SAMPEL BUKU SEJARAH TING 2 2022

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

SENARAI KANDUNGAN

BIL ISI KANDUNGAN HALAMAN

1 Rumusan Keseluruhan Pentaksiran Bilik Darjah 2

2 Bab 1 : Kerajaan Alam Melayu 3–8

3 Bab 2 : Sistem Pemerintahan dan Kegiatan Ekonomi Masyarakat Kerajaan 9 – 13
Alam Melayu

4 Bab 3 : Sosiobudaya Masyarakat Kerajaan Alam Melayu 14 – 17

5 Bab 4 : Agama, Kepercayaan dan Keunikan Warisan Masyarakat Kerajaan 18 – 22
Alam Melayu

6 Bab 5 : Kesultanan Melayu Melaka 23 – 30

7 Bab 6 : Kesultanan Johor Riau 31 – 35

8 Bab 7 : Kesultanan Melayu Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor 36 – 41

9 Bab 8 : Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis 42 – 45

10 Bab 9 : Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis 46 – 50

11 Bab 10 : Sarawak dan Sabah 51 – 57

10 Panduan Kerja Lapangan 58

11 Pentaksiran Akhir Tahun 59 – 64

© Semua hak cipta terpelihara. Sebarang bahagian dalam buku ini tidak boleh diterbitkan
semula, disimpan dalam cara yang boleh dipergunakan lagi, atau dipindah dalam sebarang

bentuk atau cara lain tanpa kebenaran terlebih dahulu daripada penulis

1

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

RUMUSAN KESELURUHAN PENTAKSIRAN BILIK DARJAH

BAB TAJUK TP

1 Bab 1 : Kerajaan Alam Melayu

2 Bab 2 : Sistem Pemerintahan dan Kegiatan Ekonomi Masyarakat
Kerajaan Alam Melayu

3 Bab 3 : Sosiobudaya Masyarakat Kerajaan Alam Melayu

4 Bab 4 : Agama, Kepercayaan dan Keunikan Warisan Masyarakat
Kerajaan Alam Melayu

5 Bab 5 : Kesultanan Melayu Melaka

6 Bab 6 : Kesultanan Johor Riau

7 Bab 7 : Kesultanan Melayu Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor

8 Bab 8 : Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis

9 Bab 9 : Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis

10 Bab 10 : Sarawak dan Sabah

Disemak Oleh,

…………………………………..…
()

2

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

Bab 1 KERAJAAN ALAM MELAYU

1.1 Konsep Alam Melayu

1. Jawab soalan di bawah berkenaan konsep Alam Melayu. TP 1

Penyataan Betul/
a) Alam Melayu merangkumi gugusan kepulauan dan tanah besar di bahagian tenggara benua Asia Salah

b) Istilah Alam Melayu adalah tetap dan tidak berubah mengikut zaman

c) Pentas sunda merupakan kawasan daratan ketika zaman Prasejarah

c) Alam Melayu memiliki persamaan kerana kelompok manusia yang sama wujud dari zaman logam lagi

d) Konsep Alam Melayu boleh dilihat dari aspek geografi, bahasa dan budaya

2. Padankan Konsep Alam Melayu mengikut pendapat tokoh sejarah di bawah.

Alfred Russel Wallace, Dunia Melayu meliputi selatan Vietnam, Kemboja, selatan Myanmar,
Sarjana Barat Segenting Kra, Malaysia, Indonesia, Brunei dan Filipina

Dato’ A. Aziz Deraman, Bahasa Melayu telah digunakan secara meluas di Alam Melayu sejak
budayawan awal masihi lagi. Sifat orang melayu yang gemar belayar telah
mengembangkan lagi bahasa Melayu ke Alam Melayu
Profesor Emeritus Tan Sri
Dato’ Pendeta (Dr) Ismail Kepulauan Melayu meliputi Tanah Melayu hingga Tenasserim dan
Hussein, Ahli Bahasa dan Kepulauan Nicobar, Filipina dan Kepulauan Solomon hingga ke Papua
New Guinea
Budayawan
Sejak awal lagi, budaya di Alam Melayu berkembang maju dengan
Profesor Dr Ding kepandaian tertentu dalam bidang kesenian termasuklah pembuatan
Choo Ming, gangsa dan seni mempertahankan diri

Pengkaji Manuskrip Alam Melayu meliputi kawasan dari Madagaskar ke Tanah Melayu,
Melayu Papua New Guinea, Australia, New Zealand, Kepulauan Pasifik dan
sampai ke Taiwan
Profesor Emeritus Dato’
Dr Nik Hassan Shuhaimi Dunia Melayu merupakan sebuah kawasan yang luas meliputi Malaysia,
Indonesia, Brunei, Singapura, selatan Thailand dan Filipina
Nik Abdul Rahman,
Ahli Arkeologi

Sultan Takdir
Alisjahbana,
Tokoh Bahasa

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat 3

1. 1

11.3.1.1 Kerajaan Alam Melayu yang Masyhur

1. Berdasarkan rajah di bawah, bandingkan maklumat yang kamu perolehi mengenai dua kerajaan Alam Melayu yang
masyhur.

a) Kerajaan Angkor – Diasaskan oleh _____________________ dari ______________
Beliau telah menyatukan wilayah di Lembah _______________________

Kemasyhuran

Angkor Thom, Kemboja

a) Kerajaan Kedah Tua – bermula dengan penglibatan __________________ di Guar
Kepah yang menjalankan ___________________ dari luar di Sungai Mas.
Pusat Kerajaan ini ialah di Sungai Mas dan _________________. Pedagang China
menamakan Kerajaan Kedah Tua sebagai _______________ dan pedagang India
serta Arab menamakannya ___________________ dan __________________

Kemasyhuran

Lembah Bujang, Kedah

1.41.2 Kerajaan Alam Melayu dan Kerajaan Luar yang Sezaman

1. Lengkapkan kewujudan kerajaan Alam Melayu dengan kerajaan luar yang sezaman berdasarkan peta di bawah.

a) b) c) e) Abad Pertama
d) a) ________________________ d) Kerajaan Funan
b) ________________________ e) ______________________________
c) ________________________

Abad Ke Sembilan e) _________________________________________
a) ________________________ a)
b) ________________________
c) ________________________ d) Kerajaan Srivijaya f)
b) c) e)

e) ______________________________

d)

f) ______________________________

a) b) Abad Ke-14
c) d) a) ________________________ d) ______________________________
e) b) ________________________ e) ______________________________
f) c) ________________________ f) Kerajaan Majapahit

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat 5

LATIHAN SOALAN STRUKTUR

1. Peta di bawah berkaitan dengan Kerajaan Alam Melayu.

a) Berdasarkan peta tersebut, namakan kerajaan Alam Melayu

yang bertanda [3 markah]

X X : _____________________________________
Y

Y : _____________________________________

Z : _____________________________________

Z

b) Nyatakan ciri-ciri Kerajaan Alam Melayu Majapahit. [3 markah]

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

c) Mengapakah kemunculan Kerajaan Alam Melayu sering dikaitkan dengan lokasi di kawasan lembah sungai?

Jelaskan pendapat anda. TP 5 [4 markah]

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________

LATIHAN SOALAN ESEI

1. Berdasarkan petikan di atas,

(a) Jelaskan pengertian Kerajaan Alam Melayu menurut tokoh sejarah yang telah kamu pelajari. [8 markah]

(b) Kerajaan Alam Melayu memiliki persamaan dari segi budaya serumpun. Terangkan contoh yang sesuai

mengenai persamaan budaya ini. [6 markah]

(c) Bagaimanakah kita boleh mengekalkan hubungan baik dengan negara jiran yang berkongsi budaya serumpun seperti

Indonesia dan Brunei? TP 6 [6 markah]

2. Kerajaan Alam Melayu telah mula menjalankan hubungan dengan kerajaan luar sejak abad pertama lagi.

a) Terangkan kesan hubungan keagamaan kerajaan Alam Melayu dengan negara luar. [6 markah]

b) Mengapakah kerajaan Alam Melayu menjalinkan hubungan diplomatik dengan Kerajaan China? [8 markah]

c) Pada pendapat anda, jelaskan kepentingan yang diperoleh Malaysia dengan mengadakan hubungan diplomatik

dengan negara-negara lain di dunia? [6 markah]

8

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

Bab 2 SISTEM PEMERINTAHAN DAN KEGIATAN EKONOMI
MASYARAKAT KERAJAAN ALAM MELAYU
\

2.1 Sistem Pemerintahan

1. Namakan gelaran bagi pemerintah setiap kerajaan Alam Melayu di bawah. TP 1

a) Funan - ____________________________________ d) Angkor - _________________________________

b) Champa - ___________________________________ e) Majapahit - _________________________________

c) Srivijaya - __________________________________

2. Jelaskan sistem pemerintahan kerajaan Alam Melayu berpandukan jadual di bawah. TP 2

a) Raja-raja Funan menggunakan i) Kerajaan Funan g) ________________ terdiri daripada
pelbagai __________________ putera-putera raja yang digelar raja kecil

b) ______________ bermaksud d) ______________ bermaksud f) Funan dibahagikan kepada
raja gunung pemerintah alam sejagat _____________________ wilayah

c) ______________________ e) Raja Funan dibantu oleh golongan
melambangkan raja segala raja _________ dan tentera

a) Raja menggunakan gelaran ii) Kerajaan Champa d) Pembesar bertanggungjawab untuk
__________________ __________ cukai, menjaga _________
dan mengukuhkan _________________
b) Raja dianggap _________ dan suci
serta dikait dengan _______________ e) Dibahagikan kepada _______ wilayah
iaitu Indrapura, ___________________,
c) Raja dibantu oleh golongan Vijaya, ____________ dan Panduranga
_____________

a) Raja dianggap _________________ iii) Kerajaan Srivijaya d) Raja turut dibantu oleh golongan agama,
merujuk kepada Buddha di bumi __________, pemungut cukai, _________,
dan penjaga harta kerajaan
b) Raja digelar Raja di Gunung dan
________________ di Pulau e) Wilayah dibahagi kepada ___________
dan Pradatuan. Kedatuan ditadbir oleh
c) Raja dibantu oleh ________________________ (Putera Mahkota), Datu berketurunan raja dan Pradatuan
_______________________ (Raja Muda) dan Rajakumara. ditadbir oleh keturunan _______________

a) Raja menggunakan gelaran iv) Kerajaan Angkor d) Tugas pembesar ialah dalam bidang
_______________ ______________________, kehakiman,
_____________, dan _______________
b) Kuasa pemerintahan diikuti oleh
______________ dan _____________ e) Dibahagikan kepada _____________,
daerah, daerah kecil dan ____________
c) Raja dibantu oleh golongan
_____________

9

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

 Pemerintah mulia dan suci 7 Padanan manakah yang benar?
 Dikaitkan dengan Dewa Siva
Kerajaan Pelabuhan
1 Maklumat di atas mungkin sekali A Srivijaya Oc Eo
B Majapahit
A Kerajaan Funan C Kerajaan Kedah Tua C Funan Palembang
D Champa Surabaya
B Kerajaan Champa D Kerajaan Majapahit
Turan

Raja Foto di bawah menunjukkan hasil laut yang boleh
didapati di perairan kerajaan Alam Melayu.
Permaisuri
Raja Muda
Pembesar

2 Apakah nama kerajaan yang mengamalkan sistem

pemerintahan seperti rajah di atas?

A Kerajaan Angkor C Kerajaan Srivijaya

B Kerajaan Champa D Kerajaan Majapahit

8 Mengapakah hasil laut ini mendapat permintaan yang

tinggi daripada pedagang-pedagang China?

Raja Mahajapahit dibantu oleh Sapta Prabu A Bahan pewangi C Rempah ratus
iaitu Majlis Penasihat Diraja
B Nilai perubatan D Sumber makanan

3 Siapakah yang layak untuk menganggotai Sapta Pedagang Arab dan Parsi akan membeli
barang X dari kerajaan Alam Melayu untuk
Prabu? dijual semula ke Rom dan Tanah Arab

A Jeneral tentera C Kerabat diraja

B Para pembesar D Ketua wilayah

9 Apakah barangan X yang dimaksudkan?

I Gaharu

 Raja dianggap Bodhisattva II Bunga cengkih
 Raja di gunung dan Maharaja
III Sangkar burung
di Pulau
IV Mutiara

A I dan II C II dan III

B I dan IV D III dan IV

4 Mengapakah Raja-raja Kerajaan Srivijaya dianggap 10 Masyarakat Champa di kerajaan Alam Melayu sangat
mulia dalam kalangan rakyatnya?
A Sebagai wakil Buddha di bumi mahir mengusahakan
B Raja sebagai lambang perpaduan
C Raja dilantik untuk menjaga keamanan I cuka kelapa
D Peranan raja mengembangkan aktiviti ekonomi
II barangan tembikar

III barangan perhiasan

IV pembuatan garam

5 Apakah jenis rempah ratus yang terkenal di Alam A I dan II C II dan III
Melayu?
I Gaharu B I dan IV D III dan IV
II Buah pala
III Bunga cengkih 11 Bagaimanakah Kerajaan Angkor boleh meningkatkan
IV Sangkar burung hasil pertanian penduduk mereka?
A Membina barray
A I dan II C II dan III B Membawa masuk pemodal
B I dan IV D III dan IV C Menghasilkan baja daripada haiwan
D Memberi bantuan kewangan kepada petani

6 Apakah barangan yang dibawa oleh pedagang

daripada China?

A Sutera C Kapur barus

B Karnelian D Rempah ratus

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat 12

Bab 3 SOSIOBUDAYA MASYARAKAT KERAJAAN ALAM MELAYU

33.1.1 CiriB-cairhi aPseatadLaanktaurlisan

1. Jawab soalan di bawah. TP 1

a) Perkembangan bahasa di kerajaan Alam Melayu berkait rapat dengan perkembangan ______________________
b) Sifat _____________________ membolehkan sistem tulisan turut berkembang di kerajaan Alam Melayu.
c) Sistem pendidikan masyarakat berlaku kepada semua ________________________
d) _____________________________ seperti raja, kaum kerabat dan bangsawan menerima pendidikan secara formal.
e) Sistem ini melahirkan golongan _____________________ yang boleh menghasilkan karya seperti batu bersurat dan

_________________
f) Golongan ______________________ iaitu rakyat jelata menerima pendidikan ___________________ yang lebih

kepada kemahiran seperti bercucuk tanam, ilmu perubatan tradisional, pertukangan dan persenjataan.

2. Jelaskan secara ringkas mengenai bahasa dan tulisan di kerajaan Alam Melayu. TP 2
Bahasa dan Tulisan Kerajaan Alam Melayu

a) Kerajaan Funan b) Kerajaan Champa c) Kerajaan Srivijaya

 Bahasa ______________  Menuturkan bahasa  Menggunakan bahasa
menjadi bahasa utama _________________dan ____________ sebagai
bahasa ______________ bahasa utama
 Ini dibuktikan oleh
penemuan baru bersurat  Menggunakan tulisan  Menerima pengaruh bahasa
pada abad kedua. ___________ dan tulisan Sanskrit seperti yang ditulis
Champa Kuno. pada batu bersurat iaitu di
 Tulisan berasaskan tulisan _______________, Kota
orang ______ yang  Setelah Islam tersebar, Kapur, ______________ dan
menggunakan tulisan bahasa Melayu Champa Talang Tuwo di Sumatera
orang ___________ menjadi bahasa utama dan pada abad ke ____________
tulisan ________ digunakan.

d) Kerajaan Angkor e) Kerajaan Majapahit f) Kerajaan Kedah Tua

 Menggunakan bahasa  Bahasa utamanya ialah  Penemuan batu bersurat
_____________ dan Khmer. ____________ manakala menunjukkan penggunaan
tulisannya ialah tulisan bahasa _____________ dan
 Penemuan inskripsi pada ________________ tulisan _____________
____________candi
menunjukkan terdapat dua  Namun selepas kedatangan  Buktinya, penemunan batu
jenis tulisan iaitu tulisan Islam, mereka mula bersurat di ______________
______________ dan tulisan menggunakan huruf _______ dan Cherok Tok Kun yang
________________ bagi menulis bahasa Jawa bertarikh abad ke _________
yang dikenali sebagai tulisan
______________

14

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

3.2 Persuratan

1. Padankan batu bersurat di bawah dengan kerajaan Alam Melayu yang terlibat.

a) Kerajaan Funan Penemuan batu bersurat Sdok Kok Thom di barat laut Kemboja yang
b) Kerajaan Champa mengisahkan pemerintahan Jayavarman II
c) Kerajaan Srivijaya
Penemuan beberapa batu bersurat seperti Karang Brahi dan Palas Pasemah
bertarikh abad ketujuh

Batu bersurat Trowulan bertarikh 1358 yang ditulis dalam bahasa Jawa Kuno
bertulisan kawi

d) Kerajaan Angkor Penemuan batu bersurat terawal di Alam Melayu yang bertarikh abad kedua

d) Kerajaan Majapahit Penemuan batu bersurat tertua di Kauthara bertarikh 12 M selain 206 buah batu
bersurat yang lain

3.3 Seni Bina

1. Berdasarkan foto tapak binaan serta seni bina di bawah, namakan kerajaan Alam Melayu Pembinaan candi dan
yang terlibat. senibina lain membuktikan
ketamadunan yang wujud di

kerajaan Alam Melayu

Candi Go Cay Thi Angkor Wat Candi Mi Son

a) Kerajaan Funan b) c) Patung Buddha
Candi Muara Takus Candi Cetho Candi Batu Pahat

d) e) f) g)

3.4 Struktur Sosial Golongan i) Status tertinggi iaitu golongan diraja terdiri daripada
1. Lengkapkan struktur sosial dan jawab soalan di bawah. Pemerintah _____________________ seperti permaisuri, putera, puteri
dan ahli keluarga.
a) Golongan
Golongan Dipemerintah ii) Golongan ________________ terdiri daripada pembesar,
ilmuwan, ____________________, pujangga dan pendeta
Diraja istana.

b) _B_a_n_g_s_a_w__a_n_ iii) Rakyat ________________ terdiri daripada pekerja
istana, petani, askar, pedagang, nelayan dan artisan.
c) ___R_a_k_y_a_t_m__e_rd_e_k_a__
iv) Golongan _________________ terdiri daripada tawanan
d) _________________ perang dan hamba.

15

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

Bab 4 AGAMA, KEPERCAYAAN DAN KEUNIKAN WARISAN
MASYARAKAT KERAJAAN ALAM MELAYU

4.1 Agama dan Kepercayaan

1. Lengkapkan rajah di bawah tentang kepercayaan awal masyarakat Alam Melayu. TP 1

a) Animisme b)

Kepercayaan bahawa setiap Kepercayaan terhadap ____________
__________, hidupan dan yang juga dikenali sebagai _________
tumbuhan memiliki _________ atau semangat. Setiap makhluk
atau semangat. Persembahan mempunyai mana yang boleh
kepada roh _______________ mempengaruhi __________________
dipanggil ________ dilakukan seseorang. Contohnya, pemujaan
untuk menghindar kesusahan. semangat _________________ agar
hasilnya subur dan banyak.

2. Lengkapkan peta yang menunjukkan aliran penyebaran agama Hindu, Buddha dan Islam ke kerajaan Alam Melayu dan

jawab soalan yang diberikan. TP 2

China a) Agama ______________ dan _____________
telah disebarkan sebelum Masihi telah banyak
Arab India mempengaruhi kehidupan masyarakat kerajaan
Alam Melayu.
AngkorChampa
Funan b) Agama Islam mulai tersebar ke kerajaan Alam
Melayu pada abad ke ________
Kedah tua
Gangga Nagara c) Agama Islam terus tersebar dan diamalkan oleh
kerajaan _____________________, Majapahit,
Srivijaya ____________________ dan Pasai.

Majapahit d) Terdapat juga pengaruh budaya _________ dan
Buddha yang disesuaikan dengan agama Islam.
Petunjuk
Penyebaran agama Hindu e) Penyebaran agama ke kerajaan Alam Melayu
Penyebaran agama Buddha dikaitkan dengan peranan ________________,
Penyebaran agama Islam pemerintah, dan aktiviti _________________

3. Jawab soalan di bawah mengenai perkembangan agama di kerajaan Alam Melayu.

a) Antara Raja Funan yang berperanan besar terhadap perkembangan agama Buddha ialah _____________________
b) Agama Hindu mulai tersebar di kerajaan Champa ketika pemerintahan ___________________________ pada abad

keempat. Islam pula tersebar secara meluas ketika pemerintahan Sultan Zainal Abidin pada abad ke 14.
c) Kerajaan Angkor menjadikan agama Hindu sebagai anutan utama ketika pemerintahan _______________________

namun pada abad ke 12, agama Buddha mengambil alih kerajaan ini ketika pemerintahan _____________________
d) Kerajaan Srivijaya telah menjadi pusat kegiatan agama Buddha pada abad ketujuh ketika pendeta Buddha dari China

iaitu ___________________ datang ke Srivijaya untuk mempelajari bahasa Sanskrit dan menterjemah kitab Buddha.
e) Pemerintah Majapahit iaitu ________________ telah menyatupadukan aliran agama Hindu dan Buddha yang

dipanggil _____________________ pada abad ke 14.
f) Agama Islam juga berkembang di Majapahit sekitar kurun ke 14. Ini dapat dibuktikan dengan pelantikan pegawai

kerajaan Ming yang beragama Islam iaitu ___________________ sebagai wakil di Majapahit.
g) Kedah Tua pula menerima ajaran Islam pada abad ke 12 apabila ___________________ memeluk Islam pada 1136.

18

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

4.2 Keunikan Warisan Masyarakat Kerajaan Alam Melayu

1. Apakah maksud keunikan warisan kerajaan Alam Melayu?
_____________________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________________
2. Lengkapkan keunikan warisan kerajaan Alam Melayu.

a) Sistem pemerintahan beraja Keunikan warisan Kerajaan d)
b) Alam Melayu e)

c)

3. Lengkapkan maklumat mengenai sistem pemerintahan beraja yang diamalkan oleh kerajaan Alam Melayu.

a) Pemilihan Raja
 Raja dipilih berasaskan __________________________
 Keturunan Raja dianggap __________________ dan berdaulat.
 Juga boleh dipilih daripada golongan _____________________
seperti di Funan dan Champa.
 _______________________ keturunan diraja juga boleh dilantik
menjadi pemerintah seperti kerajaan Majapahit.

Sistem pemerintahan beraja

b) Kedudukan Raja c) Gelaran Pemerintah
 Raja adalah ______________________ yang perlu  Di bawah pengaruh Hindu dan Buddha, istilah
dihormati mengikut pengaruh Hindu dan Buddha. _____________ dan _____________ digunakan.
 Setelah kedatangan Islam, konsep raja diganti  Gelaran _____________________ diberi setelah
dengan konsep _________________________ kedatangan Islam.
 Raja perlu ditaati dan mengingkari arahan raja  Gelaran raja mewakili kekuasaan kuasa seperti
disebut sebagai _______________________ __________________ di Pulau.

4. Bagaimanakah kebijaksanaan seseorang pemerintah boleh mempengaruhi sesebuah kerajaan di Alam Melayu? TP 3

a) Pemilihan pusat pemerintahan yang strategik b) Menjalinkan hubungan diplomatik dengan kerajaan luar

19

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

Bab 5 KESULTANAN MELAYU MELAKA

5.1 Pengasasan Kesultanan Melayu Melaka

1. Jawab soalan ringkas berkenaan pembukaan Melaka. TP 1

a) Kesultanan Melayu Melaka telah ditubuhkan sekitar tahun ____________________
b) Pengasas kepada Kesultanan Melayu Melaka ialah __________________________ dan baginda berasal daripada

__________________________.
c) Nama Melaka dipilih berdasarkan sepohon pokok yang dinamakan pokok ___________________
d) Pemilihan lokasi yang ________________________ iaitu di muara Sungai __________________ membolehkan

kerajaan ini berkembang pesat.
e) Kawasan ini merupakan perkampungan _________________ yang menjadi tempat berjual beli dan aktiviti

___________________ barangan.

2. Terangkan faktor yang membolehkan Melaka menjadi sebuah kerajaan yang hebat pada abad ke-14?

a) Laluan perdagangan b) Bentuk muka bumi

c) Benteng pertahanan d) Terlindung angin monsun

5.2 Kegemilangan Kesultanan Melayu Melaka

1. Lengkapkan faktor yang mendorong kepada kegemilangan Kesultanan Melayu Melaka menggunakan rajah di bawah.

a) Kepimpinan Raja yang berwibawa

Faktor-faktor b)
kegemilangan

Kesultanan
Melayu Melaka

c)
Parameswara

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat 23

2. Lengkapkan rajah di bawah yang menerangkan tentang kepimpinan Kesultanan Melayu Melaka yang berwibawa.

Kepimpinan Raja
Raja merupakan pemerintah dan ketua kerajaan serta mempunyai kuasa tertinggi.

a) Keturunan Raja Palembang c) Peranan yang Unggul

b) Daulat dan Alat Kebesaran d) Kewibawaan

3. Jawab soalan di bawah mengenai sistem pemerintahan dan pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka.

a) Sistem Pembesar Empat Lipatan Sistem Pembesar Empat Lipatan

Sultan i) Sultan dibantu oleh pembesar ________________,
pembesar _________________, pembesar ________
Pembesar _____________ dan pembesar tiga puluh dua.
berempat
Pembesar ii) Pembesar merupakan ______________________ pada
i)_______________ setiap peringkat __________________, jajahan, daerah,
mukim dan kampung.
_
Pembesar iii) Tugas pembesar ialah
ii)____________________  Menjaga ________________ kawasan yang ditakbir.
 Mengutip ___________________ melalui sistem serah.
__  __________________ tenaga tentera atau buruh
Pembesar Tiga Puluh Dua
melalui sistem kerah.

b) Tugas Pembesar Berempat TP 2

i) Bendahara ii) Penghulu Bendahari iii) Temenggung iv) Laksamana

 Penasihat __________  ______________ hasil  Ketua __________ dan  Ketua _____________
 Menteri utama atau ufti. __________________ laut.

peringkat __________  Ketua segala  Penguasa __________  ______________ peribadi
 Ketua urus angkatan ______________ dan kota Melaka. raja.

__________________  Ketua urus setia  Pegawai ___________  ________________ duta.
 Ketua ___________ __________________ istana  Ketua ________________
 _____________ sultan
 Ketua _____________  ____________ di darat ke luar negara.
 _______________ di laut.

24

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

9. Cari jawapan tersembunyi di dalam kotak abjad di bawah yang berkaitan hubungan luar Kesultanan Melayu Melaka
dengan Kerajaan Alam Melayu dan Kerajaan Luar Alam Melayu.

a) Mengadakan rundingan secara b) Strategi peperangan seperti
__________________, strategi, menggunakan ______________ dan
pertahanan dan ________________ perahu ____________

Peperangan Melaka menentang Portugis c) Pertahanan diperteguhkan dengan d) Pertempuran menggunakan
menggunakan _____________, tembakan _____________ dan tentera
pelbagai jenis ___________ dan peti ____________ untuk menghadapi
besi berisi _________________ serangan Portugis.

3. Lengkapkan kronologi perjuangan Sultan Mahmud Shah bagi mengembalikan kedaulatan Kesultanan Melayu Melaka.

---- ----

a) Sultan Mahmud Shah b) Antara tahun ______ c) Pada _________, d) Baginda

_____________ ke hingga _______, pusat pemerintahan akhirnya berundur

beberapa wilayah baginda telah di _____________ ke __________

naungan dan melakukan serangan telah dimusnahkan dan ___________

kemudiannya sebanyak ______ kali oleh Portugis di situ pada tahun

bersemayam di tetapi gagal. _______

_________

4. Jelaskan iktibar yang dapat diperoleh daripada peristiwa pengakhiran Kesultanan Melayu Melaka.

Iktibar yang dapat saya perolehi daripada peristiwa pengakhiran Kesultanan Melayu Melaka ialah :-

Perpaduan antara kaum _______________________________________________________________________________ 28
_______________________________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________
Sikap saling bertolak ansur dan tolong menolong _______________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________
Mengukuhkan kestabilan dan keamanan negara _________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________
Menerapkan nilai-nilai murni dalam masyarakat ________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

Bab 6 KESULTANAN JOHOR RIAU

6.1 Pengasasan Kesultanan Johor Riau

1. Jawab soalan di bawah dengan jawapan yang tepat. TP 1

Lakaran wajah Sultan  Kesultanan Johor Riau telah diasaskan oleh _______________________
Alauddin Riayat Shah I Beliau adalah anak kepada Sultan ________________ dan isterinya iaitu
_____________________

 Baginda telah mengarahkan Bendahara ________________________
untuk menghimpunkan rakyat untuk membuka negeri di pesisir Sungai
Johor.

2. Lengkapkan maklumat mengenai ketiga-tiga pusat pemerintahan Kesultanan Johor Riau dalam jadual TP 2
di bawah.

Pusat Pemerintahan Kesultanan Johor Riau

i) Kota Kara, Pekan Tua ii) Kota Sayong, Sayong Pinang iii) Kota Batu, Johor Lama

 Pada 1528, ______________  Pusat pemerintahan ini dibina  Kota Batu juga dikenali
sebagai ____________ yang
________________________ setelah Kota Kara diserang oleh diasaskan oleh Sultan
_______________ pada 1540
membina pusat pemerintahan ini. ____________________ pada
 Kedudukan yang __________
 Kedudukan yang terletak di tepi tahun 1535. di Sungai Johor yang lebar
dan _________ memudahkan
sungai yang __________ dan  Sungai yang ______________ kapal dagang keluar masuk.
___________ memudahkan kapal menyebabkan kapal perang musuh
pedagang keluar masuk.

 Kawasan berbukit bukau sesuai sukar melintasi dan menjadikan

menjadi benteng _____________ kawasan ini lebih ______________
daripada ancaman luar.

3. Jelaskan cabaran-cabaran yang dihadapi oleh pemerintahan Kesultanan Johor Riau dalam usaha TP 3
mempertahankan kedaulatannya.

a) Persaingan Johor – Acheh – Portugis b) Perang Johor – Jambi

c) Konflik Pembesar d) Ancaman Raja Kechil

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat 31

1 Siapakah pengasas Kesultanan Melayu Johor Riau? 8 Mengapakah Johor boleh muncul sebagai pusat
A Sultan Mahmud Shah perdagangan utama di Alam Melayu?
B Sultan Muzaffar Shah I Keselamatan terjamin
C Sultan Alauddin Riayat Shah I II Kedudukan yang strategik
D Sultan Abdul Jalil Riayat Syah III Menjadi tumpuan para pedagang
IV Sokongan daripada pedagang Islam

2 Mengapakah Kota Kara dipilih sebagai pusat A I dan II C II dan III
pemerintahan Kesultanan Johor Riau yang pertama? B I dan IV D III dan IV
I Terletak di laluan Selat Melaka
II Mempunyai sungai yang lebar  Wangian
III Kawasan sekitar berbukit bukau  Manik
IV Mempunyai muara sungai yang sempit

A I dan II C II dan III 9 Barang dagangan di atas dapat dikaitkan dengan
B I dan IV D III dan IV

pedagang daripada

Johor A Siam C Gujerat

B China D Sumatera

Acheh Portugis 10 Perang Seratus Tahun yang melibatkan Kesultanan
Johor dengan pihak
I Acheh
II Jambi
III Belanda
IV Portugis

3 Apakah faktor utama yang menyebabkan persaingan A I dan II C II dan III
wujud di antara ketiga-tiga kuasa di atas? B I dan IV D III dan IV
A Perebutan takhta
B Ancaman peperangan 11 Apakah strategi yang digunakan oleh Raja Sulaiman
C Menguasai perdagangan untuk mematahkan tuntutan Raja Kechil terhadap
D Mengukuhkan agama Islam Kesultanan Johor?
A Menyerang kubu pertahanan Raja Kechil
4 Mengapakah Sultan Mahmud Shah dikenali sebagai B Memohon bantuan ketenteraan daripada Belanda
Sultan Mahmud Mangkat Dijulang? C Melantik Laksamana Tun Abdul Jamil sebagai
A Baginda tidak mempunyai waris bendahara
B Baginda seorang sultan yang amat kaya D Meminta bantuan daripada Opu Bugis Lima
C Baginda seorang sultan yang sangat warak Bersaudara
D Baginda merupakan sultan kesayangan rakyat

5 Mengapakah kemangkatan Sultan Mahmud Shah Wang Emas Wang Kupang Wang Katun
memberi kesan yang besar kepada pemerintahan
Kesultanan Johor Riau? 12 Siapakah pemerintah yang memperkenalkan mata
A Bermulanya era pemerintahan daripada keturunan wang seperti foto di atas?
bendahara A Sultan Mahmud Shah
B Kegemilangan Kesultanan Johor Riau mulai B Sultan Muzaffar Shah
merosot C Sultan Alauddin Riayat Shah I
C Pihak Portugis mula menyerang dan menakluk D Sultan Abdul Jalil Riayat Shah
Johor
D Wilayah Johor Riau mulai berpecah

6 Penaklukan Portugis di Melaka telah berjaya

ditewaskan oleh Johor dengan bantuan kuasa besar.

Kuasa besar tersebut ialah

A China C Belanda

B British D Siam

13 Apakah isi kandungan karya agung Sulalatus Salatin?

7 Mengapakah Perjanjian Johor – Belanda dimeterai? A Perihal asal usul keturunan raja Melaka

A Johor menuntut Melaka daripada Belanda B Penyebaran agama Islam di kerajaan Alam Melayu

B Johor meminta Belanda mengiktiraf kuasanya C Peristiwa bersejarah berkenaan Kesultanan Johor

C Johor meminta Belanda membekalkan peralatan Riau

senjata D Peristiwa kejatuhan dan kemerosotan Kesultanan

D Johor meminta Belanda melindunginya daripada Melaka

serangan Portugis

34

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

LATIHAN SOALAN STRUKTUR Peta 1 : Kedudukan pusat pemerintahan di Johor

1. Pemindahan pusat pemerintahan adalah salah satu strategi X
Kesultanan Johor untuk mengelakkan serangan Portugis. Y
Z
a) Berdasarkan Peta 1, namakan pusat pemerintahan

Kesultanan Johor yang bertanda [3 markah]

X - _________________________________
Y - _________________________________
Z - _________________________________

b) Selain memindahkan pusat pemerintahan, jelaskan strategi-strategi yang telah dilaksanakan oleh pemerintahan

Kesultanan Johor untuk menghadapi cabaran musuhnya. TP 5 [4 markah]

__________________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________

c) Apakah pengajaran yang boleh kamu peroleh disebalik kesungguhan Kesultanan Johor dalam menjaga kedaulatan

pemerintahannya? [3 markah]

__________________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________

2. Beberapa karya agung telah dihasilkan ketika pemerintahan Kesultanan Johor telah menjadi sumber sejarah yang penting
pada hari ini.

a) Berikan tiga contoh karya agung tersebut [3 markah]

i) ________________________________ii) _______________________________ iii) ____________________________

b) Berdasarkan contoh yang sesuai, jelaskan secara ringkas salah satu kandungan persuratan tersebut. [4 markah]
__________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________

c) Mengapakah persuratan yang dihasilkan ketika kesultanan Johor penting kepada tamadun Melayu? [3 markah]

__________________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________

LATIHAN SOALAN ESEI

1. Kesultanan Johor telah muncul sebagai pusat perdagangan yang terkenal pada abad ke-16 dan ke-17.

a) Jelaskan faktor yang mendorong kegemilangan Pelabuhan Johor semasa Kesultanan Johor. [8 markah]

b) Bagaimanakah kerajaan Johor Riau menguruskan pelabuhannya sehingga menjadi terkenal? [6 markah]

c) Berdasarkan peristiwa kegemilangan Kesultanan Johor, bagaimanakah kita boleh mengukuhkan ekonomi negara kita

pada masa sekarang. TP 6 [6 markah]
35

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

Bab 7 KESULTANAN MELAYU PAHANG, PERAK, TERENGGANU
DAN SELANGOR

7.1 Pengasasan Kesultanan Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor

1. Isikan tempat kosong berkenaan dengan pengasasan Kesultanan Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor. TP 1

Sultan Ahmad Al-Muazzam Shah Sultan Abdul Jamil Shah Sultan Mansur Shah
Raja Muhammad Sultan Muhammad Shah Kesultanan Johor Riau
Siswa Raja Wan Ahmad
1470 1884

a) Kesultanan Pahang
- Ketika _____________________memerintah Melaka, baginda telah menghantar putera beliau iaitu ________
______________ untuk ditabalkan menjadi Sultan Pahang.
- Raja Muhammad telah mengasaskan Kesultanan Pahang pada __________ dengan gelaran ____________
_________________________ bersama-sama bangsawan Melaka yang kemudian dilantik sebagai pembesar.
- Antara Sultan yang masyhur ialah _______________________ .Baginda berjaya mempertahankan Pahang
daripada serangan Siam dengan kerjasama Kesultanan Melayu Melaka.
- Oleh kerana Sultan Abdul Ghafur Muhaiyuddin Shah tidak meninggalkan waris, Pahang kemudian diperintah
oleh ________________________________
- Bendahara _________________________________kemudiannya mengasaskan Kesultanan Pahang yang
baharu pada _________. Beliau kemudiannya menggunakan gelaran ______________________________
dan warisan kesultanan yang baharu ini kekal sehingga ke hari ini.

Tanah Abang Cura Si Manja Kini Raja Muzaffar 1528 Surat Ciri
Tun Saban Kampar, Sumatera
Sultan Muzaffar Shah Sultan Mahmud Shah

b) Kesultanan Perak
- Setelah serangan Portugis di Melaka, ____________________ akhirnya bersemayam di _________________
- Pembesar Perak iaitu ____________________ kemudian telah menjemput putera Sultan Mansur Shah iaitu
________________________ untuk ditabalkan menjadi Sultan Perak.
- Baginda telah berangkat ke Perak bersama ahli keluarganya dengan membawa beberapa alat kebesaran
berupa sebilah pedang _____________________, sebilah keris, cap mohor, nobat dan __________________
- Raja Muzaffar telah mengasaskan Kesultanan Perak pada ________ dengan gelaran ____________________
- Baginda mendirikan pusat pemerintahan pertama di ____________________ di persisir Sungai Perak.
- Pemerintahan keturunan baginda kekal sehingga ke hari ini.

Sultan Ahmad Al Sultan Nazrin Syah,
Muazzam Shah Sultan Perak sekarang

4. Berdasarkan foto di bawah, nyIsattaankaaAnbuaBdaaktari,sPtieakdaan,tPyaahnagngberkaitan dengan warisan KesultanaInstaMnea lIaskyaun.dariah, Kuala Kangsar

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat 36

a) b) c) d)

5. Namakan karya-karya persuratan Kesultanan Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor yang masyhur.

Karya a) Karya  
Persuratan Sejarah  

yang b) Sastera  
Masyhur Rakyat 

c) Karya 
Perubatan

6. Jelaskan mengenai kegemilangan sistem ekonomi yang telah diwarisi oleh Kesultanan Melayu Melaka. TP 4

a) Pelabuhan Sistem Ekonomi c) Mata Wang
b) Sara diri dan jual beli

39

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

Bab 8 KERAJAAN KEDAH, KELANTAN, NEGERI SEMBILAN
DAN PERLIS

8.1 Pengasasan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis

1. Lengkapkan jawapan di ruang yang disediakan. TP 1

a) Kerajaan Kedah Jawapan

 Maharaja _______________ dari _______________ datang ke Kuala Sungai Merbok pada 630 M. Alor Setar
 Tan Dermadewa dan ______________________ iaitu ketua orang Melayu telah melantik baginda Sungai Mas
Nobat
untuk menjadi Raja Kedah. Tun Perkasa
 Pemasyhuran telah disusuli dengan alat kebesaran dari Parsi iaitu ____________________ Derbar Raja
 Baginda kemudian membina pusat pemerintahan di ___________________________ Parsi
 Kota pemerintahan sering berubah-ubah mengikut pemerintah yang menaiki tahta. Contohnya, Kota Tunku Ahmad

Siputih dibuka oleh ________________ pada 1282 untuk menghadapi ancaman Siam dan Acheh.
 Sultan Muhammad Jiwa Zainal Adilin Mu’adzam Shah II telah mengasaskan ______________

yang menjadi ibu negeri Kedah pada hari ini.

b) Kerajaan Kelantan

 ________________ telah mengasaskan Kelantan daripada Negara Patani Besar pada 1650. Puteri Saadong
Long Yunus
 Kemangkatan _______________ iaitu pemerintah terakhir Negara Patani Besar telah 1844
menyebabkan Kelantan berpecah kepada dua wilayah iaitu Kelantan Timur dan Kelantan Barat. Kota Bahru
Raja Sakti I
 __________________ iaitu pemerintah Kelantan Barat telah berjaya menyatukan kedua wilayah ini Raja Bahar
semula pada __________ dan digelar sebagai Yang di-Pertuan Kelantan setelah mendapat 1762
pengiktirafan Sultan Terengganu.

 Sultan Muhammad II telah menjadikan _______________ sebagai pusat pemerintahan pada _____

 Antara lagenda pemerintahan Raja Perempuan di Kelantan ialah Che Siti Wan Kembang dan
_____________________

c) Kerajaan Negeri Sembilan

 Pada abad ke 15, masyarakat ___________________ yang berasal daripada Sumatera telah Yamtuan Antah
merantau ke Negeri Sembilan. 1770
Seri Meranti
 Pada _________, empat _________________ terdiri daripada Sungai Ujong, Jelebu, Johol dan Minangkabau
Rembau telah menjemput _________________ sebagai pemerintah Negeri Sembilan 1773
Penghulu Luak
 Baginda telah mengasaskan kerajaan Negeri Sembilan di __________________ pada _________ Raja Melewar
dengan menggunakan gelaran Yamtuan Seri Meranti serta mendapat pengiktirafan dari Kesultanan
Johor Riau

 ___________________ antara pemerintah yang masyhur. Baginda telah berusaha menjaga
keamanan negeri daripada campur tangan kuasa luar.

d) Kerajaan Perlis

 Pada peringkat awal, Perlis berada di bawah naungan Kerajaan Kedah. Raja Perlis
 Sultan Dhiauddin Mukarram Shah II telah melantik Syed Harun Jamalullail sebagai _____________ Penghulu
1843
mukim ___________ pada tahun 1798. Pusat
 Pada ______________ Siam telah mengiktiraf Syed Harun Jamalullail sebagai pemerintah Perlis Arau

dengan gelaran Phya Songkhram Ramu Wichit Willis Asmara Phya Pelit.

 Baginda telah menjadikan Arau sebagai _______________ pentadbiran utama.
 Sehingga kini, keturunan beliau masih memerintah Perlis dengan menggunakan gelaran

_____________________

42

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

Bab 9 WARISAN KERAJAAN KEDAH, KELANTAN, NEGERI
SEMBILAN DAN PERLIS

9.1 Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis

1. Lengkapkan rajah di bawah dengan jawapan yang betul. TP 1

a) Gelaran pemerintah bagi Kerajaan Kedah dan Kelantan ialah_________________ manakala Kerajaan Perlis
menggunakan gelaran __________________

b) Pelantikan pengganti pemerintah mestilah ____________ atau Raja yang berasal daripada jurai keturunan yang sama.
c) Sultan atau Raja merupakan hierarki __________________ dalam pemerintahan beraja. Sultan atau Raja

bertanggungjawab sebagai ________________ agama Islam yang merupakan lambang perpaduan rakyat.
d) _________________ dilantik sebagai wakil pentadbir bagi pihak kerajaan dan bertanggungjawab terhadap

_________________ atau daerah.
e) ______________ pula adalah penguasa pada peringkat mukim yang menjadi perantaraan rakyat dengan pemerintah.

2. Jelaskan mengenai adat istiadat yang menjadi warisan Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis.

i) Majlis Pemasyhuran ii) Istiadat Pertabalan iii) Penganugerahan Bintang dan Darjah Kebesaran

3. Lengkapkan maklumat mengenai sistem perundangan yang menjadi warisan Kerajaan Kedah, Kelantan TP 2
dan Perlis.

Undang-undang i) Pengganti Pemerintah
yang ada - Sultan atau Raja hendaklah _________________, berketurunan raja, berbangsa
termasuklah :- ____________ dan beragama __________________

a) ____________ ii) Peranan Sultan atau Raja
- Kedudukan sultan atau Raja adalah sebagai ___________________ dan Ketua
_______________ _____________________

_______________ iii) Tanggungjawab Sultan atau Raja
- Sultan dan Raja berhak memilih __________________
_______________ - Sultan atau Raja, Menteri atau Jemaah Menteri dilarang menyerahkan negeri atau
kuasa kepada _____________________
b) Undang-
undang Tubuh iv) Badan Penasihat Sultan atau Raja
Kerajaan Perlis - Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri diketuai oleh _________________ yang membantu
Sultan atau Raja mentadbir negeri.
c) Undang-
undang v) Hak Rakyat dalam Pentadbiran
Perlembagaan - ____________________ berumur 21 tahun yang tinggal di dalam negeri layak
Tubuh menjadi Ahli Dewan Undangan Negeri.
Kerajaan
Kelantan

46

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

4. Padankan karya persuratan warisan Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis Tahun penulisan
Karya Persuratan Sekitar 1821
1804 – 1845
i) Al Tarikh Salasilah Negeri Kedah 1914
ii) Hikayat Merong Mahawangsa 1971
iii) Salasilah Atau Tarikh Kerajaan Kedah 1927
iv) Syair Sultan Maulana 1911
v) Hikayat Seri Kelantan
vi) Detik2 Sejarah Kelantan TP 3

5. Huraikan mengenai warisan kesenian Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis.

Jenis warisan Huraian

a) Warisan Seni Ukir

b)

c) Warisan Seni Pertukangan dan Barang Perhiasan

d)

e) Warisan Seni Persembahan

f) 47
Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

Bab 10 SARAWAK DAN SABAH

10.1 Sarawak dan Sabah dalam Alam Melayu

1. Lengkapkan jadual di bawah. Sulu pembuatan tembikar TP 1

Kuasa Barat Melayu Brunei Santubong utara
Sung Gedong
peleburan besi Chu-Pa T’ang
pantai timur laut

Tahun Penjelasan

a) Sebelum Bukti penduduk di pesisir Sarawak dan Sabah mempunyai hubungan dengan Alam Melayu dan dunia
masihi luar melalui penemuan pusat __________________ di Bukit Tengkorak, Semporna, Sabah.

b) Abad ke tiga Muncul _____________ iaitu pelabuhan di utara Sabah yang menjadi tempat mengeksport besi
ke Funan dan Champa.

c) Abad ke tujuh _____________ muncul sebagai kerajaan yang mempunyai pelabuhan di lembah sungai Sarawak.
Terdapat penemuan barangan tembikar Dinasti ___________ dan ____________ di kawasan ini.

d) Abad ke-13 Muncul industri _______________________________ di Santubong dan beberapa kawasan seperti
_______________, Bukit Sandong dan Kalka.

e) Abad ke-14 Kesultanan ______________________ yang menguasai beberapa wilayah di Sarawak dan juga
pengaruhnya ke kawasan ______________ Borneo serta ________________________ Borneo.

f) Abad ke-15 Kemunculan Kesultanan _____________ telah meningkatkan kegiatan perdagangan di utara Sabah.

g) Abad ke-19 Kuasa kedua-dua kerajaan iaitu Kesultanan Melayu Brunei dan Kesultanan Sulu semakin lemah
berikutan persaingan dengan ___________________

10.2 Kemunculan Pemerintahan Tempatan
1. Lengkapkan peta kedudukan pemerintahan tempatan awal yang wujud di Sarawak.

a) Sawaku c) Kalka d) Melano

b) Samadong e) Saribas

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat 51

2. Berdasarkan peta di bawah, lorek atau warnakan kawasan pemerintahan tempatan mengikut kedudukannya. TP 2

LAUT LAUT Peta kedudukan pemerintahan tempatan di Sabah
CHINA SULU Petunjuk
SELATAN
Kawasan Wakil Brunei

Kawasan Kepimpinan Kesukuan

Kawasan Wakil Sulu

LAUT Kawasan Ketua Bebas
SULAWESI

10.3 Kegiatan Ekonomi Masyarakat Sarawak dan Sabah TP 3
1. Lengkapkan jadual di bawah berkaitan lokasi kegiatan ekonomi masyarakat di Sarawak dan Sabah.

i) Kegiatan Ekonomi Masyarakat Sarawak

Lokasi Kegiatan Ekonomi Kaum
a) Pesisir

Pantai 

b) Lembah 
Sungai

c) Pedalaman 





ii) Kegiatan Ekonomi Masyarakat Sabah

Lokasi Kegiatan Ekonomi Kaum
a) Pesisir 52

Pantai 

b) Lembah 
Sungai

c) Pedalaman 






Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

10.4 Keunikan Masyarakat Bumiputera Sarawak dan Sabah

1. Isikan tempat kosong tentang masyarakat bumiputera yang terdapat di Sarawak dan Sabah
a) Kaum ______________ berasal dari Sungkung, Kalimantan dan kemudiannya berhijrah ke selatan Sarawak.
Y

b) __________________ terdiri daripada pelbagai kaum yang mendiami pedalaman Sarawak. Contoh kaum tersebut
ialah Kayan, Kenyah, Penan dan Punan.
O

c) Kaum _____________ berasal dari Sungai Kapuas dan kemudiannya menetap di hulu Sungai Batang Lupar.
B

d) Kehadiran kaum __________ bermula daripada kemunculan kerajaan-kerajaan awal di Sarawak sekitar abad keenam.
Y

e) Kaum ___________ sejak dahulu lagi telah menetap di kawasan tengah Sarawak.
L

f) ____________ ____________ kebanyakannya tinggal di Sungai Kinabatangan, Sungai Sugut, Sungai Paitan dan
Sungai Labuk.
OI

g) Kebanyakan kaum __________________ tinggal di Papar, Penampang, Tuaran, Tambunan dan Ranau. Nama kaum
ini diberi oleh orang Brunei yang membawa maksud petani dalaman.
KN

h) Kaum ________________ berasal daripada Kepulauan Sulu yang menetap di pantai timur Sabah.
K

i) Nama kaum ______________ membawa maksud orang bukit atau pedalaman pergunungan yang terpencil.
M

j) Keunikan kaum ________________ ialah mereka sangat mahir menunggang kuda.
U

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat 53

2. Lengkapkan peta minda di bawah berkenaan kepentingan sungai kepada masyarakat di Sarawak dan Sabah.

TP 4

Kepentingan Sungai Kepada Masyarakat Sarawak dan Sabah

a) b) c)

d) e) f)

3. Cari perkataan tersembunyi mengenai kesenian, perayaan dan tarian yang diwarisi oleh masyarakat Sarawak dan Sabah.

TERENDAK L B

PLEPA A IA
S M PM

SU T T B IB

U AA O AA TA

MK K T M I R I NGAA

A UE T G G NZ

Z M AN A UO

A B AY J GN

B E RMU K U N U EAA

LOVAN I D NT M

a) ___Puakumbu__ ialah hasil kerja kaum Iban yang diperbuat daripada kain kapas.
b) Kaum Rungus menggubah ______________________ dan menghasilkan selendang berwarna warni.
c) _________________ diperbuat daripada daun serdang dan dihasilkan oleh kaum Bajau/ Sama.
d) Kaum Melanau memakai penutup kepala yang dipanggil _________________ untuk kerja-kerja harian dan adat-adat

tertentu.
e) Tiang ___________ digunakan oleh Orang Ulu untuk melambangkan status masyarakat.
f) Kaum Iranum menghasilkan kain ___________ yang digunakan untuk membuat tanjak.
g) _____________ adalah sejenis bakul yang digunakan untuk membawa hasil kebun.
h) Masyarakat Iban mengadakan upacara ___________ semasa Gawak Dawai untuk menyatakan terima kasih kepada

tuhan

63

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat

BAHAGIAN C
[40 markah]

Jawab dua soalan sahaja.

5 Sistem pemerintahan beraja adalah sistem pemerintahan yang diamalkan oleh kerajaan Alam Melayu.
a) Jelaskan tentang sistem pemerintahan beraja :-

i) Kerajaan Angkor

ii) Kerajaan Srivijaya [6 markah]

b) Kerajaan Alam Melayu terkenal dengan hasil hutan dan hasil laut yang menarik minat pedagang asing untuk
mendapatkannya. Terangkan kegunaan hasil hutan dan laut yang terdapat di Kerajaan Alam Melayu.
[8 markah]

c) Mengapakah kita wajar menghargai hasil hutan dan laut yang terdapat di negara kita? [6 markah]

6 Hubungan luar amat penting bagi mencapai kegemilangan dan kesejahteraan Kesultanan Melayu Melaka.

a) Jelaskan peranan pelabuhan Melaka sebagai pusat perdagangan yang penting dalam urusan mengendalikan

perdagangan antarabangsa. [6 markah]

b) Terangkan hubungan luar yang terjalin antara Kesultanan Melayu Melaka dengan kerajaan luar Alam Melayu
[8 markah]

c) Apakah faedah yang diperoleh oleh Malaysia dengan menjalinkan hubungan luar seperti ASEAN.
[6 markah]

7 Kesultanan Perak merupakan salah satu kesultanan yang mempunyai kesinambungan daripada Kesultanan
Melayu Melaka.

a) Huraikan peristiwa bagaimana terbentuknya Kesultanan Perak? [8 markah]

b) Terangkan mengenai sistem pemerintahan Kesultanan Perak. [6 markah]

c) Mengapakah sifat kesetiaan yang ada pada tokoh seperti Tun Saban wajar dicontohi oleh masyarakat pada

masa sekarang? [6 markah]

8 Masyarakat di Sarawak dan Sabah terdiri daripada pelbagai kaum dan memiliki adat serta sosiobudaya yang unik.

a) Huraikan tentang kehidupan masyarakat bumiputera yang terdapat di Sabah. [8 markah]

b) Jelaskan kepentingan sungai kepada masyarakat di Sarawak dan Sabah. [6 markah]

c) Cadangkan langkah untuk memelihara sungai yang terdapat di Malaysia. [6 markah]

64

Belilah yang original untuk mendapat keberkatan ilmu @Cikgu Zulhazlia & Cikgu Mamat