บทที่ 10 การพ้นสภาพข้าราชการ

การบริหารทรพั ยากรมนุษยภ์ าครัฐ

ผู้ชว่ ยศาสตราจารย์ ดร.วนัสนนั ท์ ศิริรัตนะ
หลกั สตู รรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยราชภัฏกาแพงเพชร แมส่ อด

บทท่ี 10
การพน้ สภาพข้าราชการ

ความหมายของการพน้ จากงาน (SEPARATION)

• การพ้นสภาพ คือ การทข่ี า้ ราชการคนหน่งึ คนใดออกจากราชการไป จะด้วย
ความสมัครใจหรอื ไมส่ มคั รใจก็ได้ การออกจากราชการดว้ ยความสมัครใจน้ัน
อาจมสี าเหตุส่วนตัวทข่ี า้ ราชการไม่ประสงคจ์ ะปฏิบตั ิราชการหรอื ยดึ อาชีพ
ราชการต่อไปกอ่ นกาหนด เกษยี ณอายุ ส่วนการออกจากราชการโดยไม่สมคั ร
ใจคอื การท่ีขา้ ราชการถกู บังคับใหอ้ อก ซึ่งอาจจะเปน็ ผลมาจากการกระทาผดิ
ออกเพราะการลดจานวนข้าราชการหรอื ยบุ สว่ นราชการ หรอื มีเหตจุ าเป็นอืน่ ๆ
บังคับให้ตอ้ งออกจากราชการไป

• ศภุ ชยั ยาวะประภาษ (2548:300) การพ้นสภาพการเป็นบคุ ลากรของรัฐ
หมายถงึ การทบ่ี ุคลากรของรฐั ซึ่งไดแ้ ก่ บุคคลทปี่ ฏิบัตหิ น้าทีต่ ามกฎหมาย
กฎ และระเบียบทเ่ี กีย่ วข้องในองคก์ ารของรัฐซึง่ อาจมชี ื่อเรยี กแตกต่างกันไป
ออกจากการปฏบิ ตั ิหนา้ ท่ใี นองคก์ ารของรัฐน้ันๆไป

• ขา้ ราชการประจาจะพน้ สถานภาพขา้ ราชการกต็ ่อเมือ่ มเี หตุต้องตามกรณีท่ี
กาหนดไว้สาหรับการออกจากรราชการของขา้ ราชการประเภทนั้นๆ และได้
ดาเนนิ การตามหลกั เกณฑ์และวิธีการทกี่ าหนดไวส้ าหรับกรณนี ้ันๆแลว้ ทั้งนี้
เมอ่ื พน้ สถานภาพข้าราชการแลว้ กจ็ ะไม่มีสิทธิและอานาจหนา้ ท่ีในฐานะ
ขา้ ราชการตอ่ ไป(ประวีณ ณ นคร 2541:761)

สาเหตกุ ารพ้นสภาพขา้ ราชการ

• ความสมคั รใจของข้าราชการ
• การลาออกจากราชการ
• สมคั รไปปฏบิ ัตงิ านอ่ืนตามความประสงคข์ องทางราชการ

• เงื่อนไข หรอื เงอ่ื นเวลาในการรบั ราชการ
• กรณสี ูงอายุตามกฎหมาย (retirement)
• เหตรุ บั ราชการนาน

1. การพ้นสภาพบคุ ลากรของรฐั เน่อื งจากการเลิกหรอื ยบุ ตาแหนง่
• หรอื ลดกาลังคน
• กรณเี ลกิ หรอื ยบุ ตาแหนง่ หรือลดกาลังคน (lay off)

• เหตบุ กพรอ่ งของตัวขา้ ราชการ
• กรณีตาย
• กรณขี าดคณุ สมบตั ิ
• กรณีทดลองปฏบิ ัตริ าชการแล้วปรากฏวา่ ไมเ่ หมาะสม
• กรณใี ห้ออกไว้ก่อนเพ่ือรอฟงั ผลการสอบสวนพจิ ารณาทางวนิ ยั

• กรณเี จ็บปว่ ย
• กรณมี มี ลทนิ หรอื มัวหมอง
• กรณีหย่อนความสามารถ
• กรณีตอ้ งโทษจาคุกในความผิด
• กรณีกระทาผดิ วนิ ยั อยา่ งรา้ ยแรง

การพน้ สภาพขา้ ราชการไทย

• พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ.2551 หมวดท่ี 8 มาตรา
107 ระบวุ ่าขา้ ราชการพลเรือนสามัญออกจากราชการเมื่อ

1. ตาย
2. พน้ จากราชการตามกฎหมายกาหนดวา่ ดว้ ยบาเหน็จบานาญขา้ ราชการ
3. ลาออกจากราชการและไดร้ ับอนุญาตใหล้ าออกหรือการลาออกมผี ล
4. ถกู สงั่ ให้ออก
5. ถูกส่งั ลงโทษปลดออก หรอื ไล่ออก

• ข้าราชการพลเรอื นผใู้ ดเม่อื อายคุ รบ 60 ปีปบรบิ ูรณ์ ในสิ้น
ปีงบประมาณและทางราชการมคี วามจาเป็นที่จะใหร้ บั ราชการตอ่ ไป
เพอื่ ปฏิบตั ิหนา้ ท่ใี นทางวิชาการหรือหนา้ ที่ที่ตอ้ งใชค้ วามสามารถ
เฉพาะตัวให้รบั ราชการต่อไปอีกไม่เกนิ 10ปี ตามท่ีกาหนดในกฎ กพ.

• มาตรา 110 ผู้บังคับบัญชาผู้มีอานาจส่ังบรรจุ มีอานาจสั่งให้ข้าราชการออกจาก
ราชการเพ่ือรับบาเหนจ็ บานาญทดแทนตามกฎหมายวา่ ดว้ ยบาเหนจ็ บานาญในกรณี
ต่อไปนี้

1. เม่ือข้าราชการพลเรือนเจ็บป่วยไม่อาจปฏิบัติหน้าท่ีราชการของตนได้อย่าง
สม่าเสมอ

2. เมอ่ื ขา้ ราชการไมส่ ามารถปฏบิ ตั งิ านใดๆตามความประสงคข์ องทางราชการ
3. เมือ่ ข้าราชการผู้ใดขาดคุณสมบตั ิตามคุณลกั ษณะท่ัวไป และคุณลักษณะตอ้ งหา้ ม
4. เม่อื ทางราชการเลิกหรือยุบหน่วยงานหรือตาแหน่งที่ข้าราชการปฏิบตั ิหรือดารงอยู่

สาหรบั กรณีนใ้ี หไ้ ด้รับเงนิ ชดเชยตามหลกั เกณฑ์ วธิ กี าร ทีก่ ระทรวงการคลังกาหนด

5. เมื่อข้าราชการไม่สามารถปฏบิ ัติราชการให้มีประสิทธิภาพและเกิดประสิทธิผลใน
ระดับอันเปน็ ทพี่ อใจของทางราชการ

6. เมื่อข้าราชการหย่อนความสามารถในการปฏิบัติหน้าท่ีราชการหรือบกพร่องใน
หน้าที่ราชการ หรือประพฤติตนไม่เหมาะสมกับตาแหน่งหน้าที่ราชการ ถ้าให้ผู้น้ัน
รับราชการตอ่ ไปจะเปน็ การเสียหายแก่ทางราชการ

7. เม่ือข้าราชการถูกสอบสวนกระทาผิดวินัยอย่างร้ายแรงและผลการสอบสวนไม่ได้
ความแน่ชัดพอที่จะฟังลงโทษ แต่มีมลทินหรือมัวหมองในกรณีถูกสอบสวน ถ้าให้
รับราชการต่อไปจะเป็นการเสียหายแก่ทางราชการ

8. เมื่อข้าราชการได้รับโทษจาคุก โดยคาพิพากษาถึงที่สุดให้จาคุกในความผิดที่ได้
กระทาโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษหรอื รบั โทษจาคุกโดยคาสั่งศาลซงึ่ ยังไม่ถึง
ปลดออกหรือให้ออก

ทำแบบฝกึ หดั ทำ้ ยบทท่ี 10