เกษตรปลอดภัย

คู่มือ การผลิตอาหารปลอดภัย ของชุมชน FARM การพัฒนานิเวศการเรีย รี นรู้ชุ รู้ ชุ มชนในการผลิตอาหาร ปลอดภัยภายใต้ความร่ว ร่ มมือของภาคีเครือ รื ข่ายในพื้นที่ ต.หนองโรง อ.พนมทวน จ.กาญจนบุรี โดย ผศ.ดร.นิรัน รั ด์ ยิ่งยวด อ.ปิยนุช จันหา

ขอขอบคุณ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำ แพงแสน ต.หนองโรง อ.พนมทวน จ.กาญจนบุรี จากสถานการณ์ปัณ์ จ ปั จุบัน บั ประชาชนได้ให้ความสำ คัญกับ การดูแ ดู ลสุข สุ ภาพโดยการบริโริภคอาหารปลอดภัยประกอบกับ มาตรฐานด้านอาหารปลอดภัยของสินสิค้าเกษตรในระดับสากลมี แนวโน้ม น้ เข้ม ข้ งวดมากขึ้น ขึ้ ทำ ให้สินสิค้าการเกษตรที่มีปัมี ญ ปั หาสาร เคมีต มี กค้างหรือ รื ไม่ผ่ ม่ า ผ่ นมาตรฐานสากลมีแ มี นวโน้ม น้ ไม่ไม่ ด้รับ รั การ ยอมรับ รั มากขึ้น ขึ้ ดังนั้น นั้ การสนับ นั สนุน นุ ส่ง ส่ เสริมริ ให้เกษตรกรปรับ รั เปลี่ยน การผลิตอาหารไปสู่คสู่ วามปลอดภัยภายใต้มาตรฐานจึง จึ มี ความจำ เป็น ป็ อย่า ย่ งเร่ง ร่ ด่วน โดยการสนับ นั สนุน นุ จากเครือ รื ข่า ข่ ยทุก ทุ ภาคส่ว ส่ นทั้งในด้านการผลิต การสร้า ร้ งมูลค่าเพิ่มพิ่และการตลาด เพื่อ พื่ สร้า ร้ งสุข สุ ภาวะที่ดีให้กับเกษตรกรและผู้บผู้ ริโริภคสู่วิสู่ ถีวิ ถี ชีวิ ชี ตวิที่มี ความปลอดภัยและเป็น ป็ มิตมิรกับสิ่งสิ่แวดล้อม

สารบัญ บั หน้า น้ การทำ น้ำ หมัก มั ชีว ชี ภาพ 1 - 3 การทำ ปุ๋ย ปุ๋ หมัก มั ชีว ชี ภาพ 4 - 6 การทำ จุลินทรีย์ รี สั ย์ ง สั เคราะห์แ ห์ สง 7 - 9 การทำ ปุ๋ย ปุ๋ ฮอร์โร์ มนไข่ 10 - 12 การทำ เชื้อ ชื้ ราไตรโคเดอร์ม ร์ า 13 - 15

1 ได้จากการย่อยสลายวัสดุเหลือใช้จากพืชหรือสัตว์ โดยอาศัยกิจกรรมของจุลินทรีย์ ทั้งในสภาพที่มีออกซิเจน และมีออกซิเจนน้อ น้ ย ทำ ให้ได้ฮอร์โมน หรือสารเสริมการเจริญเติบโตของพืช เช่น ออกซิน จิบเบอเรลลิน และไซโตไคนิน รวมทั้งกรดอินทรีย์หลายชนิด เช่น กรดแลคติก กรดอะซิติก กรดอะมิโน และกรดฮิวมิก น้ำ หมักชีวภาพ ที่มีลักษณะสด มีความชื้นสูง

2 ปลา 40 กก. กากน้ำ ตาล 10 กก. น้ำ 10 ลิตร สารเร่งซุปเปอร์ พด.2 1 ซอง (25 กรัม) ** น้ำ หมักชีวภาพสูตรสำ หรับการปลูกผลไม้** ส่ว ส่ นผสมสำ หรับ รั การทำ น้ำ หมัก มั ชีว ชี ภาพ ผัก / ผลไม้ 40 กก. กากน้ำ ตาล 10 กก. น้ำ 10 ลิตร สารเร่งซุปเปอร์ พด.2 1 ซอง (25 กรัม) ** น้ำ หมักชีวภาพสูตรสำ หรับการปลูกข้าว ผักและผลไม้ ส่ว ส่ นผสมสำ หรับ รั การทำ น้ำ หมัก มั ชีว ชี ภาพ

1. สับวัสดุให้เป็นชิ้นเล็กๆ 3 วิธี วิ ก ธี ารทำ น้ำ หมัก มั ชีว ชี ภาพ 2. ผสมกากน้ำ ตาล กับ น้ำ ลงในถังหมัก 3. ใส่สารเร่งซุปเปอร์ พด.2 ในถังหมัก 4. ใส่วัสดุ ในถังหมัก

5. คนวัสดุให้เข้ากัน 1 - 2 วัน ต่อ ครั้ง ปิดฝาถังให้สนิท และตั้งไว้ในที่ร่ม 4 วิธี วิ ก ธี ารทำ น้ำ หมัก มั ชีว ชี ภาพ (ต่อ) 6. กรองวัสดุออกเมื่อหมักสมบูรณ์ สังเกตจากไม่พบฟองก๊าซ กลิ่นแอลกอฮอล์ลดลง มีกลิ่นเปรี้ยวเพิ่มขึ้น 7. กรอกน้ำ หมักชีวภาพใส่ถังทึบแสง และ เก็บไว้ในที่ร่ม พร้อมนำ ไปใช้

5 การสัง สั เกตน้ำ หมัก มั ชีว ชี ภาพที่หมัก มั สมบูรณ์แ ณ์ ล้ว การเจริญของจุลินทรีย์น้อ น้ ยลง ไม่พบฟองก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ทำ ให้ได้ฮอร์โมน หรือสารเสริมการเจริญเติบโตของพืช กลิ่นแอลกอฮอล์ลดลง กลิ่นเปรี้ยวเพิ่มขึ้น ความเป็นกรดเป็นด่าง ประมาณ 3 - 4 ประโยชน์ข น์ องน้ำ หมัก มั ชีว ชี ภาพ ส่งเสริมการเจริญเติบโตและเพิ่มคุณภาพผลผลิตพิช กระตุ้นการงอกของเมล็ด เพิ่มการย่อยสลายของซังพืช

6 อัตราและวิธี วิ ก ธี ารใช้ ข้า ข้ ว พืช พื ไร่ พืช พื ผัก ผั ไม้ผ ม้ ล แช่เมล็ดพันธุ์ข้าว กระตุ้นการงอกของราก 20 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร ต่อเมล็ดข้าว 20 กก. แช่เมล็ด 12 ชม. นำ ขึ้นพักไว้ 1 วัน ก่อนปลูก 5 ลิตร ต่อไร่ ตอนไถกลบตอซัง ข้าวอายุ 30 , 50 และ 60 วัน เทลงนาพร้อมปล่อยน้ำ เข้านา แช่ท่อนพันธุ์อ้อย และมันสำ ปะหลัง 40 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร นาน 12 ชม. 1 ลิตร เจือจางด้วยน้ำ 1,000 ฉีดพ่นอัตรา 100 ลิตรต่อไร่ ทุก 10 วัน 1 ลิตร เจือจางด้วยน้ำ 500 ลิตร ฉีดพ่นหรือรดลงดิน อัตรา 100 ลิตรต่อไร่ ทุก 1 เดือน ก่อนออกดอก และช่วงติดผ6

ปุ๋ย ปุ๋ หมักชีวภาพ ปุ๋ย ปุ๋ หมัก เป็นปุ๋ย ปุ๋ อินทรีย์ที่ได้จากการนำ วัสดุเหลือใช้จาการเกษตร และอุตสาหกรรมแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร มากองหมักรวม กัน และผ่านกระบวนการย่อยสลายโดยกิจกรรมจุลินทรีย์ จน เปลี่ยนสภาพไปจากเดิม เป็นวัสดุที่มีลักษณะอ่อนนุ่ม นุ่ เปื่อยยุ่ย ไม่ แขข็งกระด้าง และมีสีน้ำ ตาลปนดำ 6

6 ส่ว ส่ นผสมของวัส วั ดุทำ ดุ ทำ ปุ๋ย ปุ๋ หมัก มั สำ หรับกองปุ๋ย ปุ๋ หมัก 1 ตัน เศษพืชแห้ง 1,000 กิโลกรัม มูลสัตว์ 200 กิโลกรัม ยูเรีย 2 กิโลกรัม สารเร่งซุปเปอร์ พด.1 1 ซอง (100 กรัม)

6 ขั้น ขั้ ตอนการทำ ปุ๋ย ปุ๋ หมัก มั 2. นำ วัสดุมากองเป็นชั้น กว้าง 2 เมตร ยาว 3 เมตร สูง 30-40 เซนติเมตร ย่ำ ให้พอแน่น และรดน้ำ ให้ชุ่ม 3. นำ มูลสัตว์โรยที่ผิวหน้า น้ เศษพืช ตามด้วยปุ๋ย ปุ๋ ยูเรีย แล้วราดสารละลาย สารเร่งซุปเปอร์ พด.1 ให้ทั่ว ผสมสารเร่งซุปเปอร์ พด.1 ในน้ำ 20 ลิตร คนนาน 10-15 นาที 1. ชั้นที่ 1 เศษพืช ชั้นที่ 2 มูลสัตว์ ชั้นที่ 3 ยูเรีย 4. นำ เศษพืชมากองทับเพื่อทำ ชั้นต่อไป ทำ เช่นนี้อีก 2-3 ชั้น ชั้นบนสุดของกองปุ๋ย ปุ๋ ควรปิดทับด้วยเศษ พืชที่เหลืออยู่ เพื่อป้อ ป้ งกันการสูญเสียความชื้น

6 การสัง สั เกตปุ๋ย ปุ๋ หมัก มั ที่เสร็จ ร็ สมบูรณ์แ ณ์ ล้ว มีสีน้ำ ตาลเข้มจนถึงดำ และไม่มีกลิ่นเหม็น อ่อนนุ่ม นุ่ ยุ่ย ไม่แข็งกระด้าง ขาดออกจากกันได้ง่าย อุณหภูมิภายในกองปุ๋ย ปุ๋ หมักใกล้เคียงกับอุณหภูมิภายนอกกอง พืชสามารถเจริญเติบโตได้โดยไม่เป็นอันตราย

6 อัตราการใช้ปุ๋ช้ ปุ๋ ย ปุ๋ หมัก มั ข้า ข้ ว : ใช้ 2 ตัน ต่อไร่ หว่า ว่ นให้ทั่ ห้ ทั่ ว ทั่ ทั้ง ทั้ พื้น พื้ ที่ แล้วไถกลบ พืช พื ไร่ : ใช้ 2 ตัน ต่อไร่ โรยเป็นแถวตามแนว ปลูก ลู แล้วคลุก ลุ เคล้าให้เ ห้ ข้า ข้ กันกับดินดิ พืช พื ผัก ผั : ใช้ 4 ตัน ต่อไร่ หว่า ว่ นให้ทั่ ห้ ทั่ ว ทั่ แปลง แล้วไถกลบขณะเตรีย รี มดินดิ ไม้ยื ม้ น ยื ต้น : เตรีย รี มหลุม ลุ ปลูก ลู ใช้ 20 กิโลกรัม รั ต่อหลุม ลุ : ต้นพืช พื ที่เจริญ ริ แล้ว 20-50 กิโลกรัม รั ต่อต้น ไม้ตั ม้ ตั ดดอก : ใช้ 2 ตันต่อไร่ ไม้ด ม้ อกยืน ยื ต้น : 5-10 กิโลกรัม รั ต่อหลุม ลุ ช่ว ช่ งเตรีย รี มดินดิ : ใส่ปุ๋ส่ ปุ๋ ย ปุ๋ หมัก มั และไถกลบ

6 ประโยชน์ข น์ องปุ๋ย ปุ๋ หมัก มั ปรับปรุงสมบัติทางกายภาพดิน ทำ ให้ดินร่วนซุย ดินอุ่มน้ำ ได้ดีขึ้น เป็นแหล่งของธาตุอาหารให้แก่พืช เป็นแหล่งเก็บธาตุอาหารในดินไม่ให้ถูกชะล้างสูญเสียไป ได้ง่าย และปลดปล่อยออกมาให้พืชใช้ประโยชน์ที น์ ที ละน้อ น้ ย ตามฤดูกาล เป็นแหล่งอาหารของจุลินทรีย์ในดิน

จุลินทรีย์สังเคราะห์แสง คือ จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์ต่ น์ ต่ อพืชเป็นสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก ที่พบ ได้ตามธรรมชาติ ทั้งในดินและในน้ำ ทำ หน้า น้ ที่กำ จัดของเสีย ก๊าซและ สารพิษต่างๆ และทำ หน้า น้ ที่นำ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในดินและน้ำ มาใช้ สามารถย่อยสลายอินทรียวัตถุให้มีขนาดเล็กลง ส่ว ส่ นผสมของจุลินทรีย์ รี สั ย์ ง สั เคราะห์แสง ไข่ไก่ 3 ฟอง ผงชูรส 3 ช้อนโต๊ะ กะปิ 3 ช้อนโต๊ะ น้ำ ปลา 6 ช้อนโต๊ะ น้ำ จากแหล่งธรรมชาติ 6

1 3 4 2 ขั้น ขั้ ตอนการทำ จุลินทรีย์ รี สั ย์ ง สั เคราะห์แสง นำ ส่วนผสมทั้งหมดคนให้เข้ากัน โขลกเปลือกไข่ให้ละเอียดใส่ลงไปในส่วนผสม เมื่อส่วนผสมเข้ากันดีแล้ว ตวง 1 ช้อนโต๊ะ ใส่ลงไปในน้ำ 1.5 ลิตร เขย่าให้เข้ากัน นำ ไปตากแดด 4-5 วัน จะเปลี่ยน เป็นสีชมพูอ่อน เมื่อครบ 15 วัน สามารถนำ ไปใช้ได้ วิธี วิ ก ธี ารใช้จุ ช้ จุ ลินทรีย์ รี สั ย์ ง สั เคราะห์แสง 1 พืชผัก อัตราส่วน 1 มิลลิลิตร ต่อน้ำ 1 ลิตร ฉีดพ่นให้ทั้วแปลง 2 อาหารสัตว์ อัตราส่วน 1 ลิตร ต่ออาหารสัตว์ 5 กิโลกรัม 3 บำ บัดน้ำ เสีย อัตราส่วน 1 ลิตร ต่อน้ำ เสีย 1,000 ลิตร 6

ประโยชน์ข น์ องจุลินทรีย์ รี สั ย์ ง สั เคราะห์แสง 1 2 3 4 5 ช่วยตรึงไนโตรเจนในดิน เพิ่มไนโตเจนให้กับพืช เป็นแหล่งรวบรวมแร่ธาตุ และสาร อาหารต่างๆ ที่มีประโยชน์ต่ น์ ต่ อพืช ทำ ให้รากพืชแข็งแรง และหาอาหาร ได้ดีขึ้น เมื่อใช้จุลินทรีย์สังเคราะห์แสง ทางดิน ช่วยเร่งการแตกกอของข้าว เมื่อใช้ในนาข้าว ช่วยย่อยอินทรีย์วัตถุในดิน เพื่อให้พืชดูดซึมไปใช้ได้อย่างง่าย 6

6

6 ฮอร์โมนไข่ คือ การเอาไข่สด ๆ มาหมัก ด้วยจุลินทรีย์เพื่อให้เกิดกระบวนการย่อยสลาย ทั้งยังเติมน้ำ ตาลลงไปเพื่อให้เป็นอาหารของ จุลินทรีย์และป้อ ป้ งกันการเน่าเสีย เมื่อเรานำ ไปใช้ พืชก็สามารถนำ ธาตุอาหารที่อยู่ในฮอร์โมนไข่ไป ใช้ในการเร่งการเจริญเติบโตได้เลย

6 ส่ว ส่ นผสมของฮอร์โร์ มนไข่ ไข่ไก่ 2 ฟอง นมเปรี้ยว 1 ขวด น้ำ ตาลทรายแดง 1 ช้อนโต๊ะ ขวดน้ำ เปล่า

6 วิธี วิ ก ธี ารทำ ฮอร์โร์ มนไข่ 1.ตอกไข่ใข่ ส่ล ส่ งในถ้วย แล้วตีไข่ใข่ ห้เ ห้ ข้า ข้ กัน 2.ใส่น้ำ ส่ น้ำ ตาลทรายแดง ลงไป 1 ช้อ ช้ นโต๊ะ 3. เทนมเปรี้ย รี้ ว ลงไป 1 ขวด 4. คนให้เ ห้ ข้า ข้ กัน 5.กรอกใส่ข ส่ วด แล้ว ใส่เ ส่ ปลือกไข่ต ข่ ามลงไปใน ขวด แล้วเขย่า ย่ ให้เ ห้ ข้า ข้ กันในขวด

6 วิธี วิ ก ธี ารใช้ฮ ช้ อร์โร์ มนไข่ นำ ฮอร์โร์ มนไข่ 1-2 ช้อ ช้ นชา ต่อน้ำ 1 ลิตร รดลงดินดิบำ รุง รุ รากพืช พื ทางดินดิหรือ รื ฉีดพ่น พ่ ทางใบทุก ทุ ๆ 3 หรือ รื 7 วัน วั ประโยชน์ข น์ องฮอร์โร์ มนไข่ ในเปลือกไข่มี ข่ แ มี คลเซีย ซี ม ช่ว ช่ ยเพิ่มพิ่ความแข็ง ข็ แรงของลำ ต้นและ การเจริญริเติบโตของพืช พื หากนำ ไปใช้กั ช้ กั บผัก ผั กินใบจะช่ว ช่ ยให้ผั ห้ ก ผั โตไว ลำ ต้นแข็ง ข็ แรง ใบเขีย ขี วกรอบน่า น่ รับ รั ประทาน 1. 2. ฟอสฟอรัส รัในเปลือกไข่ ช่ว ช่ ยบำ รุง รุ พืช พื เร่ง ร่ การเจริญริเติบโต ของลำ ต้น สามารถแทนปุ๋ย ปุ๋ ฟอสฟอรัส รัได้เ ด้ ลย 3. ไข่ไข่ ก่ซึ่ง ซึ่ เป็นที่รู้กั รู้ กั นดีว่ ดี า ว่ อุดมไปด้ว ด้ ยโปรตีน ทำ ให้พื ห้ ช พื ได้รั ด้ บ รั สารอาหารครบถ้วน 4. นมเปรี้ย รี้ วอุดมไปด้ว ด้ ยจุลินทรีย์ รี ย์ ช่ว ช่ ยในการย่อ ย่ ยสลาย ช่ว ช่ ยให้ดิ ห้ นดิร่ว ร่ น พืช พื สามารถดูด ดู ซึม ซึ สารอาหารจากดินดิ ได้ม ด้ ากขึ้น ขึ้

เชื้อราไตรโคเดอร์มา 6 คุณสมบัติพิเศษของเชื้อรา ไตรโคเดอร์มา คือ สามารถช่วยละลาย แร่ธาตุให้อยู่ในรูปที่เป็นประโยชน์ต่ น์ ต่ อ พืช จึงช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโต ของพืชและชักนำ ให้ต้นพืชมีความ ต้านทานต่อเชื้อโรคพืชทั้งเชื้อราและ แบคทีเรียสาเหตุโรค

ข้าวสาร เข็มหมุด 1 2 3 4 5 น้ำ สะอาด ถุงพลาสติก หัวเชื้อราไตรโคเดอร์มา หม้อหุงข้าว 6 ส่ว ส่ นผสมของการทำ เชื้อ ชื้ ราไตรโคเดอร์ม ร์ า

ตักข้า ข้ วใส่ถุ ส่ ง ถุ ขณะยัง ยั ร้อ ร้ น ถุง ถุ ละ ½ กิโลกรัม รั พับ พั ปากถุง ถุ ลงด้านล่าง ทิ้งไว้ใว้ ห้ข้ ห้ า ข้ วอุ่น หุง หุ ข้า ข้ วใช้ข้ ช้ า ข้ วสาร 3 ส่ว ส่ น 1 และน้ำ 2 ส่ว ส่ น 2 ใส่หั ส่ ว หั เชื้อ ชื้ ไตรโคเดอร์ม ร์ า หัว หั เชื้อ ชื้ แห้ง ห้ 3 ใช้ 4 – 5 เหยาะ รัด รั ยางตรงปากถุง ถุ ให้แ ห้ น่นโดยให้มี ห้ มี พื้น พื้ ที่ว่า ว่ งในถุง ถุ มากกว่า ว่ พื้น พื้ ที่ใส่ข้ ส่ า ข้ ว 4 5 เขย่า ย่ หัว หั เชื้อ ชื้ ให้ก ห้ ระจายทั่ว ทั่ เมล็ดข้า ข้ ว เจาะรูใต้ยางที่มัด มั ถุง ถุ โดยใช้เ ช้ ข็ม ข็ สะอาด 6 เจาะประมาณ 30 รู วางถุง ถุ ข้า ข้ วในลักษณะแบนราบให้ข้ ห้ า ข้ ว แผ่กระจายทั่ว ทั่ ถุง ถุ และไม่ว ม่ างถุง ถุ ข้า ข้ วซ้อ ซ้ นทับกัน ควรวางบริเริวณที่มีแ มี สงสว่า ว่ ง อากาศถ่ายเท ไม่มี ม่ มี มดและสัต สั ว์อื่ ว์ อื่ น ๆ ประมาณ 5 – 7 วัน วั เชื้อ ชื้ ราจะ เจริญริ ปกคลุม ลุ เมล็ดข้า ข้ ว 7 วิธี วิ ก ธี ารทำ เชื้อ ชื้ ราไตรโคเดอร์ม ร์ า

วิธี วิ ก ธี ารใช้เ ช้ ชื้อ ชื้ ราไตรโคเดอร์ม ร์ า ใช้เ ช้ ชื้อ ชื้ ไตรโคเดอร์ม ร์ า 100 ซีซี ซี ซี ต่อน้ำ 20 ลิตร ฉีด พ่น พ่ เชื้อ ชื้ ราไตรโคเดอร์ม ร์ า ในระหว่า ว่ งที่ต้นกล้าเริ่มริ่เจริญริเติบโต ควรฉีดพ่น พ่ เชื้อ ชื้ ราไตรโคเดอร์ม ร์ า(ชนิดน้ำ )ลงดินให้ดิ ห้ ดินเปียก ชุ่ม ชุ่ ฉีดพ่น พ่ ในอัตรา 10-20 ลิตร/100 ตารางเมตร และให้น้ำ ห้ น้ำ แก่พืช พื ทันที ฉีดพ่น พ่ เชื้อ ชื้ ราไตรโคเดอร์ม ร์ า(ชนิดน้ำ )ลงบนแปลง ปลูก ลู อัตรา 10-20 ลิตร/100 ตารางเมตร

ข้อ ข้ แนะนำ ในการใช้เ ช้ ชื้อ ชื้ ราไตรโคเดอร์ม ร์ า ควรฉีดพ่น พ่ ในเวลาเย็น ย็ หรือ รื บ่า บ่ ยที่ความร้อ ร้ นจาก แสงแดดเริ่มริ่น้อยลง ถ้าดินบริเริวณที่จะฉีดพ่น พ่ เชื้อ ชื้ แห้ง ห้ มาก ควรให้น้ำ ห้ น้ำ พอให้ดิ ห้ ดินมีค มี วามชื้น ชื้ เสีย สี ก่อนหรือ รื ให้น้ำ ห้ น้ำ ทันทีหลัง ฉีดพ่น พ่ เพื่อ พื่ ให้น้ำ ห้ น้ำ พาเชื้อ ชื้ ซึม ซึ ลงดิน ปล่อยเชื้อ ชื้ ราไตรโคเดอร์ม ร์ า(ชนิดน้ำ )ไปกับระบบ น้ำ หยดอาจก่อให้เ ห้ กิดปัญหาการอุดตันของหัว หั น้ำ หยด เมื่อ มื่ พืช พื อยู่ใยู่ นระยะกำ ลังเจริญริเติบโต สามารถ ใช้น้ำ ช้ น้ำ เชื้อ ชื้ ฉีดพ่น พ่ ลงดินและฉีดให้ทั่ ห้ ทั่ ว ทั่ ทรงพุ่ม พุ่ ใบ ดอก กิ่งก้าน ช่อ ช่ ดอก ผล ได้ทุก ทุ 10วัน วั หรือ รื3ครั้ง รั้/เดือน ควรใช้ร่ ช้ ว ร่ มกับสารจับ จั ใบสำ หรับ รั ชีว ชี ภัณฑ์เท่านั้น นั้