51 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی بـا اسـتفاده درسـت از انـرژی هـای مختلـف، نـه تنهـا شـاهد كاهـش هزینـه هـای مصـرف انـرژی خواهیـم بـود، بلكـه آثـار مفیـدی همچـون كاهـش آلودگـی زیسـت محیطـی را نیـز بـه دنبـال خواهـد داشـت. جـدای از ایـن مسـئله، بـه سـبب محدودیــت در منابــع طبیعــی، مســئولیت حفــظ و نگهــداری آن بــرای نســل های آینــده بــردوش ماسـت. بنابرایــن الزم اســت دربــاره فرهنگ ســازی مصــرف بهینــه انــرژی و آمــوزش آن بــه کــودکان و نوجوانــان بیشــتر بیاموزیــم و بدانیــم، چراکـه حیـات آینـده زمیـن در دسـت آنـان اسـت. صرفـه جویـی در انـرژی بـا آمـوزش آغـاز می شـود. کـودکان بـا آمـوزش مناسـب، می تواننـد رفتارهـای صحیـح در مصـرف را بپذیرنـد و الگوهـای مصرفـی خـود را تغییـر دهنـد. کـودکان بـا کنجـکاوی تمامـی رفتارهـای بزرگترهـا بخصـوص والدیـن و مربیـان خـود را زیـر نظـر دارنـد؛ در نتیجـه تمـام الگوهـای رفتـاری والدیـن روی آن هـا تاثیـر مسـتقیمی دارد. پـس از ایـن ویژگـی می تـوان بهـره بـرد و فرهنـگ مصـرف بهینـه انـرژی را از همـان دوران کودکـی در فرزنـدان نهادینـه کـرد. اگـر کـودکان مـا بـا آمـوزش مصـرف درسـت انـرژی بـزرگ شـوند و ایـن عـادت در آنهـا نهادینـه شـود، شـهروندانی مسـئولیت پذیرتـر نسـبت بـه جامعـۀ خـود بـار خواهنـد آمـد و هزینـه هـای کمتـری را بـر جامعـه تحمیـل خواهنـد کـرد. ایـن آمـوزش هـا بایـد بـه گونـه ای باشـند کـه بـه طـور عملـی کـودکان را بـه مصـرف درسـت انـرژی ترغیـب کـرده و در خانـواده و مدرسـه نیـز بزرگترهـا را بـه رعایـت مصـرف بهینـۀ انـرژی دعـوت کننـد. 1 -آشنایی با مفهوم انرژی و نقش آن در زندگی انرژی در همه جای دنیا وجود دارد و انسان برای انجام تمام کارها از آن استفاده می کنید. بدون انرژی ما انسانها نمی توانیم به زندگی خود ادامه دهیم. به طور کلی دو نوع انرژی داریم. 1-انرژی ذخیره شده و 2-انرژی جاری انرژی جاری شامل انرژی الکتریکی، تابشی، گرمایی، انرژی اجسام متحرک، صوت و ... می شود. انرژی ذخیره شده نیز شامل انرژی شیمایی، انرژی مکانیکی ذخیره شده ) مثل یک فنر فشرده شده ( می شود. تمامـی انـرژی هـا در منابعـی ذخیـره شـده انـد و مـا روزانـه از آن هـا اسـتفاده مـی کنیـم. ایـن منابـع بـه دو بخـش تقسـیم می شـوند.
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 52 منابع انرژی تجدید پذیر مانند آب، باد، خورشید و منابع انرژی تجدید ناپذیر مانند نفت، گاز و ذغال. منبـع انـرژی تجدیـد پذیـر بـه منبـع انـرژی ای گفتـه مـی شـود کـه در صـورت مصـرف آن، پـس از مـدت اندکـی دوبـاره جـای ان پـر مـی شـود. ولـی منبـع انـرژی تجدیـد ناپذیـر بـه منبـع انـرژی ای گفتـه مـی شـود کـه اگـر آن را مصـرف نماییـم قـادر نخواهیـم بـود در زمـان کـم، آن را دوبـاره در اختیـار داشـته باشـیم. 2 -آشنایی با مهارت مصرف بهینۀ انرژی مصرف بهینۀ آب: . سعی کنید در هنگام حمام کردن در مصرف آب صرفهجویی کنید. حمام جای بازی با آب نیست. . زمان حمام کردن خود را کاهش دهید. . از سطل آب به جای شلنگ برای آبیاری گیاهان استفاده کنید . بطری آب یا لیوان را کامال از آب پر نکنید . صرفهجویی هنگام مسواک زدن، دوش گرفتن و شستن دستها مصرف بهینۀ برق: . زیاد درب یخچال را باز نگه نداریم. . خاموش کردن تلویزیون بعد از تماشای برنامۀ مورد عالقۀ خود. . تا آنجایی که می شود در صورت نیاز به روشنایی، از نور طبیعی استفاده کنیم. . روشن کردن چراغ ها به اندازۀ نیاز محیط. . خاموش کردن المپ اتاق وقتی از آن خارج می شویم. . استفاده از المپ های کم مصرف به جای المپ های حبابی رشته ای پر مصرف. مصرف بهینۀ سوخت: . عدم استفاده از ماشین تک سرنشین. . روشن نکردن ماشین زمانی که هنوز در انتظار اشخاص دیگر برای سوار شدن به ماشین هستیم. . استفاده از وسایل نقلیۀ عمومی در سفرهای درون شهری
53 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی نباشــیم. . در فصــل زمســتان، از لباســهای گــرم اســتفاده کنیــم کــه نیــاز بــه زیــاد کــردن شــعله وســایل گرماســوز . عایق بندی درز در و پنجره ها برای جلوگیری از خروج هوای گرم در زمستان و هوای خنک در تابستان. 5-2 مسمومیت با گاز مونوکسید کربن........................................................................................................ هر سال عده زیادی از هموطنان جان خود را با مسمومیت گاز »co( »منو اکسید کربن( از دست میدهند. اقدامات مهم وقتی کسی دچار گاز گرفتگی شد: گاز منو اکسید کربن )co )را بشناسید: . حتما با اورژانس تماس بگیرید. . عملیات اکسیژن دهی را با دقت شروع کنید. . یقه پیراهن و کمربند و لباس های تنگ را باز کنید. . فرد مسدوم را از محیط آلوده به هوای آزاد منتقل کنید. نکات مهم در نصب دودکش بخاری گازی: . مقدار کمی از منواکسید کربن برای انسان کشنده است. . نصب غلط دودکش عامل اصلی تولید منواکسید کربن است. . در اثر سوختن ناقص گاز و ذغال ایجاد می شود. . تشخیص آن با چشم و بینی ممکن نیست. . گازی بسیار سمی بی رنگ و بی بو است. . هم اندازه بودن قطر دودکش داخل دیوار و دودکش بخاری . تمیز کردن دودکش قبل از نصب یا روشن کردی بخاری . فاصله60 سانتی متری دودکش از بلندترین نفطه ساختمانی . استفاده از کالهک H برای هر وسیله گازسوز . نصب دودکش جداگانه برای هر وسیله گاز سوز
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 54 عالِئم مسمومیت با گاز منواکسید کربن: اگر تمام اعضای خانواده این عالئم را داشتن احمال گاز منواکسید کرین را جدی بگیرید 1-آشنایی با خدمات آتش نشانی و ایمنی: . کاهش دید . خمیازه کشیدن . خواب الودگی . تهوع و استفراغ . سرگیجه و بی قراری . ضعف جسمانی . سردرد و خستگی . عالئم شبیه به سرما خوردگی آتشنشـانی یـا اطفـاء حریـق، مجموعـه اقداماتـی اسـت کـه بـرای مقابلـه بـا آتـش انجـام شـده و شـامل خامـوش کـردن، کنتـرل و یـا هدایـت آتشهـای ناخواسـته مـی شـود. اهـداف آتشنشـانی حفاظـت از سـامت افـراد، جلوگیـری از آسـیب بـه امـوال و حفاظـت از محیـط زیسـت اسـت. آتـش نشـان فـردی اسـت کـه انـواع مهـارت هـای اطفـاء حریـق و عملیـات امـداد و نجـات را دارد. او از افـراد و امـوال آنهـا در برابـر آتـش و سـایر خطـرات محافظـت کـرده و در شـرایط اضطـراری بـه آنـان کمـک مـی کنـد. همچنیـن دربـاره مسـایل ایمنـی بـه افـراد آمـوزش و مشـاوره مـی دهـد. سازمـــان آتش نشـانی و خدمات ایمنی در شهرها طیف وسـیعی از خدمات را به شهروندان ارائه می دهند از جمله: . مقابله با حیوانات وحشی و موذی . نجات محبوس شدگان در زیر آوار ساختمان، خودروی تصادفی، آسانسور و... . نجات سقوط کنندگان در چاه، کانال آب، رودخانه، سد، استخر و... . مقابله و پیشگیری از سقوط اجسام و درخت از ارتفاع و احتمال خطر برای شهروندان . آموزش مهارت های اطفاء حریق و نکات ایمنی در موقعیت های مختلف به عموم شهروندان . مقابله با هرگونه آتشسوزی
55 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی 2 -آگاهی از توصیه های ایمنی در برابر حوادث و مهارت های مواجهه با حوادث . کلیه موارد دیگری که در آن جان و مال شهروندان در معرض خطر میباشد. . نجات مصدومین حوادث چرخ گوشت، حلقههای فلزی، تسمه نقاله، دستگاههای برش و کارخانه ای مهم ترین توصیه های ایمنی برای کودکان در موقعیت های خطرناک می تواند این موارد باشد: سـامانه 125 و طـی کـردن مراحـل اعـام نـوع حادثـه و آدرس دهـی بـرای کـودکان جالـب و بـه یـاد ماندنی خواهد شـد. . در زمـان بـروز هریـک از حـوادث مهمتریـن عامـل حفـظ خونسـردی و تمـاس بـا شـماره 125 اسـت و تمریـن تمـاس فرضی با حــوادث را ندارنــد و هرگونــه اقــدام از جانــب آنهــا ممکــن اســت منجــر بــه بدتــر شــدن اوضــاع گــردد . . کــودکان بایــد بداننــد کــه افــراد عــادی بــه دلیــل نداشــتن تجهیــزات، تخصــص و مهــارت کافــی توانایــی امدادرســانی در ضـروری بتواننـد آدرس صحیـح محـل حادثـه را در اختیـار امدادگـران قـرار بدهنـد. . کـودکان بایـد آدرس دقیـق محـل زندگـی و مدرسـه خـود )اسـم میـدان، خیابـان هـا و کوچـه هـا( را بداننـد تـا در مواقـع داشـته باشـند. مانند شـنیدن صدای چکه کردن آب و جلوگیری از حادثه آبگرفتگی منزل، بوی سـوختگی که احسـاس می . کـودکان بایـد بتواننـد از حـواس خـود بـه خوبـی اسـتفاده کننـد، خـوب ببیننـد، خـوب بشـنوند و حـس بویایـی خوبـی شـود و مـی توانـد از آتـش سـوزی بزرگـی جلوگیـری کنـد، استشـمام بـوی گاز و اقـدام بـه موقـع بـرای قطـع جریـان اصلـی گاز و یـا دیـدن نـا ایمنـی هـای محیـط اطـراف و پیشـگیری از حوادثـی ماننـد سـقوط در چـاه یـا گیـر کـردن پـا و ... والدیـن خـودداری کننـد. . اجتنـاب از بـه کار انداختـن وسـایل برقـی خـاص مثـل چـرخ گوشـت، آبمیـوه گیـری، مایکروفـر و ... بـدون حضـور و اجـازۀ تـراس خانـه، آزمایـش هـای عجیـب و غریـب بـا مـواد خطرنـاک، اسـتفاده از وسـایل شـوینده مسـموم کننـده مثـل وایتکس، و . کـودکان بایـد از کنجـکاوی هـای بـی مـورد در مـورد برخـی از چیزهـا بـه شـدت بپرهیزنـد. مثـا لـب یـک پرتـگاه رفتـن مثـل ...، نزدیـک شـدن بـه مـکان هـا و موقعیـت هـای خطرنـاک مثـل صحنـه تصادفـات، آتـش سـوزی هـا، درگیـری هـای خیابانـی، ریـزش سـاختمان و خیابـان، عملیـات سـاختمانی در کوچـه یـا خیابـان، و ... بزرگسـال مطلـع . عدم استفاده از وســــایل گازســـــوز، نظیـــــر اجـــــاق گاز، بخـــــــاری، آبگرمکــــــن و ... بدون حضــــور و اطالع والـــــــدین یا . شوخی نکردن با وسایل آتش زا و عدم استفاده از ترقه ها و مواد منفجره. . شنا کردن در مکان های مشخص در صورت دانستن مهارت شنا و با کسب اجازه از والدین. شـهری آغشـته بـه مـواد سـمی جهـت دفـع سـموم و آفـت هـا مـی باشـند(. . فاصلـه گرفتـن از حیوانـات خیابانـی، حشـرات مـوذی و گیاهـان سـمی )درختـان و گیاهانـی کـه در پارکهـا و فضـای سـبز
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 56 اولیـن کار بیـرون رفتـن از محیـط و بـاز نگـه داشـتن درب هـا مـی باشـد. . در مواقـع نشـت گاز مونوکسـید کربـن بـه هیـچ وجـه وسـیله برقـی یـا چـراغ را روشـن یـا خامـوش نکنیـد. . داروها باید حتما با نظارت والدین مصرف شوند. . از وسایل گرمایشی مثل بخاری نباید برای خشک کردن لباس ها استفاده کرد. . اجتناب از بازی های خطرناک با وسایل خانه مثل چاقو، سیخ کباب، فندک آشپزخانه، ابزارآالت و ... . آشنایی با تلفن های ضروری )آتش نشانی: 125 -اورژانس: 115 و پلیس: 110) 6-2 -مدیریت بحران و پدافند غیر عامل)آموزش نحوه مواجهه شهروندان با بحران ها( بحـران عبـارت اسـت از هـر حادثـه یـا وضعیتـی کـه حالتـی فـوق العـاده دارد و در هـر کشـوری کـه روی دهـد، آن کشـور را از حالـت تعـادل خـارج مـی کنـد و بـرای برطـرف کـردن آن نیـاز بـه اقدامـات اضطـراری، اساسـی و فـوق العـاده اسـت.به طـور کلـی مـی تـوان نتیجـه گرفـت کـه بحـران اختاللـی اسـت کـه از جهـت سـطح، کل سیسـتم و از جهـت نـوع فیزیکـی یـا نمـادی، سیسـتم را تهدیـد مـی کنـد. فقـدان اطالعـات کافـی، یکـی از مهمتریـن عوامـل تشـدید کننـده وضعیـت بحرانـی اسـت و از ایـن رو اطـاع رسـانی در مدیریـت بحـران، نقـش اسـتراتژیک و راهبـردی در زمـان هـای پیـش از وقـوع، حیـن وقـوع و بعـد از وقــوع بحــران دارد . بایــد اضافــه کــرد کــه ایفــای نقــش در زمــان بحــران بــا اکتفــا بــه فنــاوری هــای رایــج و عـادی، ممکـن نیسـت و شـاید بتـوان گفـت مجهزتریـن ابـزار اجتماعـی بـرای تقبـل چنیـن مسـئولیتی رسـانه هـای جمعـی مـی باشند.رسـانه هـا بـه عنـوان یکــی از مهمتریـن مولدیـن دانـش و ابـزار قـوی تهییـج افـکار، احساســات و حتــی تغییــر رفتارهــای فــردی و جمعــی از اهمیــت بســیار باالیــی برخوردارنــد. ایــن قــدرت گســترده رســانه هــای جمعــی باعــث شــده آنهــا مهــم تریــن ابــزار مدیریــت بحــران در جوامــع محسـوب شـوند کـه مـی تواننـد بـا ایجـاد آمادگـی هـر چـه بیشـتر در جوامـع و هشـدار دهـی سـریع و گسـترده در هنـگام بحـران، از آسـیب هـای بحـران هـا بکاهنـد. آمادگی خانواده در برابر مخاطرات طبیعی
57 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی 1 .شناخت مخاطرات و آمادگی در برابر آنها 1-هـر خانـواده سـالی دوبـار دربـاره خطـرات طبیعـی کـه تهدیـدش مـی کنـد گفتگو انجام دهد و همچنین برای آمادگـی در برابر مخاطرات طبیعی تمرین کند )مانور خانواده(همه اعضاء خانواده در آن شـرکت کنند. 2-هـر خانـواده حداقـل یـک کیـف اضطـراری داشـته و دردسـترس قـرار دهد که بهتر اسـت یک کیف اضطـراری هم در صندوق عقب ماشین بگذاریم و همچنین در کاغذی اطالعات شخصی خود را نوشته و در جیب یا کیف اضطراری قرار دهیم . 3 -هر خانواده نیاز به یک امدادگر دارد تا در زمان بروز حادثه سریعترین اقدام برای نجات جان اطرافیان صورت بگیرد. 4-اعضـاء خانـواده محلـی را بـرای مالقـات بعـدی خـود تعیـن کننـد و همچنین آدرس و شـماره تلفن یکی از آشـنایان در شـهری دیگر را داشـته باشـند . 5-قبـل از تخلیـه منـزل شـیر گاز را ببندیـم و بـرق را قطـع کنیـم توجـه داشـته باشـید کـه بـا دسـت خیـس ایـن کار را هرگـز انجـام ندهیـد . 6-هنگام تخلیه کیف اضطراری را بردارید و خروجتان را به همسایگان و آشنایان اطالع دهید. 7-بیمـاران، کـودکان، زنـان بـاردار و سـالمندان در بالیـا آسـیب پذیرترنـد ، مطمئـن شـوید کـه نیازهای ایـن افـراد را در زمان بالیا میشناسـید و از آنها مراقبت کنید. 2.آمادگی در برابر زلزله 1 -خانــــواده ایمنـــی ســــازه ای و غیــرســازه ای منزل را بررسی کند مثل بررسی مقاومت سقف و دیوار یا اتصال برق و نشت گاز، بررسـی محکـم بـودن کابینـت و کمـد بـه دیـوار، محکـم بـودن لوسـتر و پنکـه بـه سـقف و اسـتحکام چـاه فاضـاب 2 -وسـایل سـنگین و شکسـتنی را در طبقات پایین نگهداری کنید آیینه، شیشـه و وسـایل سـنگین را باالی سـر نگذارید و درب کمـد و کابینـت هـا را قفـل نگهدارید. 3 -هر خانه باید دارای یک کپسول آتش نشانی باشد که همه روش استفاده از آن را بدانند. 4-هرگز از آسانسـور اسـتفاده نکنید مسـیر خروج اضطراری را بلد باشـید، به سـمت درب خروج هجوم نبرید و به نزدیک تریـن محـل هـای کـم خطـر پناه ببریـد . 5 -در هنـگام زلزلـه زیـر میـز محکـم، سـه گـوش دیـوار، بغـل یخچـال بـزرگ پنـاه بگیریـد و از پنجـره، شیشـه، کمـد و هـر انچـه کـه پـرت میشـود یـا مـی افتـد دوری کنیـد. 6 -اگـر در زمـان زلزلـه بیـرون از خانـه هسـتید،از دیوارهـا ، درخـت هـای بلنـد، تیـر بـرق و زیـر پـل هـا دوری کنیـد و فقـط زیـر چهارچـوب هـای محکـم پنـاه بگیریـد، هنـگام مراجعـت بـه منـزل حتمـا بـه رسـانه هـای جمعـی مثـل رادیـو گـوش دهیـد. 7 -اگر خواب هستید سرتان را با بالش حفظ کنید در صورتی که خطر اصابت جسم سنگین وجود نداشته باشد.
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 58 3 .آمادگی در برابر سیل 1-در آبی که جریان دارد نباید حرکت کنید ، 15 سانتی متر آب در حال حرکت تعادل انسان را بر هم میزند . 2 -بـه خاطـر داشـته باشـید هنـگام وقـوع سـیل و پـس از آن از مصـرف هرگونـه مـواد غذایـی کـه بـا آب سـیل در ارتبـاط بـوده خـوداری کنیـد . 3 -در منطقه سـیل رانندگی نکنید،اگر سـیل اطراف ماشـین شـما را گرفت خودرو را رها کنید و به یک منطقه مرتفع بروید بـرای کسـب اطالعـات در مـورد سـیل الزم اسـت بـه اخبـار رادیـو و تلویزیـون گوش دهید. 4 .آمادگی در برابر آتش سوزی 1 -آژیر شناسایی دود یا آشکار ساز را در محل سکونت یا کار نصب کنید . 2 -دودکش خانه را عایق کاری کنید و کالهک آن حدود یک متر از سقف بلندتر قرار گیرد . 3 -درب های خروج اضطراری را پیش بینی و وسایل اطفاء حریق را کنترل کنید . 4 -بـه اعضـاء خانـواده آمـوزش دهیـد کـه هنـگام فـرار از آتـش بـه کـف اتـاق نزدیکتـر باشـند زیـرا هـوای آنجـا امـن تـر اسـت سـینه خیـز برویـد تـا از محیـط دودهـای سـنگین و تجمـع گازهـای سـمی خـارج شـوید . 5.آمادگی در برابر توفان و رعد و برق 1 -آگاهی از پیش بینی وضع هوا 2 -در زمان رعد و برق شدید از منزل خارج نشوید و به مکان های مرتفع بروید 3 -از رفتـن بـه فضـای بـاز مثـل سـاحل دریـا، رودخانـه و ارتفاعـات زیـر تـک درخـت بلنـد ، سـوار شـدن روی تراکتـور و موتـور سـیکلت خـودداری کنیـد . 4 -شـاخه هـای پوسـیده و خشـکیده درختـان را قطـع کنیـم زیـرا در جریـان طوفـان شـدید سـقوط کـرده و مجـوب آسـیب و خسـارت خواهنـد شـد . 5 -اگـر در محلـی نزدیـک بـه دکل و یـا جریـان فشـار قـوی هسـتید، فـورا چمباتمـه زده، دسـتها را روی گـوش قـرار داده ، سـررا در میـان زانوهـا بگذاریـد و تـا جایـی کـه امـکان دارد بـدن را کوچـک کنیـد و سـطح تمـاس بـا زمیـن را بـه حداقـل برسـانید و تحـت هیچ شـرایطی روی زمین دراز نکشـید .
59 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی 1 -مهارت های ارتباطی: مدیریت خشم / مدیریـت گفتگو/ احترام به دیگران 2-فرهنگ همسایه داری/ فرهنگ آپارتمان نشینی 3-احساس تعلق شهروندی 4-افزایـــــــش مشــــارکت جویی و مسئولیت پذیــری 5-وندالیسم 6-آسیب های رسانه ای فرهنگی اجتـــماعی )اخالق شهروندی(
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 60 1-3 مهارتهای ارتباطی)مدیریت خشم(.................................................................................................................. 1 -دائم شکایت میکنید و عیبجو هستید. . نشانههای خشم قابل کنترل . خشم قابل کنترل و خشم غیرقابل کنترل، . آشنایی با انواع خشم و نشانه های آن: 2 -از خشم برای ترساندن بقیه استفاده میکنید تا کار خودتان راه بیفتد. 3 -از خودتان و کمبودهایتان خشمگین هستید. 4 -خشــم خــود را بــا تمــام بدیهــای موجــود در عالــم مقایســه میکنیــد و آنــگاه توجیهــی بــرای آن پیــدا میکنیــد. 5 -از خشـم اسـتفاده میکنیـد تـا در موقعیتهـای رقابتـی، خودتـان را بـاال بکشـید. خشـم در اینجـا محـرک شـما اسـت. نشانههای خشم غیرقابل کنترل 1 -خشم شما توهینآمیز است و به اطرافیان شما آسیب میرساند. 2 -مرتبا حین رانندگی از این و آن خشمگین میشوید و دعوا به راه میاندازید. 3 -خشم بر شما غلبه میکند و جای منطق را میگیرد. 4 -عادت دارید از خط قرمز عبور کنید و مرتکب خشونت فیزیکی هم بشوید. 5 -از درون احساس خشم میکنید و نمیدانید چه باید بکنید. خشـم غیرقابـل کنتـرل نوعـی از خشـم اسـت کـه جامعـه را بـر هـم میزنـد و نشـاندهندهی درجـهای از اختـال روانـی اسـت کـه از حـوزهی خوددرمانـی و حتـی کمـک خیرخواهانـهی خانـواده و دوسـتان هـم خـارج اسـت. در ایــن وضعیــت تنهــا مداخلــهی حرفــهای الزم اســت . تنهــا نکتــهی امیــدوار کننــدهای کــه وجــود دارد ایــن اســت کــه بعضــی افــرادی کــه دچــار خشــم عمیــق بودهانـد توانســتهاند از جنبــهی خشــونتآمیز خشمشــان فاصلـه بگیرنـد.
61 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی آشنایی با راهکارهای کنترل و مدیریت خشم: 1 .نشــانههای بــروز خشــم را بشناســید: در هنــگام خشــم، ابتــدا نشــانههای آغازیــن و هشــداردهنده خشــم بــروز میکنـد. بـا شـناخت ایـن نشـانهها و کنتـرل آنهـا میتـوان از شـدت یافتـن آن جلوگیـری کـرد. تغییـرات بدنـی همچـون افزایـش ضربـان قلـب، افزایـش فشـارخون، منقبـض شـدن عضـات، تغییـر تنفـس، مشـت شـدن دسـتها و بـه هـم فشــردن دندانهــا از نشــانههای فیزیولوژیــک خشــم اســت. 2 .احسـاس منفـی خـود را بیـان کنیـد: گاهـی اوقـات زوجیـن هنـگام اختـاف و بـروز مشـکل بـه جـای بیـان ناراحتـی و خشـم خـود، آن احسـاس را بـه نمایـش میگذارنـد مثـا اخـم میکننـد، حـرف نمیزننـد، داد و فریـاد میکننـد و... نکتـه مهـم ایـن اسـت کـه اگـر ناراحتـی خـود را بـه زبـان نیاوریـد طـرف مقابـل متوجـه نمیشـود کـه شـما چـه احساسـی داریـد. بـه جـای خشـم و پرخاشـگری، بـا اسـتفاده از کلمـات مناسـب احسـاس خـود را بیـان کنیـد و زمینـه مناسـبی را بـرای حـل مشـکلی کـه چنیـن احساسـاتی را بـه وجـود آورده اسـت، فراهـم کنیـد. 3 .مراقـب کالم خـود باشـید: تحقیـر، توهیـن، تهدیـد، سـرزنش و پرخاشـگری نکنیـد. دقـت کنیـد اگـر صدایتـان بلندتـر شـده، بـه تنـدی و یـا بـا پرخاشـگری صحبـت میکنیـد کمـی مکـث کنیـد تـا آرام شـوید. در زمـان عصبانیـت خیلـی راحـت ممکـن اسـت چیزهایـی را بـه زبـان بیاوریـد کـه بعـدا از گفتـن آنهـا حسـابی پشـیمان شـوید. چنـد دقیقـه مکـث کـرده، چیـزی بـه زبـان نیاوریـد و فکرتـان را جمـع کنیـد و بگذاریـد طرفمقابلتـان هـم همیـن کار را بکنـد. 4 .موقعیـت را تـرک کنیـد: از تکنیکهـای مهـم در مدیریـت خشـم ایـن اسـت کـه زمانـی کـه فکـر میکنیـد در صـورت ادامـه بحـث دیگـر نمیتوانیـد خشـم خـود را کنتـرل کنیـد ادامـه صحبتتـان را بـه زمـان دیگـری موکـول کـرده و موقعیـت را تـرک کنیـد. بـا ایـن کار فرصـت پیـدا میکنیـد تـا از عصبانیـت و خشـم فاصلـه بگیریـد و رفتـار مناسـبتری داشـته باشـید. 5 -وقتــی آرامتــر شــدید، عصبانیتتــان را ابــراز کنیــد: وقتــی توانســتید روشــن و واضــح فکــر کنیــد، ناراحتیتــان را بــه طریقــی قاطــع امــا نــه هجومــی ابــراز کنیــد. نگرانیهــا و نیازهایتــان را بــه روشــنی و وضــوح کامــل بــدون اینکــه موجــب ناراحتــی طرفمقابــل شــوید، بــرای او شــرح دهیــد.
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 62 6 .کمــی ورزش کنیــد: ورزش در مدیریــت خشــم نیــز بســیار کمــک کننــده اســت. فعالیــت جســمی بــه خالــی کــردن اســترسهایی کــه موجــب عصبانیــت میشــود کمــک میکنــد. اگــر احســاس میکنیــد عصبانیتتــان در حــال افزایــش اســت، بــرای پیــادهروی برویــد یــا زمانــی را بــرای انجــام فعالیــت فیزیکــی موردعالقهتــان صــرف کنیــد. 7 .بـه راهکارهـای ممکـن فکـر کنیـد: بـه جـای اینکـه روی چیـزی کـه دیوانهتـان کـرده تمرکـز کنیـد، سـعی کنیـد مشـکل را حـل کنیـد. آیـا اتـاق نامرتـب فرزندتـان عصبانیتـان کـرده اسـت؟ در آن را ببندیـد. آیـا همسـرتان هـر شـب بـرای شـام دیـر میآیـد؟ برنامـه شـامتان را دیرتـر بگذاریـد. بـه خودتـان یـادآور شـوید کـه عصبانیـت نهتنهـا هیـچ چیـز را حـل نمیکنـد، بلکـه بدتـر هـم میکنـد. 8 .کینـه بـه دل نگیریـد: بخشـش ابـزاری بسـیار قـوی اسـت. اگـر اجـازه دهیـد کـه عصبانیـت و سـایر احساسـات منفـی بـر احساسـات مثبـت شـما غلبـه کننـد، خواهیـد دیـد کـه بـا تلخـی و ناعدالتـی خودتـان نابـود شـدهاید. امـا اگـر بتوانیـد کسـی کـه اذیتتـان کـرده اسـت را ببخشـید، هـر دو شـما میتوانیـد از آن موقعیـت درس بگیریـد. منطقـی نیسـت کـه از همـه آدمهـا توقـع داشـته باشـید در همـه شـرایط همانطـوری رفتـار کننـد کـه شـما دوسـت داریـد. 9 .بـرای خالـی کـردن فشـار، شـوخطبعی کنیـد: شـوخی و خنـده بـه مقابلـه بـا فشـارعصبی کمـک میکنـد. از شـوخطبعی بــرای مواجهــه بــا چیــزی کــه عصبانیتــان کــرده اســت و انتظــارات و توقعــات غیرواقعبینانــهای کــه داشــتهاید اســتفاده کنیـد. البتـه از طعنـه و ریشـخند دوری کنیـد زیـرا ممکـن اسـت موجـب جریحـهدار شـدن احساسـات دیگـران شـده و همـه چیـز را بدتـر کنـد. 10 .خـود را آرام کنیـد: آرام کـردن خـود از نـکات مهـم در مدیریـت خشـم اسـت. وقتـی اعصابتـان خـرد شـده و خشـمتان قلیـان میکنـد، از مهارتهـای تمـدد اعصـاب کمـک بگیریـد. تمرینـات تنفـس عمیـق، تجسـم یـک تصویـر آرامشبخـش یـا تکـرار کلمـه یـا عبارتـی کـه آرامتـان میکنـد، بسـیار بـه دردتـان خواهـد خـورد. حتـی میتوانیـد موسـیقی آرامشبخـش گـوش دهیـد، در دفترچـه خاطراتتـان بنویسـید یـا چنـد حرکـت یـوگا را تمریـن کنیـد. میتوانیـد تجربـهای آرامشبخـش را تجسـم نماییـد. چشـمانتان را ببندیـد و در ذهـن خـود تجربـه ایـی لذتبخـش را تصـور کنیـد. ایـن کار را در مکانهـای امیدبخـش و بـه دور از اسـترس انجـام دهیـد.
63 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی 11 .از عذرخواهـی نترسـید: اگـر متوجـه شـدید رفتـار شـما باعـث ناراحتـی و عصبانیـت دیگـری شـده اسـت عذرخواهـی کنیـد. ایـن امـر بـرای ترمیـم رابطـه و کاهـش آثـار زیانبـار پرخاشـگری ضـروری اسـت. 12 .اهمیــت موضــوع را بســنجید: ایــن ســوال را از خــود بپرســید: »آیــا ایــن موضــوع 10 ســال دیگــر هــم برایــم مهــم اســت؟« بــه ایــن وســیله میتوانیــد مســئله را از دیدگاهــی آرامتــر بنگریــد. 13 .خــود را بــه جــای طــرف مقابــل بگذاریــد: تصــور کنیــد کــه خــود شــما نیــز همــان کار )کاری کــه موجــب عصبانیتتــان شـده اسـت( را انجـام میدهیـد. بـا خـود رو راسـت باشـید. قبـول کنیـد کـه گاهـی اوقـات شـما نیـز جلـوی یـک راننـده دیگـر درمیآییـد... بعضـی مواقـع ایـن مسـئله تصادفـی اسـت. آیـا نسـبت بـه خـود نیـز عصبانـی میشـوید؟ همچنیـن از خـود بپرسـید: »آیـا طـرف مقابـل ایـن کار را بهطـور عمـدی نسـبت بـه مـن انجـام داده اسـت؟« در بسـیاری از مواقـع متوجــه خواهیــد شــد کــه ایــن مســئله فقــط در اثــر بیدقتــی و تعجیــل رخ داده و کســی نمیخواســته شــما را ناراحــت کـرده و بیـازارد. 14 .تــا 10 بشــمارید: ســعی کنیــد قبــل از گفتــن هــر کالمــی تــا عــدد 10 بشــمارید. انجــام ایــن کار رابطــه مســتقیمی بــا عصبانیـت نـدارد ولـی میتوانـد صدمـات ناشـی از عصبانیـت را بـه حداقـل برسـاند. شـمارش تـا 10 را بـا روشهـای جدیـد و بهتـر انجـام دهیـد مثـا ایـن کار را بـا یـک تنفـس عمیـق بیـن هـر شـماره عملـی سـازید. تنفـس عمیـق )از دیافراگـم( بـه افـراد کمـک میکنـد تـا احسـاس راحتـی کننـد. حتـی میتوانیـد سـرعت شـمارش اعـداد را کندتـر سـازید. مثـل شـمارش شـیوه قدیمـی، یـک کشـتی بخـار، دو کشـتی بخـار و... شـاید شـمارش کشـتی بخـار زیـاد خوشـایند نباشـد، بهجـای آن میتوانیـد بشـمارید: یـک شـکالت، دو شـکالت و... یـا هـر چیـز دیگـری کـه بـرای شـما خوشـایند و خنـدهدار باشـد. 15 .بدانیـد چـه زمـان نیـاز بـه کمـک داریـد: یادگرفتـن مهـارت کنتـرل و مدیریـت خشـم بـرای همـه آدمهـا سـخت اسـت. اگــر بــه نظرتــان عصبانیــت شــما شــدیدا خــارج از کنتــرل اســت و باعــث میشــود دســت بــه کارهایــی بزنیــد کــه بعــدا پشـیمان شـوید یـا بـه اطرافیانتـان آسـیب برسـانید، حتمـا از متخصـص کمـک بگیریـد.
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 64 راههای سالم برای بیان خشم: اگــر واقعــا دلیلــی بــرای بیــرون ریختــن خشــمتان وجــود دارد، پــس بــا شــیوهای صحیــح اینــکار را انجــام دهیــد. وقتــی بــا افــراد دیگــر از روی احتــرام بحــث را ادامــه دهیــد، در ایــن حالــت خشــم بــه ابــزاری بســیار مفیــد بــرای پیشــبرد خواســتههایتان تبدیــل میشــود. امــا در ایــن راه همیشــه چنــد نکتــه را بــه خاطــر داشــته باشــید: 1-عدالـت را سـرلوحه خـود قـرار دهیـد. اینکـه از کسـی دلخـور شـوید عـادی اسـت. امـا اگـر ناعادالنـه دسـت بـه کاری بزنیـد تـان را بـا دیگـران از دسـت خواهیـد داد. عادالنـه رفتـار کـردن شـما، هـم احترامـی اسـت بـه طـرف مقابـل خیلـی زود رابطه ِ و هـم گامـی اسـت مؤثـر بـه سـمت حـل مسـئله. 2-روابطتــان را در اولویــت قــرار دهیــد. بایــد حفــظ و نگهــداری روابــط برایتــان مهمتــر از خشــمتان باشــد تــا از میــدان برنــده خــارج شــوید. 3-روی زمـان حاضـر تمرکـز کنیـد. هنـگام عصبانیـت و دعـوا بـه راحتـی امـکان دارد بـه پـاک کـردن حسـابهای کهنـه روی آوریـد. بهتـر اسـت بهجـای تلـف کـردن وقـت ، یکراسـت بـه سـراغ مشـکل اصلـی برویـد و بـرای آن چارهاندیشـی کنـد. 4-بخشـنده باشـید. اگـر کسـی ایـن وسـط نتوانـد یـا نخواهـد ازخودگذشـتگی نشـان دهـد حـل مسـئله دشـوار و حتـی غیــر ممکــن میشــود. 5-زمـان دسـت کشـیدن از بحـث را تشـخیص دهیـد. وقتـی نمیتوانیـد بـه توافـق برسـید، بـا شـرایط حاضـر بسـازید یـا دیگـر اهمیتـی بـرای موضـوع مذکـور قایـل نشـوید. در کنار موارد فوق، میتوانید بسته به شرایط، راهحلهای ابتکاری خودتان را هم پیاده کنید. آشنایی با مهارت ارتباط موثر مهـارت ارتبـاط موثـر یـک مهـارت حیاتـی در زندگـی اسـت کـه اغلـب مواقـع نادیـده گرفتـه میشـود. هیچوقـت بـرای کار کـردن روی مهارتهـای ارتباطـی دیـر نیسـت و بـه کمـک آن کیفیـت زندگـی بهبـود مییابد.اینکـه بتوانیـد بـه طـور موثـر و کارامــدی ارتبــاط برقــرار کنیــد؛ از مهمتریــن مهارتهــای زندگــی اســت؛ زیــرا توســعه و بهبــود آن بــه تمــام جنبههــای زندگـی کاری، شـخصی و اجتماعـی کمـک خواهـد کـرد. بـه ایـن شـکل شـاهد آرامـش و پیشـرفت بیشـتری خواهیـد بـود. موقعیـت سـنج باشـید و بدانیـد دربـاره چـه موضوعـی بـا چـه کسـی، کجـا، چـه وقـت و بـه چـه صورتـی صحبـت کنیـد. مـا دائمـا در حـال تعامـل و همـکاری بـا افـراد دیگـر هسـتیم و ایـن بخشـی از زندگـی مـا اسـت.
65 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی اهمیت و ضرورت ارتباط موثر : افـرادی کـه سـختتر یـا بهتـر کار میکننـد همیشـه همـه توجههـا را بـه خـود جلـب نمیکننـد. گاهـی اوقـات مهمتریـن مسـئله ایـن اسـت کـه چگونـه ایدههایتـان را بـه دیگـران میفروشـید؟ چگونـه دیگـران را متقاعـد میکنید؟مهارتهـای ارتباطـی موثـر بـه شـما امـکان میدهـد تـا تاثیرگـذاری بیشـتری داشـته باشـید و بـه شـنوندگان بیشـتری دسـت یابیـد. در سـطح حرفـهای بسـیار مهـم اسـت کـه بدانیـد چگونـه بـا دیگـران همـکاری خوبـی داشـته باشـید و در شـرایط اسـترس شـغلی بهتریـن تصمیمـات را بگیرید.ایـن مهـارت بیشـتر از یادگیـری یـک زبـان خارجـی یـا هـر مهـارت کاری دیگـر مهـم اسـت. یـک فـرد بـا مهارتهـای ارتباطـی بهتـر، در جایـگاه شـغلی بهتـری از هـم ردههـای خـود قـرار میگیرد.بـا تقویـت مهارتهــای اجتماعــی، حتــی در موقعیتهــای پرتنــش، بــدون از بیــن رفتــن اعتمــاد و احتــرام میتوانیــد ارتباطــات خوبـی داشـته باشـید. ارتبـاط موثـر ترکیبـی از مهارتهایـی از جملـه ارتبـاط غیرکالمـی، شـنونده فعـال بـودن، مدیریـت اسـترس، درک احساسـات خـود و کسـانی کـه بـا آنهـا ارتبـاط داریـد اسـت. چگونه مهارت ارتباطی مان را بهبود ببخشیم؟ 1-تماس چشمی برقرار کنید : فرقی نمیکند که گوش میدهید یا صحبت میکنید در هر صورت نگاه کردن به چشمهای فرد مقابل گفتگوی شما را موفقیتآمیزتر می کند. تماس چشمی عالقه و توجه شما را نشان می دهد. 2 -از زبـان بـدن آگاه باشـید : از اینکـه بـدن شـما در حـال انتقـال چـه پیامـی اسـت آگاه باشـید. زبـان بـدن بیشـتر از یـک سـاعت گفتگـو میتوانـد دربـاره شـما بگویـد. قـرار گرفتـن در یـک موقعیـت راحـت بـا دسـتهای بـاز ایـن پیـام را انتقـال میدهـد: شـما در دسـترس و آمـاده شـنیدن هسـتید. 3 -پیامـی واحـد بفرسـتید : در حـرکات بـدن، از دسـت و حـاالت چهـره نیـز اسـتفاده کنیـد بـه شـکلی کـه کل بـدن شـما صحبـت کنـد و پیامهـای درهـم و مبهـم نفرسـتید. توجـه کنیـد کلمـات و لحـن صـدا، حـرکات بـدن، حـاالت صـورت یـک پیـام واحـد را برسـانند.عالقه خـود را بـه چیـزی کـه گفتـه میشـود نشـان دهیـد. گاهیاوقـات لبخنـد بزنیـد و مطمئـن شـوید کـه حالـت دوسـتانهای داریـد. بـا عباراتـی مثـل ”بلـه“ یـا ”اوه“ گوینـده را بـه ادامـه صحبـت ترغیـب کنیـد. 4 -بـر ذهنیـت خـود تسـلط داشـته باشـید : هـر احسـاس و تفکـری، در اینکـه چگونـه بـا دیگـران ارتبـاط برقـرار میکنیـد تاثیــر میگــذارد. آگاهانــه انتخــاب کنیــد کــه صــادق و صبــور، مــودب باشــید. همانطــور کــه دوســت داریــد دیگــران نسـبت بـه شـما بیتفـاوت نباشـند شـما نیـز نسـبت بـه احساسـات دیگـران بیتفـاوت نباشـید.
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 66 5 -یــک شــنونده فعــال باشــید : بایــد بتوانیــد بــه دیگــران گــوش دهیــد و در گفتگــوی دو طرفــه شــرکت کنیــد. وقتــی بـه خوبـی گـوش میدهیـد از فـرد مقابـل شـناخت بهتـری پیـدا میکنیـد. همچنیـن بـه شـما کمـک میکنـد کـه جلـوی ســوءتفاهمهایی کــه نتیجــه عــدم درک و شــناخت یکدیگــر اســت را بگیریــد . 6 -قضـاوت نکنیـد : بـرای داشـتن یـک رابطـه پویـا لزومـی نـدارد کـه تمـام افـرادی کـه بـا آنهـا در ارتبـاط هسـتید را دوسـت داشــته باشــید یــا بــا عقایــد آنهــا موافــق باشــید. تنهــا الزم اســت کــه قضــاوت و ســرزنش را کنــار بگذاریــد تــا بتوانیــد دیگـران را درک کنیـد. 7 -در زبـان بـدن بـه تفـاوت هـا توجـه کنیـد: هـر فـرد ممکـن اسـت بـا توجـه بـه نـوع فرهنـگ و خانـواده، زبـان بـدن متفاوتـی داشـته باشـد. پـس در خوانـدن زبـان بـدن دیگـران بـه سـن، احساسـات درونـی، فرهنـگ خانوادگـی و اجتماعـی آنهـا توجـه کنیـد. 8 -شـمرده صحبـت کنیـد : زیـر لبـی و نامفهـوم کلمـات را ادا نکنیـد. افـراد میـزان شایسـتگی اجتماعـی را از طریـق نحـوه بیـان کلمـات میسـنجند.آرام صحبـت کنیـد؛ اگـر سـریع صحبـت کنیـد دیگـران بـه سـرعت بـه تنشهـای درونـی شـما پــی میبرنــد. شــروع بــه تمریــن کنیــد تــا صــدای خــود را آرام و مالیــم کنیــد. بــه صــدای خــود روح بدهیــد و یکنواخــت صحبـت نکنیـد. 9 -مثبـت فکـر کنیـد : اظهارنظـر مثبـت آنهایـی هسـتند کـه تشـویق کننـده و موثـر هسـتند در حالیکـه نظـرات منفـی انتقـادی و مخالـف و دلسـردکننده اسـت. ذهـن اغلـب تمایـل دارد کـه روی نـکات منفـی تمرکـز کنـد بنابرایـن بسـیار مهـم اسـت کـه آگاهانـه نظـرات و گفتگـوی مثبـت را مدیریـت کنیـم. 10 -درک حـاالت چهـره: هـوش هیجانـی در مـورد درک و مدیریـت احساسـات و هیجانـات خـود و دیگـران اسـت. بنابرایـن مهـم اسـت کـه بـه حـاالت چهـره افـراد توجـه کنیـم. حـاالت چهـره بخصـوص چشـمها دروغ نمیگوینـد. از طریـق تمـاس چشـمی میتوانیـد بازخـورد بهتـری بگیریـد و آنچـه را کـه فـرد مقابـل در صحبـت هایـش بـروز نمـی دهـد را متوجـه شـوید. 11 -بــر حــل مشــکالت تاکیــد کنیــد : هنــگام صحبــت در مــورد یــک مشــکل همیشــه ســعی کنیــد وضعیــت را توضیــح دهیــد. اثبــات کــردن را فرامــوش کنیــد. راه حــل هایــی را پیشــنهاد دهیدکــه وضعیــت را بهبــود ببخشــد از اینکــه چــه کســی درســت یــا غلــط میگویــد اجتنــاب کنیــد.
67 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی 12 -قابــل اعتمــاد باشــید : مهــم تریــن جنبــه برقــرارری ارتبــاط موثــر قابــل اعتمــاد بــودن اســت. اگــر در روابــط مبنــای اعتمــاد را پــی نریزیــد نمیتوانیــد روابــط طوالنــی مدتــی داشــته باشــید. 13 -خودتــان باشــید: آیــا تــا بــه حــال احســاس کردهایــد کــه بــه فــردی صحبــت میکنیــد و احســاس میکنیــد خــودش نیسـت؟ شـاید فـردی را بـرای اولیـن بـار مالقـات میکنیـد و سـعی در تحـت تاثیـر قـرار دادن او دارید.اگرچـه هـدف بـدی نداریـد امـا راه درسـتی را انتخـاب نکردهایـد. مطمئـن باشـید کـه فـرد مقابـل متوجـه خواهـد شـد. پـس خودتـان باشـید و بـه فـرد مقابـل هـم ایـن فرصـت را بدهیـد کـه همیـن کار را بکنـد. 14 -لــذت بــردن از برقــراری ارتبــاط : بــه ارتباطــات تنهــا بــه عنــوان یــک ابــزار بــرای پیــش بــرد اهــداف نــگاه نکنیــد. مهارتهـای ارتباطـی را بـا شـوخ طبعـی و صمیمیـت لذتبخـش کنیـد تـا در کنـار دیگـران اوقـات خوبـی را سـپری کنیـد. آشنایی با تفاوت ارتباط بین فردی و درون فردی: ارتبـاط بیـن فـردی، هنـر بـه اشـتراکگذاری اطالعـات بـا دیگـران بـه وسـیله تبـادل تجربیـات اسـت. شـما در هـر شـرایط تحصیلـی، کاری و شـخصی بـه آن نیـاز دارید.ارتبـاط درون فـردی، ارتباطـی اسـت کـه ابتـدا در ذهـن فـرد رخ میدهـد و این گفتگـوی درونـی میتوانـد باعـث ایجـاد واکنشـی مثبـت یـا منفـی در بیـرون شود.مدیتیشـن و تجسـم از تکنیکهـای درون فـردی اسـت کـه بیشـتر افـراد بـرای برخـورد بهتـر بـا موقعیتهـای بیرونـی اسـتفاده میکننـد. آگاهـی از گفتگـوی درونـی اولیـن گام اصـاح مهارتهـای درون فـردی اسـت. بیشـتر افـراد در دنیـای خودشـان و برداشـت خـود از مسـائل گـم میشـوند و ایـن دیـدگاه بـه مانعـی در تعامـل بـا دیگـران تبدیـل میشـود. بـرای مدیریـت ارتباطـات ابتـدا خـود و هیجاناتتـان را بشناسـید، اجـازه ندهیـد هیجاناتتـان از شـما زبلتـر باشـند.
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 68 2-3 فرهنگ و قوانین ومقررات آپارتمان نشینی................................................................................... الف( فرهنگ آپارتمان نشینی امـروز در کشـور ایـران روز بـه روز بـه تعـداد کسـایی کـه آپارتمـان نشـین مـی شـود اضافـه میشـود.آموزش هـای الزم بـرای زندگـی جمعـی بـه مـردم ارائـه نمـی شـود. لـذا در بسـیاری از مـوارد شـاهد وقـوع مشـکالت فـراوان در مجتمـع هـای مسـکونی هسـتیم کـه از مهـم تریـن آنهـا بـی تفاوتـی افـراد در مشـارکت نمـودن و پذیـرش مســئولیت در زندگــی جمعــی در آپارتمــان هاســت. یادگیــری ســبک زندگــی در یــک مجتمــع مــی توانــد در راسـتای حـل مشـکل فرهنگـی و شـیوه زندگـی شـهروندان تاثیـر بسـزایی داشـته باشـد، در نتیجـه آپارتمـان نشـینی افـراد بیـش از آنکـه همسـایه یکدیگـر باشـند بـه منزلـه مسـافرانی هسـتند کـه برحسـب تصـادف برای مـدت کوتـاه در مجـاورت یکدیگـر قـرار گرفتـه انـد. چالش های آپارتمان نشینی شـکل جدیـد زندگـی در واحـد هـای کوچـک بـا همسـایگان نـا آشـنا ٬محدودیـت جـا و مـکان ٬پلـه هـای زیـاد و وجـود قسـمت هـای مشـترک از قبیـل حیـاط، پارکینـگ٬ آسانسـور٬ انبـاری٬ لـزوم اسـتفاده از خدمـات مشـترک از جملـه آب٬ بـرق٬ موتورخانـه٬ بـه طـور کلـی سـبک زندگـی در مجتمـع هـای مسـکونی متفـاوت بـوده و افـراد را بـا چالـش هایـی مواجـه مـی سـازد. کاهــش نســبی ارتباطــات و وابســتگی هــای اجتماعــی، کــم شــدن حمایــت و پشــتیبانی اجتماعــی از ســوی آشـنایان و همسـایگان در مجتمـع هـا ٬عـدم دسترسـی بـه اقـوام و فامیـل در مواقـع ضـروری٬ احسـاس بـی پناهـی روانـی و اضطـراب و تنـش ناشـی از سـازگاری بـا شـرایط تـازه همـه وهمـه از جملـه چالـش هـای زندگـی در مجتمـع هـای مسـکونی هسـتند کـه موجـب نگرانـی و دلواپسـی در مـورد آینـده زندگـی در شـرایط جدیـد شـده انـد.
69 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی مشکالت و مسائل سکونت در آپارتمان اختـاف نظـر و تفـاوت در سـلیقه امـری طبیعـی و از پیامـد هـای غیـر قابـل اجتنـاب زندگـی اجتماعـی اسـت ولـی زمانـی کـه گروهـی باهـم در یـک محیـط محـدود زندگـی میکننـد عـدم توجـه بـه حقـوق یکدیگـر سـبب بـروز مسـائل و مشـکالتی خواهــد شــد کــه ممکــن اســت زمینــه ســاز تضــاد شــود بررســی هــا نشــان میدهــد توافــق نداشــتن وســاکنان در مــورد اسـتفاده از بخـش هـای مشـترک سـاختمان وجـود خـرده فرهنـگ هـا، سـلیقه هـای گوناگـون وتفـاوت هـای زبانـی و قومـی و اجتماعـی میـان سـاکنان، نبـودن ضوابـط ومقـررات بـه روز بـرای طراحـی سـاخت وبهـره بـرداری از مجتمـع هـا از جملـه مشـکالت مهـم آپارتمـان نشـینی هسـتند. در یـک نظـر سـنجی ایجـام شـده . 27%دخالت ها و مزاحمت همسایگان را از معایب و مشکالت آپارتمان نشینی عنوان کرد. . 12%نداشتن فضای تفریح و بازی . 13%عدم تفاهم فکری وسلیقه ای ساکنان باهم . 27 %محدودیت فضا و عدم استدالل . 39 %از پاسخگویان سرو صدا و رفت وآمد زیاد طبقات پیامد های بی تفاوتی نسبت به مشکالت آپارتمان ها: مهمتریـن عامـل وریشـه اصلـی بسـیاری از مشـکالت بـی تفاوتـی افـراد نسـبت بـه مشـارکت کـردن وپذیـرش مسـولیت در زندگـی جمعـی در آپارتمـان هاسـت. ایـن بـی تفاوتـی خـود مـی توانـد مانـع ایجـاد مکانـی مناسـب و آرام بخـش بـرای زندگـی و اسـتراحت شـود و حتـی پیامـد هـای ناگـواری بـرای تمـام سـاکنین داشـته باشـد. برخی از نتایج و پیامدهای بی تفاوتی نسبت به مجتمع مسکونی به شرح زیر است: بـی خبری٬عـدم کمـک رسـانی بـه موقـع متاسـفانه در برخـی مـوارد بـه مـرگ فـرد بیمـار منجـر مـی شـود. . برخـی ناراحتـی هـا و بیمـاری هـای حـاد ماننـد سـکته نیازمنـد کمـک فـوری اطرافیـان اسـت کـه بـه دلیـل بـی تفاوتـی٬ . بی خبری از بیماری وحتی مرگ همسایگان آن در روزنامـه چـاپ مـی شـود. . آگاهـی یافتـن از مـرگ افـراد در آپارتمـان هـا پـس از گذشـت چندیـن روز و متعفـن شـدن جسـد کـه هـراز گاهـی خبـر یـک محیـط نازیبـا و آزاردهنـده . احتمـال برخـورد و نـزاع میـان افـراد کـه سـبب سـلب آسـایش همـگان مـی شـود و از طرفـی درهـم ریختگـی و ایجـاد
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 70 زیان های محتمل مالی و جانی از حـوادث و اتفاقاتـی کـه ممکـن اسـت در اثـر بـی تفاوتـی و بـی توجهـی سـاکنان رخ دهـد میتـوان بـه نشـت آب٬گاز یـا وقـوع انفجـار و اتـش سـوزی اشـاره کـرد کـه ضـرر و زیـان هـای مالـی و جانـی و گاهـی ضـرر جبـران ناپذیـر بـرای سـاکنان در پـی دارد؛ در حالـی کـه جلوگیـری ازایـن زیـان هـا تنهـا در صـورت وظیفـه شناسـی و اقـدام بـه موقـع امـکان پذیـر خواهـد بـود آپارتمـان از بیـن رفتـه و لـذا بهتریـن محیـط بـرای زندگـی آن دسـته از افـرادی مـی شـود کـه بـه دنبـال محیـط هـای درهـم . بـی تفاوتـی افـراد در محیـط هـای زندگـی جمعـی سـبب میشـود کـه بـه مرورقوانیـن ومقـررات و نظـم و انضبـاط در ریختـه هسـتند مثـل معتادان٬سـارقان٬افراد دارای مشـکالت اخالقـی زیـرا ایـن افـراد بـا خیـال راحـت بـدون مزاحمـت مـی تواننـد در ایـن مـکان هـا زندگـی کننـد و شـرایط را بـرای دیگـر خانـواده هـا عـذاب آور و نیمـه ایمـن نماینـد و برعکـس در مجتمـع هـای مسـکونی کـه قوانیـن و نظـم وانضبـاط ونظـارت جمعـی شـدید حاکـم اسـت اینگونـه افـراد بـه هیـچ وجـه سـاکن نشـده و از ایـن مـکان هـا بـه شـدت دوری مـی جوینـد چـون مـی داننـد در آینـده بـا مشـکالت مهمـی رو بـه رو می شـوند. بـا اولیـن نـگاه از سـاکن شـدن در اینگونـه آپارتمـان هـا خـود داری نمـوده و لـذا چنیـن مـکان هایـی مسـتعد آن دسـته از . آپارتمـان هایـی کـه فاقـد قوانیـن و مقـررات بـوده ظاهـری نازیبـا دارنـد سـبب میشـود کـه افـراد بـا فرهنـگ و منضبـط افـرادی مـی شـود کـه زیـر هیـچ گونـه نظـم و انضباطـی نمـی رونـد کـه در نهایـت چنیـن آپارتمـان هایـی تبدیـل بـه مـکان هـای بسـیار آزار دهنـده بـرای زندگـی مـی شـوند. مکتـوب مـی باشـد تحـت تاثیـر قـرار گرفتـه و سـعی میکننـد کـه خـود را بـا شـرایط آنجـا مطابقـت دهنـد و برعکـس وقتـی . وقتـی میهمانـان بـه یـک مجتمـع مسـکونی مراجعـه مـی کننـد بسـیار تمیـز ومنظـم بـوده و دارای قوانیـن و مقـررات در محیـط درهـم ریختـه و کثیـف وارد مـی شـوند عـاوه برنـگاه تحقیـر آمیـز بـه سـاکنان تقیـدی بـه رعایـت نظـم و انضبـاط و مقـررات از خـود نشـان نمـی دهنـد. ولـذا ایـن موضـوع خـود بـه یـک مشـکل مهـم بـرای سـاکنین تبدیـل میشـود کـه گهـگاه منجـر بـه نـزاع و درگیـری بـا مهمانـان مـی شـود کـه در نهایـت سـاکنین را بهـم ریختـه و سـبب دشـمنی و عـداوت وکینـه جویـی در بیـن آنـان مـی شـود.
71 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی از بـار مسـولیت فـرار مـی کنند.امـا در دراز مـدت عواقـب نـا خواسـته ای را در بـر خواهـد داشـت.زیرا زمینـه سـاز نفـرت . عـدم مشـارکت سـاکنین آپارتمـان هـا و فـرار از مسـولیت هـا اگرچـه در کوتـاه مـدت بـه سـود افـراد خواهـد بـود، زیـرا میـان افـراد شـده و افـرادی کـه صادقانـه زحمـت مـی کشـند بـه علـت فرصـت طلبـی عـده ای دیگـر مسـئولیت هـا را رهـا مـی کننـد و ازطرفـی بـه مـرور زمـان افـراد منضبـط ومنظـم از ایـن گونـه آپارتمـان هـا فـرار خواهنـد کـرد و تنهـا عـده ای بـی مسـئولیت در کنـار هـم زندگـی خواهنـد کـرد کـه در ایـن شـرایط صاحـب نظـران بیـان میکننـد چنیـن محیطـی در مـکان آزار دهنـده و مصیبـت بـار تبدیـل خواهـد شـد کـه بـرای همیشـه آرامـش از آنجـا فـرار خواهـد کـرد. شـخصیت کـودکان ونوجوانـان اسـت.در محیـط هـای نازیبـا و پرتنـش کـودکان و نوجوانـان عـاوه بـر بدبیـن شـدن نسـبت . یــک نکتــه مهــم کــه بایــد بــه خاطــر ســپرده شــود تاثیــر گــذاری محیــط هــای پاکیــزه و تمیــز و بــا مقــررات بــر رشــد بــه جامعــه یــاد میگیرنــد چگونــه از مســئولیت هــا فــرار کننــد، لــذا شــخصیت آنهــا بــه گونــه ای تربیــت مــی شــود کــه هیچـگاه در زندگـی و محیـط هـای شـغلی بـه موفقیـت هـای قابـل توجـه دسـت نمـی یابنـد و درکارهـای گروهـی شکسـت مـی خورنـد. خالصـه کالم آن کـه مـا مجبوربـه مشـارکت نمـودن درمحیـط زندگـی خویـش هسـتیم.در غیـر ایـن صـورت امیـدی بـه خـوب زندگـی کـردن و حاکـم شـدن امنیـت و آرامـش نخواهـد بـود. توانـی در برقـراری ارتبـاط درسـت و صادقانـه بـه مـرور سـاکنین ایـن آپارتمـان هـا دچـار اختـاف با یکدیگر شـده و کم کم چنین . بسـیاری از مـردم جامعـه مـا زمـان زیـادی از وقـت زندگـی خـود را در آپارتمـان هـا بـه سـر مـی برنـد ومتاسـفانه بـه علـت نـا محیـط هایـی تبدیـل بـه مـکان هـای اضطـراب آور و ناراحـت کننـده مـی کنـد. ناتوانـی در برقـراری ارتبـاط درسـت در گـذر زمـان باعـث مـی شـود مـردم بـه سـوی رفتارهـای ریـا کارانـه بـه همـراه دروغ و نیرنـگ پنـاه ببرنـد. یادگیـری در خصـوص نحـوه برقـراری ارتبـاط درسـت در یـک زندگـی جمعـی از اهمیـت فراوانـی برخـوردار اسـت.
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 72 آیـا مـا در برقـراری ارتبـاط بـا دیگـران بـه آنهـا مـی آموزیـم کـه صادقانـه برخـورد کننـد یـا اینکـه بـه آنهـا یـاد مـی دهیـم کـه بـا مـا ریاکارانـه برخـورد کننـد. گاهـی اوقـات در محیـط هـای مسـکونی جمعـی افـراد رفتارهـای نادرسـت زیـادی را انجـام مـی دهنـد؛ نظیـر سـرو صـدای فـراوان و رعایـت نکـردن بهداشـت و پاکیزگـی و بـی انضباطـی و شـلختگی عـدم امانـت داری و... اگـر شـما رفتـار نادرسـتی انجـام داده ایـد کـه یکـی از همسـایگان آن را بـه شـما تذکـر داده و شـما ناراحـت شـده ایـد بـه خاطـر داشـته باشـید کـه شـما بـه دیگـران مـی آموزیـد کـه در آینـده بایـد بـا ریـاکاری دروغ عـدم صداقـت بـا شـما رفتـار نمایند.دانشـمندان مـی گوینـد انسـان هـا رفتـار نادرسـتی انجـام میدهنـد و بـا شـنیدن تذکـرات جهـت اصـاح رفتـار دچـار خشـم و ناراحتـی مـی شـوند بـه مـرور باعـث مـی شـوند بعضـی از انسـان هـا بـا چنیـن افـرادی بـا ریـا کاری و دروغ برخـورد نمایند.زیـرا نگراننـد اگـر باصداقـت و درسـتی بـا آنهـا رفتـار نماینـد و حقایـق را بـر زبـان بیاورنـد مـورد خشـم واقـع شـده و دچـار مشـکالت فـراوان شـده، بـه همیـن خاطـر در محیـط هـای جمعـی کـه افـراد از تذکـر دادن بـه یکدیگـر خـوب هسـتند امـا دائـم در حـال مسـخره کـردن و غیبـت کـردن بـوده و پشـت سـر یکدیگـر بـر مـی گوینـد و بـه مـرور زمـان برمیزان رفتـار های غلـط افـراد افـزوده مـی شـود. در چنین شرایطی گویی افراد گردنبند بسیارزشت را به گردن خود آویخته اند و گمان میکنند زیباست. ما باید یکی از این دو روش را برای برقراری ارتباط بادیگران انتخاب کنیم 1-بخواهیـم دیگـران بـا مـا ریـا کارانـه بـه همـراه دروغ ونیرنـگ برخـورد کننـد کـه درنهایـت در آینـده روابـط چنیـن انسـان هایی بـه سـردی و بـی تفاوتـی مـی گرایـد و پـس از مدتـی ازهـم فـرار مـی کننـد ودر روزهـای سـخت یکدیگـر را تنهـا مـی گذارنـد. 2-بخواهیـم دیگـران بـا مـا صادقانـه برخـورد کننـد کـه الزم اسـت همیشـه بـا خوشـرویی رفتارهـای آزاردهنـده خویـش را پذیرفتـه و از دیگـران بـه خاطـر تذکـرات تشـکر و قدردانـی نماییم.اگرچـه در ابتـدا سـخت و ناخوشـایند اسـت امـا بـه مـرور زمـان روابـط انسـان هـا صمیمـی شـده و افـراد نسـبت بـه یکدیگـر احسـاس خوبـی خواهـد داشـت. و روز بـه روز چنیـن افـراد بـه شـخصیت هـای دوسـت داشـتنی تبدیـل مـی شـوند و همچنیـن بـا پذیـرش رفتارهـای غلـط ناراحتـی وکینـه هـا ازوجـود دیگـران پـاک شـده و بهداشـت روانـی انسـان هـا افزایـش میابـد. پـس اگـر از امـروز در زندگـی آپارتمـان نشـینی بـه دنبـال پذیـزش رفتارهـای غلـط خویـش نبـوده و حقـوق دیگـران را رعایـت و در کمـک کـردن بـه یکدیگـر اقدامـی نکنیـم. بـدون شـک در آینـده مـی بایسـت هزینـه هـای سـنگینی بپردازیـم.
73 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی فرهنگ آپارتمان نشینی در زندگـی آپارتمـان نشـینی شـما بایـد بـا چنـد خانـواده دیگـر کنـار بیاییـد و همیشـه حواسـتان باشـد کـه مزاحـم دیگـران نشـوید بـرای تقسـیم هزینـه هـای سـاختمان سـهم شـارژ پرداخـت و شـارژعقب افتـاده همسـایه را بـه اویـاد آوری کنیـد و اختالفـات ناشـی از ایـن مسـاله را حـل و فصـل کنیـد. رعایـت دقیـق ایـن بایـد هـا ونبایـد هـا وحرکـت بـر روی مـدار اخـاق بـه فرهنـگ آپارتمـان نشـینی معـروف شـده اسـت. اگـر هرکـس حـدود خـود و دیگـران را در زندگـی آپارتمانـی بشناسـد اختـاف کمتـری بـروز خواهـد کـرد رعایـت فرهنـگ آپارتمـان نشـینی بـه آسـانی رعایـت چنـد گـزاره اخالقـی و قانونـی سـاده اسـت. قانـون تملـک آپارتمـان هـا و آییـن نامـه آن میتوانـد راهنمـای خوبـی در ایـن خصـوص باشـد. 3-3 احساس تعلق شهروندی................................................................................................................................... نیـاز انسـان بـه تعامـل عاطفـی، شـناختی و رفتـاری بـا مکانـی کـه در آن زندگـی مـی کنـد، از جملـه مهـم ترین ابعاد رابطـه انسـان و مـکان اسـت. اصطـاح »احسـاس تعلـق یـه مـکان«، بـه تاثیـر عاطفـی یـک مـکان اشـاره دارد کـه افـراد بـه لحـاظ حسـی و فرهنگـی بـه آن جـذب مـی شـوند. در واقـع احسـاس تعلـق بـه مـکان، ارتباطـی نمادیـن بـا مـکان اسـت کـه بـا دادن معانـی عاطفـی و حسـی مشـترک فرهنگـی توسـط افـراد بـه مـکان خـاص یا یک سـرزمین شـکل مـی گیـرد و مبنـای نحـوه ادراک گـروه یـا فـرد از مـکان و نحـوه ارتبـاط وی بـا آن مـی باشـد. یکـی از مهـم تریـن مـکان هـا کـه بسـیاری از انسـان هـا در متـن آن حضـور فعـال داشـته و هـر روز را بـا مسـائل آن مـکان و مسـائل انسـانی خـود در آن مـکان درگیـر هسـتند، شـهر اسـت. انسـان و شـهر بـا هـم دارای ارتبـاط هـم زیسـتی و عاطفـی مـی باشـند. بنابرایـن شـاید بتـوان گفـت کـه احسـاس دلبسـتگی بـه شـهر در بسـیاری از افـراد انسـانی، امـری روشـن و غیرقابـل انـکار اسـت. افـراد نسـبت بـه شـهری کـه در آن بـه دنیـا آمـده، رشـد نمـوده، وقایـع مهـم زندگـی فـردی و اجتماعـی خـود را تجربـه کـرده انـد، احسـاس دلبسـتگی پیـدا مـی کننـد. ایـن احسـاس تعلـق بـه شـهری کـه در آن زندگـی مـی کنیـم باعـث مـی شـود نسـبت بـه مشـکالت آن احسـاس مسـئولیت کـرده و در حـل بحـران هایـی شـهری بـا دیگـران همـکاری و مشـارکت کنیـم، در مراقبـت از امـوال و
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 74 بـرای کـودکان ایـن مهـارت از ایـن بابـت حائـز اهمیـت اسـت کـه بـه تدریـج کـه بـزرگ تـر مـی شـوند و پـا بـه درون جامعـه مـی گذارنـد، یـاد بگیرنـد کـه شـهر خـود را هماننـد خانـۀ خـود دوسـت بدارنـد و بـه آن احسـاس تعلـق خاطـر پیـدا کننـد تـا در آینـده شـهروندانی شـوند کـه نـه تنهـا بـرای شـهرو شـهروندان معضـل آفریـن نخواهنـد بـود بلکـه نسـبت بـه شـهر خـود مسـئولیت پذیـر، مشـارکت جـو و اثربخـش و فعـال باشـند. در ایـن مهـارت بچـه هـا بـه برقـراری یـک رابطـه احساسـی و عاطفـی نبتنـی بـر شـناخت آگاهانـه نسـبت بـه شـهر خـود دسـت مـی یابنـد. محتوای آموزشی این مهارت برای نیل به این سه هدف مطرح می گردد: 1-آشـنایی بـا مفهـوم احسـاس تعلـق شـهروندی و اهمیـت آن: مفهـوم حـس تعلـق اجتماعی را میتوان از وابسـتگی بـه اجتماعـی و گروهـی معیـن تعریـف کـرد بـه عبـارت دیگـر کسـی کـه تعلـق و تعهـد دارد عضـو جدایـی ناپذیـر گـروه اسـت عضویـت در گـروه بـه فـرد هویـت میبخشـد و فـرد اغلـب در ارزشهـا و تجربیـات و سـایر احساسـات گـروه در گیـر میشـود او بـه گـروه احتـرام مـی گـذرد و بـه آن تعهـد دارد و بـا آن همـکاری مـی کنـد. امکاناتی که در آن مکان وجود دارد کوشا بوده و سعی کنیم که شهر خود را از تمامی ابعاد مورد توچه قرار دهیم. یکـی از معانـی مهـم در ارتقـاء کیفیـت مـکان هـای انسـانی، حـس تعلـق بـه مـکان مـی باشـد. ایـن حـس کـه عامـل مهـم در شـکل گیـری پایـه هـای ارتباطـی اسـتفاده کننـدگان و محیـط مـی باشـد، نهایتـاً منجـر بـه ایجـاد محیـط هـای بـا کیفیـت نیـز خواهـد گردیـد. حـس تعلـق اجتماعـی فرآینـدی اسـت کـه طـی آن مسـئولیت پذیـری و اعتمـاد اجتماعـی افزایـش مـی یابـد و بـه مشـارکت مـی انجامـد همچنیـن بـا تنظیـم روابـط اجـزای هـر نظـام بـه کاهـش پیچیدگـی روابـط اجتماعـی منجـر شـده و رفتـار دیگـران را پیـش بینـی پذیـر مـی کنـد. ایـن امـر باعـث افزایـش اعتمـاد اجتماعـی و بـه دنبـال آن افزایـش احسـاس امنیـت اعضـای جامعـه و کاهـش ناهماهنگـی شـناختی و سـرانجام ثبـات رفتـار اعضـای جامعـه میشـود و همبسـتگی و انسـجام حـس وفـاداری بـه جامعـه را افزایـش میدهـد.در نتیجـه افـراد بـه دلیـل وابسـتگی بـه جامعـه خـود آمادگـی ایثـار و فـداکاری بـرای آن را پیـدا خواهنـد کـرد. بنابرایـن میتـوان حـس تعلـق اجتماعـی را یکـی از مبانـی مهـم احسـاس مسـئولیت اجتماعـی و ارکان تصمیـم گیـری فـرد دربـاره تنظیـم روابـط مناسـب و ثمربخـش بـا جامعـه دانسـت. زمانـی کـه فـردی حـس تعلـق اجتماعـی خـود را بـه منطقـه سـکونتش از دسـت میدهـد بـه آن مـکان اهمیـت نمیدهـد و ناگزیـر منطقـه را تـرک میکنـد و رابطـه دوطرفـه بیـن فـرد و جامعـه از بیـن میرود.بـا کاهش اسـت تعلـق روی منفعتطلبی شـخص تقویـت میشـود و فـرد فقـط بـه منافـع شـخصی اش مـی اندیشـد.
75 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی 2-ابعـاد احسـاس تعلـق شـهروندی: بـه طـور کلـی احسـاس تعلـق بـه مـکان دارای ابعـاد مختلفـی اسـت کـه در زیـر بـه برخـی از آنهـا اشـاره مـی شـود: . عوامل فردی نظیر: عالئق و سلیقه های افراد و تصوری که از برآورده شدن نیازهایشان از یک مکان دارند. . عوامل اجتماعی نظیر: امکان رشد تعامالت مثبت میان افراد در آن مکان. . عوامل کالبدی مکان نظیر: رنگ، شکل، وسعت، صدا و نور می باشد. خاطرات و تجارب که به احساس مثبت و خاطره انگیزی مربوط می شود که افراد از یک محیط خاص دارند. احساس رضایتمندی از مکان که به رابطۀ عاطفی فرد و مکان و میزان رضایت او از قرار گرفتن در آن احساس می کند. بنابرایـن احسـاس تعلـق بـه شـهر و مـکان هـای مختلفـی کـه در یـک شـهر وجـود دارنـد بـرای کـودکان مـی تواننـد از طریـق ایـن ابعـاد ایجـاد شـوند و کـودک ایـن حـس دوسـت داشـتن و تعلـق داشـتن بـه یـک شـهر را از حیـث عوامـل فـوق مـورد ارزیابـی قـرار دهـد. اگـر کـودک ایـن مـوارد را در شـهر یـا حتـی مدرسـۀ خـود احسـاس نکـرد، کمتـر بـه آن مـکان احسـاس تعلـق پیـدا کـرده و رفتارهـای مطلوبـی از او در ارتبـاط بـا مـکان یـا افـراد حاضـر در آن مـکان نشـان نخواهـد داد. بـه همیـن خاطـر در شـهرهای دوسـتدار کـودک سـعی مـی شـود تـا محیـط فیزیکـی و ارتباطـی شـهر بـه خصـوص اماکنـی کـه اختصـاص بـه کـودکان دارد را بـه گونـه ای طراحـی کننـد کـه بـرای آنـان دلپذیـر، قابـل قبـول و برانگیزاننـدۀ احسـاس تعلـق آنهـا بـه مکان شـود و به تدریج کـه رشـد مـی کننـد ایـن احسـاس مثبـت بـه مـکان را بـه احسـاس تعلـق بـه شـهر تسـری دهنـد. 3-شـناخت روش هـای ایجـاد و افزایـش احسـاس تعلـق شـهروندی: بـه نظـر مـی رسـد ایجـاد و رشـد احسـاس تعلق ذر کـودکان بـا فراهـم کـردن زمینـه هایـی تسـهیل مـی گـردد. یکـی از ایـن زمینـه هـا، دادن فرصـت و امـکان مشـارکت فعـال و پویـا بـه کـودکان بـرای ایفـای نقـش در امـور مربـوط بـه مـکان مـی باشـد. اساسـاً مشـارکت کـردن داوطلبتـه بـه کـودکان اشـتیاق، احسـاس ارزشـمندی و اعتمـاد بـه نفـس مـی دهـد. از ســوی دیگــر دادن مســئولیت هایــی در حــد تــوان کــودکان در ارتبــاط بــا مــکان مثــل مســئولیت مراقبــت از وســایل و امکانـات، مراقبـت از فضـای سـبز، و پاکسـازی مـکان از آشـغال نیـز مـی توانـد عامـل اکیـزه بخشـی در توسـعۀ احسـاس تعلـق بـه مـکان باشـد. همچنیـن از آنجـا کـه کـودکان کنجـکاو هسـتند، مـکان هـای یکـه بـه نوعـی ذهـن آنهـا را بـه چالـش و کنجـکاوی ترغیـب مـی کنـد باعـث مـی شـود کـه بهتـر بـا محیـط ارتبـاط برقـرار کـرده و احسـاس تعلـق بیشـتری نسـبت بـه آن داشـته باشـند.
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 76 ایجـاد فرصـت هـای آموزشـی در مـکان هـم یکـی دیگـر از جنبـه هـای افزایـش احسـاس تعلـق بـه مـکان مـی باشـد. بچـه هـا از آموختـن مطالـب و مهـارت هـای جدیـد و جالـب لـذت مـی برنـد و مکانـی کـه چنیـن فرصتـی بـه آنهـا ببخشـد را بیشـتر مـورد توجـه قـرار مـی دهنـد. مناظـر زیبـا، وسـیع و شـاد کـه بـه کـودکان امـکان تحـرک فیزیکـی و شـادمانی بدهـد نیـز بـه احسـاس تعلـق آنـان بـه مـکان کمـک مـی کنـد. عامـل دیگـر اینکـه در فضاهایـی کـه کـودک آزادی بیشـتری بـرای بیـان عواطـف و هیجـان هـای خـود داشـته باشـد احسـاس تعلـق خاطـر انـان بـه مـکان افزایـش پیـدا مـی کنـد. برخـورداری از احسـاس امنیـت و آرامـش، فرصـت برقـراری تعامـل بـا همسـاالن و بـه اشـتراک گذاشـتن امکانـات، احساسـات، تجربـه هـا و ... بـرای کـودکان یـک شـاخص و عامـل بسـیار موثـر در ایجـاد و افزایـش احسـاس تعلـق بـه مـکان خواهـد بـود. اینکـه کـودکان احسـاس کننـد در مـکان مـورد نظـر، بهتـر مـی تواننـد خودشـان را نشـان دهنـد و بـه فعالیـت هـای جالـب و هیجـان برانگیـز بپردازنـد نیـز احسـاس تعلـق خاطـر بـه مـکان را در خـود افزایـش مـی دهنـد. و آخریـن عامـل موثـر بـر ایجـاد احسـاس تعلـق در کـودکان، امـکان ایجـاد تغییـر و شـکل دهـی بـه برخـی عناصـر موجـود در مـکان اسـت. ایـن عامـل باعـث مـی وشـد کـه کـودک بـا اسـتفاده از قـوۀ تخیل خـود، بتواند مکانی کـه در آن حضـور دارد را بـه شـیوه ای دلخـواه تـا حـدودی تغییـر دهـد. 4-3 افزایش مشارکت جویی و مسئولیت پذیری........................................................................................... مشــارکت را مــی تــوان فراینــد ســهیم شــدن در تصمیمهــای اثــر گــذار بــر زندگــی دانســت. یكــی از مهمتریــن اولویـت هـای جوامـع امـروزی، افزایـش مشـاركت همـه اقشـار جامعـه در فعالیـت هـای اجتماعـی اسـت. از آنجـا كـه سـال هـای نخسـت زندگـی آثـار مانـدگاری بـر زندگـی فـرد دارد، تدابیـر آموزشـی نـه تنهـا بـر چگونگـی رشـد كـودك، بلكه بر نحوه پیشـرفت هر كشـور نیز تاثیر می گذارد. مشـاركت اجتماعی كودكان در روند رشـد بهینه و سـامت آنهـا اهمیـت اساسـی دارد. کـودکان بـا مشـارکت کـردن در امـور نـه تنهـا بـه مفهـوم زندگـی اجتماعـی پـی مـی برنـد بلکـه توانمنـدی هـا و نقـاط ضعـف و قـوت خـود را نیـز بهتـر مـی شناسـند. مشـارکت جویـی بـه کـودکان احسـاس ارزشـمندی و اثربخشـی در زندگـی اجتماعـی مـی بخشـد. و اعتمـاد بـه نفـس آنهـا را رشـد خواهـد داد. همچنیـن وقتـی کـودکان در کنـار دیگـر همسـاالن خـود به مشـارکت در انجـام یـک کار گروهـی مـی پردازنـد، مهـارت هـای ارتباطـی آنـان نیـز بهبـود مـی یابد.
77 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی از دیگـر پیامدهـای مثبـت مشـارکت اجتماعـی، شـناخت مسـئولیت هـای مدنـی و اجتماعـی و نیـز حقـوق شـهروندی خـود اسـت. اینکـه بدانـد بـرای احقـاق حقـوق خـود بایـد مسـئولیت هایـی را نیـز بـه عهـده بگیـرد و در بهسـازی جامعـۀ خـود نقـش موثـر و پویایـی ایفـا کنـد. کـودکان بـا مشـارکت در امـور اجتماعـی بـه توسـعۀ ذهنـی و شـناختی خـود کمـک مـی کننـد. کسـب اطالعـات از محیـط و فراگیـری شـیوه هـای انجـام کارهـا، رشـد خالقیـت و نیـز کسـب تحربـۀ عملـی بـرای حـل مشـکالت از دیگـر پیامدهـای مشـارکت مـی باشـد. آشنایی با مفهوم مشارکت و اهمیت آن در زندگی شهری: مشـاركت عبـارت اسـت از حضـور و دخالـت آگاهانـه، داوطلبانـه، متعهدانـه و خـاق افـراد و اقشـار مختلـف جامعـه اسـت در تصمیـم گیـری ، برنامـه ریـزی ، تامیـن منابـع، اجـرای فعالیتهـا و نظـارت بـر فعالیتهـا بـه منظـور بهـره مند شـدن از منافع مـادی و معنـوی آن همچنیـن مـی تـوان مشـارکت را چنیـن تعریـف کـرد: مشـارکت درگیـری ذهنـی ، عاطفـی اشـخاص در موقعیـت هـای گروهــی اسـت کـه آنـان را برمـی انگیـزد تـا بـرای دسـتیابی بــه هـدفهــای گروهــی یکــدیگر را یــاری دهنــد و در مسـؤولیت کار شـریک شـوند. با مشارکت منافع متعددی به فرد و جامعه می رسد از جمله: . ایجاد نشاط و شادابی در میان گروه . ایجاد همدلی، هم افزایی و همراهی در میان افراد . افزایش تجربه و مهارت در روابط گروهی و انجام کارها به صورت گروهی . باال رفتن آگاهی افراد از مسائل و مشکالت و ایجاد احساس تعهد نسبت به رفع مشکالت . بهره مندی از خالقیت و توانایی ذهنی و عاطفی دیگران برای بهبود کار . افزایش احساس مسئولیت پذیری نسبت به دیگران . افزایش احساس ارزشمندی، اعتماد به نفس و اثربخشی فردی و گروهی . استفاده از توان و انرژی دیگران و ایجاد احساس تعلق . سرعت بخشیدن و آسان شدن انجام کارها
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 78 مشـارکت در اجـراء: در ایـن نـوع مشـارکت بایـد در صـورت تمایـل و اشـتیاق، خـود را در انجـام یـا اجـرای کارهـا و برنامـه هـای مـورد نظـر درگیـر سـاخته و بـه نوعـی متناسـب بـا توانمنـدی هـای خـود مشـارکت فعـال داشـته باشـند. زندگـی در جامعـه و در کنـار دیگـران، نیازمنـد داشـتن روحیـه و توانایـی مسـئولیت پذیـری اسـت. بـدون وجـود این ویژگی انسـان هـا نمـی تواننـد احسـاس امنیـت و آرامـش از زندگـی در کنـار هـم داشـته باشـند و حقـوق خـود را بـه دسـت آورنـد. مسـئولیت پذیـر بـودن یعنـی پاسـخگو بـودن در برابـر خودمـان، دیگـران، مـکان یـا امکانـات و .... مسـئولیتپذیری بـه عنـوان یـک تعهـد درونـی از سـوی فـرد بـرای انجـام مطلـوب همـه فعالیتهایـی کـه بـر عهـده او گذاشـته شـده اسـت، تعریـف می ِ شـود. فـردی کـه مسـئولیت انجـام کاری را بـر عهـده میگیـرد، در واقـع مـی پذیـرد کـه یکسـری فعالیتهـا و کارهـا را انجـام دهـد یـا بـر انجـام ایـن کارهـا توسـط دیگـران نظـارت داشـته باشـد. بنابرایـن مـی تـوان گفـت مسـئولیت پذیــری یعنــی قابلیــت پذیــرش و بــه عهــده گرفتــن کاری کــه از کســی خواســته شــده اســت. افــرادی کــه مســئولیتی را قبـول میکننـد کارهـای خـود را بـه موقـع و بـا تمـام تـاش انجـام میدهنـد و در صورتـی کـه در کار خـود اشـتباه کننـد بـا تمامـی سـعی خـود در اصـاح آن میکوشـند. مسـئولیت پذیـر بـودن افـراد جامعـه یکـی از ویژگیهـای مثبـت آن جامعـه محســوب میشــود. اگـر افـراد جامعـه مسـئولیت هـای خـود را بـه درسـتی بشناسـند، آن را پذیرفتـه و بـدان عمـل کننـد، بـی نظمـی، قانـون شـکنی، و مشـکالت کمتـری در جامعـه بـه وجـود خواهـد آمـد. از سـوی دیگـر، مسـئولیت پذیـری بـه سـرعت و سـهولت حـل مشـکالت کمـک مـی کنـد و زمینـه سـاز مشـارکت اجتماعـی شـهروندان خواهـد بـود. همچنیـن مسـئولیت پذیـری باعـث مـی شـود افـراد در انجـام مسـئولیت هـای خـود دقـت کننـد و بدیـن طریـق مهـارت خـود را در انجـام امـور بـاال ببرنـد. در بعـد فـردی نیـز مسـئوایت پذیـری ایـن فوایـد را بـرای شـخص دارد: شناسـایی و شـکوفایی اسـتعدادها، ایجـاد انگیـزه بیشـتر بـرای پذیـرش مسـئولیت هـای دیگـر، ایجـاد انگیـزه سـخت کوشـی، رشـد فکـری و رشـد شـخصیت، افزایـش عـزت نفـس و خودنظـم دهـی درونـی. مشارکت دراجـــــــــرا مشارکــــــت در تصمیم گیری مشــــارکت مشـــــورتی 3 2 1
79 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی مسئولیت های یک شهروند کدامند؟ یک شهروند موثر و فعال، مسئولیت های متعددی در جامعه دارد که در زیر به آنها اشاره می کنیم: 1-آگاهـی نسـبت بـه مسـئولیت هـا و حقـوق خـود. شـهروند بایـد بدانـد چـه حقوقـی دارد و چـه مسـئولیت هایـی را بایـد بـه عهـده بگیـرد. 2-مشارکت کردن در امور اجتماعی جامعۀ خود. 3-داشتن احساس تعلق به شهر خود. 4-احترام به حقوق دیگران. 5-رعایت نظم و انضباط در شهر. 6-قانون مند بودن. 7-حفظ و مراقبت از محیط زیست. 8-مصرف درست انرژی. 9-کمک به افراد نیازمند. 10-همکاری در فعالیت های داوطلبانه برای حل مشکالت شهری. 11-رعایت اصول بهداشتی. 12-استفاده از وسایل نقلیۀ عمومی در شهر. 13-احترام به تفاوتهای میان انسان ها. 14-مراقبت از اموال و امکانات عمومی در شهر
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 80 5-3 وندالیسم............................................................................................................................................................... زندگـی در جامعـۀ شـهری نیازمنـد برخـورداری از یـک سـری امکانـات و تجهیـزات اسـت کـه در موقعیـت هـا و شـرایط مختلـف مـورد اسـتفادۀ شـهروندان قـرار مـی گیـرد. برخـی از آنهـا جنبـه همگانـی تـر داشـته و در طـول شـبانه روز هـم بیشـتر مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیرنـد و برخـی دیگـر اختصـاص به قشـر خاصی از جامعـه دارد و طبعـاً کمتـر مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیرنـد. بـه عنـوان مثـال وسـایل نقلیـۀ عمومـی نظیـر اتوبـوس هـای شـهری و متـرو کـه در بیشـتر سـاعات شـبانه روز تعـداد زیـادی از افـراد را جـا بـه جـا مـی کننـد و وسـایل بـازی در پـارک هـا کـه بیشـتر توسـط کـودکان مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیرنـد. از سـوی دیگـر برخـی از ایـن وسـایل بـه دالیـل مختلـف مثـل شـیوۀ نادرسـت اسـتفاده زودتـر تخریـب و از کار افتـاده مـی شـوند و نیـاز بـه تعمیـر و بازسـازی دارنـد ولـی برخـی دیگـر در برابـر تخریـب مقـاوم تـر هسـتند. امـا در هـر حـال بایـد شـیوۀ اسـتفاده درسـت از تمامـی وسـایل و امکاناتـی کـه در شـهر بـرای بهتـر و آسـان تـر شـدن زندگـی مـا تهیـه و آمـاده شـده اسـت را بیاموزیـم و نـه تنهـا خودمـان از ایـن امکانـات مراقبـت کنیـم بلکه اگـر شـاهد آسـیب رسـاندن بـه آنهـا توسـط دیگـران بودیـم آنهـا را نسـبت بـه رفتـار نادرسـت شـان آگاه کنیـم. بایـد همیشـه بـه یـاد داشـته باشـیم کـه ایـن امکانـات بـا پـول و سـرمایه همـه شـهروندان تهیـه شـده اسـت، بنابرایـن حـق همـه شـهروندان اسـت کـه از آنهـا بـه راحتـی اسـتفاده کننـد ولـی از سـوی دیگـر وظیفـۀ همـۀ شـهروندان اسـت کـه از آن وسـایل بـه دقـت مراقبـت و محافظـت کننـد و اجـازه ندهنـد برخـی از افـراد بـه هـر دلیلـی بـه تخریـب و نابـود کـردن آنهـا بپردازنـد چـون تعمیـر یـا تعویـض آنهـا نیـز هزینـه هایـی بـرای عمـوم شـهروندان در بـر خواهـد داشـت. نکتـۀ دیگـری کـه بایـد بـه آن توجـه داشـت ایـن اسـت کـه اگـر کـودکان ایـن مهـارت را از درون خانواده و مدرسـه آموختـه و تمریـن کننـد، در جامعـه نیـز شـهروندانی منضبـط خواهنـد بـود کـه فرهنـگ اسـتفاده از امکانـات عمومـی در شـهر را بـه خوبـی رعایـت مـی کننـد.
81 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی آشنایی با مفهوم اموال عمومی محـروم سـازد یـا اسـتفادۀ از آن را منحصـر بـه خـود کنـد جـزء امـوال عمومـی محسـوب مـی شـود. خیابـان هـا، پیـاده روهـا، . امکانـات، وسـایل و تجهیزاتـی کـه متعلـق بـه همـۀ مـردم مـی باشـد و کسـی حـق نـدارد دیگـران را از بهـره منـدی از آن ایـن قبیـل امـوال و امکانـات عمومـی مـی باشـند. . وسـایل نقلیـۀ عمومـی مثـل متـرو و اتوبـوس هـای شـهری، پـارک هـا و فضـای سـبز شـهری، بناهـای تاریخـی و ... از شـهری پرداخـت مـی کننـد تهیـه و تـدارک دیـده شـده اسـت. بـه همیـن خاطـر همـۀ شـهروندان موظـف بـه مراقبـت از . ایـن امکانـات و سـایل بـرای رفـاه حـال مـردم و اسـتفادۀ همـگان و بـا هزینـه هایـی کـه شـهروندان از طریـق عـوارض آنهـا میباشـند. اسـتفاده از برخـی امکانـات نیـاز بـه پرداخـت هزینـه ای جزئـی دارد مثـل اتوبـوس واحـد و متـرو ولـی برخـی از آنهـا بـه صـورت رایـگان در اختیـار شـهروندان اسـت مثـل پـارک هـا و فضـای سـبز، خیابـان هـا و پیـاده روهـا، پـل هـای عابـر پیـاده، روشـنایی خیابـان هـا و معابـر عمومـی. آگاهی از شیوه های مراقبت از اموال عمومی در شهر یکـی از ویژگـی هـای یـک شـهروند خـوب و سـالم، آگاهـی از شـیوۀ اسـتفادۀ درسـت از امکانـات و امـوال عمومـی در شـهر اسـت. دانسـتن ایـن نکتـه کمـک مـی کنـد کـه تخریـب ایـن گونـه وسـایل و امـوال کمتـر از سـوی شـهروندان اتفـاق بیفتـد و عمـر اسـتفاده از آنهـا بیشـتر شـود. همچنیـن شـهروندان بایـد بـه اهمیـت وجـود ایـن امکانـات در بهتـر شـدن زندگـی خـود آگاه شـوند. بـه عنـوان مثـال، نبـودن نـور کافـی در کوچـه هـا، خیابـان هـا و مراکـز تفریحـی شـهر، احسـاس امنیـت را از بیـن مـی بـرد. آسـیب بـه درختـان و فضـای سـبز و تخریـب بناهـای تاریخـی شـهر، چهـرۀ شـهر را زشـت و ناپسـند مـی کنـد، ۀسـیب رسـاندن بـه وسـایل نقلیـۀ عمومـی در شـهر، باعـث شـلوغ تـر شـدن ایـن وسـایل و ایجـاد ترافیـک در شـهر شـود و بـه طـور کلـی آسـیب رسـاندن بـه ایـن امکانـات و امـوال عمومـی، باعـث مـی شـود کـه بـرای تعمیـر و جایگزیـن کردن آنهـا دوبـاره از عوارضـی کـه شـهروندان مـی پردازنـد هزینـه شـود.
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 82 با رفتارهای اشتباه در استفاده از اموال عمومی چگونه برخورد کنیم؟ متاسـفانه برخـی از شـهروندان بـه طـور عمـد یـا غیرعمـد بـه امـوال عمومـی آسـیب مـی زننـد. بـه عنـوان مثـال ممکـن اسـت ایـن رفتارهـا را نشـان دهنـد: نوشـتن یـادگاری روی درختـان، بناهـای تاریخـی، پـاره کـردن صندلـی اتوبـوس هـای شـهری، شکسـتن الم پـای معابـر عمومـی، شکسـتن شـاخه هـای درختـان، ریختـن آشـغال بیـرون از سـطل زبالـه و کثیـف کـردن پیــاده روهــا، و... ممکــن اســت آنهــا بــه دلیــل ندانســتن شــیوۀ اســتفاده از ایــن امکانــات باعــث تخریــب آنهــا شــوند ولـی گاهـی مواقـع نیـز برخـی از افـراد بـا پرخاشـگری و کامـا آگاهانـه بـه وسـایل و امکاناتـی کـه در شـهر متعلـق بـه همـۀ شـهروندان مـی باشـد آسـیب وارد مـی کننـد و از ایـن کار نادرسـت خـود هـم خیلـی لـذت مـی برنـد.
83 تعاریف ،مفاهیم و اولویت های موضـــــوعی فـــــرهنگ شهرونـدی 6-3 آسیب های رسانه ای............................................................................................................................................. فنـاوری اطالعـات و ارتباطـات، جامعـه جهانـی را بـه طـور بنیادیـن دسـتخوش تغییـر و تحـول نمـوده و در پرتـو آن شـیوه و سـبک زندگـی انسـان هـا و روابـط اجتماعـی اقتصـادی فرهنگـی و سیاسـی آنهـا را تحـت تاثیـر خـود قـرار داده اسـت بــا وجــود تصــور اشــتباه مبنــی بــر مجــازی بــودن ایــن فضــا بایــد گفــت کــه در واقــع چنیــن نیســت فضــای فتا)سـایبر( یـک فضـای کامـا واقعـی اسـت کـه قابلیـت بیشـترین جرایـم و یـا عملیاتهـای واقعـی در آن وجـود دارد زیــرا همــه مــی دانیــم کــه افــکار مجرمــان و تبهــکاران در طــول ســالیان گذشــته تغییــری نکــرده اســت بلکـه ابـزار مجرمـان تغییـر کـرده اسـت. لـذا آگاهـی رسـانی بـه اقشـار مختلـف جامعـه بـه خصـوص کـودکان و نوجوانــان جهــت پیشــگیری از وقــوع جــرم و ســوء اســتفاده از آنــان الزم و ضــروری بــه نظــر مــی رســد. چند نکته در مورد آنچه باید در استفاده از فضای مجازی به خاطر داشته باشیم: ۱ -به هیچ وجه باور نکنید دوستان مجازی، دوستان واقعی فرزندان شما هستند. ۲-سواد رسانه ای والدین ابزار مهم در كنترل فرزندان در فضاهای مجازی است. ۳-مدت زمان بازیهای رایانه ای را به شدت محدود كنید چون امكان اعتیاد به این بازیها وجود دارد . ۴-از فروشگاه های معتبر دارای نماد اعتماد الكترونیك خرید نمایید. ۵-خریدهای اینترنتی خود را از فروشگاه های مطمئن انجام دهید. ۶ -اطالعات محرمانه)عکس و فیلم خانوادگی-اطالعات بانکی و...( خود را در گوشی تلفن همراه نگهداری نکنید. ۷ -بعنوان والدین فرزندان نسل دیجیتال اطالعات خود را به روز نگه دارید ۸ -مشاغل جعلی مجرمان سایبری راهکاری برای اخاذی از کاربران است. ۹ -توجه داشته باشید شبكه های اجتماعی حریم امن و خصوصی شما نیستند. ۱۰ -رعایــت اخــاق در فضــای ســایبر و بــه خصــوص شــبکههای اجتماعــی یکــی از الزامــات فعالیــت در ایــن شــبکهها اســت. ۱۱ -نــکات و مســائل و آمــوزش هــا و مهــارت هــای حفــظ امنیــت در اســتفاده از تلفــن همــراه را بــه کــودکان آمــوزش دهیــد.
پیوست شماره 1-جدول موضوعات گالری شهری/پشت تابلوها در سال 1402 ردیف عنوان تاریخ 1 اخالق شهروندی/زیست عفیفانه 15-1 فروردین ماه 2 اخالق شهروندی/زیست معنوی) یادش بخیر( 31-15 فروردین ماه 3 اخالق شهروندی/هفته فرهنگی اصفهان 15-1 اردیبهشت ماه 4 اخالق شهروندی/محیط زیست و خدمات شهری/وندالیسم/ تکدی گری 31-15 اریبهشت ماه 5 اخالق شهروندی/جمعیت 15-1 خرداد ماه 6 حمل و نقل وترافیک /موتور سیکلت 31-15 خرداد ماه 7 محیط زیست و خدمات شهری/ پسماند 15-1 تیرماه 8 زیست عفیفانه ) تجربه می گوید( 31-15 تیرماه 9 اخالق شهروندی 15-1 مرداد ماه 10 اخالق شهروندی – زیست معنوی 31-15 مرداد ماه 11 محیط زیست و خدمات شهری /گیاهان خانگی 15-1 شهریور ماه 12 محیط زیست و خدمات شهری/ ساماندهی مشاغل 31-15 شهریور ماه 13 حمل و نقل وترافیک/ ستاد مهر 15-1 مهر ماه 14 اخالق شهروندی /کودک ، نوجوان و رسانه 30-15 مهر ماه 15 محیط زیست و خدمات شهری/گازگرفتگی- ایمنی و آتش نشانی 15-1 آبان ماه 16 اخالق شهروندی /روز اصفهان 30-15 آبان ماه 17 حمل و نقل وترافیک/ آدم و هوا 15-1 آذرماه 18 حمل و نقل وترافیک/ آدم و هوا 30-15 آذر ماه 19 اخالق شهروندی/رسانه - خانواده 15-1 دی ماه 20 اخالق شهروندی /تغذیه سالم) سالمت( 30-15 دی ماه 21 محیط زیست و خدمات شهری/پسماند 15-1 بهمن ماه 22 محیط زیست و خدمات شهری/پسماند 30-15 بهمن ماه 23 محیط زیست و خدمات شهری/ درختکاری 15-1 اسفند ماه 24 اخالق شهروندی/معاد 29-15 اسفند ماه
87 پیوست هــا پیوست شماره 2-جدول موضوعات گالری شهری/دیواره بیمارستان عیسی بن مریم )ع( در سال 1402 ردیف عنوان تاریخ 1 ارتقاء حس تعلق/اخالق شهروندی/ نوروز ) ستاد سفر( 15-1 فروردین ماه 2 اخالق شهروندی /ماه رمضان 31-15 فروردین ماه 3 محیط زیست و خدمات شهری/هفته فرهنگی 15-1 اردیبهشت ماه 4 محیط زیست و خدمات شهری /آب 31-15 اریبهشت ماه 5 محیط زیست و خدمات شهری /کمپین تفاله توزباله 15-1 خرداد ماه 6 محیط زیست و خدمات شهری /کمپین تفاله تو زباله 31-15 خرداد ماه 7 حمل و نقل و ترافیک/کمپین ترافیک)موتور( 15-1 تیرماه 8 محیط زیست و خدمات شهری /آب 31-15 تیرماه 9 آب / محرم/ اخالق شهروندی 15-1 مرداد ماه 10 اخالق شهروندی/ جمعیت 31-15 مرداد ماه 11 محیط زیست و خدمات شهری /کمپین گیاهان خانگی 15-1 شهریور ماه 12 اخالق شهروندی/ جشنواره کودک 31-15 شهریور ماه 13 حمل و نقل و ترافیک/ ستاد مهر) ترافیک ( 15-1 مهر ماه 14 اخالق شهروندی/ سالمند 30-15 مهر ماه 15 محیط زیست و خدمات شهری /گازگرفتگی 15-1 آبان ماه 16 ارتقاء حس تعلق/اخالق شهروندی /روز اصفهان 30-15 آبان ماه 17 حمل و نقل و ترافیک /کمپین آدم و هوا) مازوت( 15-1 آذرماه 18 ارتقاء حس تعلق/اخالق شهروندی/خانواده) یلداا( 30-15 آذر ماه 19 حمل و نقل و ترافیک/ کمپین آدم و هوا) مازوت( 15-1 دی ماه 20 اخالق شهروندی/ تغذیه سالم) سالمت( 30-15 دی ماه 21 محیط زیست و خدمات شهری/ کمپین تفاله توزباله 15-1 بهمن ماه 22 محیط زیست و خدمات شهری/ کمپین تفاله توزباله 30-15 بهمن ماه 23 محیط زیست و خدمات شهری / درختکاری 15-1 اسفند ماه 24 اخالق شهروندی) نوروز( 29-15 اسفند ماه
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 88 پیوست شماره 3-جدول موضوعات گالری شهری/ پایانه ها در سال 1402 ردیف عنوان تاریخ 1 اخالق شهروندی/ زیست معنوی فروردین تا اردیبهشت ماه 2 اخالق شهروندی / وندالیسم خرداد تا تیرماه 3 محیط زیست و خدمات شهری/ آب مرداد تا شهریور ماه 4 اخالق شهروندی/ اربعین مهر تا آبان ماه 5 اخالق شهروندی / جشنواره کودک نوجوان اصفهان آذر تا دی ماه 6 اخالق شهروندی / رسانه بهمن ماه 7 اخالق شهروندی / معاد اسفندماه
89 آمایش فرهنگ شهــــــــــرو نــــدی پیوست شماره 4-اطلس آمایش فرهنگ شهروندی در مناطق پانزده گانه شهری اصفهان
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 90
91 آمایش فرهنگ شهــــــــــرو نــــدی
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 92
93 آمایش فرهنگ شهــــــــــرو نــــدی
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 94
95 آمایش فرهنگ شهــــــــــرو نــــدی
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 96
97 آمایش فرهنگ شهــــــــــرو نــــدی
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 98
99 آمایش فرهنگ شهــــــــــرو نــــدی
برنامه عملیاتی اداره توسعه فرهنگ شهروندی 100