รายงาน ผลการปฏิบัติโครงงานวิทยาศาสตร์ แสนสนุกสร้างภูเขาไฟลาวา ห้องเบญจมาศ จัดทำโดย นางปรียาภรณ์ หนองหล่าย ตำแหน่ง ครูวิทยฐานะครูชำนาญการ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กเทศบาลตำบลปัว อำเภอปัว จังหวัดน่าน
โครงงานวิทยาศาสตร์แสนสนุก สร้างภูเขาไฟลาวา การทดลองถือเป็นกิจกรรมที่ช่วยฝึกทักษะการคิดให้กับเด็กปฐมวัย เพราะในธรรมชาติเด็ก จะมีความอยากรู้อยากเห็น และตั้งคำถามกับสิ่งรอบตัวอยู่ตลอดเวลา ดังนั้น คุณครูสามารถช่วย ส่งเสริมให้เด็กได้ด้วยการหากิจกรรมทดลองวิทยาศาสตร์สนุก ๆ ให้เด็กได้ลองทำค่ะอย่างการทำ กิจกรรมทดลอง ภูเขาไฟลาวา ที่เด็ก ๆ จะได้สนุกจากการลงมือทำจริงทุกขั้นตอนด้วยตัวเองและยังช่วย กระตุ้นให้เด็ก ๆ เกิดความสนใจ ได้พัฒนาสติปัญญาและเกิดความคิดสร้างสรรค์ ทั้งนี้ การทดลองยัง ช่วยฝึกทักษะการสังเกตและทักษะการลงความเห็นผ่านการทดลองปฏิกิริยาทางเคมีที่น่าทึ่งอีกด้วย วัสดุและอุปกรณ์สำหรับการทดลอง ๑.ดินน้ำมันหรือแป้งโด ๒.เบคกิ้งโซดา ๓.น้ำส้มสายชู ๔.ขวดน้ำพลาสติก ๕.สีน้ำหรือสีผสมอาหาร ๖.ช้อน ๗.ถาดหรือจานรอง (สำหรับทำเป็นฐานของภูเขาไฟ) ๘.ภาชนะสำหรับผสมสีกับน้ำส้มสายชู ขั้นตอนการทดลอง 1. ก่อนเริ่มการทดลองครูแนะนำวัสดุและอุปกรณ์ที่จะใช้ทำการทดลอง เพื่อให้เด็กเกิดความ สนใจแล้วถามเด็ก ๆ ถึงการทดลองในครั้งนี้ ว่าจะทำอะไร และสิ่งที่เกิดขึ้น เกิดขึ้นได้อย่างไร พร้อมจด บันทึกคำตอบไว้เพื่อดูพัฒนาการของเด็กในการทดลองครั้งต่อไป 2. หลังจากพูดคุยกับเด็ก ๆ แล้ว เราก็มาทำภูเขาไฟจำลองกันค่ะ โดยให้เด็ก ๆ นำขวดน้ำ พลาสติกมาวางบนถาดหรือจานรอง จากนั้นใช้ดินน้ำมันแปะตามขวดน้ำให้เป็นรูปทรงของภูเขาไฟ (ให้ เริ่มแปะดินน้ำมันจากฐานหรือจานรองไปถึงขอบปากขวดค่ะ) ซึ่งในขั้นตอนนี้คุณครูหรือผู้ปกครอง สามารถให้เด็ก ๆ ตกแต่งภูเขาไฟตามจินตนาการได้เลยค่ะ 3. หลังจากทำภูเขาไฟจำลองเสร็จแล้ว ให้เด็ก ๆ ใช้ปิเปตต์หรือไซริงค์ฉีดยาดูดสีผสมอาหารมา ผสมกับน้ำส้มสายชู โดยกะปริมาณน้ำส้มสายชูให้ให้เกินครึ่งขวดน้ำที่ใช้ทำภูเขาไฟนะคะ เพราะถ้าใส่ น้ำส้มสายชูน้อยเวลาที่ลาวาพุ่งออกมาจะไม่ค่อยสูงและทำให้ปริมาณของลาวาที่ไหลออกมาค่อนข้าง น้อย
4. นำน้ำส้มสายชูที่ผสมกับสีผสมอาหารเสร็จแล้ว เทลงไปในภูเขาไฟจำลองที่เตรียมไว้ ทั้งนี้ คุณครูหรือผู้ปกครองต้องคอยระวังไม่ให้เด็กเทน้ำสีหกด้วยนะคะ 5. แล้วก็มาถึงขั้นตอนที่ตื่นเต้นและสำคัญที่สุด นั้นคือการเทเบคกิ้งโซดาลงไปในภูเขาไฟค่ะ ซึ่ง เบคกิ้งโซดาจะทำปฏิกิริยากับน้ำส้มสายชูที่เราเทไว้ก่อนหน้านี้ ทำให้เกิดควันและมีลาวาไหลออกมา จากภูเขาไฟของเรานั้นเองค่ะ ในการทดลองภูเขาไฟลาวา ครูสามารถให้เด็กเทเบคกิ้งโซดาได้เรื่อย ๆ จนกว่าน้ำสายชูภายในภูเขาไฟจะหมดหรือส่วนผสมทั้ง 2 อย่างจะหมดปฏิกิริยาค่ะ ในการเทบางครั้ง ลาวาอาจไม่ได้ปะทุขึ้นมาทันที ครูสามารถใช้โอกาสนี้ในการสอนเด็ก ๆ ให้รู้จักเรียนรู้การรอคอยได้อีก ด้วยค่ะ สิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับการทำกิจกรรมคือ การเปิดโอกาสให้เด็กได้เล่นและคิดอย่างมีอิสระ ให้ เด็กเรียนรู้สิ่งต่าง ๆ ผ่านการลงมือทำ เรียนรู้ที่จะแก้ปัญหาด้วยตัวเอง โดยคุณครูหรือผู้ปกครองมีหน้าที่ คอยให้คำแนะนำกับเด็ก รวมถึงคอยดูแลความปลอดภัยของเด็กในทุกขั้นตอนด้วยนะคะ เด็ก ๆ จะได้ สนุกและเรียนรู้อย่างเต็มที่ เพื่อพัฒนาที่ดีของเด็กต่อไป ข้อควรรู้ ปฏิกิริยาเคมีที่เกิดขึ้น เป็นผลจากการทำปฏิกิริยาทางเคมีระหว่างเบคกิ้งโซดา(ด่าง/เบส)และ น้ำส้มสายชู(กรด)ทำให้เกิดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ แล้วก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่ดันตัวออกนี้เองที่ทำ ให้เกิดภูเขาไฟลาวาของเรานั้นเองค่ะ
ภาคผนวก
ครูแนะนำอุปกรณ์ในการทดลอง
ครูแนะนำอุปกรณ์ในการทดลอง
ให้เด็กมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมการทดลอง
ให้เด็กมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมการทดลอง
ให้เด็กมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมการทดลอง
เริ่มการทดลองโดยการเทน้ำส้มสายชูลงไปเด็กๆสังเกตการเปลี่ยนแปลง
เด็กได้สังเกตการเปลี่ยนแปลงการเกิดระเบิดลาวา
เด็กได้สังเกตได้ทดลองได้เห็นการเปลี่ยนแปลงการเกิดฟองน้ำไหลออกมาจากภูเขา