The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by baskorosukristiawan20, 2023-08-14 23:08:41

PANABASA 7 GASAL_merged

PANABASA 7 GASAL_merged

44 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL I. Wangsulana pitaken-pitaken ing ngandhap punika kanthi milih wangsulan a, b, c, utawa d ingkang koanggep leres ! 1. Tembung Pangkur kadadean saka… gatra. a. 6 c. 8 b. 7 d. 9 2. Tembang macapat sing duweni gatra 7 gatra antarane… . a. Pangkur, Durma, Kinanthi c. Durma, Pangkur, Sinom b. Dandanggula, Pangkur, Durma d. Durma, Pangkur, Asmarandana Tembang macapat kanggo mangsuli pitakon no 3-6 Deduga lawan prayoga myang watara reringa away lali ikut parabot satuhu tan kena tininggala tangi lungguh angadeg tuwin lumaku angucap meneng myang nendra duga duga aja kari 3. Guru wilangan lan guru lagu gatra kapindho tembang ing dhuwur… a. 11i c. 8 a b. 9a d. 7 a 4. Deduga lawan prayoga, prayoga tegese… . a. Pinter c. Ati ati b. Mungsuh d. Becik 5. Guru wilangan gatra pungkasan tembang ing dhuwur ana… a. 8 c. 10 b. 9 d. 11 6. Tembang ing dhuwur kadadean saka… gatra. a. 7 c. 9 b. 8 d. 10 7. wacane... a. Adhiku arep mulih c. Kangmasku wis mulih b. Bapak durung mulih d. Aku mulih gasik 8. wacane... UJI KOMPETENSI III


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 45 a. Adiku durung sekolah c. Nggawa kathok dawa b. Seneng sekolah d. Tuku gula jawa 9. Ing pasrawungan iku prayogane kudu ngetrapake… . b. Tata krama, sumugih, andhap asor c. Unggah-ungguh, subasita, empan papan c. Andhap asor, kumalungkung, grapyak d. Grapyak, tata krama, besengut 10. Pak guru, panjenengan mangga enggal kondur kula dherekaken. Ukara kasebut migunakake basa… . a. Krama lugu/ krama madya c. Ngoko alus b. Krama alus/krama inggil d. Ngoko lugu 11. Amarga kurang pangati ati adhik munggah andha tiba kepleset, awake banjur babak… . Tembung saroja ing gumathok kanggo nerusakake tembung kasebut yaiku… . a. Bundhas c. Lara b. Biru erem d. Tatu 12. Ing acara kasebut akeh putra… , lanang… Tembung yogyaswara kang trep kanggo nerusakake tembung kasebut yaiku… . a. Putri, wadon c. Lanang, wanita b. Wadon, kabeh d. Putri, kakung 13. Goleka ngelmu saakeh akehe pumpung isih enom supaya duwe seserepan akeh lan mumpangat. Tembung kacithak miring ing ukara kasebut tegese… . a. Pengetahuan c. Pengalaman b. Gawean d. Dhuwit 14. Siti adhine Jono. Anake Siti ngundang Jono yaiku … . a. Pakdhe c. Siwa b. Paklik d. Bapak 15. Joko duwe adhi jenenge Umar. Bojone Umar karo bojone Joko diarani… . a. Pripean c. Nak sanak b. Ipenan d. Ipe 16. Ing ngiosor iki ora kalebu tata kramane micara marang wong liya yaiku… . a. Polatan sumeh, sumringah ora mbesengut. b. Menawa guneman sing cetha, alus, aja nglarani atining wong liya. c. Miliha tembung sing becik, ora kasar. d. Micara ora migunakake unggah-ungguh. 17. Nindakake tata krama ing masarakat iku prayogane … . a. Didhasari saka pakulinan kawit cilik c. Diterapake sanajan abot atine b. Marang wong sing durung dikenanal d. Dikulinakake supaya akeh rejekine 18. Awake dhewe yen kepenging diurmati uga kudu gelem ngajeni lan ngurmati wong liya. Pratelan kang trep kanggo nggambarake kahanan ing dhuwur yaiku… . a. Ajining dhiri gumantung saka lathi c. Becik ketitik ala ketara b. Ajining raga saka busana d. Ajining kabegjan saka kabecikan


46 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 19. Menawa matur marang wong tuwa iku prayogane bisa nganggo unggah ungguh kang trep. Tembung kagaris kandel tegese… . a. Becike c. Kala kalane b. Luwese d. Lumrahe 20. Nalika micara marang wong tuwa karo micara marang kancane iku beda. Kang mbedakake bab kasebut yaiku… . a. Cara micarane c. Apa sing diaturake b. Unggah-ungguhe d. Solah bawane II. Wangsulana pitakon pitakon ing ngisor iki kanthi patitis ! 1. Paugerane tembang macapat iku ana 3 antarane… . 2. Tibaning swara a,i,u,e,o, ing pungkasaning tembang macapat iku diarani… 3. Tembang Pangkur iku kedadean saka… gatra. 4. Deduga lawan prayoga. Tembung prayoga kosok balene… . 5. Ibu wis lunga menyang kantor mau esuk. Ukara kasebut owahana dadi basa ngoko alus… . 6. , unine… . 7. Menawa srawung karo wong tuwa prayogane migunakake basa… 8. Pak, saiki kowe dikon ibu mangan. Menawa matur marang Bapak unine… . 9. wacane… . 10. Bisa ngetrapake marang basa utawa busana kang dianggo ing sawijining acara iku bisa diarani… . III. Pitakon-pitakon ing ngisor iki wangsulana kanthi cetha ! 1. Tulisna paugerane tembang macapat Pangkur ! Wangsulan : ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 47 2. Tulisna tatakramane micara ing pasrawungan , 4 wae ! Wangsulan : ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ 3. Apa tegese Ajining diri gumantung saka lathi ajining raga saka busana ! Wangsulan : ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ 4. Terangna tegese susur galur kulawarga ing ngisor iki : a. Ipe : b. Pripean : c. Canggah : Wangsulan : ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ 5. Apa sing kogerteni bab Yogyaswara lan wenehana tuladhane 3 ! Wangsulan : ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................ ........................................................................................................................................


48 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL PENGETAHUAN Kompetensi Dasar: Memahami isi teks cerita pengalaman Indikator: Membaca pemahaman teks cerita pengalaman Menjawab pertanyaan tentang isi teks cerita pengalaman. Menceritakan kembali isi bacaan cerita pengalaman A. Mangerteni Teks Cerita Pengalaman Saben wong mesthi duwe cerita pengalaman kang beda beda gumantung saka akeh sethithike pengalaman wong kasebut. Pengalaman iku isine bisa lucu,medeni, nyenengake, sedhih, lan nabet utawa berkesan. Sampeyan para siswa pumpung isih enom, mangga padha golek pengalaman saakeh-akehe aja wedi nyoba lan nindakake samubarang pengalaman apa bae amarga bab kasebut bisa nambahi kawruh lan WULANGAN 4 CERITA PENGALAMAN TUJUAN PEMBELAJARAN Diharapkan siswa dapat : 1. Menceritakan kembali cerita pengalaman 2. Menemukan pesan atau amanat yang bisa diambil 3. Menjawab pertanyaan yang berkaitan dengan isi bacaan 4. Mengidentifikasi bahasa yang digunakan. 5. Menjelaskan dan memberikan contoh jenistembung. 6. Memahami dasanama dan memberikan contohnya. 7. Memahami contoh contoh tembung panggandheng 8. Memahami jenising ukara dan penerepannya dalam kalimat


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 49 seserepanmu. Nanging, kudu digatekake sing baku pengalamanmu kasebut ora nerak aturan ukum lan agama. I. Maca Teks Cerita Pengalaman Supaya genah lan ngerti kaya ngapa cerita pengalaman iku, ing ngisor iki wis kacawisake teks wacana pengalaman mula mangga diwaca kang premati ! Gb: Gambar Sekaten ing Alun alun Kidul Ngayogyakarta NONTON SEKATEN Kanca-kancaku kabeh ing kalodhangan iki aku arep alam-alaman crita rikala aku ndeleng satunggaling pahargyan agung ana ing kraton Ngayojakarta Hadiningrat. Pahargyan kuwi dianakake saben taun ana ing wulan Jawa kang arane Mulud utawa wulan Hijriyah kang arane wulan Robi’ulawal. Papane manggon ana ing alun-alun lor utawa ana ing sangarepe kraton Ngayojakarta Hadiningrat. Pahargyan kuwi arane Sekaten. Pahargyan kuwi dianakake kanggo mengeti wiyosan Dalem Kanjeng Nabi Muhammad SAW. Wong-wong ana uga kang padha ngarani Grebeg Mulud amarga pahargyan kuwi dianakake ana ing wulan Mulud. Grebeg kuwi wiwitane dianakake kanggo ngundang para warga supaya kumpul ana ing alun-alun. Ing sacedhake alun-alun utawa sakulone kraton Ngayojakarta ana mesjid kang arane mesjid Agung. Ana ing cedhak mesjid diunekake gamelan saprangkat kang ditabuh. Para warga padha seneng ngrungokake gamelan kuwi, banjur padha nyedhak ana ing mesjid. Sadurunge mlebu mesjid wong-wong didhawuhi supaya wudhu ana ing kulah kang wis dicawisake banjur padha diwarahi ngucap Syahadatain kang dibantu dening pak kyai kang ana ing mesjid.


50 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL Tembung Syahadatain utawa Syahadat loro iku tegese paseksen menawa ora ana Gusti kang disembah kejaba mung Allah SWT lan paseksen menawa nabi Muhammad SAW iku rosul utawa utusane Allah SWT. Saka tembung Syahadatain iku banjur wong-wong Jawa wektu kuwi anggone ngucapake durung fasih mula diucapake Sekaten. Dadi tembung Sekaten iku saka tembung Syahadatain utawa maca Syahadat loro. Tempuking gawe ana ing pahargyan Sekaten kuwi tanggal 12 Mulud utawa Robi’ulawal. Ananging sadurunge tekan tempuking gawe ing papan kono wis rame banget malah jejel riyel akeh wong –wong kang padha nonton. Ing papan kono uga ana kang kanggo dodolan maneka warna dagangan umpamane sandhangan, jajanan, asil industri, elektronik, dolanan bocah cilik lan liya-liyane. Tontonan kuwi anggone bukak wiwit jam siji awan tekan jam rolas bengi. Kejaba ana wong dodolan, uga ana pengajian kang disiarake nganggo mikrophone. Wong-wong kang padha teka ana ing kono, kejaba nonton uga padha ngrungokake pengajian kang disiarake mau. Kang ngisi pengajian ana ing Sekaten kuwi ora mung kyai siji thok nanging ganti-ganti saben bengine. Tekan tempuking gawe yaiku tanggal 12 Mulud utawa 12 Robi’ulawal ana kirab saka kraton. Wong-wong padha kumpul jejel riyel saperlu arep ndeleng para prajurit kang ngasta gunungan. Wong kang saka njaba kutha Ngayojakarta uga ana. malah ana kang wis tekan kono wiwit sorene. Amarga menawa tekane ndadak tundhane ora oleh panggonan ngarep. Wondene gunungan iku isine jajanan tradhisional, woh-wohan, lan janganan kang dironce banjur ditata ditempelke dadi siji kang wujude kaya gunung, mula diarani gunungan. Wondene gunungan kuwi diarak saka kraton lan tumuju ing mesjid sacedhake kraton Ngayojakarta yaiku mesjid Agung. Satekane ing latare utawa ngarepe mesjid banjur padha dadi rebutan para warga. Wah grengseng banget pokoke pahargyan sekaten kuwi. Gamelan kang ana ing sacedhake mesjid isih muni terus kanggo ngiringi arak-arakan gunungan kuwi saengga nambahi grengsenging pahargyan Sekaten. Tegesana tembung ngisor iki banjur gawenen ukara liyane! Pahargyan :.....................ukara: …………………………............................………………………. Grengseng :…………………..ukara: …………………………............................………………………. Tundhane :…………………..ukara: …………………………............................………………………. Jejel riyel :…………………..ukara: …………………………............................………………………. Gunungan :…………………..ukara: …………………………............................………………………. Diarak :…………………..ukara: …………………………............................………………………. Dicawisake :…………………..ukara: …………………………............................………………………. Tundhane :…………………..ukara :…………………………............................……………………… GLADHEN


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 51 Golekana basa kramane tembung-tembung ing ngisor iki ! - Dianakake : .................................... - Gawe : .................................... - Diarani : .................................... - Menawa : .................................... - Disiarake : .................................... - Ngarepe : .................................... - Diunekake : .................................... - Rebutan : .................................... - Ngrungokake : .................................... - Ngucapake : .................................... - Panggonan : .................................... - Ndeleng : .................................... - Sacedhake : .................................... - Diwarahi : .................................... - Satekane : ................................... - Kutha. : .................................... - Sadurunge : .................................... - Isine : .................................... - Umpamane : .................................... - Kumpul : .................................... Wangsulana pitakonan ngisor iki banjur gawenen ukara liyane! 1. Pahargyan Sekaten iku dianakake saben pirang taun lan ana ing wulan apa? Wangsulan:…………………………………………………………….........................………………… 2. Sekaten iku dianakake kanggo mengeti apa? Wangsulan:…………………………………………………………….........................………………… 3. Sekaten utawa Grebeg kuwi wiwitane dianakake kanggo apa? Wangsulan:…………………………………………………………….........................………………… 4. Apa tegese tembung Syahadatain? Wangsulan:…………………………………………………………….........................………………… 5. Wong kang padha nyedhak mesjid sadurunge mlebu mesjid didhawuhi apa? Wangsulan:…………………………………………………………….........................………………… 6. Kapan tempuking gawe Sekaten iku? Wangsulan:…………………………………………………………….........................………………… 7. Kena apa wong kang omahe adoh saka Ngayoja tekane wis wiwit sore? Wangsulan:…………………………………………………………….........................………………… 8. Apa kang diarani gunungan iku? Wangsulan:…………………………………………………………….........................………………… 9. Gunungan iku diarak saka ngendi lan tumuju ing ngendi? Wangsulan:…………………………………………………………….........................………………… 10. Gunungan dadi rebutan nalika tekan ngendi? Wangsulan:…………………………………………………………….........................…………………


52 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL II. Jinising Tembung Jinising tembung ing basa Jawa iku ana 10 yaiku: 1. Tembung Kriya (kerja) tuladha: mlaku, tuku dodol, sinau, menek, nganggo. lsp. 2. Tembung Aran (benda) tuladha: meja, kayu, klambi, lemah, wit, brambang, lsp. 3. Tembung Kahanan (sifat ) tuladha: abang, lemu, kandel, adoh, lsp. 4. Tembung Katrangan/keterangan tuladha: cepet, suwe, cendhak, lsp. 5. Tembung Sesulih (ganti) tuladha: aku, iki, kuwi, lsp. 6. Tembung Wilangan (bilangan) tuladha: loro, sithik, bola – bali, lsp. 7. Tembung Panggandheng(hubung)tuladha: ing, saka, menyang, lsp. 8. Tembung Panyambung/sambung tuladha: lan, karo, jalaran, sebab, lsp. 9. Tembung Panguwuh (seru) tuladha: adhuh, wadhuh, wah, lsp. 10. Tembung Panyilah (artikel) tuladha: si, sang, ponang, lsp Tembung – tembung ing ngisor iki kalebu jinising tembung apa? 1. buku, sega, madu, lawang : ………………………………............................… 2. nyapu, nggarap, ngangkut : ………………………………............................… 3. papat, wira-wiri, pisan : ………………………………............................… 4. banter, alon, gelis : ………………………………............................… 5. dheweke, piyambake, panejenengan : ………………………………............................… 6. nglotek, mecel, nggudheg : ………………………………............................… 7. nanging, amarga, supaya : ………………………………............................… 8. gunung, kali, mega, kebo : ………………………………............................… 9. empuk, tipis, ijo, kuru : ………………………………............................… 10. sejinah, telungjinah : ………………………………............................… GLADHEN


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 53 III. Dasanama Dasanama yaiku tembung sing padha tegese Tuladha : srengenge : surya, raditya, arka, bagaskara,bagaspati. Gathukna tembung-tembung ing ngisor iki karo dasanama kang wis kacawisake! No Tembung Dasanama 1 Wasis, lebda, pana, trampil, widura Seneng 2 Griya, gubug, dalem, wisma, sanggar Klambi 3 Sekeca, mulya Omah 4 Wangsul, kondur, bali, Pinter 5 Batur, rewang, prajurit, andhahan Endah 6 Wukir, Aldaka, redi, semeru Slamet 7 Busana, rasukan, ageman, sandhangan Gunung 8 Ayu, edi peni, sulistya, apik, merak ati, Mulih 9 Remen, suka, tresna, asih Abdi 10 Rahayu, basuki, widodo, wilujeng, sugeng Kepenak IV. Tembung Panggandheng Tembung panggandheng yaiku tembung kang dadi panggandheng antarane tembung lan tembung, frasa lan frasa, klausa lan klausa utawa ukara lan ukara. Tuladha tembung panggandheng antarane : 1. Nggadhahi teges ngumpulake ; tuwin, saha, sarta, sumawana, lan 2. Teges pangarep-pangarep utawa pangajap; muga-muga, mbok menawa, supaya lsp. 3. Teges mratelakake kosok balen ; nanging, sanajan, ewa semono lsp. 4. Teges mratelakake sebab kedadeyan; sebab, karana, amarga, jalaran, nganti, wekasane lsp. 5. Teges mratelakake janggelaning tindak; menawa, yen, umpama, ing saumpama, angger lsp. 6. Teges lelakon utawa kedadeyan; yen, bilih lsp


54 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL Ukara –ukara ing ngisor iki ganepana kanthi milih pilihan kang wis sumadya ing sisih tengen ! No Ukara Pilihan 1. Sawise makarya ing manca negara wong kae uripe mulya apa apa - nganti kecukupan…., emane kawit saiki durung payu rabi. - angger 2. Saiki Mbah Urip…. garwane padha tindakan menyang candhi Prambanan. - amarga 3. Tumindaka sing luhur lan becik ya mas…….mengko uripmu kepenak. - ewa semono 4. …. Aku nggawa buku mau, aku mesthi ora diparingi tugas maneh saka pak - supaya guru. - menawa 5 Amarga konangan tumindak ora bener Ozi dithuthuki kancane…… - lan kelaran. - nanging - saengga 6. ….wedi mengko mundhak ora lulus, siswa siswi padha nindakakake les - bilih 7. Simbahku isih gerah…. saiki ora bisa ngrawuhi rapat ing desa. - mula 8. ……………ing taun 90an akeh wong kang durung duwe HP. - utawa 9. ….. Tumindakmu isih dibaleni kaya mangkono, Allah kang bakal mbales 10. Aku mempeng sinaune……. aku bisa entuk rangking 1 GLADHEN


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 55 Kompetensi Dasar : Menulisteks Pengalaman Indikator : Mampu menulis cerita pengalaman pribadi Mampu menceritakan kembali cerita pengalamn yang ditulis dengan bahasa yang baik. Mampu ngudhal ukara B. Nulis Cerita Pengalaman Carita ing ngisor iki wacanen kanthi premati ! BEDHUG PENDHAWA Gambar bedhug purworejo Kanca – kancaku kabeh aku arep nyaritakake marang kowe sawise aku melu rombongan jamaah masjid nganakake wisata ziarah. Salah sijine yaiku mampir ing bedhug kang wis kawentar gedhe dhewe sanuswantara malah kepara gedhe dhewe sadonya. Mangkene critaku ….Bedhug kang arane Bedhug Pendhawa utawa Bedhug Kyai Bagelen iku manggon ana ing serambi mesjid Darul Muttaqien. Satungaling mesjid Jami’ kang ana ing sakulone alun – alun kabupaten Purworejo, tlatah Jawa Tengah. Mesjid iku mapan ana ing sandhuwure lemah kang ambane udakara 8.825 m2 nganggo modhel arsitektur Jawa wujude Tanjung Lawakan kanthi lambang Teplok kaya mesjid Agung Kraton Sala. Mesjid iku dibangun ing dina Ahad surya kaping 16 April 1834 M, utawa candra kaping 2 wulan Besar taun Alip 1762 taun Jawa. Wondene ukurane bedhug yaiku dawane 292 cm, diameter perangan ngarep 194 cm, diameter perangan buri 180 cm, kelilinge ngarep 601 cm, kelilinge buri 564 cm. Perangan kang ditabuh digawe saka kulit bantheng. Bedhug Pendhawa kang gedhe iku digawe kanthi ancas kanggo ngundang wong muslim supaya padha nindakake sholat Jamaah ana ing mesjid lan nabuhe sadurunge adzan diwiwiti. Bedhug Pendhawa digawe awit saka dhawuhe bupati Purworejo kang kapisan yaiku Cakranegara I. Wondene kayu kanggo nggawe bedhug iku saka bongkot wit kayu jati cawang lima kang dijupuk saka ing tlatah dhusun Pendhawa, kelurahan Bragolan, kecamatan Purwodadi, kabupaten Purworejo. Wit kayu Jati cawang lima iku ngemu filsafat syahadat cacahe lima. Miturut critane wit jati kasebut wingit banget, nanging amarga agama Islam ora KETKERTRAAMMPILPANILAN


56 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL percaya karo tahayul, mula wit jati iku tetep ditegor, wekasanane ora ana apa – apa. Wong kang negor wit jati kang yuswane wis atusan taun iku kyai Irsyad utawa mbah Junus. Anggone nggawe bedhug iku ora gampang lan cepet, nanging suwe amarga pancen piranti tukang wektu iku ora kaya piranti tukang jaman saiki. Nanging amarga saka ikhtiyare, dongane, lan ridha saka Allah SWT, bedhug iku kasil rampung ana ing taun 1837. Bedhug iku tekan saiki isih kapajang ana ing serambi mesjid Darul Muttaqin kanthi apik. Menawa kanca – kanca arep ndeleng bedhug iku mampir wae karo sisan sholat. Jarwan saka: M. Imansyah Hadad Tegesana tembung ngisor iki banjur gawenen ukara liyane ! Udakara : …………………… ukarane : ………………………………………………………. Perangan : …………………... ukarane: ………………………………………………………... Ancas : …………………... ukarane: ………………………………………………………... Perangan : ……………………ukarane: ………………………………………………………... Ngemu : ……………………ukarane: ………………………………………………………... Piranti : ……………………ukarane : ……………………………………………………….. Ikhtiyar : ……………………ukarane : ……………………………………………………….. Wekasan : …………………...ukarane : ……………………………………………………...... Gladhen ! Coba tulisna carita pengalamanmu sing ora bisa kolalekake. Mangga bisa katulis migunakake basa ngoko alus kang trep karo unggah ungguh lan trep uga bab panulisan ejaane ! …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 57 I. Ngudhal Ukara Miturut Kalungguhane Tembung Ukara iku nduweni perangan ( bagian ) lan kalungguhane dhewe – dhewe, yaiku kang sinebut jejer, wasesa, lesan, lan katrangan. Gamblange mangkene: 1. Jejer : subjek Jejer utawa subjek yaiku perangane ukara kang dadi bakuning /punjering ukara utawa wong kang nindakake pagawean. 2. Wasesa: predikat Wasesa yaiku perangane ukara kang ngandharake jejer. Wasesa uga kalebu bakuning ukara sawise jejer utawa pagawean kang dilakoni. Adate nganggo tembung kriya ( kata kerja ). 3. Lesan: objek Lesan yaiku perangane ukara kang dikenani utawa nandhang saka pagaweane jejer utawa barang kang diener. Lumrahe kang dadi lesan iku tembung aran ( kata benda ) utawi tembung sesulih purusa ( kata ganti orang ). 4. Katrangan Katrangan yaiku mujudake perangane ukara kang ngandharake utawa njelasake babbab kang dikandhakake ing ukara nganti gamblang. Katrangan bisa nerangake jejer, wasesa, lan lesan. Dununge katrangan bisa mapan saenggon-enggon. Katrangan werna – werna, ana katrangan wektu, papan, cacah, lsp. Tuladha: 1. Aku mangan jagung mau esuk -------------- Akumanganjagungmau esuk. jejer wasesa lesan kat. wektu 2. Mengko bengi aku sinau maca --------------Mengko bengiakusinau basa Jawa. Kat. wektu jejer wasesa lesan 3. Basuni nganggo laptopku Basuni nganggolaptopku . jejer wasesa lesan Ukara ing ngisor iki udhalen manut kalungguhane tembung ! 1. Luwak mangan menthok ning kebon. Wangsulan:………………………………………………………………………………………… 2. Mas Fadli mau awan kelangan jaket. Wangsulan:………………………………………………………………………………………. 3. Nganggo piranti kuwi, Hikmatul ngrampungake gaweane. Wangsulan:………………………………………………………………………………………… GLADHEN


58 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 4. Aku menehi dhuwit limalas ewu. Wangsulan:………………………………………………………………………………………… 5. Ning ngarepan Marwiyah mesam - mesem. Wangsulan:………………………………………………………………………………………… 6. Kembang Kanthil ditandur Arif, dene kembang mawar ditandur Risma. Wangsulan:………………………………………………………………………………………… 7. Ibu ngaturi nyamping wernane ungu. Wangsulan:………………………………………………………………………………………… 8. Wayang iku digawe Syukron. Wangsulan:………………………………………………………………………………………… 9. Sarene Pakdhe ing lincak. Wangsulan:………………………………………………………………………………………… 10. Wingi sore ibu tindak Surabaya. Wangsulan:………………………………………………………………………………………… II. Golekana basa Krama Lugu lan Krama Aluse ( krama inggil ) tembung-tembung ing ngisor iki? No Basa Ngoko Basa Krama Lugu Basa Krama Alus No Basa Ngoko Basa Krama Lugu Basa Krama Alus 1. alis ……… ……… 11 kempol ……… ……… 2. ati ……… ……… 12 kuping ……… ……… 3. bathuk ……… ……… 13 lambe ……… ……… 4 bokong ……… ……… 14 mripat ……… ……… 5 brengos ……… ……… 15 pipi ……… ……… 6 cangkem ……… ……… 16 pundhak ……… ……… 7. geger ……… ……… 17 rambut ……… ……… 8 gulu ……… ……… 18 sirah ……… ……… 9 irung ……… ……… 19 tangan ……… …….... 10 janggu ……… ……… 20 untu ……… ………


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 59 I. Wangsulana pitakon pitakon ing ngisor iki kanthi milih pilihan a,b,c utawa d sing ko anggep bener ! 1. Nalika bapak … saking kantor , kula taksih nedha. Tembung kang trep kanggo nerusake ukara ing dhuwur yaiku… . a. wangsul c. kondur b. bali d. mulih 2. Hapsara-hapsari, siswa-siswi, dewa-dewi. Tembung tembung kasebut kalebu tuladha …. a. Rura Basa c. Tembung Garba b. Tembung saroja d. Yogyaswara 3. …. a. Kantor c. Sekolah b. Sawah d. Pasar 4. Aksara Jawa ngisor iki kang unine tuku gethuk ana ing …. a. c. b. d. 5. Ibukota negara Indonesia ing… a. c. b. d. 6. Sawise ngreski omah adhiku…. sinau ing kamar. Tembung panyambung kang trep yaiku… a. Utawa c. Lan b. Sanajan d. Banjur 7…. ora nggawa payung aku kudanan klebus. Tembung panyambung kang trep yaiku… a. Sanajan c. Menawa b. Amarga d. Mula 8. Ukara ing ngisor iki kang migunakake tembung panguwuh ana ing… . UJI KOMPETENSI IV


60 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL a. “Mas, gawanen manuk iku !” c. “Mas, semangka adhik akeh banget !” b. “Ibu arep menyang pasar “ d. “Adhuh, dhuwite lali ora digawa!” 9. Tembung kahanan ing ngisor iki ana ing… . a. Nggawa, rekasa c. Hp,tv b. Abot, akeh d. Ayu, apik 10. Bocah kuwi pancen wasis, diwenehi soal apa wae bisa nggarap. Tembung kacithak kanndel dasanamane… . a. Sregep, ngertian c. Pinter, lantip b. Tlaten, seneng d. Seneng, tlaten 11. Sandhangane mbaknyuku pancen apik banget ora ngira babar pisan jebul kancane akeh sing padha seneng. Tembung kacithak miring ing dhuwur dasanamane , kajaba… a. Busana c. Klambi b. Rasukan d. Pangganggo 12. Amargi sampun… simbah saged tindak tindak. Adhedhasar unggah-ungguhing basa Tembung kang trep yaiku… . a. Lega c. Kepenak b. Sekeca d. Mari 13. Ibu ngaturi ageman wernane biru. Miturut kalungguhaning tembung ukara ing dhuwur, lesan ana ing tembung… . a. Ibu c. Wernane biru b. Ngaturi d. Ageman 14. Ukara ing ngisor iki kang migunakake keterangan wayah/wektu ana ing ukara… . a. Aku durung sida plesiran. c. Esuk mau adhiku nanggis ngguguk. b. Adhik menyang pasar d. Siti nulis nganggo buku anyar. 15. Aku ndeleng satunggaling pahargyan agung ana ing kraton Ngayojakarta Hadiningrat. Pahargyan ngemu teges… . a. Tontonan c. Kumpulan b. Rame – rame d. Perayaan 16. Wah grengseng banget pokoke pahargyan sekaten kuwi. Tembung kagaris ngisor tegese… . a. Akeh c. Biasa b. Rame d. Kemruyuk 17. Cerita pengalaman kang ora bisa dilalekake uga kerep disebut pengalaman kang… . a. Nabet c. Lucu b. Nggilani d. Nyenengake 18. Cerita pengalaman iku prayogane bisa ditularake marang kanca utawa wong liya supaya bisa nambahi… .


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 61 a. Kanca c. Paseduluran b. Seserepan d. Umur dawa Wacan kanggo nggarap soal no 19-20 Sore iku aku mlaku mlaku ing sawah, dumadakan ora sengaja weruh ula ing sisih sikilku kiwa. Aku gilapen banget, ati iki tratapan ora karuan. Pengin rasane mbengok saseru-serune nanging aku sadhar ora ana wong sing bakal krungu bengokku iki. Jalaran kahanan katon sepi banget, kurang luwih jam 1 wengi wancine wong padha turu ngaso… 19. Miturut wacan ing dhuwur nerangake paraga aku duwe watak… . a. Kendel c. Kumendel b. Isinan d. Jerih 20. Cerita pengalaman ing dhuwur nerangake cerita… . a. Lucu c. Nyedhihake b. Horor d. Ngisinake II. Wangsulana pitakon – pitakon ing ngisor iki kanthi patitis ! 1. Duweni pengalaman iku bisa nambahi... . 2. Pahargyan kang dianakake ing wulan maulud yaiku... . 3. Pahargyan sekaten dianakake ing kraton.... 4. Bapak lenggah ing kursi. Wasesa ukara kasebut yaiku.... 5. Bapak kula boten ngerti menawi wonten sekaten.Tembung kagaris kandel basa kramane... . 6. Kawruhe bocah kuwi pancen dhuwur banget. Tembung kagaris kandel tegese... 7. Adhiku duweni carita pengalaman kang dadekake nggrantesing ati. Tembung kacithak miring tegese... . 8. Simbah durung sida ngombe kopi. Ukara kasebut basa kramane... . 9. Rahayu, basuki, widodo, wilujeng, sugeng. Tembung-tembung kasebut dasanamane... 10. ....


62 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL III. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi bener lan cetha ! 1. … kalebu wong ora duwe,…dheweke uripe kepenak banget. Tembung panyambung kanggo nerusakae ukara ing dhuwur yaiku… Wangsulan :…………………………………………………………………............................................ .......................................................................................................................................... 2. Nalika aku isih mangan gedhang goreng, ibuku kondur saka kantor ! Ukara ing dhuwur udhalen miturut kalungguhaning tembung ! Wangsulan :…………………………………………………………………............................................ .......................................................................................................................................... 3. Tulisen mawa aksara jawa ! Akeh warga padha kena virus corona Wangsulan :…………………………………………………………………............................................ .......................................................................................................................................... 4. Kutha Bali iku misuwur dadi kutha Dewata, akeh para wisatawan saka saindhenging tlatah ing Indonesia lan manca padha nekani ing papan wisata kasebut ! Tembung kagaris ngisor ing ukara ing dhuwur golekana dasanamane ! Wangsulan :…………………………………………………………………............................................. .......................................................................................................................................... 5. Tulisna I pada wae sawijining ringkesan carita pengalamanmu kang ora bisa kolalekake. Tulisen migunakake ejaan baku kang trep ! Wangsulan :…………………………………..................……………………………….......................... …………………………………………………………………………………..........................…........................


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 63 https://sehatnegeriku.kemkes.go.id/baca/rilis-media/20220109/2139127/kasuskonfirmasi-omicron-melonjak-414-orang-terinfeksi/ https://www.kompas.com/tren/read/2022/02/01/193000765/gejala-varian-omicron-dankapan-harus-melakukan-tes-covid-19-?page=all Joko Priyono. 2005. Kawruh Pepak Basa Jawa Anyar. Surakarta: Pustaka Mandiri Kuswa Endah, M.Pd. 2003. Telaah Pranata Sosial Jawa. Yogyakarta: FPBS UNY Margono Notopertono. --------Pakartitama. Klaten: C.V. Rizqi Mandhiri TIM MGMP Basa Jawa Kabupaten Purworejo. Memetri Basa Jawa Kabupaten Purworejo: Grafika Agung Press Padmosukotjo S. 1958. Ngengrengan Kasusastran Djawa 1, 2 . Yogyakarta: Hien Hoo Sing Paku Buwana IV ------------ Serat Wulangreh Pemerintah Propinsi Jawa tengah, Jawa Timur dan DIY. 1996. Pedoman Penulisn Aksara Jawa. Yogyakarta: Yayasan Pustaka Nusatama R. S. Subalidinata. Drs.1994. Kawruh Kasusastran Jawa. Surakarta: Yayasan Pustaka Nusatama Siswadi. 1988. Kridha Basa. Klaten: Intan Pariwara Soetarno, Drs. 1994. Mardi Basa. Surakarta: Widya Duta Sri Atun. 2010. Artikel Wawasan: Kecap Tempe Busuk: Semarang Tim. 2010. Standar Isi Muatan Lokal bahasa Jawa W.J.S. Poerwadarminta.1939. Baoesastra Djawa. Batavia: J.B. Wolters Uitgevers Maatschappij N. V. (Http : //Rudikurniawan763.blogspot.co.id) 10/2/2013 Artikel ini sudah tayang di tvonenews.com pada hari Senin, 27 Februari 2023 - 22:46 WIB Judul Artikel : Kirab Budaya, Ratusan Bregada Keliling Kota Purworejo Gunakan Kereta Kencana Link Artikel : https://www.tvonenews.com/daerah/jateng/103811-kirab-budaya-ratusan-bregada-keliling-kotapurworejo-gunakan-kereta-kencana?page=2 Oleh : Reporter : Tim TvOne, Edi Suryana Editor : Budi Zulkifli dan Kebudayaan Kabu https://www.purworejokab.go.id/web/read/2663/masyarakat-purworejo-antusias-saksikan-kirab-budaya.html Kapustakan


64 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 65 Catetan: ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................. .................. ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................. .................................. ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................. ..................


66 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL BAB I TEKS NARASI KEDADEAN Negesi Tembung - Mimpin - Rame - Keri - Pasukan - Pawai, Festival budaya - Ditumpaki - Ngrayakake - Ngrayakake kesenengan - Semangat - Dhaerah, laladan - Jaran - Ngupakara jaran - Pamerintah - Lancar - Slamet Mangsuli Pitakon 1. Wakil Bupati Yuli Hastuti supaya mandhegani rombongan kirab. 2. Nganakake kirab kereta kencana kirab budaya ) ngubengi kutha Purworejo . 3. Dolalak, kudha lumping, cing poo ling lan liya liyane 4. Acara Kirab budaya iki katindakake minangka mengeti dumadine Kabupaten Purworejo kaping 189 taun. 5. Diwiwiti saka team drum band Keraton Yogya. 6. Yaiku nalika para pangembat pangembating praja satriyaning negari saka 16 kecamatan ing tlatah Purworejo padha nitih turangga kang didherekake dening para pekathik lan ing sisih mburine uga barisan bregada padha nuduhake asil keseniane dhewe dhewe. 7. Bisa kalaksanan kanthi gangsar rahayu. 8. Didherekake dening para pekathik lan ing sisih mburine uga barisan bregada. 9. Saka dalan RAA Tjokronegoro, dalan Jend Urip Sumoharjo, Pasar Suronegaran, dalan Veteran, dalan Jend Achmad Yani banjur mbalik menyang dalan RAA Tjakranegara minangka papan pungkasaning kirab. 10. Wong enom, tuwa, gedhe, cilik, lanang, wadon. Mangsuli Pitakon B /S 1. S 2. B 3. B 4. B 5. S 6. B 7. B 8. S 9. B 10. B Kosok Balen 1. Ngapusi, lamis. 2. Climen, prasaja 3. Waras, bergas 4. Diwenehi 5. Gemi, nastiti


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 67 6. Trengginas, cag-ceg 7. Ati ati 8. Dicidrani 9. Alus, lembah manah 10. Guyub, rukun Tembung Entar 1. F 2. I 3. B 4. E 5. C 6. D 7. H 8. G 9. J 10 A Bebasan 1. C 2. H 3. J 4. A 5. F 6. K 7. E 8. B 9. I 10. D Nyalin dadi basa ngoko alus 1. Ibu ora sida tuku mudhut ageman amarga isih tindak 2. Bapak gerah wis telung dina durung dhangan. 3. Bulik nimbali aku supaya nggawekake unjukan. 4. Simbah during kondur saka pengajian wektu Shubuh. 5. Pakdhe putrane ana lima kakung loro, putrine telu. 6. Amarga udan mula pakdhe ora sida rawuh mrene. 7. Simbah ngendika menawa bengi-bengi ora kena metu. 8. Paklik ngaturi Pakdhe supaya diaturi dhaha. 9. Bulik seratane apik banget saiki lagi nulis kangem simbah. 10. Bu Hamidah ora bisa ngrawuhi kumpulan amarga tanggane ana sing mati. Mbenerke unggah-ungguh 1. Matur kaliyan panjenengan 2. Wangsul, ngonduraken 3. Dipundhahar, dhaharanipun


68 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 4. Dipunaturi rawuh 5. Nyuwun pirsa KETRAMPILAN a. Negesi Tembung 1. G 2. H 3. L 4. F 5. I 6. J 7. E 8. C 9. D 10. K 11. B 12. A b. Ngowahi dadi basa krama 1. Makaten 11. Nyuwun 2. Andharanipun 12. Supados 3. Sinaosa 13. Tirahipun 4. Nggadhahi/kagungan 14. Ingkang 5. Langkung entheng 15. NIndakaken 6. Saderengipun 16. Lelampahan 7. Kalebet 17. Dumugi 8. Kedah 18. Ampun ngantos 9. Mangertosi 19. Dhiri piyambak 10. Kenging 20. Dhumateng c. Surasane Teks 1. Covid 19 varian omicron Pebruari 2022 wiwit nyebar ing saindhenging tlatah Indonesia. 2. Vaksinasi ora njamin saben wong ora ketularan virus covid 19 3. Perlune netepi protokol kesehatan antarane yaiku njaga jarak, maskeran, wisuh tangan, ngurangi lelungan, lan ngedohi kumpulan /kerumunan. 4. Kemenkes uga duweni pangajap saben dhaerah bisa nguatake kegiatan 3T (Testing, Tracing, Treatment), aktif nindakake pemantauan menawa ditemokake cluster-cluster anyar covid-19 lan ageage nglapurake lan koordinasi marang pamerintah utawa satgas covid Rurabasa 1. – 2. Ngenam anyaman supaya dadi klasa 3. Ndheplok tela supaya dadi gethuk. 4. Njait bahan supaya dadi klambi. 5. Mikul wadah sing isine cendhol, santen, juruh (dhawet) 6. Adang beras supaya dadisega


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 69 7. Nata lemah sing dicithak banjur dipepe yen wis garing dibakar supaya dadi bata. 8. Rokok sing merk e jarum76 9. Nunggu tanduran supaya ora dipangan manuk. 10. Jenis produk saka provider ( XL) UJI KOMPETENSI 1 NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban 1 C 6 A 11 B 16 A 2 B 7 D 12 C 17 D 3 C 8 D 13 C 18 C 4 D 9 B 14 B 19 B 5 C 10 - 15 C 20 C I. . 1. Kedadean 6. Rame 2. Madege Kabupaten Purworejo kaping 189 taun 7. Rurabasa 3. Pinter, wasis 8. Mimpin 4. - 9. Kayane sugih,nanging sejatine mlarat 5. saking pundi 10 Nunggu manuk II. 1. Kamardhikane guru 2. a. Nggoleki cara kanggo ngrampungi perkara b. mbalekake rembugan sing wis tau diucapake (menclamencle) 3. Mbah , panjenengan mangke sonten siyos tindak dhateng Jogja boten? 4. a. Ngrayakake b. Semangat 5. Kamardhikane guru WULANGAN 2 CERITA RAKYAT (HAL 17-30 ) PENGETAHUAN I. Gladhen a. Negesi Tembung 1. Kedadeane 2. Raja,ratu, aji 3. Seneng, tresna, kesengsem 4. Ngepek 5. Karep 6. Pambiyantu (pendukung) 7. Wong kang gaweane dol tinuku kewan kayata sapi, wedhus,lsp 8. Rampungan nindakake pakaryan, nglereni pagaweyan 9. Kapinterane 10. Mbudidaya amrih kelakon sedyane. b. Nggawe ukara


70 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL Kamardhikane guru c. Mangsuli pitakon 1. Senapatine Pengging 2. Bandhung Bandawasa dadi raja ing Boko 3. Amarga Ramane wis dipejahi dening Bandhung Bandawasa 4. Kepenging digawekake candhi cacahe sewu iji lan sumur kembar. Sumur lan candhi kudu rampung kagawe ing wektu sewengi. 5. Ngrekadaya kanthi cara nuthuk lesung. 6. Kabiyantu dening para kenya. 7. Wusanane padha kukut ora sida ngrampungake gawe candhi. 8. Bandhung Bandawasa, Prabu Boko, Roro Jonggrang,para kenya lan para jin 9. Kendel, Gampang tresna marang wong wadon sing ayu rupane, mutungan, nesuan 10. Nyupatani Rara Jonggrang supaya dadi candhi nggenepi supaya bisa sewu. d. Amanat : 1. Dadi pemimpin / rajabisa ngayomi rakyate. 2. Ngrampungake prekara ora nganggo peperangan/nengenake okol. 3. Aja maksakake karep marang wong liya 4. Duwe gegayuhan kudum budidaya kanthi temen. 5. Seneng bantu binantu marang wong sing kesusahan. 6. Lsp KETRAMPILAN A. Nulis Carita Rakyat Kamardhikane guru Tembung Panggandheng 1. Lajeng 2. Supados 3. Lan 4. Amargi 5. Menawi 6. Lajeng 7. Amargi 8. Menawi 9. Lan 10. Supados Gladhen (Kaca 23-26) 1. Budhe ora bisa rawuh amarga isih tindak PKK. 2. Pakdhe dhahare ora bisa akeh amarga wis wareg. 3. Kapan anggone Pak Ali kondur saka kedhutaan? 4. Simbah ngasta kayu telung unting. 5. Bulik wingi sore tinda ngasta gula akeh . 6. Simbah gumujeng bola-bali nganti kaya arep nangis. 7. Pak Lurah anggone sesorah karo jumeneng. 8. Paklik mirsani rapote adhik karo lenggah. 9. Pakdhe mundhut unjukan rondhe ana warung.


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 71 10. Mbah putri ngunjuk banyu putih adhem akeh banget. a. Basa Ngoko alus 1. Mudhut, dhahar 2. Tindak, nitih 3. Sare, mirsani 4. Kondur, dalem 5. Ngasta, kagungane 6. Ngendika,rawuh 7. Tindak,garwane 8. Mundhut, ngunjuk 9. Maos, nyerat 10. Gerah, soca b. Ngowahi ukara . 1. Sowan, daleme, diparingi 2. Tindak, mundhut 3. Dingendikake 4. Rayine, dhahar 5. Kagungane, dipundhut 6. Gerah padharan, sarean 7. Tindak ,ngasta, nitih 8. Didhawuhake 9. Dherekake, mustakane 10. Mirsani Gladhen (Kaca 26-27) 1. Mbuwangi 2. Nylumbatake 3. Nggedheke 4. Ngobati 5. Ngepenake Ngudhali tembung 1. Ng + unggah+ ake 6. M + unggah + ake 2. N + dhisik+ i 7. Ng + linting + i 3. N + jengkel + ake 8. Ng + ubeng + na 4. M + bebaya + i 9. Ng + ubeng +na 5. Ng +laku + ake 10. Ng + rawuh + i Jenis Tembung 1. Tembung lingga 11. Tembung andhahan 2. Tembung andhahan 12. Tembung andhahan 3. Tembung andhahan 13. Tembung Lingga 4. Tembung andhahan 14. Tembung andhahan 5. Tembung andhahan 15. Tembung lingga 6. Tembung Lingga 16. Tembung lingga


72 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 7. Tembung andhahan 17. Tembung andhahan 8. Tembung andhahan 18. Tembung lingga 9. Tembung andhahan 19. Tembung andhahan 10. Tembung Lingga 20. Tembung andhahan Nulis ejaan baku 1. Kucinge Nggondhol lawuh akeh banget ! 2. Wedhuse pakdhe ana lima 3. Adhik wis mulih saka sekolah 4. Mangga sami didhahar menika pacitane 5. Ing kreteg iku aku padha dolanan UJI KOMPETENSI 2 A. Pilihan Ganda NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban 1 A 6 D 11 C 16 D 2 D 7 B 12 D 17 B 3 C 8 B 13 B 18 C 4 D 9 C 14 B 19 A 5 B 10 B 15 C 20 A B. Mangsuli pitakon 1. Adus ,resik 2. Nggawani 3. Akhire 4. Kamardikane guru 5. Dumadine Baturaden, Rawa Pening, Tangkuban prau lsp. 6. Ibu wis tindak menyang kantor mau esuk. 7. Wong tuwa,utawa wong sing duweni pangkat lan kaluggguhan. 8. Basa ngoko lugu 9. Bapak ngendika karo aku. 10. Undha usuking basa/unggah ungguh basa C. Uraian 1. Carita rakyat mujudake carita kang asale saka rakyat utawa masarakat. Carita rakyat ora dingerteni saka ngendi sumbere lan sapa pangripta/ pengarange. Ananging carita iki wis turun tumurun bisa kanthi gethok tular utawa lisan. 2. Bedane legenda karo dongeng. Legenda : nyaritakake dumadine papan, dhaerah Dongeng : nyaritakake kahanan ing sawijing masarakat, nanging isine ora nyata. Tuladha legenda : Rara Jonggrang, Tangkuban Prau, Rawa Pening lsp Tuladha dongeng : Keong Mas, Timun Mas, Cinderella lsp 3. “Pak, dina iki apa panjenengan sida tindak menyang daleme Pak Darto”. 4. Sawise, ngeterake , nglebokake motore njero.


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 73 5. a. Pakdhe durung sida rawuh ing omahe simbah ngasta wedhus. b. Kula dereng siyos mendhet gethuke adhik. WULANGAN 3 ( Kaca 33-49) PIWULANGAN SERAT WULANG REH PUPUH PANGKUR Gladhen a. Mangsuli pitakon 1. Guru wilangane : 8, 11,8,7,12,8,8 2. Guru lagune : a,i,u,a,u,a,i 3. . 4. Prayoga : becik siyang ratri : awan bengi Nendra : duga duga : . b.Kamardikane guru Gladhen Maca nulis aksara Jawa a. . 1. Spzir 2. luza[foh 3. lu=guh ku/si 4. gequ[kHnk\ 5. syukRukun\ 6. wnimju 7. [bochbgus\ 8. msYkub\ 9. aiwkSyu/ 10. mudbsuki b. . 1. [tl[go[r= memPu/ 2. segkuni=gurih 3. mznJen=ab= 4. ged=ke[pokMte= 5. simBh tinFkMesJif\ 6. ajznTixks 7. aws\ 2 mBhfurjn 8. an[p[y...... 9. m=gsmi [foz 10. me[qukBu[d ps/ c. . 1. I 2. – (mangan apem) 3. B 4. J 5. O 6. E 7. M 8. H


74 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 9. D 10. C d. . 1.A 2.E 3.F 4.B 5.J 6.G 7.I 8.H 9.C 10. D Tembung Yogyaswara 1.Dewa dewi 2.Hapsara-hapsari 3.Bathara-bathari 4.Kendhana-kendhini 5.Yaksa-yaksi 6.Prameswara-prameswari 7.Mahasiswa-mahasiswi 8.Raseksa-raseksi 9.Taruna-taruni 10. Gandarwa-gandarwi Gladhen 1. Pripean 2. Budhe 3. Ponakan 4. Bulik 5. Canggah 6. Mbakyu ipe 7. Udheg-udheg 8. Sedulur misan 9. Pakdhe 10. Naksanak KETRAMPILAN Gladhen ( Kaca 44 ) Negesi Tembung 1. Nakoni amarga nembe ketemu, grapyak 2. Dilatih 3. Micara, wicantenan omong-omongan 4. Ngurmati 5. Sakabehe, saben 6. Becike, apike


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 75 7. Kapribadening dhiri 8. Bab,ngengigi ( tentang mengenai) 9. Awon, durjana 10. Bisa mapagake dhiri marang kahanan lan swasana. Mangsuli pitakon 1. Prayogane Kudu Nggunakake Tata Krama Kang Becik. 2. Wiwit Saka Kulawarga, Sekolah Utawa Lingkungan Masarakat 3. Bisa Ndadekake Wong Kasebut Diurmati Dening Wawan Gunem Utawa Sing Diajak Gunemen 4. Tuladhane Tata Cara Lungguh, Carane Mangan, Carane Nganggo Busana, Carane Nampa Dhayoh 5. Awake Dhewe Yen Kepenging Diurmati Uga Kudu Gelem Ngajeni Lan Ngurmati Wong Liya. Menawa Apa Sing Diaturake Awake Dhewe Iku Ala, Ateges Nglarani Atine Sing Ngrungokake Bisa Diarani Ajining Dhiri Awake Dhewe Ala Mbenerke panulisan ejaan. 11. Sega liwet digawe supaya matenge luwih cepet. 12. Kancamu dikon mlebu aja ana jaba wae. 13. Sapa kang gawe dolanan kuwi? 14. Nggawa banyu aja nganti wutah. 15. Klapa tuwa menawa digawe srundheng ora enak. 16. Budhe mau esuk arep tindak menyang kuta. 17. Adhiku didhawuhi pakdhe supaya methuk ibu. 18. Sawise maca koran aku banjur lunga dolan. 19. Bapak arep mundhut gula ing desa Purwosari 20. Muga-muga rega kabutuhan ora padha mundhak. UJI KOMPETENSI III Pilihan Ganda NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban 1 B 6 - 11 A 16 - 2 D 7 D 12 A 17 A 3 - 8 B 13 B 18 A 4 D 9 C 14 A 19 A 5 A 10 B 15 A 20 B II. Mansuli Pitakon 1. Guru gata, guru lagu lan guru wilangan. 2. Guru lagu 3. 7 gatra


76 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 4. Ala ,awon 5. Ibu wis tindak menyang kantor mau esuk 6. Dadi bocah sing pinter. 7. Krama alus 8. Pak, panjenengan dipunaturi ibu Dhahar 9. Akeh virus corona 10. Empan papan III. Uraian 1. kedadean saka 8 wanda tibane A kedadean saka 11 wanda tibane I keedadean saka 8 wanda tibane U kedadean saka 7 wanda tibane A kedadean saka 12 wanda tibane U kedadean saka 8 wanda tibane A kedadean saka 8 wanda tibane I 2. tata cara lungguh, carane mangan, carane nganggo busana, carane nampa dhayoh lsp. Ing lingkungan masarakat tuladhane lelungan nganggo busana kang pantes, ora mepet utawa ketat,carane madhayoh, carane aruh aruh marang tangga, lsp. Teges unen unen kasebut yaiku awake dhewe yen kepenging diurmati uga kudu gelem ngajeni lan ngurmati wong liya. Menawa apa sing diaturake awake dhewe iku ala, ateges nglarani atine sing ngrungokake bisa diarani ajining dhiri awake dhewe ala.


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 77 3. Suwening suwe yen wis dadi pakulinan awake dhewe bakal diadohi utawa ora disenengi marang wong liya. Semono uga sawalike. Wondene babagan busana ana unen unen “ajining raga saka busana “ Bab iki duweni teges menawa becik alane wong iku uga bisa disawang saka panganggone. Mula kudu bisa ngepasake busana sing dianggo marang kahanan. Bab iki uga bisa diarani empan papan. 4. Ipe : Bojone adhi/kakang Pripean :Bojone sedulur kandhung karo bojone sedulur kandhung Cangah : anake b uyut 5. Tembung Yogyaswara iku tetembungan kanggo nuduhake lanang lan wadone.Tuladha: widadara - widadari, siswa - siswi, putra - putri, lsp. BAB IV CERITA PENGALAMAN Gladhen 1. Mengeti (perayaan) 2. Semangat 3. Akibate (dampak) 4. Kebak banget, uyel-uyelan 5. Maneka warna asil tetanen kang ditumpuk munggah kaya gunung. 6. Ditontonake marang wong akeh. 7. Disiyapke 8. Akibate Basa krama 1. Dipunwontenaken 2. Dipunwastani 3. Dipungiyaraken 4. Dipunungelaken 5. Mirengaken/midhangetaken 6. Panggenan 7. Sacelakipun 8. Sadhaengipun/sarawuhipun 9. Saderengipun 10. Umpaminipun 11. Damel 12. Menawi 13. Ngajengipun 14. Rebatan 15. Ngaturaken 16. Ningali/mirsani


78 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 17. Dipunwuruki 18. Kitha 19. Wosipun 20. Kempal Mangsuli Pitakon 1. Ing wulan mulud 2. Wiyosan dalem Kanjeng Nabi Muhammad SAW 3. Ngumpulake para warga supaya kumpul ana ing alun-alun. 4. Kanggo pasesen menawa ora ana sing disemba kajaba Allah SWT 5. Didhawuhi wundhu banjur diwarahi ngucap syahadatain. 6. Rikala tanggal 12 mulud/Robi’ulawal 7. Amarga menawa tekane ndadak ora entuk pangonan ngarep 8. Jajanan tradhisional, woh-wohan lan janganan ang dironce kaya dene gunung. 9. Saka Kraton tumuju marang masjd Agung sacedhake kraton. 10. Satekane latar masjid Agung. Gladhen Jenising tembung 1. Tembung aran 2. Tembung kriya 3. Tembung wilangan 4. Tembung katrangan 5. Tembung sesulih 6. Tembung kriya 7. Tembung panyambung 8. Tembung aran 9. Tembung kahanan 10. Tembung wilangan Dasanama 1. Pinter 2. Omah 3. Kepenak 4. Mulih 5. Abdi 6. Gunung 7. Klambi 8. Endah 9. Seneng 10. Slamet Tembung panggandheng


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 79 1. Nanging 2. Lan 3. Supaya 4. Menawa 5. Nganti 6. Amarga 7. Mula 8. Ewa semono 9. Angger 10. Saengga KETRAMPILAN Negesi tembung - Udakara : kira kira - Perangan : bagian - Ancas : tujuan - Ngemu : ngandhut, ngemot - Piranti : alat - Ikhtiyar : usaha, pambudidaya - Wekasan : keri I. Ngudhali Ukara 11. Luwak ( Jejer / J ) mangan ( Wasesa / W) menthok ( Lesan / L ) ning kebon ( Kat Papan ) 12. Mas Fadli ( J) mau awan ( Kat Wektu) kelangan ( W) jaket ( L ) . 13. Nganggo piranti kuwi ( Kat piranti), Hikmatul ( J) ngrampungake ( W) gaweane (L) .


80 MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 14. Aku ( J) menehi( W) dhuwit ( L) limalas ewu ( Kat cacah). 15. Ning ngarepan ( KatPapan) Marwiyah ( J) mesam – mesem ( W). 16. Kembang Kanthil ( L) ditandur ( W) Arif (J), dene kembang mawar (L ) ditandur ( W) Risma ( J). 17. Ibu ( J) ngaturi( W) nyamping ( L) wernane ungu ( Kat ). 18. Wayang iku ( W) digawe (L ) Syukron ( J). 19. Sarene( W) Pakdhe (J) ing lincak ( Kat Papan). 20. Wingi sore ( Kat wektu) ibu ( J) tindak( W) Surabaya ( Kat Papan). II . Basa krama lugu lan krama alus No Basa Ngoko Basa Krama Lugu Basa Krama Alus No Basa Ngoko Basa Krama Lugu Basa Krama Alus 1. alis alis Imba 11 kempol kempol Wengkelan 2. ati Manah Penggalih 12 kuping kuping Talingan 3. bathuk Bathuk Palarapan 13 lambe lambe Lathi 4 bokong Bokong Bocong 14 mripat mripat Soca 5 brengos brengos Gumbala,ra wis 15 pipi pipi Pangarasan 6 cangkem cangkem Tutuk 16 pundhak pundhak Pamidhangan 7. geger geger Pengkeran 17 rambut rambut Rikma 8 gulu gulu Jangga 18 sirah sirah Mustaka 9 irung irung grana 19 tangan tangan Asta 10 janggu janggut kethekan 20 untu untu waja 1. UJI KOMPETENSI IV I. Pilihan Ganda NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban NO Kunci Jawaban 1 C 6 D 11 D 16 B 2 D 7 B 12 B 17 A 3 C 8 D 13 D 18 B


MODUL BAHASA JAWA - KELAS 7 - SMT GASAL 81 4 C 9 D 14 C 19 D 5 B 10 C 15 D 20 C II. Mansuli Pitakon 1. Kawruh lan seserepan 2. Sekaten 3. Ngayogyakarta 4. Lenggah 5. Pirsa 6. Ngelmu 7. Sedhih 8. Simbah dereng siyos ngunjuk kopi. 9. Slamet 10. Kuwajibane siswa sinau. III. Uraian 1. Sanajan, nanging 2. Nalika( Kat.wektu) aku ( J) isih mangan( W) gedhang goreng ( L) ibuku ( J) kondur (W) saka kantor (K. Papan) . 3. a[khw/gpdken p+irus\ 4. Kondhang, dhaerah 5. Mangga kersa guru.


Click to View FlipBook Version