บทที่ 2 เรื่อง ประเภทของกฎหมาย

วิชากฎหมายในชีวิตประจาวัน

รหสั ส 30203
ผู้สอน ครศู ุภลักษณ์ ศรีต่างวงศ์

หนว่ ยที่ 1 ความรเู้ บือ้ งตน้ เกีย่ วกับกฎหมาย

บทที่ 2 เร่อื ง ประเภทของกฎหมาย

การแบ่งประเภทกฎหมายอาจแบ่งได้หลายลักษณะ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับว่า
จะใช้หลกั เกณฑ์ใดในการแบ่งแยก ดังนี้

1. กฎหมายลายลกั ษณอ์ กั ษรกบั กฎหมายที่ไมเ่ ปน็
ลายลกั ษณ์อกั ษร

เป็นการแบ่งโดยใช้เกณฑ์รปู แบบของกฎหมายที่ปรากฏเปน็ เกณฑใ์ นการแบ่งแยก

1.1) กฎหมายลายลกั ษณ์อกั ษร (Written law)

กฎหมายที่บัญญัติขึ้นโดยผ่านกระบวนการในการตรากฎหมายที่บัญญัติ
ไว้ในรัฐธรรมนูญ เช่น พระราชบัญญัติ พระราชกาหนด ประมวลกฎหมายต่างๆ
เปน็ ต้น กฎหมายลายลักษณ์อักษร ปัจจุบันมีความสาคัญมาก เพราะตราได้ไม่ยาก
จนเกนิ ไปและออกได้ทนั ต่อสถานการณ์

1.2) กฎหมายทีไ่ มเ่ ป็นลายลกั ษณ์อกั ษร (Unwritten law)

กฎหมายที่มิบัญญัติขึ้นโดยผ่านกระบวนการในการตรากฎหมายที่บัญญัติ
ไว้ในรัฐธรรมนูญ เช่น กฎหมายจารีตประเพณี และหลักกฎหมายท่ัวไป กฎหมาย
ที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษรนี้บางคร้ังเรียกในความหมายอย่างกว้างว่า “กฎหมาย
จารีตประเพณี”

2. กฎหมายเอกชนกบั กฎหมายมหาชน

เป็นการแบ่งโดยยึดถือลักษณะความสัมพันธ์เป็นเกณฑ์ กล่าวคือ
ค ว า ม สั ม พั น ธ์ ร ะ ห ว่ า ง เ อ ก ช น กั บ เ อ ก ช น โ ด ย ห ลั ก เ ป็ น เ รื่ อ ง ก ฎ ห ม า ย เ อ ก ช น
ความสัมพันธ์ระหว่างรฐั กบั เอกชนโดยหลักเปน็ เร่ืองกฎหมายมหาชน

2.1) กฎหมายเอกชน (Private law)

กฎหมายทีก่ าหนดสถานะและนิติสัมพนั ธ์ระหว่างเอกชนต่อกนั ในฐานะ
“ผู้ใต้ปกครอง” ทีต่ ่างฝ่ายต่างก็เท่าเทียมกนั (เอกชน + เอกชน)

การแยกสาขาย่อยในกฎหมายเอกชน

1. กฎหมายแพ่ง
2. กฎหมายพาณิชย์
3. กฎหมายการเกษตร
4. กฎหมายสงั คม
5. กฎหมายวิธีพจิ ารณาความแพง่
6. กฎหมายอาญา

2.2) กฎหมายมหาชน (Public Law)

กฎหมายทีก่ าหนดสถานะและนิติสัมพันธ์ระหว่างรัฐหรือหน่วยงานของ
รฐั อ่นื ในฐานะที่รัฐและหน่วยงานของรัฐเป็น “ผู้ปกครอง” (รัฐ + เอกชน) หรือ
(รัฐ +รฐั )

การแยกสาขาย่อยในกฎหมายมหาชน

1. กฎหมายรฐั ธรรมนูญ
2. กฎหมายปกครอง
3. กฎหมายการคลังและการภาษีอากร

3. กฎหมายสารบัญญตั ิกบั กฎหมาย
วธิ ีสบญั ญัติ

เป็นการแบ่งโดยพิจารณาจากบทบาทของกฎหมาย

3.1) กฎหมายสารบัญญตั ิ (substentive law)

กฎหมายที่บัญญัติถึงเนื้อหาของสิทธิ หน้าที่ ข้อห้าม หรืออาจกล่าว
อีกนัยหนึ่งว่าเป็นกฎหมายที่ควบคุมความประพฤติของคนในสังคมโดยตรง
เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประมลกฎหมายอาญา เปน็ ต้น

3.2) กฎหมายวิธีสบญั ญตั ิ (procederal law)

กฎหมายที่บัญญัติถึงกระบวนการในการยุติข้อพิพาทที่เกิดขึ้น
ตามกฎหมายสารบัญญัติ ซึ่งได้แก่ กฎหมายวิธีพิจารณาความต่างๆ เช่น
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความ
อาญา

4. กฎหมายในประเทศกบั กฎหมาย
ระหว่างประเทศ

เปน็ การแบ่งโดยแหล่งกาเนิดของกฎหมาย

4.1) กฎหมายในประเทศ (internal law)

กฎหมายที่ออกโดยองค์กรที่มีอานาจในการตรากฎหมาย
ภายในประเทศ ได้แก่ กฎหมายต่าง ๆ ที่รัฐสภาตรา (พระราชบัญญัติ
ต่างๆ) และใช้บังคบั ภายในรัฐที่ออกกฎหมายนั้นเท่านั้น

4.2) กฎหมายระหว่างประเทศ (international law)

กฎหมายซึ่งบัญญัติขนึ้ โดยองค์การระหว่างประเทศ และใช้บังคับ
ในสังคมระหว่างประเทศ เช่น บัญญัติโดยองค์การสหประชาชาติ
(United Nation) หรือเกิดจากความตกลงระหว่างประเทศภาคีสมาชิก
ที่เห็นพ้องต้องกันในกฎหมายน้ัน เช่น สนธิสัญญา อนุสัญญา เป็นต้น
สาหรบั กฎหมายระหว่างประเทศน้ัน จาแนกได้เปน็ 3 ประเภทย่อย คือ

4.2) กฎหมายระหวา่ งประเทศ สามารถจาแนกได้เป็น 3 ประเภทย่อย

4.2.1. กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดเี มือง คือ กฎหมายซึ่งทา
ใหบ้ คุ คลตามกฎหมายระหว่างประเทศ (รฐั และองค์การระหว่างประเทศ) มีสิทธิ
และหน้าทีจ่ ะต้องปฏิบัติต่อกนั เช่น สนธิสัญญาต่าง ๆ ที่เกีย่ วกับเขตแดน
สนธิสัญญาสงบศึก กฎบัตรสหประชาชาติ เปน็ ต้น

4.2) กฎหมายระหว่างประเทศ สามารถจาแนกได้เป็น 3 ประเภทย่อย

4.2.2. กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล คือ กฎหมายซึ่ง
กาหนดถึงความสัมพันธ์ในลักษณะต่างประเทศของเอกชนในปัญหาเกี่ยวกับ
สัญชาติ ภูมิลาเนา หรือสถานที่ที่ก่อให้เกิดนิติกรรม ดังนั้นแต่ละประเทศ
จะต้องบัญญัติกฎหมายในออกมาใช้บังคับในความสัมพันธ์ดังกล่าวด้วย
สาหรับประเทศไทย ได้แก่พระราชบัญญัติว่าด้วยความขัดกันแห่งกฎหมาย
พ.ศ. 2481 และพระราชบญั ญัติสัญชาติ พ.ศ. 2508

4.2) กฎหมายระหว่างประเทศ สามารถจาแนกได้เปน็ 3 ประเภทย่อย

4.2.3. กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีอาญา คือ กฎหมายซึ่ง
กาหนดเกี่ยวกับอานาจศาลของประเทศต่าง ๆ ในการปราบปรามและลงโทษ
ผู้กระทาความผิดทางอาญา ในกรณีที่มีปัญหาว่าด้วยความขัดกันระหว่าง
อานาจของศาลในประเทศและต่างประเทศ เช่น กฎหมายว่าด้วยการส่งผู้ร้าย
ขา้ มแดน เป็นต้น

ให้นกั เรียนตอบคาถามตอ่ ไปน้ใี ห้ถูกต้อง (5 คะแนน)
1. กฎหมายเอกชน หมายถึง
2. กฎหมายมหาชน หมายถึง
3. กฎหมายสารบญั ญตั ิ หมายถึง
4. กฎหมายวธิ ีสบัญญัติ หมายถึง
5. กฎหมายระหวา่ งประเทศสามารถจาแนกไดก้ ป่ี ระเภท

อะไรบ้าง พร้อมทงั้ อธิบายพอสังเขป