ศัพท์ทางทัศนศิลป์

ที่ใช้ในการบรรยายผลงาน หน ่ วยการเร ี ยนร ้ ู ท ี ่ ๒

ตัวชี้วัด บรรยายจ ุ ดประสงคแ ์ ละเน ้ ื อหาของงานทศ ั นศ ิ ลป์ โดยใช้ศัพท์ทางทัศนศิลป์ (ศ 1.1 ม.4-6/2)

ผง ั สาระการเร ี ยนร ้ ู ศ ั พท ์ ทางท ั ศนศ ิ ลป์ ที่ใช้ในการบรรยายผลงาน ศัพท์ทางทัศนศิลป์ ตว ั อยา ่ งการบรรยาย ผลงานทัศนศิลป์ โดย ใช้ศัพท์ทางทัศนศิลป์

ศ ั พท ์ ทางทศ ั นศ ิ ลป์ การเร ี ยนร ู ้ เก ี ่ ยวกบ ั ศพ ั ทท ์ างทศ ั นศ ิ ลป์ น ้ น ั กเ ็ พ ื ่ อใหผ ้ เ ู ้ ร ี ยนไดเ ้ ขา ้ใจเน ้ ื อหาและจ ุ ดประสงค ์ ของผลงานทางทัศนศิลป์ ดง ั น ้ ี การแกะสลัก (Carving) เป็ นวิธีการสร้างงานประติมากรรม โดยวัสดุ เช ่ น ไม ้ ห ิ น หร ื องาชา ้ ง มาตด ั ขุดแกะ หร ื อสกด ัใหเ ้ป็ นร ู ปท ี ่ ตอ ้ งการ

เป็ นกรรมวิธีพิมพ์ภาพ อยา ่ งหน ่ ึ งท ี ่ พฒ ั นาจาก การพิมพ์ลายฉลุโดยใช้ผ้าไหม เป็ นแม ่ พ ิ มพ ์ กลวิธีพิมพ์ผ้าไหม (Silk Screen) เป็ นการถ ่ ายแบบ จากงานประติมากรรม ต้นแบบ การหล่อ (Casting)

สร ้ างข ้ึ นมาจากด ิ น ห ิ น แร ่ ธาต ุ ต ่ าง ๆ ใหเ ้ป็ นร ู ปทรงตาม ตอ ้ งการแลว ้ ผา ่ นกรรมวธ ิี การเผา เพ ื ่ อใหเ ้ ก ิ ดความแขง ็ แกร ่ ง เครื่องปั้นดินเผา (Ceramic) การลงค ่ าน ้ า ํ หนก ั ความอ ่ อน-แก ่ ของแสง-เงา ถูกต้องตามธรรมชาติ ค่าของแสงและเงา (Chiaroscuro : คีอาร์รัสคิวโร)

คือ ภาพเขียนสีที่ศิลปิ นสร้างสรรค์ข ้ึ นดว ้ ย ประสบการณ์ทางสุนทรียภาพ และ ทก ั ษะความชา ํ นาญดว ้ ยส ี ชน ิ ดต ่ าง ๆ จิตรกรรม (Painting) จังหวะ (Rhythm) คือ การจัดวางองค์ประกอบให้มี ความสัมพันธ์ และเชื่อมโยง ต ่ อเน ื ่ องกน ั

เป็ นส ่ วนประกอบของภาพ ท ี ่ ปรากฏใหเ ้ ห ็ นวา ่ อยไ ู ่ กลส ุ ด ซ ่ ึ งเป็ นส ่ วนเสร ิ มจ ุ ดสนใจ ใหเ ้ ด ่ นชด ั และสวยงามข ้ึ น ฉากหลัง (Background) หรือความสมดุล คือ หลักการจัดองค์ประกอบของ ภาพใหร ้ ู ้ส ึ กม ี น ้ า ํ หนก ั เท ่ า ๆ กน ั ท ้ ง ั สองขา ้ ง ด ุ ลยภาพ (Balance)

งานศิลปะที่รับรู้จากการ มองเห็นได้ด้วยสายตา ตราสัญลักษณ์ (Logo) ท ั ศนศ ิ ลป์ (Visual Art) หรือ Logo ตด ั มาจากคา ํ วา ่ Logotype หมายถึง เครื่องหมาย ตราสัญลักษณ์ซึ่งใช้สื่อ ความหมายเฉพาะส ่ วนราชการ ม ู ลน ิ ธ ิ สมาคม บริษัท ห้างร้าน ฯลฯ อาจเป็ นตัวอักษรหรือรูปภาพ หร ื อท ้ ง ั 2อยา ่ งประกอบกน ั

การเข ี ยนภาพบนพ ้ ื นระนาบ (2 มิติ) ให้ดูเป็ นภาพ 3 มิติ หรือ แสดงให้เห็นระยะใกล้-ไกลได้ ทัศนียภาพวิทยา (Perspective) นํ้าหนัก (Value) ระดบ ั ความอ ่ อน-แก ่ ของสีดําหรือสีอื่น ๆ หรือแสง-เงา

ค ื อลก ั ษณะภายนอกของส ิ ่ งต ่ าง ๆ ซึ่งสามารถสัมผัส จับ หรือมองเห็น ด้วยสายตาและทา ํใหเ ้ ก ิ ดความร ู ้สึก ถ ึ งลก ั ษณะของพ ้ ื นผว ิ น ้ น ั ๆ พื้นผิว (Texture) งานศิลปกรรมที่สร้างเป็ นรูปทรง 3 มิติ ดว ้ ยวธ ิี การป ้ ั น การแกะสลก ั สามารถมองไดร ้ อบตัว ประติมากรรม (Sculpture)

ภาพทิวทัศน์ทางทะเล (Seascape) เป็ นแฟ้มหรืออัลบัมที่ใช้ รวบรวมผลงานส ่ วนตว ั แฟ้มสะสมผลงาน (Portfolio) เป็ นผลงานศิลปะด้านจิตรกรรม วาดเส้น ภาพพิมพ์ ที่สร้างสรรค์ข ้ึ น จากเรื่องราวและบรรยากาศของทะเล ในม ิ ต ิ ของกาลเวลาต ่ าง ๆ กน ั

ภาพทิวทัศน์ทางบก (Landscape) เป็ นศิลปะประเภทงานจิตรกรรม วาดเส้น หรืองานอื่น ๆ ที่แสดงทัศนียภาพ ของภูมิประเทศที่ปรากฏตามธรรมชาติ ภาพร่าง (Sketch) ภาพที่เขียนด้วยดินสอ ปากกา พก ู ่ น ั อยา ่ งคร ่ าว ๆ ใชเ ้ วลาไม ่ นาน เข ี ยนดว ้ ย ความรวดเร็ว

ใชว ้ส ั ด ุ ส ิ ่ งของ ส ิ ่ งประดิษฐ์ หร ื อส ิ ่ งท ี ่ ม ี อยใ ู ่ นธรรมชาต ิมาจัดเป็ น แบบห ุ ่ นน ิ ่ ง ใหศ้ิ ลปิ นสร ้ างสรรค์ด้วย หลักทางสุนทรียศาสตร์ คือ การวาดภาพด้วยเส้นดินสอ ปากกาแท ่ งถ ่ าน (charcoal) ให้เสร็จ สมบ ู รณ ์ในตว ั เอง หร ื ออาจจะเป็ นภาพร ่ าง เพื่อการเขียนภาพระบายสี (painting) ภาพห ่ ุ นน ิ ่ ง (Still Life) ภาพวาดเส้น (Drawing)

ม ี ลก ั ษณะความน ู นท ี ่ ส ู งข ้ึ นมา จากระดบ ั พ ้ ื นหลง ั เพ ี ยงเลก ็ นอ ้ ย ท ้ ง ั น ้ ี เพ ื ่ อใหแ ้ สงและเงาเป็ นส ิ ่ งช ่ วยเนน ้ โดยปกติจะเน้นที่ใบหน้าครึ่งตัว หรือเต็มตัว ร ู ปน ู นต ํ ่ า (Bas-Relief) ร ู ปคนเหม ื อน (Portrait)

ส ิ ่ งท ี ่ ม ี ความหนาท ึ บ มีลักษณะเป็ น 3 มิติ พ ้ ื นท ี ่ ท ี ่ เก ิ ดจากการนําเส้น มาประกอบกน ั ม ี 2 มิติ ร ู ปทรง(Form) ร ู ปร ่ าง (Shape)

ค ื อ พ ้ ื นท ี ่ ราบเร ี ยบท ี ่ แผข ่ ยาย ออกไป มี 2 มิติ คือ ความกว้าง และความยาว มีลักษณะความนูนที่สูงจากระดับ พ ้ ื นหลง ั อยา ่ งนอ ้ ยก ่ ึ งหน ่ ึ งของร ู ปน ้ น ั ระนาบ (Plane) ร ู ปน ู นส ู ง (High-Relief)

ค ื อวงกลมท ี ่ จด ั เร ี ยงส ี ต ่ าง ๆ ไว้ตาม ทฤษฎ ีประกอบดว ้ ยส ี อ ุ ่ น (Warm Tone) และสีเย็น (Cool Tone) คือ ผลงานศิลปะที่มนุษย์สร้างข ้ึ นดว ้ ย ความบร ิ ส ุ ทธ ์ ิใจไดร ้ั บแรงบน ั ดาลใจและ ประทบ ัใจในธรรมชาต ิ และส ิ ่ งแวดลอ ้ ม วงสี (Colour Circle) วจ ิิ ตรศ ิ ลป์ (Fine Art)

เป็ นงานศิลปะที่มีการตัดทอน ร ู ปทรงบางส ่ วนออกไปหร ื อดด ั แปลง ให้เปลี่ยนไปจากความเป็ นจริง เป็ นผลงานที่มนุษย์สร้างสรรค์ ข ้ึ นมาเพ ื ่ อตอบสนองอารมณ ์ ความประทับใจและแรงบันดาลใจจาก ความงามแห ่ งธรรมชาต ิ ศิลปะกึ่งนามธรรม (Semi-Abstract) ศิลปะ (Art)

ศิลปะที่แสดงถึงรูปลักษณ์ของ ส ิ ่ งต ่ าง ๆ ในธรรมชาต ิ และ ส ิ ่ งแวดลอ ้ มในร ู ปแบบเหม ื อนจร ิ ง ค ื อผลงานท ี ่ ศ ิ ลปิ นสร ้ างสรรคข ์้ึ นจาก ความคิดอิสระ มีการตัดทอน (Distrotion) จากธรรมชาติให้เหลือเพียงสัญลักษณ์ ที่สื่อความหมายเฉพาะตัวของศิลปิ น ศ ิ ลปะร ู ปธรรม (Realism) ศิลปะนามธรรม (Abstract)

ไดแ ้ ก ่ งานสร ้ างสรรคโ์ ดยฝี ม ื อชาวบ้าน ท ี ่ สร ้ างข ้ึ นเพ ื ่ อส ื บทอดประเพณ ีนิยม ม ี ลก ั ษณะเฉพาะตว ั ท ี ่ แตกต ่ างกน ัไป ในแต ่ ละทอ ้ งถ ิ ่ น ศิลปิ น (Artist) ศิลปะพื้นบ้าน (Folk Art) คือ ผู้สร้างสรรค์งานทัศนศิลป์

คือ ลักษณะความเข้มของแสง ท ี ่ สะทอ ้ นส ู ่ สายตา ปรากฏเป็ นส ี ต ่ าง ๆ สามารถกระตุ้นอารมณ์และมีอิทธิพล ต ่ อความร ู ้ส ึ ก เป็ นความร ู ้ส ึ กในค ุ ณค ่ าของ ความงดงาม ความไพเราะ ความรื่นรมย์จากธรรมชาติหรือ ผลงานศิลปะ สี (Colour) ส ุ นทร ี ยภาพ (Aesthetic)

คือ สีที่ให้ความรู้สึกร้อน ไดแ ้ ก ่ ส ี ม ่ วง ส ี ม ่ วงแดง ส ี แดง ส ี สม ้ แดง สีส้ม ส ี สม ้ เหล ื องไล ่ เร ี ยงไปจนถ ึ งส ี เหลือง ค ื อ ส ี ท ี ่ ใหค ้ วามร ู ้ส ึ กเยน ็ น ิ ่ ง สงบ ไดแ ้ ก ่ ส ี ม ่ วง ส ี ม ่ วงน ้ า ํ เง ิ น ส ี น ้าเงิน ํ ส ี เข ี ยวน ้ า ํ เง ิ น ส ี เข ี ยวและสีเขียวเหลือง ส ี อ ่ ุ น (Warm Colour) สีเย็น (Cool Colour)

เป็ นศ ิ ลปกรรมสมย ัใหม ่ ท ี ่ ผสมผสาน เช ื ่ อมโยงจนไม ่ อาจเร ี ยกวา ่ เป็ นตว ั งาน อยา ่ งหน ่ ึ งอยา ่ งใดโดยเฉพาะได ้ เสน ้ เก ิ ดจากการต ่ อกน ั ของ จ ุ ดบนพ ้ ื นระนาบอยา ่ งม ี ท ิ ศทาง เช ่ น เสน ้ ตรง เส้นโค้ง เส้นหยัก เส้น (Line) สื่อผสม (Mixed Media)

คือ ศิลปะที่ออกแบบ และผลิตเป็ นจํานวนมาก อ ุ ตสาหกรรมศ ิ ลป์ (Industrial Art) คือ การสร้างงานศิลปะหรือ การตกแต ่ งดว ้ ยส ี เพ ี ยงส ี เด ี ยวโดยทา ํให้ เก ิ ดค ่ าน ้ า ํ หนก ั ของส ี ต ่ างกน ั เอกรงค์ (Monochrome)

ต ั วอย ่ างการบรรยายผลงานท ั ศนศ ิ ลป์โดยใช ้ ศ ั พท ์ ทางท ั ศนศ ิ ลป์ เหต ุ แห ่ งวถ ิี ร ่ วมสมย ั ท ้ งปวง ั ลว ้ นเก ิ ดจากความสมด ุ ลท ี ่ บกพร ่ อง และมน ุ ษยน ์ ้ น ั มก ั จะม ี เหต ุ ผล ดง ั กล ่ าวท ี ่ เก ี ่ ยวเน ื ่ องไปกบความ ั อยากความตอ ้ งการในส ิ ่ งต ่ าง ๆ จนลําดับพัฒนาการของมันเองได้ ก ่ อเก ิ ดเป็ นอา ํ นาจแห ่ งความอยาก แนวความคิดในการสร้างผลงาน ‘ริน หมายเลข 2’ วราว ุ ฒ ิโตอ ุ รวงศ ์ , เทคนิคผสม, 2551

อา ํ นาจน ้ ีไดเ ้ป็ นพาหนะนา ํ ทางช ้ น ั ด ี แห ่ งทางม ื ดบอดที่สามารถ หลอกใหเ ้ ราเช ื ่ อวา ่ ส ิ ่ งท ี ่ เราเห ็ น ร ั บร ู ้ และสม ั ผส ั น ้ น ั ไดเ ้ป็ นส ิ ่ งท ี ่ จร ิ งแทแ ้ น ่ นอนท ี ่ ส ุ ด ท ี ่ เก ิ ดข ้ึ นแลว ้ เก ิ ดข ้ึ นอ ีกจนเป็ นปกติวิสัย จากแรงบันดาลใจ อันเป็ นผลกระทบจากสภาพสังคม วถ ิี ช ี วต ิ ร ่ วมสมย ั อน ั เป็ นผลสะทอ ้ นมาส ู ่ ร ู ปทรงสญ ั ลก ั ษณ ์ ผา ่ น ผลงานทัศนศิลป์ ที่สื่อสารถึงเหตุปัจจัยจากความอยาก ความ ต้องการของสังคมมนุษย์ในยุคปัจจุบัน ทัศนะโดย ปรีชา เถาทอง

อน ั เป็ นผลสร ุ ปท ี ่ ช ้ ีใหเ ้ ห ็ นถ ึ งแนวค ิ ด ค ่ าน ิยมที่หลงทาง อาจกล ่ าวไดว ้ า ่ ผลงานท ี ่ ช ื ่ อร ิ น หมายเลข2 ของนายวราวุฒิ โตอุรวงศ์ เป็ นผลงานสร้างสรรค์ที่สะท้อนแนวความคิด เจตนา จากจ ิ ตใตส้ า ํ น ึ กเป็ นผลงานสร ้ างสรรคท ์ ี ่ นา ํ เสนอเน ้ ื อหาสาระ ผา ่ นร ู ปลก ั ษณ ์ ทางทศ ั นศ ิ ลป์ ท ี ่ ตรงไปตรงมาตามเจตนาเบ ้ ื องล ึ ก ของศ ิ ลปิ น และผลงานช ิ ้ นน ้ ี ยง ั ส ื ่ อความหมายผา ่ นร ู ปทรง เรื่องราว และเทคนิควิธีการที่สมเหตุสมผล และเป็ นการสรุป เจตนาของศ ิ ลปิ น เป็ นคา ํ ตอบท ี ่ ช ้ ีประเดน ็ ของสง ั คมไทย ในยค ุ ปั จจ ุ บน ั อยา ่ งตรงไปตรงมาแบบสจ ั น ิ ยม

‘ร่างใหม่-กายเดิม’ พรรษา พ ุ ทธร ั กษา, สีอะคริลิกบนผ้าใบ กลไกของอา ํ นาจในปั จจ ุ บน ั เป็ นส ิ ่ งท ี ่ ม ิไดห ้ ยด ุ น ิ ่ งตายตัว หากแต ่ เป็ นประด ิ ษฐกรรมทางสง ั คมชน ิ ดหน ่ ึ งอน ั เป็ นยท ุ ธศาสตร์ที่ นา ํไปส ู ่ การครอบงา ํในร ู ปของความร ู ้ ความจร ิ ง ภายใตร ้ ู ปแบบของ วาทกรรมต ่ าง ๆ เพ ื ่ อทา ํใหเ ้ ก ิ ดการยอมร ั บจากสง ั คมในวงกวา ้ ง แนวความคิดในการสร้างผลงาน

อ ี กท ้ ง ั การผล ิ ตวาทกรรม ซ ่ ึ งม ี หนา ้ ท ี ่ พล ิ กแพลงเพ ื ่ อทา ํให้เรา มองไม ่ เห ็ นถ ึ งอา ํ นาจและอน ั ตรายรวมตลอดถ ึ งความน ่ าเกล ี ยด น ่ าสะพร ึ งกลว ั ท ้ ง ั ยง ั สามารถปกปิ ดธาต ุ แทค ้ วามหยาบกร ้ านไว้ ดว ้ ยการอา ํ พรางกลไกการทา ํ งานของอา ํ นาจไดอ ้ ยา ่ งแนบเน ี ยน เพื่อครอบคลุมและครอบงําความคิดและจิตใจของมวลชนให้ ตกอยภ ู ่ ายใตก ้ ระแสการสร ้ างมายาภาพ อน ั ส ่ งผลใหเ ้ อ ้ ื อประโยชน์ ต ่ อผม ู ้ี อา ํ นาจยง ิ ่ ๆ ข ้ึ นไป ทา ํใหท ้ ุ กส ิ ่ งท ุ กอยา ่ งผน ั เขา ้ส ู ่ ความ ไม ่ เท ่ าเท ี ยมกน ั ของมน ุ ษย ์

เน ้ ื อหาสาระดง ั กล ่ าวเป็ นแรงบน ั ดาลใจในการสร ้ างสรรค ์ ผลงานจิตรกรรมของข้าพเจ้า โดยการอุปมาอุปไมยด้วยภาพลักษณ์ ของสต ั วต ์ ่ าง ๆ ท ี ่ ม ี ลก ั ษณะเฉพาะ นา ํ มาเช ื ่ อมโยง ภาพน ้ ี ศ ิ ลปิ นสร ้ างสรรคด ์ ว ้ ยแนวค ิ ดจากการวเ ิ คราะห์ เชิงเปรียบเปรยอํานาจมืดของนักการเมืองสามานย์ที่สร้างภาพมายา และอา ํ พรางกฎ ระเบ ี ยบ กต ิ กา เพ ื ่ อเอ ้ ื อประโยชนแ ์ ก ่ พวกพอง ้ อยา ่ งมว ั เมาไร ้สต ิ จนทา ํใหส้ ง ั คมเก ิ ดวก ิ ฤตศร ั ทธาอน ั นา ํพาสังคม ไปส ู ่ ความไม ่ เท ่ าเท ี ยมกน ั ท ้ ง ั ท ี ่ โดยเน ้ ื อหาสาระของภาพ ท ั ศนะโดยธงช ั ยร ั กปท ุ ม

ศ ิ ลปิ นเนน ้ และแสดงออกโดยการนา ํ สต ั วต ์ ่ าง ๆ มาจด ั วาง องคป์ ระกอบท ี ่ ประสานสม ั พน ั ธ ์ กบ ั สภาวะแห ่ งธรรมชาติ ณ ด ิ นแดนท ี ่ เป็ นบรรยากาศของผน ื น ้ า ํ กวา ้ งใหญ ่ ส ีสันงดงาม ให้รู้สึกสะเทือนอารมณ์ในมิติของความฝันที่เหนือจริงของ สรรพส ิ ่ งและสรรพช ี วต ิ ของสต ั วท ์ ้ ง ั หลายท ้ ง ัปวงน ้ น ั เปร ี ยบดง ั การแสดงอา ํ นาจบาตรใหญ ่ ของแมงป่ องยก ั ษก ์ า ํลัง เขม ื อบก ิ นแมลงในจ ิ นตนาการส ี ชมพต ู ว ั อว ้ นใหญ ่ ม ี สตว์เล็ก ั สต ั วน ์ อ ้ ยพวกกบเข ี ยดต ่ างกระโดดหน ี ตายเอาตว ั รอด หว ั ด ิ ่ ง จมน ้ า ํ บา ้ ง บางตว ั กก ็ ระโดดทะยานไปในอากาศบา ้ ง

ซ ่ ึ งม ี ตน ้ ไมท ้ี ่ เห ี ่ ยวแหง ้โนม ้ ลา ํ ตน ้ เขา ้ หากน ั เสริมให้องค์ประกอบ ลงตว ั พร ้ อมกบ ั ใหค ้ วามร ู ้ส ึ กก ิ นใจในความร ่ วงโรยและเห ี ่ ยวเฉา เช ่ น ช ี วต ิในสง ั คมปั จจ ุ บน ั แมศ้ิ ลปิ นจะใหส้ี สน ั สอดสัมพันธ์ อยา ่ งสวยงามเพ ี ยงใด แต ่ สาระในการวางกรอบความค ิ ด ท ี ่ เป็ นประเ ด ็ นหล ั กส ํ าค ั ญน ้ ั น ได ้ส ่ องสะท ้ อนให ้ เห็ น ความสามารถของศ ิ ลปิ นในการสร ้ างสรรค ์ ผลงานได ้ อย ่ าง สวยงามและม ี ค ุ ณค ่ าใหศ้ิ ลปะอยา ่ งด ี ยง ิ ่

ผง ั สร ุ ปสาระส ํ าคญ ั ศ ั พท ์ ทางทศ ั นศ ิ ลป์ ที่ใช้ในการบรรยายผลงาน ศ ั พท ์ ทางทศ ั นศ ิ ลป์ ม ี หลายคา ํ ศัพท์ การเข้าใจความหมายของคําศัพท์ จะทําให้เข้าใจผลงาน สามารถ ประเมินหรือวิจารณ์งานทัศนศิลป์ได ้