ii Kandungan Mesti Tahu iii – xii Bab 1 Rangsangan dan Gerak Balas Stimuli and Responses 1 – 15 NOTA 1 Bahagian A 5 Bahagian B 10 Bahagian C 13 Bab 2 Respirasi Respiration 16 – 26 NOTA 16 Bahagian A 19 Bahagian B 23 Bahagian C 25 Bab 3 Pengangkutan Transportation 27 – 42 NOTA 27 Bahagian A 32 Bahagian B 36 Bahagian C 39 Bab 4 Kereaktifan Logam Reactivity of Metals 43 – 54 NOTA 43 Bahagian A 45 Bahagian B 49 Bahagian C 51 Bab 5 Termokimia Thermochemistry 55 – 62 NOTA 55 Bahagian A 56 Bahagian B 58 Bahagian C 60 Bab 6 Elektrik dan Kemagnetan Electricity and Magnetism 63 – 78 NOTA 63 Bahagian A 66 Bahagian B 72 Bahagian C 75 Bab 7 Tenaga dan Kuasa Energy and Power 79 – 89 NOTA 79 Bahagian A 81 Bahagian B 85 Bahagian C 87 Bab 8 Keradioaktifan Radioactivity 90 – 98 NOTA 90 Bahagian A 92 Bahagian B 95 Bahagian C 97 Bab 9 Cuaca Angkasa Lepas Space Weather 99 – 104 NOTA 99 Bahagian A 101 Bahagian B 103 Bahagian C 104 Bab 10 Penerokaan Angkasa Lepas Space Exploration 105 – 108 NOTA 105 Bahagian A 106 Bahagian B 107 Bahagian C 108 Pentaksiran Sumatif Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA) 109 – 125 Jawapan 126 – 140 0A_1202 BS SC Tg3.indd 2 01/02/2024 2:38 PM
Gerak Balas dalam Tumbuhan Responses in Plants 1. Tropisme ialah gerak balas terarah tumbuhan terhadap rangsangan. Tropism is a directional response of plants towards stimuli. 2. Fototropisme ialah gerak balas tumbuhan terhadap cahaya. Phototropism is the response of plants towards light. 3. Hidrotropisme ialah gerak balas tumbuhan terhadap air. Hydrotropism is the response of plants towards water. 4. Geotropisme ialah gerak balas tumbuhan terhadap graviti. Geotropism is the response of plants towards gravity. 5. Tigmotropisme ialah gerak balas tumbuhan terhadap sentuhan. Thigmotropisme is the response of plants towards touch. 6. Gerak balas nastik ialah gerak balas tumbuhan yang tidak bergantung pada arah rangsangan. Nastic movement is the response of plants that does not depend on the direction of the stimulus. Gerak Balas terhadap Rangsangan dalam Haiwan Responses to Stimuli in Animal 1. Penglihatan steroskopik ialah penglihatan yang melibatkan penggunaan kedua-dua belah mata untuk melihat sesuatu. Stereoscopic vision is a vision that involves the use of both eyes to see an object. 2. Penglihatan monokular ialah penglihatan yang melibatkan penggunaan sebelah mata sahaja untuk melihat sesuatu. Monocular vision is a vision that involved the use of only one eye to see an object. 3. Pendengaran stereofonik ialah pendengaran dengan menggunakan kedua-dua belah telinga. Stereophonic hearing is hearing using both ears. Pertukaran Gas dalam Tumbuhan Gas Exchange in Plant 1. Stomata terdiri daripada sepasang sel pengawal yang mengawal pembukaan liang stoma semasa proses fotosintesis, atau penutupan liang stoma semasa hari gelap atau panas. Stomata is made up of a pair of guard cells that controls the opening of stomatal pore during photosynthesis process, or the closing of stomatal pore when the day gets dark or hot. 2. Osmosis ialah proses pergerakan molekul air dari kawasan berkepekatan molekul air yang tinggi ke kawasan berkepekatam molekul air yang rendah. Osmosis is the movement of water molecules from an area of high water molecule concentration to an area of low water molecule concentration Pergerakan dan Pertukaran Gas di dalam Badan Manusia Movement and Exchange of Oxygen and Carbon Dioxide in the Human Body 1. Resapan ialah proses pergerakan zarah dari kawasan berkepekatan tinggi ke kawasan berkepekatan rendah. Diffusion is the movement of particle from a region of high concentration to the region of low concentration. 2. Hemoglobin ialah sebatian yang berpadu dengan oksigen bagi mengangkut oksigen dari peparu ke jantung untuk dipam ke seluruh badan. Hemoglobin is a compound that bind with oxygens to transport them from the lungs to the heart to be pumped to the whole part of body. 3. Respirasi sel ialah proses oksigen mengoksidakan molekul glukosa kepada karbon dioksida, air dan tenaga. Cell respiration is the process in which oxygen oxidises glucose molecules into carbon dioxide, water and energy. Sistem Saraf Manusia Human Nervous System 1. Sistem saraf manusia ialah sistem yang mengawal dan mengkoordinasi organ dan bahagian badan. Human nervous system is the system that controls and coordinates organs and parts of the body. 2. Tindakan terkawal ialah tindakan yang berlaku atas kehendak kita dan kita menyedarinya. Voluntary action is the actions that take place on our will and we are aware of it. 3. Tindakan luar kawal ialah tindakan yang berlaku secara automatik tanpa kita menyedarinya. Involuntary action is the actions that occur automatically without us realizing it. 4. Rangsangan ialah perubahan persekitaran yang dikesan oleh organ deria. Stimulus is the change in the surroundings that is detected by the sensory organ. Sistem Respirasi Manusia Human Respiratory System 1. Sistem respirasi manusia ialah sistem yang membantu proses pernafasan. Human respiratory system is the system that helps the breathing process. 2. Pernafasan ialah proses menyedut dan menghembus udara oleh peparu. Breathing is the process of inhaling and exhaling air by the lungs. 3. Udara yang disedut masuk ke peparu ialah udara berkepekatan oksigen yang tinggi. Air inhaled into the lungs is the air with high concentration of oxygen. 4. Udara yang dihembus keluar dari peparu ialah udara yang berkepekatan karbon dioksida yang tinggi. Air exhaled into the lungs is the air with high concentration of carbon dioxide. Definisi Penting (Bab 1) 1 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Definisi Penting (Bab 2) 7 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Definisi Penting (Bab 1) 3 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Definisi Penting (Bab 2) 9 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Definisi Penting (Bab 1) 5 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Definisi Penting (Bab 2) 11 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. TAHU Definisi Penting MESTI 0B_1202 BS SC Tg3.indd 1 01/02/2024 2:38 PM
Mekanisme Pernafasan Breathing Mechanisms Penarikan nafas Air inhalation Penghembusan nafas Air exhalation Sangkar rusuk ke atas dan ke luar Rib cage upwards and outwards Sangkar rusuk ke bawah dan ke dalam Rib cage downwards and inwards Diafragma meleper ke bawah Diaphragm flatten downwards Diafragma melengkung ke atas Diaphragm curves upwards Rongga toraks menjadi lebih besar Thoracic cavity becomes bigger Rongga toraks menjadi lebih kecil Thoracic cavity becomes smaller Tekanan udara di dalam rongga toraks berkurang Air pressure in the thoracic cavity decreases Tekanan udara di dalam rongga toraks bertambah Air pressure in the thoracic cavity increases Udara masuk ke dalam peparu Air inhaled into the lungs Udara keluar dari peparu Air expels from the lungs Kepentingan Adaptasi Struktur Alveolus Importance of the Adaptations of the Alveolar Structure 1. Dinding yang sangat nipis (setebal satu lapisan sel sahaja) untuk memudahkan molekul gas meresap melalui alveolus dan kapilari darah Very thin wall (one-cell thick only) to allow gas molecules to diffuse through alveolus and blood capillary easily 2. Dinding yang lembap untuk melarutkan molekul gas bagi memudahkan proses resapan Moist wall to dissolve gas molecules to ease diffusion process 3. Diliputi oleh jaringan kapilari untuk meningkatkan kadar pertukaran gas Covered by a network of capillaries to increase rate of gas exchange 4. Terdapat berjuta-juta alveolus di dalam peparu bagi menyediakan luas permukaan yang besar untuk pertukaran gas There are millions of alveolus in the lungs to provide large surface area for gaseous exchange Penglihatan Stereoskopik dan Monokular Stereoscopic and Monocular Visions Penglihatan stereoskopik Stereoscopic vision Penglihatan monokular Monocular vision Mata berada di hadapan kepala Eyes are located in front of the head Mata berada di sisi kepala Eyes are located at the side of the head Luas medan penglihatan kecil Field of vision is narrow Luas medan penglihatan besar Field of vision is wide Menghasilkan imej tiga dimensi Produces three dimensional images Menghasilkan imej dua dimensi Produces two dimensional images Boleh menganggar objek dengan lebih tepat Can estimate object more accurately Kurang tepat dalam menganggar objek Less accurate in estimating object Kebanyakannya dimiliki oleh haiwan pemangsa Mostly possessed by predator Kebanyakannya dimiliki oleh haiwan mangsa Mostly possessed by prey Gerak Balas dalam Tumbuhan Responses in Plant Gerak Balas Badan Manusia terhadap Rangsangan Human Body Response towards Stimulus Gerak balas/ Responses Tindakan terkawal Voluntary action Tindakan luar kawal Involuntary action Medula oblongata Medulla oblongata Saraf tunjang Spinal cord • Makan Eating • Membaca Reading • Bersenam Exercising • Pernafasan Breathing • Peristalsis Peristalsis • Bersin Sneezing • Menarik tangan apabila tersentuh objek panas Withdrawing hand when it touhes a hot object Stoma dan Sel Pengawal/ Stoma and Guard Cell Stoma terbuka/ Stoma open Stoma tertutup/ Stoma closed • Air masuk ke dalam sel pengawal Water enters guard cells • Sel pengawal segah dan membengkok Guard cells are turgid and curved • Berlaku semasa fotosintesis Occur during photosynthesis • Air keluar ke dalam sel pengawal Water leaves guard cells • Sel pengawal flasid dan lurus Guard cells are flaccid and straight • Berlaku pada waktu malam atau cuaca panas Occur at night or during hot weather Sel pengawal Guard cells Stoma Stoma Pucuk/ Shoot: • Fototropisme positif/ Positive phototropism • Geotropisme negatif/ Negative geotropisme • Hidrotropisme negatif/ Negative hydrotropism Akar/ Roots: • Fototropisme negatif/ Negative phototropism • Geotropisme positif/ Positive geotropism • Hidrotropisme positif/ Positive hydrotropism Fakta Penting (Bab 2) 8 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Fakta Penting (Bab 2) 10 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Fakta Penting (Bab 2) 12 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Fakta Penting (Bab 1) 2 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Fakta Penting (Bab 1) 4 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Fakta Penting (Bab 1) 6 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. TAHU Fakta Penting MESTI 0B_1202 BS SC Tg3.indd 2 01/02/2024 2:38 PM
Struktur Alveolus Structure of the Alveolus Udara keluar dan masuk Air in and out Darah terdeoksigen dari jantung Deoxygenated blood from heart Darah beroksigen ke jantung Oxygenated blood to the heart Kapilari darah Blood capillary Sel darah merah Red blood cell Alveolus Alveolus Karbon dioksida Carbon dioxide Oksigen Oxygen Struktur Telinga Structure of the Ear Osikel Ossicles Salur telinga Ear canal Cuping telinga Earlobe Gegendang telinga Eardrum Salur separuh bulat Semicircular canals Telinga luar Outer ear Telinga tengah Middle ear Telinga dalam Inner ear Saraf auditori Auditory nerve Koklea Cochlea Tiub Eustachio Eustachian tube Jendela bujur Oval window Struktur Respirasi Organisma Lain Respiratory Structure of Other Organims Sistem Peredaran Ganda Dua Manusia Human Double Blood Circulation System Struktur Lidah Structure of the Tongue Masam Sour Umami Umami Masin Salty Masam Sour Pahit Bitter Masin Salty Manis Sweet Penglihatan Stereoskopik dan Penglihatan Monokular Stereoscopic Vision and Monocular Vision Kulit luar lembap Moist outer skin Trakea Trachea Rongga mulut Oral cavity Peparu Lungs Lubang hidung Nostril Kulit lembap Moist skin Kantung udara Air sac Trakea Trachea Spirakel Spiracles Peparu Lungs Vena pulmonari Pulmonary vein Arteri pulmonari Pulmonary artery Vena Vein Sistem peredaran sistemik Systemic circulatory system Sistem peredaran pulmonari Pulmonary circulatory system Arteri Jantung Artery Heart Seluruh badan kecuali peparu Whole body except lungs Monokular Monocular Monokular Monocular Stereoskopik Stereoscopic Monokular Monocular Monokular Monocular Stereoskopik Stereoscopic (a) Penglihatan stereoskopik Stereoscopic vision (b) Penglihatan monokular Monocular vision Rajah Penting (Bab 2) 44 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Rajah Penting (Bab 3) 46 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Rajah Penting (Bab 3) 48 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Rajah Penting (Bab 1) 38 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Rajah Penting (Bab 1) 40 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. Rajah Penting (Bab 1) 42 © Pan Asia Publications Sdn. Bhd. TAHU Rajah Penting MESTI 0B_1202 BS SC Tg3.indd 8 01/02/2024 2:38 PM
NOTA 79 Bab 7 Tenaga dan Kuasa Energy and Power 7.1 Kerja, Tenaga dan Kuasa Work, Energy and Power 1. Kerja, W ialah hasil darab daya, F dengan sesaran, s dalam arah daya. Unit S.I. bagi kerja ialah joule (J). Work, W is the product of force, F and displacement, s in the direction of the force. S.I. unit for work is joule (J). F d W = F × s Tiada kerja yang dilakukan apabila kita menolak dinding batu kerana sesaran adalah sifar. No work is done when we push a brick wall because the displacement is zero. 2. Tenaga, E ialah keupayaan untuk melakukan kerja, W. Unit S.I. bagi tenaga ialah joule (J). Energy, E is the ability to do work, W. S.I. unit for energy is joule (J). 3. Kuasa, P ialah kadar melakukan kerja, W. Unit S.I. bagi kuasa ialah watt (W). Power, P is the rate of doing work, W. S.I. unit of power is watt (W). Kuasa = Kerja yang dilakukan Masa yang diambil Power = Work done Time taken P = W t 4. Nilai tenaga yang dipindahkan, E adalah sama dengan kerja yang dilakukan, W (E = W), maka kuasa juga boleh dikira sebagai Value of energy transferred, E is the same as the work done, W (E = W), therefore power can also be calculated as Kuasa = Tenaga yang dipindahkan Masa yang diambil Power = Energy transferred Time taken P = E t 7.2 Tenaga Keupayaan dan Tenaga Kinetik Potential Energy and Kinetic Energy 1. Tenaga keupayaan ialah tenaga yang tersimpan di dalam sesuatu objek disebabkan oleh kedudukan atau keadaan objek. Potential energy is the energy stored in an object due to the position or the condition of the objects. 2. Tenaga keupayaan graviti ialah kerja yang dilakukan untuk mengangkat sesuatu objek ke suatu ketinggian, h dari permukaan Bumi. Gravitational potential energy is the work done to lift an object to a height, h from the Earth's surface. Tenaga keupayaan graviti = mgh Gravitational potential energy = mgh m = jisim objek (kg) mass of object (kg) g = pecutan graviti (m s–2) gravitational acceleration(m s–2) h = ketinggian objek (m) height of object (m) 3. Tenaga keupayaan kenyal ialah tenaga keupayaan yang disimpan di dalam objek yang sedang dimampat atau diregang. Elastic potential energy is the potential energy stored in an object being compressed or stretched. Tenaga keupayaan kenyal = 1 2 Fx Elastic potential energy = 1 2 Fx F = daya regangan atau mampatan (N) stretching or compression force (N) x = sesaran dari kedudukan keseimbangan (m) displacement from equilibrium position (m) 07_1202 BS SC Tg3.indd 79 01/02/2024 2:42 PM
80 4. Bagi situasi yang melibatkan spring, kerja yang dilakukan adalah bersamaan luas di bawah graf daya, F lawan sesaran, x. For situation involving spring, the work done is equivalent to the area under graph of force, F against displacement, x. Daya (N) / Force (N) Regangan/ Mampatan (m) Extension/ 0 Compression (m) P x Luas bawah graf = Kerja yang dilakukan = Tenaga keupayaan kenyal Area under graph = Work done = Elastic potential energy 5. Tenaga kinetik ialah tenaga yang dimiliki oleh sebarang objek yang sedang bergerak. Kinetic energy is the energy possessed by any moving object. Tenaga kinetik = 1 2 mv2 Kinetic energy = 1 2 mv2 m = jisim objek/ mass of object (m) v = kelajuan objek/ speed of object (m s–1) 7.3 Prinsip Keabadian Tenaga Principle of Conservation of Energy 1. Prinsip Keabadian Tenaga Principle of Conservation of Energy Tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnahkan, tetapi boleh berubah bentuk dari satu bentuk ke bentuk yang lain. Energy cannot be created nor destroyed, but can be changed from one form to another form. Oleh itu, jumlah tenaga dalam suatu sistem tertutup adalah abadi (tetap). Therefore, the total energy in a closed system remains constant. 2. Contoh-contoh situasi melibatkan Prinsip Keabadian Tenaga: Examples of situation involving Principle of Conservation of Energy: (a) Sebiji bola dilepaskan dari suatu ketinggian A ball dropped from a certain height Bola Ball Perubahan bentuk tenaga: Change in form of energy: Tenaga keupayaan graviti ➞ tenaga kinetik Gravitational potential energy ➞ Kinetic energy ∴ mgh = 1 2 mv2 (b) Ayunan spring berbeban Oscillation of compressed spring Spring Spring Beban Load Ayunan Oscillation Perubahan bentuk tenaga: Change in form of energy: Tenaga keupayaan kenyal ➞ Tenaga keupayaan graviti Elastic potential energy ➞ Gravitational potential energy ∴ 1 2 Fx = mgh (c) Sebiji bola plastik ditembak dari pistol mainan A plastic ball shoots out of a toy gun Bola plastik Plastic ball Perubahan bentuk tenaga: Change in form of energy: Tenaga keupayaan kenyal ➞ Tenaga kinetik Elastic potential energy ➞ Kinetic energy ∴ 1 2 Fx = 1 2 mv2 07_1202 BS SC Tg3.indd 80 01/02/2024 2:42 PM
81TIP SOS BAHAGIAN A Jawab semua soalan. Answer all questions. Soalan 4/ Question 4: Sesuatu kerja dilakukan apabila daya dikenakan dan sesaran berubah dalam arah daya A work is done when force is applied and displacement changes in direction of force. Soalan 6/ Question 6: Kerja = Daya × Sesaran Work = Force × Displacement 7.1 Kerja, Tenaga dan Kuasa Work, Energy and Power 1. Apakah unit S.I. bagi kerja? What is the S.I. unit for work? A Newton per meter Newton per meter B Meter per saat Meter per second C Joule Joule D Watt Watt 2. Antara berikut, yang manakah boleh mempengaruhi kerja yang dilakukan? Which of the following can affect the work done? A Daya yang dikenakan dan sesaran objek Force exerted and displacement of object B Jisim beban dan masa yang diambil untuk mengangkatnya Mass of load and time taken to lift it up C Sesaran objek dan masa yang diambil Displacement of object and time taken D Jisim beban dan daya untuk mengangkatnya Mass of load and force to lift it up 3. Pernyataan yang manakah adalah benar tentang kerja? Which statement is true about work? KBAT Menilai A Kerja menghitung pemindahan tenaga yang berlaku Work measures the transfer of energy that occur B Kerja menghitung kuasa sesuatu objek Work measures the power of an object C Kerja menghitung daya yang bertindak ke atas sesuatu objek Work measures the force acted on an object D Kerja menghitung kecekapan sesuatu peralatan Work measures the efficiency of a device 4. Situasi yang manakah menunjukkan kerja dilakukan? Which situation shows that work is done? A Hui Chin sedang berbaring di atas katil Hui Chin is lying on her bed B Santhi sedang berdiri sambil memikul sebuah beg Santhi is standing while carrying a bag C Zaizi sedang menaiki tangga Zaizi is climbing up the stairs D Leonard sedang menolak dinding batu Leonard is pushing a brick wall 5. Rumus yang manakah menunjukkan pengiraan kuasa yang betul? Which is the correct formula that shows the calculation of power? A Kuasa = Kerja Masa Power = Work Time B Kuasa = Masa Kerja Power = Time Work C Kuasa = Kerja × Masa Power = Work × Time D Kuasa = Daya × Sesaran Power = Force × Displacement 6. Duncan menggunakan tenaga 2 000 J untuk menolak sebuah kereta sejauh 50 m. Berapakah daya yang digunakan oleh Duncan untuk menolak kereta itu? Duncan uses 2 000 J of energy to push a car for 50 m. What is the force used by Duncan to push the car? A 25 N B 40 N C 50 N D 100 N KBAT Mengaplikasi 07_1202 BS SC Tg3.indd 81 01/02/2024 2:42 PM
85TIP SOS Soalan 1(b)/ Question 1(b): Objek mempunyai tenaga keupayaan graviti disebabkan oleh kedudukannya. Objects have gravitational potential energy due to their positions. BAHAGIAN B Jawab semua soalan. Answer all questions. 1. (a) Suaikan istilah yang diberikan dengan takrifannya yang betul. Match the term given with its correct definition. Istilah Term Kerja Work (i) Kuasa Power (ii) Takrifan Definition Kadar tenaga dipindahkan Rate of energy transferred Hasil darab daya dan sesaran Product of force and displacement Kadar perubahan sesaran Rate of change of displacement [2 markah / 2 marks] (b) Tandakan (✓) pada objek yang mempunyai tenaga keupayaan graviti. Mark (✓) on the object with gravitational potential energy. Kelapa pada pokok kelapa Coconut on a coconut tree Meregangkan spring Stretching a spring Kereta yang dipandu dengan sangat laju A car drove very fast Helikopter yang sedang terbang di udara A helicopter flying in the air [2 markah / 2 marks] KBAT Mengaplikasi 07_1202 BS SC Tg3.indd 85 01/02/2024 2:42 PM
87TIP SOS Soalan 1(b)/ Question 1(b): Tenaga kinetik pada objek dipengaruhi oleh jisim dan halaju objek. Kinetic energy of an object is affected by its mass and velocity. 1. Rajah 2 menunjukkan dua objek, P dan Q, yang mempunyai tenaga kinetik. Diagram 2 shows two objects, P and Q, with kinetic energy. P Q Rajah 2 / Diagram 2 (a) Apakah tenaga kinetik? What is kinetic energy? [1 markah / 1 mark] (b) Berdasarkan Rajah 2, Based on Diagram 2, (i) Objek yang manakah mempunyai tenaga kinetik yang lebih banyak? Which object contains more kinetic energy? [1 markah / 1 mark] (ii) Berikan dua sebab bagi jawapan anda di 1(b)(i). Give two reasons for your answer in 1(b)(i). [2 markah / 2 marks] (c) Sebuah kereta yang berjisim 800 kg dan bergerak dengan kelajuan 5 m s–1 dikatakan mepunyai tenaga kinetik. A car with mass 800 kg and moving with the speed of 5 m s–1 is said to have kinetic energy. (i) Berapakah tenaga kinetik kereta itu? What is the kinetic energy of the car? KBAT Mengaplikasi [2 markah / 2 marks] KBAT Menganalisis BAHAGIAN C Jawab semua soalan. Answer all questions. Soalan 1(c)(i)/ Question 1(c)(i): Tenaga kinetik/ Kinetic energy = 1 2 mv2 07_1202 BS SC Tg3.indd 87 01/02/2024 2:42 PM
89TIP SOS Soalan 2(d)(i)/ Question 2(d)(i): Pengurangan tenaga kinetik = Tenaga kinetik awal − Tenaga kinetik akhir Decrease in kinetic energy = Initial kinetic energy – Final kinetic energy (ii) Huraikan mengapa tenaga kinetik bola besi berkurang apabila menaiki cerun. Describe why the kinetic energy of the metal ball decreases when going up the slope. KBAT Menganalisis [2 markah / 2 marks] (b) Tuliskan perubahan bentuk tenaga yang berlaku pada bola besi dari permulaan sehingga akhir aktiviti. Write the change in the forms of energy that occur to the metal ball from the beginning until the end of the activity. [1 markah / 1 mark] (c) Namakan satu prinsip yang terlibat dalam perubahan bentuk tenaga yang berlaku di 2(b). Name a principle involved in the changes in forms of energy that occur in 2(b). [1 markah / 1 mark] (d) (i) Hitung pengurangan tenaga kinetik bola besi apabila sampai di puncak cerun. Calculate the decrease in kinetic energy of the metal ball when it reached the peak. KBAT Mengaplikasi [3 markah / 3 marks] (ii) Gunakan jawapan di 5(d)(i) untuk menentukan ketinggian h dalam Rajah 3. Use the answer in 5(d)(i) to determine the height h in Diagram 3. KBAT Mengaplikasi [g = 10 m s–2] [2 markah / 2 marks] (e) Aktiviti dalam Rajah 3 diulangi dengan menggantikan bola besi 5 kg dengan bola besi 2 kg yang sama saiznya. Apakah yang berlaku pada kelajuan bola besi apabila sampai di puncak cerun? Terangkan jawapan anda. The activity in Diagram 3 is repeated by replacing the 5 kg metal ball with a 2 kg metal ball of the same size. What happen to the speed of the metal ball when it reached the peak? Explain your answer? KBAT Menganalisis [2 markah / 2 marks] Soalan 2(d)(ii)/ Question 2(d)(ii): Tenaga keupayaan graviti = mgh Gravitational potential energy = mgh 07_1202 BS SC Tg3.indd 89 01/02/2024 2:42 PM
109 Pentaksiran Sumatif Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA) Bahagian A / Section A [20 markah / 20 marks] Jawab semua soalan. Answer all questions. 1. Antara berikut, padanan yang manakah benar tentang bahagian telinga dengan fungsinya? Which of the following match is correct about the ear part and its function? Bahagian telinga Ear part Fungsi Function A Koklea Cochlea Bergetar mengikut frekuensi gelombang bunyi yang terkena padanya dan memindahkan getaran ke osikel Vibrate according to the frequency of the sound waves received and transfers the vibrations to the ossicles B Salur separuh bulat Semicircular canals Mengesan dan menukar getaran bunyi kepada impuls saraf Detect and convert sound vibrations into nerve impulses C Osikel Ossicles Menguatkan getaran bunyi lalu memindahkannya ke jendela bujur Amplify sound vibrations and transfer them to the oval window D Gegendang telinga Eardrum Mengesan kedudukan kepala dan membantu mengawal keseimbangan badan Detect the position of the head and help to balance the body 2. Pernyataan berikut merujuk kepada satu jenis gerak balas dalam tumbuhan. The statement below refers to a response in plant. Daun pokok semalu menguncup apabila disentuh. Mimosa leaves fold when touched. Apakah jenis gerak balas ini? What is the type of response? A Fototropisme Phototropism B Hidrotopisme Hydrotropism C Gerak balas nastik Nastic response D Tigmotropisme Thigmotropism 3. Antara berikut, yang manakah benar tentang contoh haiwan yang mempunyai penglihatan stereoskopik dan penglihatan monokular? Which of the following is correct about examples of animal with stereoscopic vision and monocular vision? Penglihatan stereoskopik Stereoscopic vision Penglihatan monokular Monocular vision A Harimau Tiger Ikan Fish B Ikan Fish Kucing Cat C Burung hantu Owl Harimau Tiger D Arnab Rabbit Tikus Rat 11_1202 BS SC Tg3.indd 109 01/02/2024 2:43 PM
114 Bahagian B / Section B [20 markah / 20 marks] Jawab semua soalan. Answer all questions. 1. (a) Kelaskan aktiviti berikut kepada dua kumpulan. Classify the following activities into two groups. Berpeluh Sweating Menyanyi Singing Menulis Writing Bernafas Breathing Tindakan terkawal Voluntary action Tindakan luar kawal Involuntary action [2 markah / 2 marks] (b) Lengkapkan peta buih di bawah dengan jenis-jenis reseptor yang terdapat pada kulit. Complete the bubble map below with the types of receptor found on skin. Reseptor sejuk Cold receptor Reseptor sakit Pain receptor (i) (ii) Reseptor sentuh Touch receptor Reseptor pada kulit Skin receptors [2 markah / 2 marks] 2. (a) Tulis persamaan perkataan bagi proses pembentukan oksihemoglobin. Write a word equation for the process of oxyhaemoglobin formation. + oksihemoglobin oxyhaemoglobin [2 markah / 2 marks] 11_1202 BS SC Tg3.indd 114 01/02/2024 2:43 PM
117 Bahagian C / Section C [60 markah / 60 marks] Jawab semua soalan. Answer all questions. 1. Rajah 2 menunjukkan seorang budak perempuan melepaskan sebiji bola yang berjisim 500 g dari sebuah bangunan pada ketinggian 15 m. Diagram 2 shows a girl releasing a ball with a mass of 500 g from a building at a height of 15 m. S 15 m Rajah 2 / Diagram 2 (a) Nyatakan jenis tenaga yang terdapat pada bola tersebut di kedudukan S. State the type of energy found on the ball at position S. [1 markah / 1 mark] (b) Hitungkan tenaga yang dimiliki oleh bola tersebut di kedudukan S. Calculate the energy possessed by the ball at position S. [2 markah / 2 marks] (c) Hitungkan tenaga yang terdapat pada bola tersebut sebelum bola menyentuh tanah. Calculate the energy available to the ball before it hits the ground. [2 markah / 2 marks] (d) Apakah jenis tenaga yang terdapat pada bola di 1(c)? What type of energy present in the ball in 1(c)? [1 markah / 1 mark] (e) Apakah prinsip yang terdapat di dalam situasi di atas? Terangkan prinsip itu. What is the principle found in the situation above? Explain the principle. [2 markah / 2 marks] 11_1202 BS SC Tg3.indd 117 01/02/2024 2:43 PM
118 2. (a) Rajah 3 menunjukkan ahli arkeologi menemui fosil tulang manusia di sebuah tapak arkeologi. Diagram 3 shows archaeologist found fossil of human bones at an archaeological site. Rajah 3 / Diagram 3 (i) Bagaimanakah ahli arkeologi dapat menentukan usia fosil yang ditemukan? How can archaeologist determine the age of fossil found? [2 markah / 2 marks] (ii) Unsur radioaktif di dalam fosil telah memancarkan sinaran radioaktif. Apakah jenis sinaran radioaktif yang dipancarkan? Radioactive elements in fossils have emitted radioactive radiation. What type of radioactive radiation is emitted? [1 markah / 1 mark] (b) Jadual 1 menunjukkan separuh hayat untuk dua jenis bahan radioaktif. Table 1 shows the half-lives for two types of radioactive substances. Bahan radioaktif Radioactive substance Ferum-59 Iron-59 Iodin-131 Iodine-131 Separuh hayat Half-life 44 1 2 hari/ days 8 hari/ days Jadual 1 / Table 1 (i) Apakah yang dimaksudkan dengan separuh hayat bagi sesuatu bahan radioaktif? What is meant by half-life for a radioactive substance? [2 markah / 2 marks] (ii) Jisim asal ferum-59 ialah 160 g. Hitungkan jisim ferum-59 selepas 178 hari. The original mass of iron-59 is 160 g. Calculate the mass of iron-59 after 178 days. [2 markah / 2 marks] 11_1202 BS SC Tg3.indd 118 01/02/2024 2:43 PM
126 Jawapan BAB 1 Bahagian A 1. C 2. C Proses pencernaan berlaku tanpa kesedaran seseorang. Digestion process occurs without one’s consciousness. 3. D Serebelum mengawal keseimbangan badan seseorang. Cerebellum controls the body balance of a person. 4. A Tindakan terkawal dikawal oleh serebrum. Voluntary actions are controlled by cerebrum. 5. B Tindakan refleks dikawal oleh saraf tunjang. Reflex actions are controlled by the spinal cord. 6. D 7. D 8. A Peria mempunyai rasa pahit. Bitter gourd has bitter taste. 9. D Tunas rasa diperlukan untuk mengesan rangsangan rasa. Taste buds are required to detect taste stimulus. 10. B 11. C Gegendang telinga menjadi kurang kenyal apabila usia seseorang meningkat. Eardrum loses its elasticity as a person becomes older. 12. C 13. A 14. C Saiz pupil membesar untuk membenarkan lebih banyak cahaya untuk memasuki mata kerana bilik yang gelap kekurangan cahaya. Pupil size increases to allow more light to enter the eye because dark room lacks light. 15. B 16. C Mikroskop membolehkan kita memerhatikan mikroorganisma seni yang tidak dapat dilihat dengan mata kasar. Microscope enables us to observe tiny microorganisms that cannot be seen with naked eyes. 17. D Gerak balas akar terhadap air dikenali sebagai hidrotropisme positif. The response of roots towards water is known as positive hydrotropism. 18. B 19. A Akar bertumbuh ke arah air. Roots grow towards water. 20. B Tumbuhan memerlukan cahaya Matahari untuk melakukan fotosintesis. Plants need sunlight to carry out photosynthesis. 21. B 22. B Penglihatan stereoskopik menggunakan kedua-dua belah mata. Stereoscopic vision uses eyes from both sides. 23. C Haiwan pemangsa biasanya mempunyai penglihatan stereoskopik manakala haiwan mangsa biasanya mempunyai penglihatan monokular Predatory animals usually have stereoscopic vision while prey usually have monocular vision 24. A Penglihatan monokular menyukarkan anggaran jarak objek dengan tepat. Monocular vision causes accurate estimation of distance to be difficult. 25. C 26. D Bahagian B 1. (a) K: Otak/ Brain L: Saraf tunjang/ Spinal cord (b) (i) PALSU/ FALSE (ii) BENAR/ TRUE 2. (a) B dan/ and E (b) (i) osikel/ ossicles (ii) saraf auditori/ auditory nerve 3. (a) (i) Menyelaraskan saiz anak mata. Adjust the size of pupil. (ii) Menghantar impuls ke otak untuk ditafsir. Send impulse to the brain for interpretation. (b) (i) Kanta/ Lens (ii) Retina/ Retina 4. (a) Tingkap Window Pokok kecil Small plant Tanah basah Damp soil Tanah kering Dry soil (b) (i) Fototropisme positif Positive phototropism (ii) Hidrotropisme positif Positive hydrotropisme 5. (a) K: Reseptor sakit/ Pain receptor L: Reseptor tekanan/ Pressure receptor (b) Lapisan epidermis pada jari kaki lebih tebal. The epidermis layer on the toes is thicker. Bahagian C 1. (a) (i) Keadaan X: Persekitaran yang gelap Condition X: Dark surroundings Keadaan Y: Persekitaran yang cerah Condition Y: Bright surroundings Bab 1 12_1202 BS SC Tg3.indd 126 01/02/2024 2:43 PM
138 Pentafsiran Sumatif Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA) Bahagian A 1. C Osikel menguatkan getaran bunyi dan memindahkannya ke jendela bujur. Ossicles amplify sound vibrations and transfer them to the oval window. 2. C Gerak balas nastik ialah gerak balas terhadap rangsangan yang tidak bergantung pada arah rangsangan. A nastic response is a response to a stimulus that does not depend on the direction of the stimulus. 3. A Penglihatan stereoskopik biasanya dimiliki oleh manusia dan haiwan pemangsa. Penglihatan monokular biasanya dimiliki oleh haiwan mangsa. Stereoscopic vision is usually possessed by humans and predatory animals. Monocular vision is commonly possessed by prey animals. 4. B Laluan udara dari hidung ke peparu: Lubang hidung → rongga hidung → farinks → larinks → trakea → bronkus → bronkiol → alveolus Airway from the nose to the lungs: Nostril → nasal cavity → pharynx → larynx → trachea → bronchus → bronchiole → alveolus 5. C Merokok boleh menyebabkan asma, bronkitis, emfisema dan kanser peparu Smoking can cause asthma, bronchitis, emphysema and lung cancer. 6. D Ciri-ciri arteri: – berdinding tebal – tidak mempunyai injap – lumen kecil – mengangkut darah beroksigen keluar dari jantung ke seluruh badan kecuali peparu Characteristics of arteries: – thick-walled – have no valves – small lumen – transport oxygenated blood out of the heart to the rest of the body except the lungs 7. C Darah terdeoksigen dibawa oleh vena kava dan arteri pulmonari. Deoxygenated blood is carried by vena cava and pulmonary artery. 8. A Kadar transpirasi tumbuhan dipengaruhi oleh suhu persekitaran, keamatan cahaya, kelembapan udara dan pergerakan udara. Plant transpiration rate is affected by surrounding temperature, light intensity, air humidity and air movement. 9. A Batu kapur terdiri daripada kalsium, karbon dan oksigen. Malakit terdiri daripada kuprum, karbon dan oksigen. Limestone consists of calcium, carbon and oxygen. Malachite consists of copper, carbon and oxygen 10. D Hanya logam yang berkedudukan lebih rendah daripada hidrogen dalam siri kereaktifan logam boleh bertindak balas dengan hidrogen untuk menyingkirkan oksigen. Only metals lower than hydrogen in the metal reactivity series can react with hydrogen to remove oxygen. 11. A Pengekstrakan logam menyerap haba (endotermik). Peneutralan asid dengan alkali membebaskan haba (eksotermik). Metal extraction absorbs heat (endothermic). Acid neutralization with alkali releases heat (exothermic). 12. A Biojisim ialah bahan organik yang diperbuat daripada tumbuhan dan haiwan. Biomass is the organic material that comes from plants and animals. 13. C VP VS = NP NS NP = 240 60 × 30 NP = 120 14. A Kerja/ Work, W = Fs = 250 × 60 = 15 000 J Kuasa/ Power, W = W t = 15 000 60 = 250 W 15. D Tenaga keupayaan graviti Gravitational potential energy = mgh = 30 × 10 × 10 = 3 000 J 16. B Tenaga kinetik paling tinggi di kedudukan yang paling rendah. Kinetic energy is the highest at the lowest position. 17. C Untuk mengelakkan juruterbang terdedah kepada sinaran kosmik yang berlebihan. To prevent the pilot from being exposed to excessive cosmic radiation. 18. B Tompok Matahari mempunyai suhu yang lebih rendah dari kawasan sekelilingnya. Sunspot has lower temperature compared to its surroundings. 19. D Fenomena Phenomena Tempat berlaku Place it occur Lentingan jisim korona dan prominen Coronal and prominent mass ejections Permukaan Matahari Surface of the Sun Aurora Aurora Ruang udara di kutuk Bumi Air space around the Earth’s pole Ribut geomagnet Geomagnetic storm Angkasa lepas Outer space 20. A Model geosentrik dibina oleh Ptolemy. Geocentric model was built by Ptolemy. Pentafsiran Sumatif Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA) 12_1202 BS SC Tg3.indd 138 01/02/2024 2:43 PM
139 Bahagian B 1. (a) Tindakan terkawal Voluntary action Tindakan luar kawal Involuntary action • Menulis Writing • Menyanyi Singing • Berpeluh Sweating • Bernafas Breathing (b) (i) Reseptor panas Hot receptor (ii) Reseptor tekanan Pressure receptor 2. (a) + Oksihemoglobin Oxyhaemoglobin Oksigen Oxygen Hemoglobin Haemoglobin (b) (i) resapan/ diffusion (ii) tinggi/ high 3. (a) (i) Tindak balas eksotermik Exothermic reaction (ii) Tindak balas endotermik Endothermic reaction (b) (i) membebaskan releases (ii) menyerap absorbs 4. (a) Petroleum – Tenaga tidak boleh baharu Tenaga biojisim – Tenaga boleh baharu Petroleum – Non-renewable energy Biomass energy – Renewable energy (b) (i) Stesen jana kuasa tenaga angin Wind power station (ii) Stesen jana kuasa hidroelektrik Hydroelectric power station 5. (a) (i) BENAR/ TRUE (ii) PALSU/ FALSE (b) J: Sinaran alfa/ Alpha rays K: Sinaran beta/ Beta rays Bahagian C 1. (a) Tenaga keupayaan graviti Gravitational potential energy (b) EP = mgh = 0.5 × 10 × 15 = 75 J (c) EK = EP = 75 J (d) Tenaga kinetik Kinetic energy (e) Prinsip Keabadian Tenaga. Prinsip ini menyatakan tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnah tetapi hanya boleh berubah-ubah bentuknya. Principle of Conservation of Energy. This principle states that energy cannot be created or destroyed but can only change its form. 2. (a) (i) Mengukur keaktifan sinaran radioaktif yang dibebaskan oleh unsur radioaktif karbon-14. Measuring the activity of radioactive radiation released by the radioactive element carbon-14. (ii) Sinaran beta/ Beta rays (b) (i) Separuh hayat bagi sesuatu bahan radioaktif ialah tempoh masa yang diambil untuk bilangan nukleus sesuatu bahan radioaktif yang belum mereput berkurang menjadi setengah daripada nilai asalnya. The half-life of a radioactive substance is the time it takes for the number of nuclei of a radioactive substance that has not decayed to decrease to half of its original value. (ii) 160 g 80 g 40 g 20 g 10 g Maka, jisim iodin selepas 178 hari ialah 10 g. So, the mass of iodine after 178 days is 10 g. (iii) Iodin-131/ Iodine-131 3. (a) (i) Transpirasi/ Transpiration (ii) Pokok bunga itu layu kerana kekurangan air. The flower tree withered due to lack of water. (iii) Tapak yang mempunyai keamatan cahaya yang sederhana dan kelembapan yang tinggi sesuai dijadikan tapak meletak pokok bunga. Dengan ini, kadar transpirasi dapat dikurangkan. Hal ini disebabkan pokok bunga bergantung pada kesegahan sel untuk mengelak daripada menjadi layu. A site with moderate light intensity and high humidity is suitable for planting flower trees. With this, the rate of transpiration can be reduced. This is because the flower depends on cell stability to avoid wilting. (b) (i) Hidroponik/ Hydroponics (ii) Akar sayur-sayuran akan direndam dan tumbuh di dalam larutan kultur. Larutan kultur tersebut mengandungi semua nutrien yang diperlukan oleh sayur-sayuran untuk pertumbuhan. Vegetable roots will be soaked and grown in the culture solution. The culture solution contains all the nutrients needed by vegetables for growth. (iii) Kebanyakan nutrien yang terdapat di dalam larutan kultur telah diserap dan digunakan oleh sayur-sayuran yang pertama. Pemilik ladang perlu menambahkan semula semua nutrien yang diperlukan ke dalam larutan kultur. Most of the nutrients found in the culture solution were absorbed and used by the first vegetables. The farm owner needs to add all the necessary nutrients back into the culture solution. 4. (a) (i) Ammonium klorida mengalami proses eksotermik kerana tindak balas tersebut membebaskan haba ke persekitaran dan menyebabkan suhu persekitaran meningkat. Ammonium chloride undergoes an exothermic process because the reaction releases heat to the environment and causes the temperature of the environment to rise. 44 1 2 hari/ days 44 1 2 hari/ days 44 1 2 hari/ days 44 1 2 hari/ days Pentafsiran Sumatif Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA) 12_1202 BS SC Tg3.indd 139 01/02/2024 2:43 PM