2.1 Struktur dan Fungsi Sel

BAB 2: BIOLOGI SEL &
ORGANISASI SEL

2.1 Struktur & Fungsi Sel



CIRI DAN FUNGSI KOMPONEN
SEL

Vakuol Lisosom Nukleolus
Ribosom
Mitokondrion
Vesikel
Sentriol
Nukleus
Sitoplasma
Jalinan Jasad
Golgi
endoplasma
licin

Membran Jalinan
plasma endoplasma

kasar

Mitokondrion

CIRI: FUNGSI:
• Berbentuk rod & mengandungi • Tapak penjanaan tenaga

enzim respirasi melalui proses pengoksidaan
• Dilingkungi oleh dua lapisan
makanan seperti glukosa
membran, iaitu membran luar
semasa respirasi sel
yang licin & membran dalam • Tenaga dijana dalam bentuk

yang berlipat-lipat molekul ATP (adenosina

trifosfat) untuk kegunaan sel

Sentriol

CIRI: FUNGSI:
• Sepasang struktur silinder kecil • Membentuk gentian gelendong

yang wujud dalam sel haiwan semasa pembahagian sel dalam

sahaja sel haiwan
• Terdiri daripada susunan

mikrotubul yang kompleks

Jasad Golgi

CIRI: FUNGSI:
• Terdiri daripada satu timbunan • Memproses, mengubah suai,

kantung pipih selari yang dilapisi membungkus dan mengangkut
bahan kimia seperti protein,
membran unit tunggal karbohidrat dan glikoprotein
• Membran baharu ditambah pada (gabungan karbohidrat dan
protein)
satu hujung Jasad Golgi

manakala vesikel menggenting

dari satu hujung yang satu lagi

Membran
plasma

CIRI: FUNGSI:
• Selaput nipis & kenyal yang • Mengawal pergerakan bahan

bersifat telap memilih ke dalam dan ke luar sel
• Membran luar yang • Membenarkan pertukaran

menyelaputi keseluruhan nutrien, gas respirasi &

kandungan sel bahan buangan antara sel

dengan persekitarannya

Lisosom

CIRI: FUNGSI:
• Kantung berbentuk sfera kecil • Enzim lisozim menghidrolisis

yang diselaputi membran molekul organik kompleks

tunggal seperti protein, asid nukleik,
• Mengandungi enzim lisozim
polisakarida & lipid
(enzim pencernaan) • Memusnahkan bakteria serta

komponen sel atau

keseluruhan sel yang rosak

Nukleus

CIRI: FUNGSI:
• Komponen sel yang paling • Mengawal segala aktiviti sel
• Mempunyai kromosom yang
besar, berbentuk sfera dan
mengandungi DNA yang
padat
• Dilingkungi oleh membrane menentukan ciri sel dan

nucleus yang mengandungi fungsi metabolisme sel

banyak liang

Ribosom

CIRI: FUNGSI:
• Granul kecil yang padat & • Merupakan tapak sintesis

berbentuk sfera protein
• Terdiri daripada protein dan • Protein yang disintesis

asid ribonukleik (RNA) dirembes keluar dari sel
• Terdapat pada permukaan
dalam bentuk enzim atau
jalinan endoplasma kasar atau
hormon
wujud bebas dalam sitoplasma

Jalinan Endoplasma

Jalinan Jalinan
endoplasma licin endoplasma

kasar

CIRI: FUNGSI:
• Terdiri daripada satu sistem • Satu sistem pengangkutan dalam

rongga ceper berlipat yang saling sel (intrasel) yang memudahkan

berhubungan di dalam sitoplasma pergerakan bahan (protein) dari
• Membrannya membentuk jalinan
satu bahagian sel ke bahagian
berterusan dengan membentuk
sel yang lain
nukleus • Menyediakan permukaan yang

luas untuk pelekatan enzim &

tindak balas kimia

Jalinan Endoplasma Kasar

Jalinan
endoplasma

kasar

CIRI: FUNGSI:
• Jalinan endoplasma kasar • Mengangkut protein yang

mempunyai ribosom pada disintesiskan oleh ribosom

permukaannya

Jalinan Endoplasma Licin

Jalinan FUNGSI:
endoplasma • Mengsintesis dan mengangkut

licin gliserol dan lipid di samping

CIRI: menjalankan detoksifikasi dadah
• Jalinan endoplasma licin tidak
dan hasil sampingan metabolisme
mempunyai ribosom pada
permukaannya

Sitoplasma

CIRI: FUNGSI:
• Terdiri daripada medium seperti • Bertindak sebagai medium bagi

jeli yang mengandungi komponen tindak balas biokimia dalam sel
• Membekalkan komponen sel
sel terampai
• Mengandungi sebatian organik, dengan bahan keperluan yang

misalnya, protein, lipid dan diperoleh dari luar sel

karbohidrat serta sebatian tak

organik, misalnya, ion kalium dan

ion fosfat

A

D

Dinding sel

CIRI: FUNGSI:
• Satu lapisan yang terbina • Mengekalkan bentuk sel

daripada gentian selulosa yang tumbuhan
• Memberi sokongan mekanikal
kuat dan tegar
• Bersifat telap sepenuhnya kerana kepada sel tumbuhan
• Melindungi sel tumbuhan
mempunyai liang seni yang
daripada meletus
membolehkan bahan bergerak

bebas melaluinya

Vakuol

CIRI: FUNGSI:
• Kantung berisi cecair iaitu sap sel • Air meresap ke dalam vakuol
• Dikelilingi oleh membran tonoplast
• Sel tumbuhan muda mempunyai sel tumbuhan dan sel

banyak vakuol bersaiz kecil menjadi segah
• Sel tumbuhan matang mepunyai • Dalam haiwan unisel, vakuol

vakuol bersaiz besar mengecut terlibat dalam
• Vakuol bagi sel haiwan adalah kecil
• Sap sel mengandungi air, asid proses

organik, gula, asid amino, enzim, pengosmokawalaturan,

garam mineral, oksigen, karbon osmosis dan perkumuhan

dioksida dan hasil sampingan

metabolisme

Kloroplas

CIRI: FUNGSI:
• Berbentuk bujur • Menyerap cahaya matahari dan
• Terdiri daripada dua lapisan
menukarkan tenaga cahaya
membran
• Grana mengandungi pigmen matahari kepada tenaga kimia

klorofil yang memberikan warna semasa fotosintesis

hijau pada tumbuhan

C

A

PERBANDINGAN DAN
PERBEZAAN KOMPONEN
ANTARA SEL HAIWAN
DENGAN SEL TUMBUHAN

Sel tumbuhan Sel haiwan

Dinding sel

Membran
plasma

Vakuol
Sentriol
Kloroplas

Sel haiwan Persamaan Sel tumbuhan

Bentuk sel tidak tetap Mempunyai nukleus, Bentuk sel tetap
sitoplasma, membran Mempunyai dinding sel
Tidak mempunyai plasma, jasad Golgi,
dinding sel mitokondrion, jalinan Mempunyai kloroplas

Tidak mempunyai endoplasma dan Mempunyai vakuol yang
kloroplas ribosom bersaiz besar

Tiada vakuol/ jika ada, Menyimpan makanan
saiznya kecil dalam bentuk kanji

Menyimpan makanan Tidak mempunyai
dalam bentuk glikogen sentriol

Mempunyai sentriol

LATIHAN

Rough endoplasmic reticulum
Golgi apparatus

• P1: ribosome at P synthesis protein
• P2 : protein then being transported by P to the Q
• P3: modified protein into enzyme// Q packaged the enzyme /

modified protein



Cheek cell Epidermis cell
Do not have cell wall Have cell wall
Do not have vacuole Have vacuole

• P1: cell cannot divide / mitosis / differentiate because
• P2 : Do not have gene / DNA (that control mitosis/differentiation)

• P1: S is mitochondria
• P2 : generate energy (by cellular respiration)
• P3 : (Meristemic) cell need a lot energy
• P4 : For mitosis / cellular division

Jasad Golgi

Tapak respirasi sel

Mengangkut protein yang disintesis oleh ribosom ke Jasad
Golgi

Tisu meristem (pada hujung pucuk dan hujung akar) / Tunas

P1: berlaku proses respirasi sel
P2: menghasilkan tenaga / ATP
P3: untuk pembahagian sel / mitosis