BC32E78B-78A1-4343-988E-27135E69DB8A

สามัคคีเภทคำฉันท์

ภุชงคประยาต ฉันท์ ๑๒

ภุชงคประยาต แปลว่า งูเลื่อย ฉันท์นี้มีความหมายว่ามีลีลา
งดงามดุจการ เลื้อยของพญานาคใช้บรรยายความ ใน เรื่องที่
ต้องให้เห็นความ รวดเร็ว กระฉับกระเฉง หรือรำพันภาพที่
สนุกสนานรื่นเริง

คณะและพยางค์
ฉันท์บทหนึ่งมี ๒ บาท บาทละ ๒ วรรค วรรค ต้นและวรรค

ท้าย มีวรรคละ 5 คำเท่ากัน รวม ๒ วรรคเป็น ๑๒ คำ จึงเขียน
๑๒ ไว้ท้ายชื่อฉันท์

สัมผัส สัมผัสบังคับดูได้จากแผนตามผัง
สัมผัส และจากตัวอย่างดังรายละเอียด ต่อไปนี้

สัมผัสภายในบท
คู่ที่ ๑. คำสุดท้าย ของวรรคที่ หนึ่ง สัมผัสกับคำที่ สาม

ของวรรคที่ สอง แทน ด้วย (ค)-(ค)
คู่ที่ ๒. คำสุดท้าย ของวรรคที่ สอง สัมผัสกับคำที่ สุดท้าย

ของวรรคที่ สาม แทนด้วย ((ค))-((ค))

ตัวอย่าง
ล ค ค ล ค (ค) ล ค(ค)ล ค ((ค))
ล ค(ค)ล ค ((ค)) ล ค ค ล ค (((ค)))
ล ค ค ล ล ค ค ล ค ค ล ค (((ค)))
คําครุ แทนด้วย ค
คําลหุ แทนด้วย ล

ตัวอย่างคำประพันธ์

ณ วันหนึ่งลุถึงกา กุมารลิจฉวีวร
ศึกษาพิชากร เสด็จพร้อมประชุมกัน
ถอดความ
พราหมณ์ผู้ฉลาดคาดคะเนว่ากษัตริย์ลิจฉวีวางใจคลายความ
หวาดระแวง เป็นโอกาสเหมาะที่จะเริ่มดำเนินการตามกลอุบาย
ทำลายความ สามัคคี วันหนึ่งเมื่อถึงโอกาสที่จะสอนวิชา กุมาลิจ
ฉวีก็เสด็จมาโดยพร้อมเพรียงกัน

ตระบัดวัสสการมา สถานราชเรียนพลัน

ธ แกล้งเชิญกุมารฉัน สนิทหนึ่งพระองค์ไป




ถอดความ

ทันใดวัสสการพราหมณ์ก็มาถึงและแกล้งเชิญพระ

กุมาร พระองค์ที่สนิทสนมเข้าไปพบในห้องส่วนตัว

อุรสลิจฉวีสรรพ ชวนกันเสด็จมา
และต่างซักกุมารราช องค์นั้นจะเอาความ



ถอดความ

เหล่าโอรสลิจฉวีก็พากันมาซักใช้พระกุมารว่าพระ
อาจารย์เรียกเข้าไปข้าง ในได้ไต่ถามอะไรบ้าง

คุณค่าด้านวรรณศิลป์
๑.การสรรคำ เป็นการเลือกใช้คำที่สื่อความคิดและ
อารมณ์ได้อย่างงดงาม
๑.๑ การเลือกใช้คำได้ถูกต้องตรงตามที่ต้องการ มีการใช้คำที่
ประณีตเป็นพิเศษ เมื่อได้กล่าวถึงสิ่งศักดิ์สิ กดิ์สิทธิ์ พระมหา
กษัตริย์ ครู อาจารย์ จะใช้คำศัพท์ภาษาบาลีสันสกฤตซึ่งถือว่า
เป็นภาษาสูงต้องแปลความทุกคำ
๑.๒ การเลือกใช้ศัพท์เหมาะแก่เนื้อเรื่อง และฐานะ
ของบุคคลในเรื่อง
(๑) การใช้คำที่เล่นเสียงหนักเบา
๑.๓ การเลือกใช้เลือกคำโดยคำนึงถึงเสียง ดังนี้ ในบทร้อยกรอง
ประเภทฉันท์ กำหนดเสียงหนักเบา (คำครุ และคำลหุ) ไว้แน่นอน
เป็นแบบแผนที่ยึดถือกัน ถ้าอ่านเป็น ทำนองเสนาะ ก็จะทำให้รู้สึก
ถึงรสไพเราะเนื้อคสามได้ ดังตัวอย่าง
(๒) การเล่นเสียงสัมผัส ในฉันท์ของนายชิต บุรทัต มีทั้งสัมผัส
นอกและสัมผัสใน โดยเฉพาะสัมผัส ในมีทั้งสัมผัสสระและสัมผัส
พยัญชนะแพรวพราว คล้าย กับความไพเราะของกลอน
(๓) การเล่นสัมผัสชุดคำและชุดเสียง
(๔) มีการเล่นคำ
๒. การใช้โวหาร สามัคคีเภทคำฉันท์มีความ ไพเราะงดงามอันเกิด
จากสารที่กวีใช้ศิลปะในการถ่ายทอด ความหมายของเนื้อหา โดย
การใช้สำนวนโวหาร และการใช้ ภาพพจน์ เพื่อให้ผู้อ่าน
จินตนาการเห็นภาพชัดเจน เข้าใจ
และเกิดอารมณ์คล้อยตาม ดังนี้
๒.๑ บรรยายโวหาร ใช้คำให้เห็นภาพชัดเจนตามลำดับเหตุการณ์
๒.๒ พรรณนาโวหาร เป็นการสร้างมโนภาพให้ผู้อ่าน เกิดภาพขึ้น
ในใจ
๒.๓ อุปมาโวหาร เป็นการกล่าวเปรียบเทียบเพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจ

ผู้จัดทำ

นางสาวภาพิมล กมลงาม เลขที่ ๑๔
นางสาวพัชริดา แก้วฟอง เลขที่ ๑๕
นางสาวกชพรรณแสงเพ็ชร เลขที่ ๑๘
นางสาวอสมภรณ์ ไพรสนธิ์ เลขที่ ๑๙

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๖/๑