Bahan Ajar
SERAT
WULANGREH
PUPUH GAMBUH
Kangge Kelas VIII
SMP NEGERI 2 CEPOGO
Dening : Rusli Munawar, S.Pd.
SUGENG RAWUH
KD dan IPK
Tujuan Pembelajaran
Melalui model pembelajaran Problem Based Learning (PBL), setelah menyimak Power
Point mengenai Serat Wulangreh Pupuh Gambuh dan memutarkan media video
Tembang Gambuh, peserta didik mampu :
1. mengidentifikasi kata-kata sulit yang terdapat dalam teks piwulang Serat
Wulangreh Pupuh Gambuh dengan tepat.
2. menemukan pokok-pokok isi dalam teks piwulang Serat Wulangreh Pupuh
Gambuh dengan benar.
3. menyimpulkan amanat yang terkandung dalam teks piwulang Serat Wulangreh
Pupuh Gambuh dengan nalar yang kritis.
4. mengidentifikasi makna yang terkandung dalam teks piwulang Serat
Wulangreh Pupuh Gambuh dengan kreatif.
5. memberikan tanggapan secara positif amanat yang terkandung dalam teks
piwulang Serat Wulangreh Pupuh Gambuh dengan bahasa yang baik dan benar.
Materi Pembelajaran
Faktual Konseptual
Teks Tembang Gambuh Pengertian tembang macapat
Rekaman Video Tembang jinising tembang macapat
Gambuh paugeran tembang macapat
Prosedural Metakognitif
Langkah-langkah memahami Mengaitkan ajaran nilai moral
isi tembang macapat yang ada pada tembang
Gambuh dengan kehidupan
jaman sekarang
Materi Faktual
Para siswa , ing pepanggihan menika badhe
karembag pasinaon bab Tembang Macapat
Gambuh ingkang kaserat wonten ing Serat
Wulangreh.
1. Sinten ingkang mangertos menapa ingkang
dipunwastani tembang macapat?
2. Kados pundi titikanipun tembang macapat
Gambuh?
Para siswa saged nyemak video Youtube menika
kanthi saestu minangka pawadan kangge damel
pitakenan babagan sekar macapat.
Serat Wulangreh
Karya sastra kang awujud tembang
kang adiluhung
Anggitane Sri Susuhunan
Pakubuwana IV saka Kraton
Surakarta Hadiningrat.
Dumadi saka pupuh tembang kang
maneka warna
Serat Wulangreh
Tembung “wulang” iku tegese pitutur, ajaran, utawa
piwulang.
Dene tembung “reh” asale saka Basa Jawa Kuno
tegese aturan, prentah, utawa laku kanggo nggayuh
samubarang.
Wulang Reh bisa ditegesi piwulang kanggo nggayuh
samubarang. Samubarang ing kene yaiku laku
tumuju ing urip kang sampurna.
Serat Wulangreh
Materi Konseptual
Tembang Macapat
Tegesipun Jinis Paugeran
Guru Gatra :
Miturut Padmosoekotjo Tembang macapat cacahing gatra
(1960:25) tembang iku cacahe ana 11
macapat inggih menika yaiku Mijil, Kinanthi, saben sapada
reriptan utawi Sinom, Asmaradana, Guru Wilangan :
dhapukaning basa mawi Dhandhanggula, cacahing wanda
saben
paugeran tartamtu Gambuh, sagatra/salarik
(gumathok) ingkang Maskumambang,
pamaosipun kedah Durma, Pangkur, Guru Lagu :
dipunlagokaken mawi Megatruh, lan tibaning swara
vokal ing pungkasan
kagunan swanten Pocung
gatra.
Cakepan Tembang Gambuh
TEMBANG
GAMBUH
Watak
Paugeran
Wani lan rumaket
Guru Gatra : 5
Guru Wilangan lan Guru Lagu :
7u, 10u, 12i, 8u, 8o Sasmita
padha, jumbuh,
cocok
Nggoleki struktur tembang kang
awujud guru gatra, guru
wilangan, lan guru lagu
Materi
Prosedural Negesi tembung-tembung angel
lumantar bausastra cithak
utawa online ing
www.sastra.org/leksikon
Gawe ukara-ukara kang
Carane mangerteni gamblang saka tegese tembung-
tembung kang angel
isining tembang
Gawe dudutan kang isine ajaran
moral utawa piwulang kanggo
tuladha uripe manungsa
Materi
Metakognitif
Budi pakerti dhateng Gusti Allah
Manungsa minangka saderma titah, kudu netepi
iman lan kodratipun
Budi pakerti dhateng tiyang sanes
Tumindak kang becik marang wong liya ing
pasrawungan.
Budi pakerti dhateng dhiri pribadi
Kabecikan kang bisa dilakoni dening awakipun
pribadi.
Daftar Pustaka
Sawukir, Priyantono. 2014. Marsudi Basal an Sastra Jawa. Jakarta : Erlangga.
Sawukir, Priyantono. 2019. Mandiri Basa Jawa. Jakarta : Erlangga.
Poerwadarminta, W.J.S.1939.Baoesastra Djawa. Batavia : J.B.
Wolters’Uitgevers Maatschappij N.V.Groningen
Retnowati, Dwi. (2020). Nilai Luhur Serat Wulangreh Pupuh Gambuh
Membangun Karakter Generasi Milenial. Indonesian Journal of Educational
Sciences (IJES).
MATUR
NUWUN