແສງຕາເວນັ ທ່ົ ເີ ຄ່ົ ອື ນໝູນຢົ່ ູໃນທໍາມະຊາດ ໄດປ້ ົ່ ຽນແປງ ມາເປັນພະລງັ ງານ

ຮົ່ າງກາຍ ແລະ ຖກື ສະສມົ ໄວຕ້ າມຮູບຮົ່ າງ ATP.
ການຫາຍໃຈຂອງພດື ໂດຍພນື້ ຖານແລວ້ ກົ່ ໍຄາ້ ຍຄກື ນັ ກບັ ສດັ ຕົ່ າງແຕ່ົ ວົ່ າພດື ບົ່ ໍມລີ ະບບົ ອະໄວຍະວະຫາຍໃຈ

ກະເພາະຄກື ບັ ສດັ , ອກົ ຊແີ ຊນຈະເຂາົ້ ໄປຫາຈລຸ ງັ ຕາມປົ່ ອງອາກາດ, ຂະບວນ ການຫາຍໃຈ ຈະເກດີ ຂນ້ ໃນທຸກໆຈຸ
ລງັ ຂອງຮົ່ າງກາຍຜດິ ແລະ ບ່ົ ໍແມ່ົ ນເກດີ ຂນ້ ພຽງແຕ່ົ ຢົ່ ູໃນພາກສົ່ ວນຂອງຮົ່ າງກາຍທົ່ ມີ ເີ ມດັ ສຂີ ຽວສະຫວ່ົ າງເທົ່ ົານັນ້
ເພາະວ່ົ າ ວດັ ຖຸທ່ົ ນີ ຳໄປໃຊໃ້ ນການຫາຍໃຈຂອງພດື ແມ່ົ ນຜຸ່ ານກລູໂກສ (Glucose), ເຊົ່ ງິ ຈະເກດີ ຂນ້ ພາຍໃຕກ້ ານ

ກະທບົ ຂອງແມົ່ ແປ້ງ ໂດຍຜົ່ ານຂະບວນການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າອນັ ສບັ ສນົ , ກຸຍໂກສຈະຖກື ແຍກອອກເປັນອາຍກຳສ
ກຳກໂບນກິ , ອາຍນຳື້ ແລະ ປົດປົ່ ອຍພະລງັ ງານເຊົ່ ງິ ຂະບວນການດ່ົ ງັ ກ່ົ າວສະແດງດວ້ ຍສມົ ຜນົ ດ່ົ ງັ ນ:ີ້

36

C6H12O6 + 60₂ + 6H₂O → 6CO₂ + 12H₂O + 690kcal/mole
ພະລງັ ງານທົ່ ຖີ ືກປົດປົ່ ອຍອອກມາຈະຖກື ນໍາໄປໃຊໃ້ ນການເຄ່ົ ອື ນໄຫວຈລຸ ງັ , ສ່ົ ວນອາຍນຳ້ື ແລະ ອາຍກາກ
ໂບນກິ ແມ່ົ ນຖືກປົດປົ່ ອຍອອກທາງນອກໂດຍຜົ່ ານປ່ົ ອງອາກາດຂອງໃບດວ້ ຍ ເຫດນຂີ້ ະບວນການຫາຍໃຈຈ່ົ ງຖວື ່ົ າ
ເປັນຂະບວນການທົ່ ກີ ງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງຍອ້ ນວ່ົ າການສງັ ເຄາະແສງແມົ່ ນຂະບວນການສງັ ເຄາະ

ຫື ສາ້ ງທາດອງົ ຄະທາດ ແລະ ທອ້ ນໂຮມພະລັງງານ, ຂະບວນການຫາຍໃຈແມົ່ ນຂະບວນການແຈກແຍກອົງຄະ

ທາດ ແລະ ປົດປົ່ ອຍພະລງັ ງານ

ການຫາຍໃຈແຕກຕ່ົ າງກບັ ການສັງເຄາະແສງຢົ່ ູບ່ົ ອນວ່ົ າ ການຫາຍໃຈ ແມ່ົ ນດໍາເນນີ ຕະຫອດໄລຍະທາງ
ກາງເວນັ ແລະ ກາງຄນື , ສ່ົ ວນວ່ົ າການສງັ ເຄາະແສງແມ່ົ ນດາໍ ເນນີ ໄປໃນທ່ົ ມີ ແີ ສງ ສະຫວ່ົ າງເທ່ົ າົ ນນັ້ .

1.4. ການແລກປົ່ ຽນທາດໃນຄນົ ແລະ ສດັ
ຢ່ົ ູໃນສດັ ທງັ ຫາຍນບັ ທງັ ຄນົ ແລະພດື ຂນັ້ ຕົ່ ທໍ ່ົ ບີ ່ົ ໍມເີ ມດັ ສຂີ ຽວຄເື ຫດັ ແລະ ຈລຸ ະພກຈຳນວນໜ່ົ ງ, ຮົ່ າງກາຍຈະ

ເອາົ ທາດບາລຸງລຽ້ ງມາຈາກທາງນອກເຊົ່ ງິ ເຮາົ ເອນີ້ ພວກນວີ້ ່ົ າ ແມ່ົ ນພວກລຽ້ ງຊບີ ອາໄສ, ເພາະວ່ົ າພວກນບີ້ ົ່ ໍມຄີ ວາມ
ສາມາດສງັ ເຄາະທາດອງົ ຄະທາດ ຫື ທາດອາຫານຈາກທາດອະນງົ ຄະທາດເອາົ ເອງໄດ້ ສະນນັ້ , ຈ່ົ ງຕອ້ ງຊມົ ໃຊບ້ ນັ ດາ
ທາດອງົ ຄະທາດທົ່ ມີ ໃີ ນຮົ່ າງກາຍອົ່ ນື ເປັນ ຕນົ້ ແມ່ົ ນຈາກພດື .

ອາຫານທົ່ ີເປັນພືນ້ ຖານຂອງຄົນ ແລະ ສັດແມົ່ ນໂປຕິດ, ປຸ໋ ຍຊິດ, ລີດ, ແລະ ເກືອແຮ ຈານຕົ່ າງໆຜ່ົ ານ
ຂະບວນການລະລາຍຕນົ້ ຕໍແມ່ົ ນການກະທບົ ຂອງແມ່ົ ແປງ້ (ອງັ ຊມິ ) ຕ່ົ າງໆຈະຖືກ ແຍກອອກເປັນທາດທ່ົ ງີ ົ່າຍດາຍ
ເຊ່ົ ນັ ກຸຍໂກ, ອາຊດິ ມນັ , ອາຊດິ ອາມນິ ເຊົ່ ງີ ການແລກປ່ົ ຽນທາດດ່ົ ງັ ກົ່ າວແມົ່ ນດາໍ ເນນີ ໄປຄດື ່ົ ງັ ນ:ີ້

ກ. ການແລກປົ່ ຽນທາດແປງ້
ທາດແປງ້ ທົ່ ຖີ ກື ລະລາຍແລວ້ ກາຍເປັນນຕານ, ໂດຍສະເພາະແມົ່ ນກຸໂກ (Glucose ) ຟູກໂຕສ (Fructose)
ກາລກັ ໂຕ (galactose) ...ກຍໂກສທົ່ ອີ ອກຈາກລໍາໄສທ້ ົ່ ເີ ຂາົ້ ໄປໃນສາຍ ເລອື ດໃນຮູບຮ່ົ າງບົ່ ໍປ່ົ ຽນແປງ, ເມ່ົ ອື ອອກ

ຈາກສາຍເລອື ດຈະແບ່ົ ງເປັນ 3 ສາຍຄ:ື
ສາຍທີ1 ຈະຖືກກະທົບຈາກ (insuline) ອິນຊຸ ລິນ ແລວ້ ກາຍເປັນໄກແຊນ (Glycogen) ເຂົາ້ ໄປຫາ

ກາ້ ມຊນີ້ ຈາກນນັ້ ກໍກາຍເປັນອາຊດິ , ເມົ່ ອື ຖກື ເຜາົ ໃໝ,້ ມນັ ຈະແຍກຕວົ ເປັນ CO2 ແລະ H2O, ອາຊດິ ດົ່ ງັ ກົ່ າວ ເມ່ົ ອື
ຖກື ນາໍ ໃຊຈ້ ະປົ່ ຽນແປງເປັນກດົ ນາໍ້ ມນັ ເຂາົ້ ຫາສາຍເລອື ດແລວ້ ຖກື ສ່ົ ງົ ມາຫາຕບັ ແລວ້ ປົ່ ຽນແປງເປັນກູໂກແຊນ ແລະ
ນຳ້ື ມນັ ແຮໄວໃ້ ນຕບັ .

ສາຍທີ 2: ຜຸຍໂກສທົ່ ອີ ອກຈາກສາຍເລອື ດອກີ ສົ່ ວນໜ່ົ ງື ຈະຖກື ກະທບົ ຈາກ insulin ແລວ້ ປ່ົ ຽນ ແປງເປັນນ
ມນັ ເພ່ົ ອື ເອາົ ໄປນໍາໃຊ້ ແລະ ແຮໄວ.້

ສຳຍທີ 3. ກຍູ ໂກສອກີ ສາຍໜ່ົ ງທົ່ ອີ ອກຈາກສາຍເລອື ດກົ່ ໍຈະຖກື ກະທບົ ຈາກ insulin ເຂາົ້ ໄປຫາຈລງັ ແລວ້
ຖກື ເຜາົ ໃໝ່ົ , ຈະໄດພ້ ະລງັ ງານ ແລະ ສົ່ ງິ ເສດເຫອື ທົ່ ມີ ີ CO2) ແລະ H2O ອອກ.

ສໍາລບັ ຟກສະໂຕສ ແລະ ກາລກັ ໂຕສທົ່ ອີ ອກຈາກລາໃສ່ົ ຈະເຂາົ້ ໄປຫາຕບັ ໂດຍກງົ ແລວ້ ປ່ົ ຽນເປັນໂກແຊນ
ແລະ ນມນັ ແຮໄວໃ້ ນຕບັ , ກໂູ ກແຊນເມ່ົ ອື ຖກື ນໍາໃຊຈ້ ະກະທບົ ກບັ ອານາຮນິ , ແອງຮູຮນິ ແລວ້ ເຂາົ້ ໄປຫາສາຍເລອື ດ
ໃນຮົ່ າງກາຍຫຸຍໂກສ ຫງັ ຈາກນນັ້ ກໍແບ່ົ ງອອກເປັນສາມສາຍ ຄື ເຂາົ້ ໄປຫາກາ້ ມຊນີ້ , ປ່ົ ຽນເປັນນມນັ ແລະ ເຂາົ້ ໄປ
ຫາແພຈລຸ ງັ .

ຂ. ການແລກປ່ົ ຽນທາດໄຂມນັ ແລະ ນຳ້ື ມນັ .
ທາດໄຂມນັ ຈະອອກຈາກລຳໄສໃ້ ນຮູບຮ່ົ າງກດົ ໄຂມນັ ແລວ້ ເຂາົ້ ໄປຫາສາຍເລອື ດ ໂດຍ ຜົ່ ານເສນັ້ ທາງນມີ້ ນັ
ເຫອື ງ, ທາດມນັ ທົ່ ອີ ອກຈາກລໍາໄສຈ້ ະແບ່ົ ງເປັນສອງສາຍຄ:ື
ສາຍທ1ີ : ກດົ ໄຂມນັ ຈະກບັ ມາເປັນທາດໄຂມນັ ໃນເລອື ດຄເື ກົ່ າົ ເພ່ົ ອື ເກບັ ໄວໃ້ ນຮ່ົ າງກາຍ

37

ສາຍທີ 2: ທາດໄຂມນັ ຈະເກບັ ໄວໃ້ ນຕັບຊມື ຜົ່ ານໄປມາລະຫວົ່ າງເລອື ດ ແລະ ຕບັ ຈາກນນັ້ ຈະປົ່ ຽນແປງ
ເປັນອາຊດິ ໄຂມນັ ແລະ ກເີ ຊລນິ ແລວ້ ກາຍເປັນປຸ໋ ຍໂກສໃນເລອື ດ ເຊລນິ ແລະ ອາຊດິ ໄຂມນັ ໃນຕບັ ສ່ົ ວນໜ່ົ ງຈະ
ກາຍເປັນອາເຊຕນິ ໂກອອງັ ຊມິ ອາ (Acetil coenzymA) ແລະ ສ່ົ ວນໜົ່ ງຈະກາຍເປັນຮົ່ າງກາຍເກໂຕນໃນຕບັ . ອກີ
ສົ່ ວນໜົ່ ງເຂາົ້ ໄປປະຕກິ ລິ ຍິ າໃນຮອບວຽນຊຕີ າ (citrat), ອາເຊຕນິ ໂກອງັ ຊມິ ອາ (Acetil coenzym A) ທ່ົ ອີ ອກ

ຈາກຕບັ ຈະມຮີ ່ົ າງກາຍຄໂີ ຕນ (Keton) ໃນສາຍເລອື ດແລວ້ ອອກໄປຕາມເສນັ້ ທາງເດນີ ຂອງນໍາ້ ປັດສະວະ ຫື ເຂາົ້
ໄປໃນ ຮອບວຽນຊຕີ າສ ເຊົ່ ງິ ຂະບວນການເຄ່ົ ອື ນໄຫວດົ່ ງັ ກົ່ າວສະແດງ ອອກໃນແຜນວາດດ່ົ ງັ ລ່ົ ຸມນ:ີ້

ນໍາ້ ມນັ ທອ້ ນແຮ ເຂາົ້ ຮອບວຽນ Citrat
Insuline ທາດແຫວ

ສຳຍເລອດ ທຳດມນັ ກລໂູ ກສ ຮຸ່ ຳງກຳຍ

ລາໍ ໃສ້ ທາດມນັ ຕບັ
ທາດອາຫານມນັ ໄກໂກເຈນ

ທາດແປງ້ A cetil coenzyme A

ຮອບວຽນ Citrat ຮົ່ າງກາຍ Keton

ຄ. ການແລກປົ່ ຽນທາດໂປຕດີ
ອາຫານໂປຕດີ ເມົ່ ອື ຖກື ລະລາຍຈະກາຍເປັນອາຊດິ ອາມນິ ເນ ແລວ້ ໄປສະສມົ ໄວໃ້ ນຮູບ ຮົ່ າງອາຊດິ ອາມນິ ເນ,
ຫງັ ຈາກນນັ້ ຈະຖກື ຕດັ ແຍກເປັນອາຊດິ ນຍຸ ເກອູ ກິ (acide nucléique) ແລະ ຮໍໂມນ (Hormone) ແລວ້ ຈ່ົ ງຖກື ໄປ
ນໍາໃຊ,້ ໃນການສະສມົ ແລະ ຈະມກີ ານປ່ົ ຽນໄປປ່ົ ຽນມາລະ ຫວ່ົ າງຕັບສາຍເລອື ດ ແລະ ຈລຸ ງັ ຢົ່ ູໃນຕບັ , ເຊ່ົ ງິ ຈະຢ່ົ ູ
ໃນຮູບຮົ່ າງອາຊດິ ອາມນິ ເນ, ສ່ົ ວນທົ່ ເີ ສດເຫອື ຈະກາຍເປັນກາກບາດ (Carbamid). ລວມຢ່ົ ູໃນສາຍເລອື ດ ແລະ ຢົ່ ູ
ໃນແພຈລຸ ງັ ມນັ ກ່ົ ໍຈະຢ່ົ ູໃນຮູບຮ່ົ າງອາຊດິ ອາມນີ ເນຄກື ນັ , ເມ່ົ ອື ອອກຈາກບົ່ ອນທົ່ ສີ ະສມົ ກົ່ ຈໍ ະເຄົ່ ອື ນໄປມາລະຫວ່ົ າງ
ແພຈລຸ ງັ ແລະ ໂປຕດີ ປລາດສະມາ, ເຊົ່ ງິ ການເຄ່ົ ອື ນໄຫວທົ່ ກີ ່ົ າວມາຈະສະແດງອອກໃນແຜນວາດດ່ົ ງັ ນ:ີ້

ອຳຫຳນໂປຣຕດິ ກຳນຈດັ ແຍກຮໂມນ
ແລະ ອຳຊດິ ນຍເກຣອກິ
ອຳຊດິ ອຳມເີ ນສະສມົ
ຕບັ ເລອດ ແພຈລງັ
ອຳຊດິ ອຳມເີ ນ ອຳຊດິ ອຳມເີ ນ ອຳຊດິ ອຳມເີ ນ

Carbamid ແພ ແລະ ໂປຣຕດິ
38

1.5. ການແລກປ່ົ ຽນທາດຢົ່ ູໃນຈລຸ ງັ
ກ. ພາກສົ່ ວນເຄມຂີ ອງຈລຸ ງັ ມທີ າດມນູ ເຄມເີ ຖງິ 60 ກວົ່ າທາດເຊົ່ ງິ ແບ່ົ ງເປັນ 3 ຈຄຸ :ື
ຈທຸ ີ 1 ປະກອບມີ C, H, O, N. ກວມເອາົ 98% ຂອງທາດເຄມໃີ ນຮົ່ າງກາຍ.
ຈທຸ ີ 2 ມີ P, S, Ca, K, Na, Fe, Mg, CL ກວມເອາົ 1,9% ຂອງທາດໃນຮົ່ າງກາຍ.
ຈທຸ ີ 3 ມີ Cu, Mn, Co, Zn, Ba, I, Ni, Ag, Au, Ra ກວມເອາົ 0,1% ຂອງທາດໃນຮາງກາຍ
ບນັ ດາທາດອງົ ຄະທາດ ແລະ ອານງົ ຄະທາດໃນຈລຸ ງັ ໄດລ້ ວມໂຕກນັ ປະກອບເປັນທາດປະ ສມົ ບນັ ດາທາດ

ອງົ ຄະທາດແມ່ົ ນທາດປະສມົ ຂອງ C, O, H, N ເປັນຕນົ້ ຕໍເຊ່ົ ງິ ຖືວົ່ າ ແມົ່ ນທາດ ທ່ົ ມີ ລີ ກັ ສະນະສະເພາະຂອງຮົ່ າງ
ກາຍມຊີ ວີ ດິ , ເຊົ່ ງິ ທາດຕນົ້ ຕໍແມົ່ ນ: ໂປຕດິ , ປຸ໋ ຍຊດິ , ລປີ ິດໂປຕດິ ແມ່ົ ນພນື້ ຖານວດັ ຖຸອນັ ສໍາຄນັ ທ່ົ ສີ ຸດຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ີ
ຊີວດິ ແລະ ເປັນໂມເລກຸນໃຫຍ່ົ ເຊົ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍໂມເລກຸນອາມນເີ້ ນເກາະກ່ົ າຍກນັ ເປັນສາຍອາຊິດອາມນີ ເນມີ
ປະມານ 20 ຊະນດິ ເຊ່ົ ງິ ເກາະກົ່ າຍ ກນັ ເຂາົ້ ປະກອບເປັນໂມເລກຸນ, ໂປຕດິ ແຕົ່ ລະຊະນດິ ໃນຮົ່ າງກາຍມໂີ ມເລກຸນ
ໂປຕດິ ທ່ົ ສີ ບັ ສນົ ເຊ່ົ ງິ ເອນີ້ ວົ່ າ ນຸຍເກໂອໂປຕດີ , ທາດນປີ້ ະກອບດວ້ ຍທາດໂປຕດີ ງ່ົາຍດາຍ ແລະ ອາຊດິ ນຍຸ ເຄອກິ ປະ
ກອບມີ 2 ຢົ່ າງຄ:ື

- ອາຊດີ ຣໂີ ບນຸຍເຄຣອກິ (ARN)
- ອາຊິດເດອົກຊີຣິໂບນຸຍເບອິກ (ADN) ທາດທັງສອງຢ່ົ າງນີຕ້ ົນ້ ຕໍມໃີ ນແກ່ົ ນຈຸລັງ ແລະ ທາດສີໂສມມີ

ບດົ ບາດສໍາຄນັ ໃນຂະບວນການສບື ເຊອື້ , ນອກຈາກທາດນແີ້ ລວ້ ກ່ົ ຍໍ ງັ ທາດ ທ່ົ ສີ ໍາຄນັ ໃນການແລກປ່ົ ຽນທາດ
ແລະ ພະລງັ ງານນອກີ ເຊົ່ ງິ ມຊີ ົ່ ວື ົ່ າ ອາເດນນິ ໂປລຟີ ດົ ສະຟດັ ຄ:ື AMP, ADP, ATP.
- AMP ມຊີ ່ົ ວື ົ່ າ ອາເດໂນຊນີ ໂມໂນຟົດສະຟດັ (Adenpsine Monophosphate)
- ADP ມຊີ ົ່ ວື ົ່ າ ອາເດໂນຊນິ ດຟີ ົດສະຟັດ (Adenosine Diphosphate)
- ATP ມຊີ ົ່ ວື ົ່ າ ອາເດໂນຊນິ ຜູຟ້ ົດສະຟດັ (Adenosine Triphosphate)
ເຊ່ົ ງິ ໃນ ATP ແມ່ົ ນຈະມີ 1 ໂມເລກຸນອາເຕນນິ , 1 ໂມເລກຸນນຕານຣີໂບ, 3 ໂມເລກນູ ຂອງຟົດສະຟໍໂມເລ
ກູນ ATP ແມົ່ ນມກີ ານປະກອບສາ້ ງບ່ົ ໍໝນັ້ ຄງົ ໃນການໃຊພ້ ະລງັ ງານມນັ ຈະຕດັ ໂມເລກຸນຂອງຟົດສະຟອ້ ອກເທົ່ ອື
ລະໂມເລກຸນ ດ່ົ ງັ ນນັ້ ຈ່ົ ງເຮດັ ໃຫ້ ATP ປ່ົ ຽນສະພາບມາເປັນ ADP ແລະ AMP ເຊ່ົ ງິ ໃນການຕດັ ໂມເລກຸນໃນແຕົ່
ລະຄງັ້ ຈະປ່ົ ອຍພະລງັ ງານອອກ 8.000 - 10.000 Cal ແລະ ພອ້ ມດຽວກນັ ມນັ ກ່ົ ໍຈະມກີ ານສາ້ ງພະລງັ ງານຄນື ໃໝ່ົ
ເຊົ່ ງິ ປະຕກິ ລິ ຍິ າດົ່ ງັ ກົ່ າວສະແດງອອກດົ່ ງັ ນ:ີ້

39

ແຜນວຳດກຳນປະກອບສຳ້ື ງ AMP, ADP, ATP
ສະຫຸບໄດ້ ATP ແມົ່ ນທາດທົ່ ພີ ະລງັ ງານ ຫື ATP ແມົ່ ນທາດທ່ົ ມີ ພີ ນັ ທະພະລງັ ງານສູງ

ກ. ກດົ ເກນແລກປ່ົ ຽນພະລງັ ງານຊວີ ະສາດ
ແມ່ົ ນກດົ ເກນອະທບິ າຍຄວາມໝາຍຂອງພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນທາງຊວີ ະສາດ ສົ່ ງິ ຊວີ ດິ ຈະຕວົ ແລະ ເຕບີ

ຂະຫຍາຍຕວົ ໄດຍ້ ອ້ ນການແລກທາດ ແລະ ພະລງັ ງານ ກບັ ແວດລອ້ ມພະລງັ ງານໃນສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຄວາມແຕກຕົ່ າງກບັ

ພະລງັ ງານກນົ ຈກັ ຍອ້ ນວົ່ າ:
- ພະລງັ ງານໃນສ່ົ ງິ ມແີ ມົ່ ນໄດຮ້ ບັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມພີ າຍໃນຈລຸ ງັ ເຊ່ົ ງິ ເອນີ້ ວ່ົ າ ຂະບວນການເມຕາ(Metabolism)

ແມ່ົ ນຂະບວນການສາ້ ງ ແລະ ສະຫາຍທາດໃນຈລຸ ງັ
- ພະລງັ ງານ ໃນທໍາມະຊາດມຫີ າຍຮູບແບບ ເຊົ່ ນັ ພະລງັ ງານແສງ, ພະລງັ ງານກນົ ຈກັ , ພະລງັ ງານໄຟຟາ້ ແລະ

ພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນໃນທາງວທິ ະຍາສາດ, ພະລງັ ງານສາມາປ່ົ ຽນ ຈາກຮູບການໜ່ົ ງໄປເປັນຮູບໜ່ົ ງເຊົ່ ັນ
ຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງ ແລະຂະບວນການຫາຍໃຈແມ່ົ ນຂະບວນການປົ່ ຽນແປງພະລງັ ງານໃນຈລຸ ັງທົ່ ມີ ີ
ຄວາມສໍາຄນັ ຕົ່ ໍສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫາຍ. ຮົ່ າງກາຍຈະນໍາໃຊພ້ ະລງັ ງານໄດດ້ ໃີ ນເມົ່ ອື ພະລງັ ງານຢົ່ ູໃນພາວະອາຕອມ
ແລະ ໂມເລກຸນມກີ ານເຄ່ົ ອື ນທ່ົ ຢີ ົ່ ູ 3 ພາວະຄ:ື

1. ເຄ່ົ ອື ນທົ່ ໃີ ນອາກາດຈະໄວທົ່ ສີ ຸດ.
2. ເຄ່ົ ອື ນທ່ົ ໃີ ນທາດແຫວຈະຊາໍ
3. ເຄົ່ ອື ນທົ່ ຢີ ່ົ ູໃນພາວະແຂງຊາ້ ທົ່ ສີ ຸດ
ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແມົ່ ນ ສາມາດສະສມົ ພະລງັ ງານໄວໃ້ ນຈລຸ ງັ ໃນຮູບຮົ່ າງຂອງພະລງັ ງານເຄມນີ ນັ້ ATP.

ຄ. ການປົ່ ຽນແປງພະລງັ ງານໃນຮ່ົ າງກາຍຊວີ ະສາດ
ໂດຍປົກກະຕໃິ ນຮົ່ າງກາຍຊວີ ະສາດ, ພະລງັ ງານໃນຮູບແບບໜ່ົ ງສາມາດປ່ົ ຽນແປງໄປ ເປັນອກີ ຮູບແບບໜົ່ ງ
ເຊ່ົ ນັ ພະລັງງານເຄມສີ າມາດປ່ົ ຽນເປັນພະລັງງານກນົ ຈກັ ແລະ ພະລັງງານ ລງັ ສີຄວາມຮອ້ ນ, ຄວາມອບົ ອົ່ ຸນແກົ່

40

ຮົ່ າງກາຍ ແລະ ອກີ ສົ່ ວນໜົ່ ງເກບັ ໄວໃ້ ນຮູບຮ່ົ າງພະລງັ ເຄມີ ເພົ່ ອື ນໃຊຢ້ ່ົ າງອົ່ ນື , ໃນການປ່ົ ຽນແປງພະລງັ ງານຂອງແຕົ່
ລະຄັງ້ ພະລັງງານຍັງຄົງຕົວຢົ່ ູເທ່ົ ົາເດີມ ເພ່ົ ີນເອີນ້ ການປົ່ ຽນແປງນີວ້ ່ົ າ: ກົດເກນຮັກສາພະລັງງານ (Law of
conservation of Energy).

ສະຫຸບລວມແລວ້ ການປ່ົ ຽນແປງພະລງັ ງານໃນສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມຢີ ົ່ ູ 4 ແບບຄ:ື
1. ພະລງັ ງານລງັ ສເີ ຄມີ (Photochernical) ແມົ່ ນການປ່ົ ຽນແປງພະລງັ ງານລງັ ສີ ຫື ແສງເປັນພະລງັ ງານເຄ
ມ.ີ
2. ພະລງັ ງານໄຟຟາ້ ເຄມີ (Electrochemical) ແມົ່ ນການປ່ົ ຽນແປງພະລງັ ງານຈາກທາດເຄມຊີ ະ ນດິ ໜ່ົ ງໄປ
ຫາທາດເຄມຊີ ະນດິ ອ່ົ ນື ໂດຍການຖົ່ າຍທອດເອເລກັ ຕຣົງ.
3. ພະລງັ ງານເຄມີ (Chemical) ແມ່ົ ນການປ່ົ ຽນແປງພະລງັ ງານເຄມໂີ ດຍການປົ່ ຽນແປງອງົ ປະກອບຂອງອາ
ຕອມໃນໂມເລກນູ ຂອງທາດໃດໜ່ົ ງື .
4. ພະລັງງານກົນຈກັ (Mechanical) ແມ່ົ ນການປ່ົ ຽນພະລັງງານເຄມໃີ ຫເ້ ປັນພະລັງງານກນົ ຈກັ ເຊ່ົ ັນ
ການເຄົ່ ອື ນໄຫວຂອງພດື ແລະ ສດັ , ການຫດົ ຢືດຂອງກາ້ ມ ເຊົ່ ງິ ການປົ່ ຽນແປງດ່ົ ງັ ກ່ົ າວ ນນັ້ ສະແດງອອກໃນແຜນ
ວາດດົ່ ງັ ລົ່ ຸມນ:ີ້

41

ບດົ ທີ 6
ໂລກຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ

1. ຄວາມໝາຍຂອງຊວີ ະໂລກ

ຊວີ ະໂລກ ໝາຍເຖງິ ໂລກຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫື ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ສາມາດດໍາລງົ ຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍເຜົ່ າົ ພນັ ໄດ້
ເຊ່ົ ງິ ໃນໂລກນແີ້ ມົ່ ນລວມມປີ ັດໄຈແຫ່ົ ງການມຊີ ວີ ດິ ທຸກຢົ່ າງ ຫເື ວາົ້ ອກີ ຢ່ົ າງໜົ່ ງວົ່ າໂລກແຫົ່ ງການພວົ ພນັ ຢ່ົ າງຄບົ ວງົ
ຈອນລະຫວ່ົ າງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ບີ ່ົ ໍມຊີ ວີ ດິ , ແມ່ົ ນໂລກທົ່ ບີ ນັ ພະບຸລຸດຂອງພວກເຮາົ ດລງົ ຊບີ ແລະ ແຜ່ົ ເຜົ່ າົ ພນັ
ຈນົ ມາເຖງິ ພວກເຮາົ ໃນປັດຈບຸ ນັ ນ.ີ້ ສະນນັ້ , ແນ່ົ ນອນວ່ົ າປັດໄຈ ແລະ ເງ່ົອື ນໄຂແຫົ່ ງການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ການຢດ
ຄອງແຜົ່ ຂະຫຍາຍ ເທງິ ໜົ່ ວຍໂລກນແີ້ ມ່ົ ນບົ່ ໍແທດເໝາະໃນທຸກຈດຸ ສະເໝີໄປ, ເພາະບາງບ່ົ ອນເປັນເຂດຮອ້ ນໂພດ,
ບາງບົ່ ອນເປັນເຂດໜາວໂພດ, ບາງບົ່ ອນກຸ່ ເປັນທະເລຊາຍເຊ່ົ ງິ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈະຕອ້ ງມກີ ານປັບຕວົ ສູງໂດຍປົກກະຕິ
ແລວ້ ຊວີ ະໂລກຈະແບ່ົ ງເປັນ 3 ຊນັ້ ໃຫຍ່ົ ຄ:ື

ຮູບ 6.1 ຊວີ ະໂລກ (Biosphere)

• ຊນັ້ ບນັ ຍາກາດ (atmosphere) ເປັນຊນັ້ ທົ່ ມີ ສີ ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຜົ່ ານໄປມາຕາມປົກກະຕແິ ຕ່ົ ບ່ົ ໍມກີ ານຢດຄອງ.
• ຊນັ້ ທໍລະນ(ີ Lithosphere) ເປັນຊນັ້ ທ່ົ ອີ ຸດມົ ສມົ ບູນເຕມັ ໄປດວ້ ຍສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ມີ ກີ ານພວົ ພນັ ເຊ່ົ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ

ລວມມປີ ັດໄຈຄບົ ວງົ ຈອນແຫ່ົ ງການມຊີ ວີ ດິ .
• ຊນັ້ ທາຣາ (Hydrosphere) ເຊ່ົ ງິ ເປັນຊນັ້ ນລວມມທີ ງັ ນຊນັ້ ໃຕດ້ ິນ, ເປັນຊນັ້ ທ່ົ ບີ ່ົ ົງບອກເຖິງການປັບຕົວແບບ

ສະເພາະຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນຊນັ້ ນ,ີ້ ຈນົ ເຮດັ ໃຫນ້ ກັ ຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດເວາົ້ ວົ່ າ ເປັນໂລກໜົ່ ງສະເພາະຂອງສ່ົ ິງ
ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຄມື ະຫາສະໝຸດ.

ນອກຈາກນີ້ ຊນັ້ ໂລກດົ່ ັງກົ່ າວຍງັ ເປັນແຫົ່ ງທົ່ ມີ າຂອງອາຫານອນັ ຕນົ້ ຕໍຂອງສ່ົ ິງທ່ົ ີມຊີ ວີ ດິ ເທງິ ບກົ ເພາະຖາ້
ຂາດນສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ໝດົ ກໍຕາຍ. ຄວາມເຂາົ້ ໃຈໂດຍທົ່ ວົ ໄປແລວ້ ໂລກຈະປະກອບດວ້ ຍສອງສົ່ ງິ ທົ່ ເີ ປັນພືນ້ ຖານ
ເທົ່ າົ ນນັ້ ຄື ສົ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ພະລງັ ງານ.

2. ຄຸນລກັ ສະນະລວມທ່ົ ເີ ດົ່ ນັ ຂອງໂລກຊວີ ະສາດ

ພວກເຮາົ ຮູແ້ ລວ້ ວົ່ າຊວີ ະສາດແມ່ົ ນມກີ ານປ່ົ ຽນແປງວວິ ດັ ທະນາການ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ສບື ເນົ່ ອື ງກນັ ມາແຕ່ົ
ດນົ ນານເຊົ່ ງິ ບ່ົ ມໍ ກີ ານຕ່ົ າວປີ້ນໃນປະຫວດັ ສາດ, ສົ່ ງິ ທົ່ ເີ ປັນປັດໄຈຕນົ້ ຕໍກວ່ົ າໝົ່ ທູ ່ົ ເີ ຮດັ ໃຫຊ້ ວີ ະສາດມກີ ານປ່ົ ຽນແປງກຸ່
ຍອ້ ນວ່ົ າ ໂລກຊວີ ະສາດປະກອບມີ 7 ຄຸນລກັ ສະນະລວມເດ່ົ ນັ ຄື :

42

1. ທຸກຮ່ົ າງກາຍທົ່ ີມີຊີວິດລວ້ ນແຕ່ົ ປະກອບດວ້ ຍຈຸລັງເປັນຫົວໜ່ົ ວຍພືນ້ ຖານ. 2. ຊີວະສາດມີການ

ແລກປ່ົ ຽນທາດ ແລະ ແລກປົ່ ຽນພະລງັ ງານ.
3. ຊວີ ະສາດລວ້ ນແລວ້ ແຕ່ົ ມກີ ານແຜ່ົ ເຊອື້ ຕາມກດົ ເກນຂະຫຍາຍຕວົ . 4. ຊວີ ະສາດລວ້ ນແລວ້ ແຕົ່ ມກີ ານ

ສະທອ້ ນຊົ່ ງກນັ ແລະ ກນັ .

5. ຊວີ ະສາດແມົ່ ນມກີ ານປົ່ ຽນໃໝ່ົ .
6. ຊວີ ະສາດແມົ່ ນມກີ ານສບື ເຊອື້ .
7. ຊວີ ະສາດມກີ ານເລອື ກເຟັນ້ ບນັ ດາຈດຸ ພເິ ສດທ່ົ ບີ ່ົ ແໍ ທດເໝາະຄົ່ ອຍສູນຫາຍໄປ. ສະຫຸບລວມແລວ້ ຖາ້ ບ່ົ ມໍ ີ
ການປົ່ ຽນໃໝ່ົ ແລະ ສບື ເຊອື້ ໂລກຊວີ ະສາດກ່ົ ໍຈະບົ່ ມໍ ຮີ ູບຮ່ົ າງ ສສີ ນັ ຫາຍຢ່ົ າງ, ບົ່ ມໍ ກີ ານປົ່ ຽນແປງເຊ່ົ ງິ ຈະເຮດັ ໃຫສ້ ່ົ ງິ
ທົ່ ີມຊີ ີວິດນັນ້ ຈະຄ່ົ ອຍໆຖືກດັບສູນໄປເທົ່ ືອລະກາ້ ວໃນ 7 ຄຸນລັກສະນະທົ່ ີເດ່ົ ັນນີ້ ທ່ົ ານດັກວິນໄດຖ້ ືເອົາ 3
ລກັ ສະນະທ່ົ ເີ ປັນພນື້ ຖານທົ່ ມີ ກີ ານພວົ ພນັ ເຊົ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ຢ່ົ າງສະໜດິ ແໜນ້ ຄ:ື

2.1 ການປົ່ ຽນໃໝົ່

ກ່ົ ຽວກບັ ການປ່ົ ຽນໃໝົ່ ທ່ົ ານດກັ ວນິ ໄດຈ້ າໍ ແນກອອກເປັນ 2 ຮູບການຄື :
ກ. ການປ່ົ ຽນໃໝ່ົ ທຳມະດາ (ການປົ່ ຽນໃໝົ່ ທົ່ ສີ ບື ເຊອື້ ບ່ົ ໍໄດ)້
ການປົ່ ຽນໃໝ່ົ ທົ່ ສີ ບື ເຊອື້ ບ່ົ ໄໍ ດແ້ ມົ່ ນປະກດົ ການທ່ົ ລີ ກູ ຫານເກດີ ຂນ້ ມາ ມຈີ ດຸ ພເິ ສດລວມທ່ົ ເີ ປັນພນື້ ຖານຄກື ນັ
ກບັ ພ່ົ ໍແມ່ົ ແລະ ປົ່ ູຍົ່ າຕາຍາຍ ແຕ່ົ ມຫີ າຍຈດຸ ພເິ ສດປີກຍົ່ ອຍທ່ົ ແີ ຕກຕົ່ າງກບັ ພົ່ ໍແມ່ົ ແລະ ແຕກຕ່ົ າງລະຫວ່ົ າງຂອງຕວົ
ເອງຢົ່ ູໃນຫາຍຈດຸ ຫື ບາງຈດຸ ຕວົ ຢົ່ າງ ໄກ່ົ ນອ້ ຍທົ່ ເີ ກດີ ຈາກແມ່ົ ດຽວກນັ ຈະເຫນັ ວ່ົ າ ແຕ່ົ ລະໂຕມຈີ ດຸ ພເິ ສດພນື້ ຖານຄື
ກນັ ກບັ ແມ່ົ ແຕົ່ ມຫີ າຍຈດຸ ປີກຍົ່ ອຍທ່ົ ແີ ຕກຕົ່ າງກນັ ກບັ ແມ່ົ
ຂ. ການປົ່ ຽນໃໝ່ົ ກະໂດດຂນັ້ (ການປ່ົ ຽນໃໝ່ົ ທົ່ ສີ ບື ເຊອື້ ໄດ)້
ການປົ່ ຽນໃໝົ່ ກະໂດດຂນັ້ ນີ້ ທ່ົ ານດກັ ວນິ ຍງັ ເວາົ້ ວ່ົ າ ແມ່ົ ນການປົ່ ຽນແປງແບບພເິ ສດ ທ່ົ ານ ໃຫທ້ ດັ ສະນະວົ່ າ
ແມົ່ ນການປະກດົ ຕວົ ມແີ ບບຮ່ົ າງກາຍພເິ ສດໃດໜົ່ ງ ທ່ົ ແີ ຕກຕົ່ າງກບັ ເຊອື້ ສາຍ, ໜ່ົ ໍແນວ ຫື ຕົ່ າງກບັ ຊະນດິ ຂອງຕົວ
ເອງ (ໃນທຳມະຊາດ) ແບບການປ່ົ ຽນໃໝ່ົ ນີ້ ຈະແຈງ້ ກວົ່ າໝ່ົ ແູ ມົ່ ນການຜດິ ປົກກະຕຂິ ອງພ່ົ ໍລູກ (ໃນສດັ ) ແລະ ການ

ຜດິ ປົກກະຕຂິ ອງຈາວ (ໃນພດື ).
ຕວົ ຢ່ົ າງ 1. ໃນຕນົ້ ດອກກຸຫາບປະກດົ ມຈີ າວພເິ ສດຈາວໜ່ົ ງ, ໃນເມ່ົ ອື ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຈະເຫນັ ວົ່ າ ຈາວນນັ້ ໃຫ້

ດອກກຸຫາບທົ່ ໃີ ຫຍົ່ ກວ່ົ າໝົ່ .ູ
ຕວົ ຢ່ົ າງ 2: ຢົ່ ູໃນສດັ ແມົ່ ນການປະກດົ ມແີ ກະຕນີ ສນັ້ .

2.2 ການສບື ເຊອື້
ການສບື ເຊອື້ ແມົ່ ນປະກດົ ການທົ່ ພີ ົ່ ແໍ ມ່ົ ຖ່ົ າຍທອດຈດຸ ພເິ ສດສະເພາະຕ່ົ າງໆທົ່ ຄີ ຕື ນົ ເອງໃຫແ້ ກ່ົ ລກູ ເຕາົ້ .
ຕວົ ຢ່ົ າງ 1: ເຮາົ ປູກເຂາົ້ ກຸ່ ຈະອອກມາເປັນຕົນ້ ເຂາົ້ ບ່ົ ໍອອກເປັນຕນົ້ ສາລີ ຫື ພດື ຊະນດິ ອ່ົ ນື , ປູກເຂາົ້ ໜຽວກົ່ ໍ

ອອກມາເປັນຕນົ້ ເຂາົ້ ໜຽວ ບ່ົ ອໍ ອກເປັນເຂາົ້ ຈາ້ ວ.
ຕວົ ຢົ່ າງ 2: ງວົ ເກດີ ລູກອອກມາເປັນງວົ ບົ່ ໍເກດີ ລູກເປັນຄວາຍ ຫື ແບ,້ ໄຂ່ົ ເປັດຟັກແຕກອອກເປັນເປັດນອ້ ຍ

ຈະບົ່ ເໍ ປັນໄກ່ົ ນອ້ ຍ ຫື ນກົ ນອ້ ຍ...
ສະຫຸບລວມແລວ້ ລກັ ສະນະການປ່ົ ຽນໃໝົ່ ແລະ ການສືບເຊືອ້ ແມ່ົ ນເປັນລກັ ສະນະລວມທົ່ ເີ ປັນບັນຫາ

ພນື້ ຖານຕນົ້ ຕຂໍ ອງຊວີ ະສາດ.
2.3 ການເລອື ກເຟັນ້

ການເລອື ກເຟັນ້ ແມົ່ ນການເລອື ກເອາົ ບນັ ດາຈດຸ ພເິ ສດ, ລກັ ສະນະແນວພນັ ທົ່ ມີ ຜີ ນົ ແລະ ການຍນື ຍງົ ຄງົ ຕວົ ,
ມຮີ ່ົ າງກາຍທ່ົ ແີ ທດເໝາະຕົ່ ເໍ ງົ່ອື ນໄຂດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ນນັ້ .

43

ຕວົ ຢ່ົ າງ
ໃນການລຽ້ ງສດັ ແລະ ປູກຝັງຍອ້ ນມກີ ານເລອື ກເຟນັ້ ຂອງຄນົ ເຮດັ ໃຫສ້ ດັ ແລະ ພດື ໄດມ້ ີ ການຜນັ ແຍກເປັນ
ຫາຍຊະນດິ ແຕກຕ່ົ າງກນັ ເຊ່ົ ງິ ເພົ່ ນິ ເອນີ້ ນວີ້ ົ່ າ ແນວພນັ ໜົ່ ງ, ຄຳສບັ ທ່ົ ວີ ົ່ າພນັ ສ່ົ ວນນຍິ ມົ ໃຊສ້ ໍາລບັ ສດັ , ສົ່ ວນພດີ ເພົ່ ນິ
ໃຊຄ້ າໍ ສບັ ວົ່ າ ແນວ ຕວົ ຢ່ົ າງ ແນວຜກັ ຊູຮາວ, ແນວຜກັ ກະລ່ົ າໍ , ແນວຜກັ ກາດຊອມ..., ພນັ ໄກົ່ ຊນີ້ , ພນັ ໄກົ່ ໄຂົ່ , ພນັ

ໄກົ່ ຕ,ີ ພນັ ໄກ່ົ ລາດ...
ໃນການເລອື ກເຟັນ້ ນເີ້ ພົ່ ອື ໃຫໄ້ ດພ້ ນັ ຫື ແນວທົ່ ດີ ຕີ ອ້ ງອງີ ໃສ່ົ ມາດຖານຄື :

ກ. ມາດຖານທາງດາ້ ນຮູບປະພນັ
ໃນພນັ ຫື ແນວຊະນດິ ດຽວຈະມຈີ ດຸ ພເິ ສດບາງຢ່ົ າງທ່ົ ແີ ຕກຕົ່ າງກນັ ເຊ່ົ ນັ : ໃນພນັ ສດັ ບາງຊະນດິ ມຮີ ູບຊງົ , ຂນົ
ງາມ, ຮົ່ າງກາຍແຂງແຮງ, ເຮາົ ກ່ົ ໍສາມາດເລອື ກເອາົ ເປັນພນັ ໄດ.້ ບາງແນວພດື ທ່ົ ມີ ສີ ີດອກງາມ, ໝາກໃຫຍົ່ , ໝາກ
ຫວານເຮາົ ກ່ົ ສໍ າມາດເລອື ກເອາົ ເປັນແນວໄດ.້
ຕວົ ຢ່ົ າງ 1 ກາດ ແລະ ກາຕ່ົ ໍການເຮາົ ມກັ ຊະນດິ ໃດເຮາົ ກ່ົ ຕໍ ອ້ ງເລອື ກເອາົ ໄດ.້
ຕວົ ຢ່ົ າງ 2 ໝາກກຽ້ ງສມົ້ ແລະ ໝາກກຽ້ ງຫວານ ເຮາົ ຕອ້ ງການຊະນດິ ໃດກົ່ ເໍ ລອື ກເອາົ ໄປປູກຕົ່ ໄໍ ປໄດ.້

ຂ. ມາດຖານທາງດາ້ ນສະລລິ ະສາດ

ມາດຖານທາງດາ້ ນສະລລີ ະສາດ ໝາຍເຖງິ ຮ່ົ າງກາຍຊວີ ະສາດຊະນດິ ດຽວກນັ ສາມາດປະ ສມົ ພນັ ກນັ ໄດຢ້ ່ົ າງ
ເສລີ ແລະ ລູກຫານທ່ົ ເີ ກດີ ມາກົ່ ໍສາມາດສບື ຕົ່ ໍແຜ່ົ ພນັ ໄດ,້ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຮົ່ າງກາຍຊະນດິ ຕ່ົ າງກນັ ບ່ົ ໍສາມາດປະສມົ ພັນ
ກນັ ໄດ້ ຫື ຖາ້ ມຄີ ວາມສາມາດປະສມົ ພນັ ກນັ ໄດກ້ ບໍ ົ່ ໍສາມາດມລີ ູກນໍາກນັ ໄດ,້ ຖາ້ ມລີ ູກ ລູກນນັ້ ກ່ົ ໍບ່ົ ໍສາມາດສບື ເຊອື້

ແທນແນວໄດ.້
ຕວົ ຢ່ົ າງ 1: ທ່ົ ານປະສມົ ພນັ ກບັ ເປີດບົ່ ສໍ າມາດມລີ ູກໄດຍ້ ອ້ ນວ່ົ າ ໂຕອະສຸຈຂິ ອງທົ່ ານຈະຕາຍ.
ຕວົ ຢົ່ າງ 2: ລໍປະສມົ ພນັ ກບັ ມາ້ ໄດລ້ ກູ ອອກມາເປັນລາແຕ່ົ ລາບົ່ ໍສາມາດສບື ເຊອື້ ຕົ່ ໄໍ ປໄດ້ (ເປັນພນັ )

3. ອງົ ປະກອບຂອງຊວີ ະໂລກ

3.1 ອງົ ປະກອບທາງຊວີ ະສາດ
ເຖງິ ວ່ົ າສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈະມຫີ າຍຮູບແບບແຕກຕົ່ າງກນັ ກຸ່ ຕາມແຕົ່ ກໍມລີ ກັ ສະນະຫາຍຢ່ົ າງທົ່ ີ ຄາ້ ຍຄກື ນັ ເອນີ້ ວ່ົ າ

ລກັ ສະນະຂອງການມຊີ ວີ ດິ ຫື ທຳມະຊາດຂອງຊວີ ດິ .
ລກັ ສະນະການມຊີ ວີ ດິ ທົ່ ປີ ະກດົ ຕວົ ຂນ້ ເປັນອງົ ປະກອບແຕ່ົ ລະອນັ ຈະຖກື ກໍານດົ ຕໍາແໜົ່ ງ, ທ່ົ ຢີ ່ົ ູໄວຢ້ ່ົ າງຊັດ

ເຈນເຊ່ົ ງິ ໄດເ້ ລມີ້ ຕນົ້ ຈາກລະດບັ ຕຸ່ ຳສຸດຄື ຈລຸ ງັ , ຈລຸ ງັ ແມົ່ ນຫວົ ໜົ່ ວຍພນື້ ຖານຂອງການມຊີ ວີ ດິ , ຈລຸ ງັ ປະກດົ ມຂີ ນ້
ຍອ້ ນການປະສມົ ກນັ ຂອງທາດເຄມຫີ າຍອາຕອມ ເຊົ່ ງິ ຕນົ້ ຕໍແມ່ົ ນທາດ C, O, N, H. ອາຕອມຈະໂຮມຕວົ ເຂາົ້ ກນັ
ກາຍເປັນໂມເລກຸນ, ເຊ່ົ ງິ ຈະກາຍເປັນຈຸລັງທ່ົ ີສົມບູນແບບ ແລະ ບ່ົ ໍສົມບູນແບບຈລຸ ງັ ທົ່ ີສມົ ບູນແບບໄດລ້ ວມຕົວ
ເຂາົ້ ກນັ ກາຍເປັນກ່ົ ຸມຈລຸ ງັ , ກ່ົ ຸມຈລຸ ງັ ປະເພດດຽວກນັ ໄດລ້ ວມຕວົ ເຂາົ້ ກນັ ກາຍເປັນແພຈລຸ ງັ , ແພຈລຸ ງັ ຊະນດິ ຕ່ົ າງໆ
ປະກອບເຂາົ້ ກນັ ເປັນອະໄວຍະວະ, ອະໄວຍະວະຕົ່ າງໆເຮດັ ວຽກລກັ ສະນະດຽວກນັ ປະກອບເຂາົ້ ກນັ ເປັນລະບບົ ,
ລະບບົ ຕົ່ າງໆຈະເຮດັ ວຽກຕາມໜາ້ ທົ່ ຂີ ອງໃຜລາວແຕ່ົ ມກີ ານພວົ ພນັ ເຊົ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ປະກອບເຂາົ້ ກນັ ເປັນຮົ່ າງກາຍ
ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໜົ່ ງ.

ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ດົ່ ງັ ກ່ົ າວ ໄດມ້ ກີ ານຈດັ ລະບຽບການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢົ່ າງເໝາະສມົ ໃນສະພາບແວດລອ້ ມໃດໜົ່ ງ, ສ່ົ ງິ
ດົ່ ງັ ກ່ົ າວນນັ້ ມຮີ ູບແບບດຽວກນັ ແລະ ສາມາດແຜ່ົ ເຜ່ົ າົ ພນັ ນຳກນັ ຕົ່ ໍໄປໄດ້ ເອນີ້ ວ່ົ າ ຊະນດິ ຊະນດິ ໄດລ້ ວມເຂາົ້ ກັນ
ແລະ ດໍາລງົ ຊວີ ດິ ໃນຂອບເຂດອນັ ດຽວກນັ ເອນີ້ ວ່ົ າ ປະຊາກອນ, ຫາຍປະຊາກອນ (ນບັ ທງັ ພດື ແລະ ສດັ ) ຢ່ົ ູລວມ
ກນັ ເອນີ້ ວົ່ າ ຊຸມຊນົ , ຊຸມຊນົ ໄດດ້ ໍາລງົ ຊວີ ດິ ໃນສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມໂດຍມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ທ່ົ ຢີ ົ່ ູອາໄສ ຫື ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມທາງ
ກາຍະພາບເອນີ້ ວ່ົ າ ລະບບົ ນເິ ວດລະບບົ ນເິ ວດທງັ ໝດົ ລວມເຂາົ້ ກນັ ເອນີ້ ວ່ົ າ ຊວີ ະໂລກ.

44

ສະຫຸບລວມແລວ້ ບນັ ດາຮ່ົ າງກາຍຂອງຊວີ ະສາດທ່ົ ມີ ກີ ານປະກອບສາ້ ງຢົ່ າງເປັນລະບບົ ທ່ົ ກີ ່ົ າວມານເີ້ ອນີ້ ວ່ົ າ
ອງົ ປະກອບທາງຊວີ ະພາບເຊົ່ ງິ ສະແດງອອກໃນແຜນວາດດົ່ ງັ ນ:ີ້

ອາຕມົ → ໂມເລກຸນ → ຈລຸ ງັ → ກ່ົ ຸມຈລຸ ງັ - ແພຈລຸ ງັ → ອະໄວຍະວະ → ລະບບົ ຮົ່ າງກາຍມຊີ ວີ ດິ -
ຊະນດິ → ປະຊາກອນ → ຊຸມຊນົ → ລະບບົ ນເິ ວດ → ຊວີ ະໂລກ.

ຮູບ 6.2 ການປະກອບສາ້ ງລະດບັ ຕ່ົ າງໆຂອງອງົ ປະກອບຊວີ ະພາບ.
3.2 ອງົ ປະກອບທາງກາຍະພາບ

ເຖິງແມົ່ ນວ່ົ າຮົ່ າງກາຍສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ີວດິ ຈະມກີ ານປະກອບສາ້ ງຢ່ົ າງເປັນລະບົບ ຄທື ົ່ ໄີ ດກ້ ົ່ າວມາແລວ້ ນນັ້ ແຕົ່ ສ່ົ ິງ
ດົ່ ງັ ກົ່ າວກໍຍງັ ມຄີ ວາມຕອ້ ງການພົວພນັ ກບັ ສ່ົ ິງແວດລອ້ ມພາຍນອກອີກຫາຍຢ່ົ າງ ເຊ່ົ ນັ ດນິ , ນໍາ້ , ອາກາດ, ແສງ
ສະຫວ່ົ າງ, ອຸນຫະພູມ, ແຮົ່ ທາດ ແລະ ອົ່ ນື ໆ ເຊົ່ ງິ ສົ່ ງິ ທງັ ໝດົ ນເີ້ ອນີ້ ວ່ົ າ ອງົ ປະກອບທາງກາຍະພາບ.

4. ຊວີ ະນານາພນັ

4.1 ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມແມົ່ ນຫຍງັ ?
ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມແມ່ົ ນໝາຍເຖງິ ທຸກສ່ົ ງິ ຢ່ົ າງທົ່ ຢີ ົ່ ູອອ້ ມຕວົ ເຮາົ ມທີ ງັ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ສ່ົ ງິ ບົ່ ໍມີ ຊວີ ດິ , ສ່ົ ງິ ທ່ົ ເີ ປັນ

ຮູບປະທໍາ ແລະ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ເີ ປັນນາມມະທໍາສົ່ ງິ ທ່ົ ເີ ປັນປະໂຫຍດ ແລະ ໃຫໂ້ ທດ, ສ່ົ ງິ ທົ່ ເີ ປັນອາຫານ ແລະ ເປັນພດິ , ສົ່ ງິ ທົ່ ີ
ເປັນຂອງແຂງຂອງແຫວ ແລະ ທາດອາຍ. ສົ່ ງິ ດົ່ ງັ ກົ່ າວອາດເກດີ ຂນ້ ໂດຍທໍາມະຊາດ ຫື ມະນຸດເປັນຜູສ້ າ້ ງຂນ້ . ໃນ
ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມແມົ່ ນມຊີ ບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດທ່ົ ແີ ບ່ົ ງເປັນ 3 ພາກສ່ົ ວນໃຫຍ່ົ ຄື :

ກ. ຊບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດທ່ົ ສີ າມາດທດົ ແທນໄດມ້ ີ ອາກາດ, ນຳື້ , ດນິ , ປົ່ າໄມ,້ ສດັ .
ຂ. ຊບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດທ່ົ ບີ ົ່ ສໍ າມາດສາ້ ງທດົ ແທນໄດມ້ ີ ແຮົ່ ທາດຕ່ົ າງໆ, ນໍາ້ ມນັ , ຖ່ົ ານຫນີ , ແກດັ ໃນທໍາ
ມະຊາດ...

45


Click to View FlipBook Version
Previous Book
รายงานการอบรม นายธัชยพงศ์ ปาละหงษา -วิทยาศาสตร์-รร-ประชาธิปัตฯ
Next Book
Inaugural Assembly Card