PANABASA 7 GNP_merged

48 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP Ukara-ukara ing ngisor iki owahana dadi basa krama ! 1. “Apa kowe mau sida njupuk bukune jono, Sit? Wangsulan : ....................................................................................................... 2. Umurmu pira lan omahmu ngendhi dhik?” Wangsulan : ...................................................................................................... 3. Dina wingi aku weruh Dono karo Kasino isih nonton film ing bioskop. Wangsulan : ..................................................................................................... 4. Mau esuk aku karo kanca-kancaku padha mangan sega goreng. Wangsulan : ..................................................................................................... 5. Ningsih omahe ing cedhak kutha Purworejo. Wangsulan : .................................................................................................... 6. Adu dikongkon kancaku tuku buku gambar. Wangsulan : ...................................................................................................... 7. Wahyu seneng adus ana ing kali. Wangsulan : ...................................................................................................... 8. Tugino nganggo klambi duweke kancane. Wangsulan : ...................................................................................................... 9. Preian wingi aku dolan ana ing papan wisata Pantai Jatimalang. Wangsulan : ...................................................................................................... 10. Bu, aku mengko mulihe arep numpak bus wae. Wangsulan : ...................................................................................................... Ukara ukara ing ngisor iki genepana supaya bisa dadi basa krama alus, kanthi milih wangsulan kang wis kacawisake ing sisih ngisor ! 1. Bapak wau enjing .......Soto wonten ing wandenipun Bu Bowo 2. Pak,. ......badhe tindak dhateng pundi? 3. Wau dalu panjenengan.........jam pinten mbah? 4. Bu, bapak wau. ........kula supados mendhet sepedha. 5. Nuwun sewu, panjenengan ..... sinten? 6. Pak Guru sampun. ... ing sekolahan. 7. Bu panjenengan sampun. ..dereng?”. Menawi kula sampun wau jam 6 enjing. 8. Pak Doni taksih mirsani TV kaliyan.... a. sampeyan f.tilem b. asmanipun g. turu c. garwanipun d. dhateng e. aken h. dhaharipun m. rawuh i. sare n. siram j. namanipun o. panjenengan k. bojone l. ndhawuhi

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 49 B. Teks pacelathon ing ngandhap menika paragakna ing ngarep kelas! Bapak : Apa kowe sida menyang Purworejo Mad?” Mamad : Siyos pak, lha kados pundi Pak” Bapak : “Mengko Bapak arep tindak menyang Jakarta, mengko aja lali Bapak pundhutke tiket kreta” Mamad : Bapak badhe tindak dhateng Jakarta wonten perlu menapa?” Bapak : Bapak arep ndherek konferensi ing Gedung DPR. Siti : Wah Pak, sampeyan badhe kondur kapan? Bapak : Bapak ana ing Jakarta mung telung dina, kowe jaga omah ya aja dolan wae. Siti : “Nggih Pak, ampun kesupen ngasta angsal-angsal nggih Pak?” Bapak : Ya, mengko bapak gawake. Piye Mad bisa mundhutke Bapak tiket ora? Mamad : Wah, pripun nggih Pak . kula wegah.. kula pengin Bapak mundhut piyambak mawon. Bapak : Piye kowe iki ta Mad- Mad, didhawuhi bapakne kok ora tandang. Yowis bapak dak mundhut dhewe. C. Sasampunipun maos/nindakaken teks pacelathon menika, wangsulana pitaken-pitaken ing ngandhap menika ngginakaen basa krama !: 1. Sinten ingkang badhe kesah dhateng kitha Purworejo? Wangsulan :................................................................................................................... 2. Bapak ipun Mamad badhe tindak dhateng Jakarta nitih menapa? Wangsulan :................................................................................................................... 3. Bapakipun Mamad badhe nindakaken menapa ing kitha Jakarta? Wangsulan :................................................................................................................... 4. Mamad dipundhawuhi menapa kaliyan bapakipun? Wangsulan :................................................................................................................... 5. Menapa ingkang dipuntakenaken Siti kaliyan bapakipun? Wangsulan :................................................................................................................... 6. Siti nyuwun menapa kaliyan bapakipun? Wangsulan :................................................................................................................... 7. Ukara menika miturut unggah ungguh basa leres menapa boten. Menawi lepat, cobi leresaken! Wah pak, sampeyan badhe kondur kapan. Wangsulan :................................................................................................................... 8. Saderengipun tindak dhateng jakarta menapa ingkang dipun welingaken bapak dhateng Siti? Wangsulan :................................................................................................................... 9. Kaseratna paraga paraga ingkang kadhapuk ing pacelathon kasebat! Wangsulan :................................................................................................................... 10. Kados pundi watak/tabiat, paraga-paraganipun? Wangsulan :...................................................................................................................

50 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP D. Gawea pacelathon kang undherane rembug mardika (bebas) banjur diparagakake ana ing ngarep kelas karo kancamu! Wangsulan: ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... E. Benerna panulisan kang luput ngisor iki miturut EYD basa Jawa! 1. Sego liwet dhigawe supoyo mathenge luwih cepet. Wangsulan: …………………………………………………………………………… 2. Koncomu dikon mlebu ojo ono jobo wae. Wangsulan:…………………………………………………………………………… 3. Sopo kang gawe dholanan kuwi? Wangsulan: …………………………………………………………………………… 4. Nggowo banyu ojo nganti wuthah. Wangsulan: …………………………………………………………………………… 5. Klopo thuwa menowo digawe srundheng ora enak. Wangsulan:…………………………………………………………………………….

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 51 F. Salinana ukara ngisor iki nganggo basa Krama Lugu! 1. Aku tuku dhawet ireng. Wanguslan:……………………………………………………………………………………… 2. Adhik ora sida mulih amarga isih udan. Wangsulan:……………………………………………………………………………………… 3. Kancaku isih lunga durung bali. Wangsulan:……………………………………………………………………………………… 4. Aku ora sida turu amarga rasane panas banget. Wangsulan:……………………………………………………………………………………… 5. Adhik ora gelem mangan amarga isih lara. Wangsulan:……………………………………………………………………………………… 6. Kancaku ndeleng bal-balan ana ing alun-alun. Wangsulan:……………………………………………………………………………………… 7. Aku nggawa kayu karo godhong arep tak nggo ngimbu gedhang. Wangsulan:……………………………………………………………………………………… 8. Adhik turune kepenak banget. Wangsulan:……………………………………………………………………………………… 9. Kancaku ora nduwe pit kanggo mangkat sekolah. Wangsulan:……………………………………………………………………………………… 10.Aku nyekel sega sing rada panas. Wangsulan:……………………………………………………………………………………… G. Apa basa krama lugu lan krama aluse tembung ngisor iki? Banjur gawenen ukarane! 1. ngomong: ………………...ukara: ………………………………………………….. 2. njagong:………………….. ukara: …………………………………………….. 3. ngadeg: ………………….. ukara: ……………………………………………………….. 4. lair : ………………….. ukara: ……………………………………………………….. 5. mudhun: ………………… ukara: ……………………………………………………….. 6. tangi : ………………….. ukara: ………………………………………………….. 7. kacamata: ………………... ukara: ………………………………………………………. 8. njupuk : ………………...ukara: ……………………………………………………. 9. nguyuh: ………………….. ukara: …………………………………………………. 10. ngimpi : ……………..........ukara: ……………………………………………………….

52 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP UJI KOMPETENSI 8 I. Wangsulana pitakonan ngisor iki kanthi menehi tenger ping ana ing aksara a, b, c, utawa d kang koanggep bener ! 1. “Pak,… mangke siyos badhe tindak dhateng Solo ?” Tembung kang trep kanggo nerusake ukara kasebut yaiku... a. sampeyan c. kowe b. panjenengan d. sliramu 2. “Rum, aku wingi sowan menyang daleme Bu Lurah, kok kowe ora melu?” Ukara ing dhuwur migunakake basa… a. ngoko lugu c. krama lugu b. ngoko alus d. krama alus Teks I kanggo mangsuli pitakon no 3-35 Doni : Assallamuallaikum, nuwun sewu menika sinten nggih? Pak Haris : Kula pak Haris mas, menapa bapak wonten? Doni : Bapak taksih tindak, dereng kondur. Badhe kersa menapa nggih? Pak Haris : Wonten bab wigati, nggih sampun mas mangke sonten kula telpun malih. 3. Pacelathon ing dhuwur kadadean nalika… a. Ketemu ing omah c. daleme Pak Haris b. telepun d. ing dalan 4. Kang nuduhake menawa Doni kalebu bocah kang sopan lan duweni tata krama yaiku… a. kakehan takon c. ngaturake salam b. Isinan d. Sakarepe dhewe 5. Mangerteni telpune wis ditampa,prayogane Pak Haris… a. atur pangapura c. dada nalika arep nutup telpun. b. ngomong ngalor kidul d. Mangsuli salam 6. Ing ngisor iki tuladha nindakake tata krama ing pacelathon yaiku… a. Guneman kanthi pasuryan mbesengut c. Gunemane alus kepenak dirungokake b. Remen ngomongake alane wong liya d. Swarane sero lan kasar 7. Ing ngisor iki patrap utawa sikap kang prelu ditrapake ing pasrawungan masarakat yaiku... a. guneman alus lan nyenengake ati c. Micara kudu nganggo basa krama alus b. micara seru lan nyentak supaya katon tegas d. nganggo sandhangan saperlu wae 8. Ing ngisor iki watak kang ora prelu diduweni para siswa yaiku... . a. bisa ngetrapake unggah-ungguh c. bebuden kang asor b. andhap asor d. ngerti tata krama

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 53 9. Ing ngisor watak watak kang kudu ditrapake nalika nindakake pacelathon … . a. gumedhe, sabar, grapyak c. Grapyak, ngguya-ngguyu b. Andhap asor, kumalungkung d. Sumeh, tumindak ala 10. Tata kramane nalika guneman karo wong tuwa yaiku… . a. Guneman kanthi kesusu c. Polatan sumringah lan mesem b. Matur kanthi seru supaya manteb, d. Matur kanthi mesam mesem 11. Supaya panjangka(pengarep-arep) bisa kasembadan prayogane… . a. Percaya marang wong liya c. Ora gelem urip rekasa b. Mbudidaya kanthi temen lan manteb d. Ngakeh-akehi maca buku 12. Ing ngisor iki ora kalebu cara nggayuh panjangka supaya kasembadan yaiku… . a. Tumandang mempeng c. Sinau pengalaman karo wong liya. b. Srawung marang wong sing sugih bandha d. Ora gampang nglokro 13. Dadi anak payogane kudu bisa mikul dhuwur mendhem jero. Paribasan kang jumbuh yaiku... . a. Melu seneng nanging ora gelem ragad c. Anak bisa njunjung drajade wong tuwa b. Sing ati ati slamet sing sembrana cilaka d. Menehi wong sugih ora ana gunane 14. Samenika Bu Camat … para andhahanipun.badhe mirsani jathilan ing Desa Jatikontal. tembung panggandheng ingkang leres kangge ngganepi ukara ing nginggil inggih menika… . a. utawi c. amargi b. kalih d. Saha 15. Ing ngisor iki panulisan ejaan kang bener ana ing... . a. adek tibo klumah c. wedhus gembel putih b. monggo didahar d. pakde apek gandhol 16. Nalika micara iku kudu bisa nyenengake wong liya carane... . a. njaluk ngapura dhisik c. Ora nggagas apa sing digunemake. b. swarane sing sora d. tembunge kepenak dirungokake 17. Pakdhe, kula sampun wangsul saking kitha Solo. Ukara kasebut migunakake basa... . a. ngoko lugu c. Krama lugu b. ngoku alus d. krama alus 18. Yen arep nindakake medhayoh ana ing omahe wong liya, tata krama kang kudu ditrapake yaiku... . a. nganggo sandhangan sing larang regane c. Polatan sumeh lan nyengsemake b. ora perlu uluk salam d. mangan suguhan sakarepe. 19. Ing ngisor iki ukara sing bener miturut unggah-ungguh basa ana ing... . a. Mbah, sampeyan pun tilem?” c. “Bu, mangga ngaso dhisik !” b. Bu, kula badhe tindak rumiyin !” d. “Pak, kula badhe matur !” 20. Pak guru : “Wahyu, apa kowe wis mudheng materi bab pacelathon?” Wangsulane Wahyu kang prayoga yaiku... . a. “Wah gampang pak menika materine !” c. “ Dereng mudheng je pak kula !” b. ‘Nggih pak alhamdulillah sampun“ . d. Pun pak tenang mawon njenengan niku !”

54 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP II. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi cetha ! 1. Kajaba unggah-ungguh, pacelathon iku uga kudu nggetekake... . 2. Sesrawungan karo wong liya kudu bisa ngajeni lan... . 3. “Bapak, kowe sampun dhahar dereng?”. Tembung kowe prayogane... . 4. Ibuku wis sida tindak haji taun wingi. Ukara kasebut migunakake basa... . 5. Gelem aruh aruh marang tangga tepara iku kalebu ngetrapake grapyak... . 6. Menawa wis diparingi kabecikan wong liya prayogane ngaturake... . 7. Yen nindakake pacelathon iku aja nganti ngunemake alaning... . 8. Micara marang kanca akrab iku prayogane migunakake basa... . 9. Bisa ngetrapake basa gumantung sapa sing diadhepi iku kalebu bab... . 10. Nindakake pacelathon iku prayogane aja gawe....liyan. III. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi patitis ! 1. Tulisna tatakramame nalika nindakake pacelathon ! Wangsulan : ......................................................................................................................... ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. 2. Tembung- tembung kagaris ngisor iki, benerna unggah ungguh! a. Aku mau esuk dikongkon bapak ngeterake simbah lunga pasar b. Bu guru tekane ing sekolah gasik, nanging mulihe sore banget ! Wangsulan : ......................................................................................................................... ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. 3. Tulisna tata kramane nalika arep medhayoh !. Sebutna 3 wae ! Wangsulan : ....................................................................................................................... ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. 4. Ukara ing ngisor iki, owahana dadi basa krama kang trep ! a. “Mengko sore sawise mangan, aku arep turu bu” b. “Esuke aku arep tangi gasik banjur sinau Pak” Wangsulan : ......................................................................................................................... ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. 5. “Ajining dhiri saka lathi”. Golekana tegese unen unen kasebut ! Wangsulan : ......................................................................................................................... .............................................................................................................................................

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 55 .............................................................................................................................................

56 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP GLADHEN PENILAIAN AKHIR TAHUN I. Wangsulana pitakonan ngisor iki kanthi menehi tenger ping ana ing aksara a, b, c, utawa d kang koanggep bener ! Teks wacana I kanggo mangsuli pitakon no 1-7 Kidang Kencana Wekdal menika Dewi Shinta taksih wonten ing wana Dhandhaka kaliyan Garwanipun ingkang asma Prabu Rama, lan rayinipun Rama ingkang aran Raden Lesmana. Dumadakan piyambakipun sumerep kidang kencana. Shinta kasirep dhateng endahing Kidang kencana ingkang gulune panjang kados kalpika. Dewi Shinta kepranan manahipun lajeng nyuwun marang Rama supados nyepeng kidang menika. Rama bakal nyembadani panyuwunipun garwanipun kasebat. Saderengipun nyepeng kidang, Rama piweling dhateng rayinipun ingkang nama Lesmana supados njagi Adhik ipenipun kasebat. 1. Miturut wacan ing dhuwur sapa sejatine Dewi Shinta iku... a. Garwanipun Raden Lesmana c. Adhik ipenipun Rama b. Garwanipun Raden Rama d. Kancanipun kidang kencana 2. Nalika ing wana Dewi Shinta weruh... a. Kidang karo kancil c. Kidang karo kencana b. Kidang kencana d. Raden Lesman 3. Tembung kang kagaris kandel ing dhuwur duweni teges... a. Emas c. Anteng b. Endah d. Seneng 4. Ing ngisor iki ora kalebu isi teks wacan ing dhuwur... a. Dewi Shinta kepethuk Rahwana c. Raden Lesmana njaga Dewi Shinta b. Raden Rama nyekel kidang kencana d. Kidang kencana gulune dawa 5. Piweling luhur utawa amanat kang bisa dijupuk ana ing teks wacana ing dhuwur yaiku... a. Seneng mburu kidang kencana c. ngulinakake tumindak angkara murka. b. Kudu gemati lan tresna marang sisihane / bojone d. Gampang percaya marang wong liya 6. Paraga paraga kang ana ing wacana ing dhuwur yaiku.... a. Dewi Shinta, Lesmana, Dasarata, kidang b. Ramawijaya, Dasamuka, Marica, Shinta c. Lesmana, Dasarata, Dasamuka, kidang d. Dewi Shinta, Prabu Rama, Lesmana, kidang 7. Dewi Shinta kepranan atine banjur nyuwun marang garwane supaya nyekel kidang kasebut. “Pratelan ing dhuwur migunakake basa….

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 57 a. Ngoko lugu c. Krama lugu/krama madya b. Ngoko alus d. Krama alus/krama inggil Teks II kanggo mangsuli pitakon no 8-11 “ ...Nalika surya kaping 13 pebruari 2014,Gunung kelud ngalami gempa vulkanik kaping 190.Gempa vulkanik mau luwih dahsyat maneh nalika jam 12.00 nganti 18.00 nganti ping 442.Nalika jam sanga bengi luwih limalas menit ,status Gunung kelud saka siaga dadi awas,mula ing tlatah iki warga banjur padha ngungsi.Kurang luwih 5 km saka kawah kelud sing wis di sterilke saka kagiyatan manungsa.Kurangluwih jam 10 bengi,kagiyatan manungsa di endheg utawa disterilke kang maune radhius 5 km,saiki dadi radhius 10 km.iku kabeh kanggo keamanan amarga Gunung kelud wis ngetoake lahar panas lan awu vulkanik. ..” 8. Underaning rembug utawa inti teks wacana ing ndhuwur ngandharake bab.... a. Gempa Vulkanik gunung kelud c. Akeh warga kang dadi kurban b. Gunung Kelud ngetokake lahar d Para warga padha ngungsi 9. Gempa vulkanik kang paling dahsyat dumadi nalika jam...... a. 12.00-16.00 c. 12.00-18.00 b. 12.00-17.00 d. 12.00-19.00 10. Tembung kacithak kandel teks ing dhuwur tegese....... a. Warta utawa berita c. Dibiyantu b. Panggonan,papan d. diamanake 11. Ing ngisor iki ora kalebu patrap tata cara guneman ing masarakat... . a. Kanthi swara alus lan kepenak dirungokake c. Guneman aja nganti nglarani ati b. Ngulinakake basa kang trep d. Swara sora supaya katon manteb Teks wacana III kanggo mangsuli pitakon no 12-14 Fitri : “Fan aku arep takon apa ing koperasi MTs Jayaluhur kene, Kitab Suci Al – Qur’an uga cumawis.” Fani : “Kabeh piranti sekolah wis ana Fit , nanging menawa arep foto kopi awake dhewe ndadak pamit metu njaba.” Fitri : “Wah jebule MTs kene ki koperasine nyawisake piranti kanggo sinau jangkep banget ya. “Aku arep nukoni piranti sekolah. Lha menawa regane kepiye kuwi, larang banget apa padha karo ning jaba?” Fani : “ Iya”. “Regane padha karo njaba” 12. Underaning rembug pacelathon ing dhuwur yaiku... a. Koperasi MTs Jayaluhur pancen kondhang c. MTs Jayaluhur durung duwe koperasi b. MTs Jayaluhur durung duwe mesin foto copi d. Koperasi MTs Jayaluhur pepak pirantine 13. Pacelathon ing dhuwur migunakake basa... a. Krama alus c. Ngoko lugu b. Krama lugu d. Ngoko alus 14. Tembung kang kacithak kandel tegese... a. Durung komplit/pepak c. Nyedhiake maneka warna barang b. Barang-barange ( pirantine ) larang regane d. Nyedhiake mesin f

58 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 15. Budhe : Ari simbah menyang ngendi? Ari : Budhe, simbah … pengaosan lajeng … ngantos dalu. Tembung kang trep yaiku... a. Kesah, konduripun c. Kesah, wangsulipun b. Tindak, wangsulipun d. Tindak, konduripun 16. Pak Lurah : “Mbak Siti, bapak menyang ngendi? Duwe wedhus pira saiki ?” Siti : “Bapak wonten...., samenika … menda cacahipun sedasa. Ature Siti kang trep yaiku.. a. Dalem, kagungan c. Griya, gadhah b. Omah, kagungan d. Dalem, duwe 17. Bu Guru : Mbak sapa jenengmu, lan omahe ngendi? Anis...............................................................................................................? Aturipun Anis kang trep karo unggah-ungguh yaiku…. a. Asma kula Rahma, dalemku Loano Pak ! b. Bapak kok takon ngono, arep ngapa !” c. Nama kula Anis, griya kula Loano Pak”. d. Jenengku Anis, griya kula Loano Pak 18. Ing ngisor iki ukara kang bener miturut unggah-ungguh ana ing... a. Kula badhe tilem samenika c. Pak, njenengan umure pinten?” b. Bapak kula pun kesah wau d. Pak guru, sampeyan numpak apa wau? 19. Bayu,” saiki pak guru wis kagungan garwa, kowe ngerti ora?. Ukara kasebut migunakake basa... a. Krama alus/krama inggil c. Ngoko lugu b. Krama lugu/ krama madya d. Ngoko alus 20. Tembang macapat iku duweni paugeran... a. Guru gatra c. Guru wilangan b. Guru lagu d. Kabeh bener 21. Tembang macapat kang duweni gatra cacah 9 larik aran... a. Pangkur c. Sinom b. Gambuh d. Dandanggula 22. Gatekakake perangan cakepan tembangmacapat ngisor iki ! Ambege kang wis utama Tan ngendhak gunaning jalmi ..... Gatra kapisan tembang macapat ing dhuwur guru wilangan lan guru lagune... a. 8 a c. 10 o b. 9a d. 12 i 23. Ayo para mudha padha temen anggonengangsu kawruhsupaya duweni seserepan kang jembar. Tembung kang kacithak kandel tegese... a. Golek bandha c. Golek paseduluran b. Golek pangupajiwa d. Golek ngelmu 24. Ing ngisor iki kalebu tuladha tembung Yogyaswara .... a. Mangan kupat, sinau sregep c. Dewa-dewi, siswa- siswi b. Dawa tangane, atos atine d. Jembar segarane, entheng tangane

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 59 25. , unine... a. Ibu mundhut tahu c. Ibuku arep kondur b. Ibu isih ngnggur d. Ibu wis kondur 26. wacane... a. Adhiku arep mulih c. Kangmasku wis mulih b. Bapak durung mulih d. Aku mulih gasik 27. ... a. 2 c. 4 b. 3 d. 5 28 Rekasa amarga kakehan anak. Pratelan kasebut salokane..... a. Kebo nyusu gudel c. Gajah ngidak rapah b. Kebo kabotan sungu d. Kutuk marani sunduk 29. Ula marani gebug tegese ... a. Seneng gawe rame c. Wong kang mulya uripe b. Sengaja marani bebaya d. Gawe aturan dilanggar dhewe 30. Sanggar iku dibangun supaya bisamurakabi tumrap warga masarakat. Murakabi tegese... a. mumpangati c. ndhidhik b. pitutur d. khusus 31. Pak Guru iku isih nggulawenthah siswane amrih bisa manungsa kang migunani. Nggulawenthahtegese... a. ndhidhik c. mumpangati b. pitutur d. khusus 32. Ing ngisor iki panulisan ejaankang bener miturut paugeran panulisan basa Jawa yaiku …. a. ngetoki, mudun, nggawa c. mudheng, njupuk, dhuwit b. budeg, nggowo, nyekel d. nggondol, nyangkeng, gareng 33. Pak Broto : “Mas Sigit kowe mau ora mlebu sekolah ngapa?” Sigit.......................................................................................... ? Ature Sigit kang trep miturut unggah-ungguh yaiku... a. Kula taksih gerah pak, wingi kejawahan. c. Soca kula sakit pak. b. Kula taksih sakit weteng pak. d. Awak kula kesel pak, padha lungkrah 34. Ature Sigit ing dhuwur migunake basa.... a. Krama alus c. Ngoko alus b. Krama lugu d. Ngoko lugu 35. Timnas U-19 saiki kondhang dumugi nuswantara. Kondhang dasanamane... a. Wasis c. Wewengkon b. Mumpuni d. Misuwur 36. Aku urip mulya, tulisan aksara jawane... a. c.

60 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP b. d. 37. Jejibahane guru iku mulang.... a. c. b. d. 38. .... a. c. b. d. II. Wangsulana pitakon- pitakon ing ngisor iki kanthi patitis ! 39. Ukara ukara ing ngisor iki genepana nganggo tembung panggandheng kang trep ! a.ora temen anggone nyambud gawe, tanggaku kae uripe rekasa. b. Dhawuhe simbah dadi bocah kudu bekti marang wong tuwa.... uripe bisa mulya lan prayoga. c. Sanajan kalebu wong ora duwe..... kancaku kae tetep sabar lan nrima. 40. Tulisna tuladha saloka ganep karo tegese , 2 bae ! 41. Ukara –ukara ing ngisor iki owahana nganggo basa kang prayoga ! a. “Bu Guru aku arep takon karo kowe !” b. “ Pak , kowe omong apa aku ora ngerti “ 42. Benerna panulisan ejaan tembung tembung ngisor iki ! a. wedus ucol c. ngedug sumor b. apek gandhol d. gedang klutuk 43. Tulisna pacelathon marang wong tuwa kanthi tema manasuka ( bebas) . katulis nganggo basa kang adhedhasar unggah-ungguh basa.

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 61 D. Salinana ukara ngisor iki nganggo basa Krama Alus! 1. Ibu mudhun saka numpak dhokar. Wangsulan: ……………………………………………………………………………………. 2. Simbah nganggo kacamata arep lunga pengajian. Wangsulan: ……………………………………………………………………………………. 3. Pakdhe durung ngerti yen mau bengi ana udan deres. Wangsulan: ……………………………………………………………………………………. 4. Bapak kandhe karo kangmas menawa arep mulih dina Ahad ngarep. Wangsulan: ……………………………………………………………………………………. 5. Bulik lungane ora nggawa payung amarga udane wis terang. Wangsulan: ……………………………………………………………………………………. E. Runtutan tembung-tembung ngisor iki kalebu dasanama tembung apa? 1. buwana, bantala, pertiwi, basundari, kisma, bawana,....... 2. diyu, ditya, danawa, yaksa, asura....... 3. kardi, karya, karti, yasa....... 4. aldaka, ancala, meru, parwata, redi, wukir...... 5. bajra, maruta samirana, sindhung, riwut....... 6. brama, dahana, latu, agni...... 7. jenar, kapuranta, pita...... 8. kaonang, kasusra, kombul, misuwur, kaloka, kawentar, kongas....... 9. sasadhara, sitaresmi, sitengsu, basanta....... 10. rewanda, wanara, kapi, pragosa........ Dasanama yaiku : tembung sing duweni teges luwih saka siji. Tuladha : omah dasanamane : griya, dalem, wisma, bale, gubug lsp. lara dasanamane : gering, mriyang, mrumap, sakit, gerah lsp Tembung tembung ing ngisor iki golekana dasanamane kaya tuladha ing dhuwur? 1. sedhih : ……………… 6. kondhang : …………………… 2. kartika : ……………… 7. banyu : …………………… 3. kusuma : ……………… 8. gunung : ……………………

62 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP Standar Kompetensi: Mampu mengungkapkan pikiran, gagasan, pendapat, dan perasaan dalam berbagai jenis karangan menggunakan ragam bahasa Jawa siesuai unggah-ungguh dan mampu menulis paragraf berhuruf Jawa. Kompetensi Dasar : Menulis dua paragraf berhuruf Jawa. 4. srengene : ……………… 9. bumi : …………………… 5. geni : ……………… 10. slamet : …………………… Wangsulan:......................................................................................................... ll 11. Unggah ungguh ing ukara ing ngisor iki, benerna ! a.) Adhik weruh ibu maca koran karo ngombe wedang ” b.) Nalika aku ngomong karo ibu,bpk mulih saka kantor 12. Tulisna tuladha ngetrapake tata krama ing pasrawungan padinan, 3 bae !” 13. Ukara ing ngisor iki, owahana dadi basa krama kang trep ! a). “Sawise nukokake adhik klambi aku banjur turu ing kamar” b). “Esuk iki Budheku arep lunga menyang Jogja, mulihe mengko sore “. D. Ukara ing ngisor iki sampurnakna kanthi menehi ater-ater, seselan, utawa panambang miturut surasane ukara ! 1. Mbak Fatimah ngulakake (pangan) ana ing pasar Johar Semarang. 2. (pangan) dhisik sing wareg, mengko ning dalan ora jajan lho! 3. Dhik, iki lho ! dakngengehi jenang sungsum, (pangan)! 4. Mau kowe diwenehi sengkulun, apa saiki wis (pangan)? 5. Kowe kok (pangan) wae ta mengko rak awakmu ginak-ginuk. 6. Awake Badriyah seminggu sepisan (timbang). 7. Coba, dhele iki (timbang) sepisan engkas! 8. Bu Muntiah mundhut (timbang) bayi kanggo piranti posyandu. 9. Luwih becik mati (timbang) dijajah Walanda. 10. Prekara kuwi (timbang) ala lan becike supaya ora getun ing tembe! IV.NULIS

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 63 A. Aksara lan Pasangan Aksara Jawa: No Carakan Pasangan Tuladha panganggone Unine Katrangan 1 a …H raharjo nyekel enthok Yen pasangan ha entuk sandhangan taling, talinge diwenehake sawise aksara Ha 2 n … N nulis wit nanas 3 c … C cahya muncar 4 r … R rusuh wisrusak 5 k … K kuthaku Pak Karim Mas Kus Pasangan ka yen antuk sandhangan suku (u) panulisane ka dadi wutuh. 6 f … F Darma Sukandar 7 T … T tugel dibuntel Pak Tugino Pasangan ta yen antuk sandhangan suku (u) panulisane ta dadi wutuh.

60 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 8 S …S siji Mas Mardi Pak Sena Yen pasangan sa entuk sandhangan taling(e) , talinge diwenehake sawise aksara sa 9 W … W wicara mangan wuni 10 L … L lunyu Pak Liham watak luhur Pasangan la yen antuk sandhangan u panulisane la dadi wutuh. 11 … Palupi tampi dakpenake Yen pasangan pa entuk sandhangan taling, talinge diwenehake sawise aksara pa 12 … gedhang kendhang 13 … Jojon manjur 14 … wayang dhik yani

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 61 15 … nyokot wis nyapu 16 … manungsa wajik mambu 17 … gori pak Gani 18 … bakul tambang 19 … Methuk penthung 20 … Ngaso wis ngulon A. Materi Pembelajaran Pertemuan I A. Pacelathon ing ngisor iki genepana nggunakake unggah-ungguh kang trep ! Bapak : Siti, bapak arep….( lunga) menyang pasar saiki. Apa bener simbah (lara)….padharane? Siti : Bapak mangke (mulih)……jam pinten?.”Nggih pak leres. Bapak : Jam 3, Oya Kowe weruh Ibu ora? Siti : Boten Pak, kula boten (weruh)….. Ibu Bapak : O, yowis. Kowe menyang omah wae ya, ora usah lunga lunga.

62 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP Siti : Wah Pak, ngapunten kula badhe (lunga)…. , boten saged wonten (omah) …. Bapak : Kowe arep lunga menyang ngendi, numpak apa? Siti : Dhateng (omahe)….. kanca kula Pak, badhe (numpak)…. Sepedha kemawon. Bapak : Yowis kana ati ati. Sit bapak Siti : Nggih Pak matur nuwun Pertemuan II A. Gawea dhilaog nggunakake basa krama dene temane manasuka , sawise iku banjur peragakna ana ing ngarep kelas karo kancamu ! B. Salinana ukara ngisor iki nganggo basa Krama Lugu! 1. Aku tuku dhawet ireng legi banget. 2. Adhik ora sida mulih amarga isih udan. 3. Kancaku isih lunga durung bali. 4. Aku ora sida turu amarga rasane panas banget. 5. Adhik ora gelem mangan amarga isih lara. 6. Kancaku ndeleng bal-balan ana ing alun-alun. 7. Aku nggawa kayu karo godhong akeh banget. 8. Adhik turune kepenak banget. 9. Kancaku ora nduwe pit kanggo mangkat sekolah. 10. Aku nyekel sega sing rada panas. C. Ukara-ukara ing ngisor iki salinana dadi basa krama kang trep ! 1. Aku mengko sida lunga menyang omahe simbah? Wangsulan :.................................................................................................................. 2. Dina iki aku karo kancaku arep tuku manuk duweke Pak Lurah. Wangsulan :.................................................................................................................. 3. Budheku saiki arep njupuk montor ing omahku. Wangsulan :.................................................................................................................. 4. Mau bengi simbah nonton tinju yen aku nonton film. Wangsulan :.................................................................................................................. 5. Pak kowe jenenge sapa, yen jenengku Baruna Wangsulan :.................................................................................................................. 6. Mas Budi, bapak mau kandha karo aku yen simbah isih lara mripat. Wangsulan :..................................................................................................................

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 63 7. Aku arep mangan roti sing werna abang kuwi, nanging aku isin arep jupuk. Wangsulan :.................................................................................................................. 8. Mau esuk Bu Lurah menehi berita kanggo para warga ing desa kene. Wangsulan :.................................................................................................................. 9. Dina iki rasane atiku ora kepenak, apa rasane atimu padha Bu? Wangsulan :.................................................................................................................. 10. Esuk-esuk bapak maca koran, ngombe kopi mangan gedhang goreng wah pancen mathuk tenan ya Pak? Wangsulan :.................................................................................................................. Sumber : https://id.wikipedia.org/wiki/Sekaten

64 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP Catetan: ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................... .................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ......................................................................................................................................... ........................................ ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ........................................................................................................................................................................... ...... ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................... ............................ ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................ .................................................................................................................................................................................

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 65 KUNCI WANGSULAN LKS PANABASA KELAS 7 SEMESTER GENAP I. Negesi Tembung 1. I 11. D 2. J 12. C 3. G 13. B 4. H 14. N 5. K 15. A 6. L 7. M 8. F 9. O 10. E II. Basa Krama 1. Dipunjagi 2. Dipunlestantunaken 3. Kawontenan 4. Mangertosi 5. Mliginipun 6. Mratelakaken 7. Nggatosaken 8. Gandharaken 9. Ngraosaken 10. satunggaling III. Pratelan B utawa S 1. B 6. S 2. B 7. S 3. B 8. S 4. B 9. S 5. B 10. B IV. Mangsuli Pitakon 1. DPRD Jateng 2. Busane tari dolalak dipasake marang kahanan para penontone, sing baku pantes disawang ora nerak marang paugeran agama. 3. Indonesia duweni kabudayan kang adiluhung, akeh lan werna werna, emane ora kabeh generasi mudha kang mangerteni lan nggatekake ngengingi kabudayan jawa asli Indoenesia kasebut. 4. Ngambarake tindak tanduke serdadu Walanda kang ngaso ing camp camp 5. Dijaga lan dilestarekake supaya bisa ngrembaka 6. Saka busanane kang diagem bisa ngumbar hawa nepsu 7. Kabesut sakaTribunnews.com 8. Kesenian tradhisional minangka sarana asiling cipta rasa lan karsaning manungsa saengga kesenian tradisional iku bisa kanggo identitas utawa jatidhirine sawijining dhaerah.

64 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 9. Akeh kang sasar susur marang budaya lan tata krama ing Indonesia 10. bisa handarbeni ngrasakake, ngerti, lan mudheng lan gelem nyinaoni marang kesenian saka Purworejo kasebut. Kawruh Basa 1. G 6. L 11. 2. K 7. N 12. D 3. E 8. A` 13. O 4. J 9. P 14. 5. I 10. C 15. Q KETRAMPLAN a. Negese Tembung 1. E 2. C 3. A 4. F 5. B b. Mangsuli Pitakon 1. Syahadatain 2. Nabi Muhammad SAW 3. Alun alun lor Surakarta lan yogyakarta 4. Prabu Brawjaya V 5. Diganti Sholat 5 wektu 6. Sunan Kalijaga 7. Kerajaa Demak 8. Anane Grebeg Muludan; 9. Didum-dumna ing masarakat 10. Sekaten Gladhen a. Negesi Tembung 1. I 6. J 2. H 7. D 3. K 8. D 4. F 9. B 5. E 10. A b. Gawe ukara Mangga kersa dwija sastra c. Mangsuli Pitakon 1. Kalawarti KR ( Kedaulatan Rakyat ) Yogyakarta 2. H. Teuku Eri Rubiansah 3. – 4. Jogja –Cilacap 5. Amarga mbudidayane kanthi temen, mempeng lan manteb. 6. Amarga saka khas klaksone ( telolet) 7. Dheweke tuku klakson 8. Saiki saya rame

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 67 9. Kayata Jakara, Semarang, Bandung Surabayalan kutha liyane. 10. Saka daya pangaribawane media sosial, media cetak, lan media elektronik. d. Ngowahi dadi basa krama 1. Gebyaripun bel klakson telolet rame sanget dipuncriyosaken masaakat. 2. Boten wonten ingkang mangertos sinten sejatosipun ingkangmbekta telolet. 3. Piyambakipun nalika ing manca negari tumbas bel supados armada busipun gadhah titian khusus. 4. Danguning dangu usahanipun saya majeng lan ngrembaka. 5. Mireng swanten bel telolet, lare lare sami remen lan bingahing manah. 6. Piyambakipun sepisanan tumbas mapanipun ing kitha Hannover. 7. Amargi swanteipun telolet werni werni lan sae-sae. 8. Piyambakipun tumbas kathah sanget lajeng dipunbekta dhateng Indonesia 9. Samenika kedah langkung atos-atos menawi mgunakaken medhia sosial. 10. Pawartos menapa kemawon samenika gampil dipuntampi lumantar medhia sosial. e. Mangga kersa guru. Kawruh Basa I. Paribasa 1. C 2. G 3. D 4. E 5. F 6. I 7. H 8. J 9. A 10. B II. Pepindhan 1. E 2. K 3. Temanten ditemokake 4. A 5. B 6. I 7. L 8. N 9. O 10. C III. Tembung Saroja 1. Sekti Mandraguna, angkara murka 2. Tata krama lan andhap asor 3. Peteng dhedhet, lan babak bundhas 4. Sanak sedulur, guyub rukun 5. Tepa selira,unggah-ungguh 6. Bagas waras 7. Gemah ripah, kerta raharja 8. Puji syukur, rahayu basuki

64 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 9. Rwet renteng, eguh pratikel 10. Edi peni, kondhang kaloka IV. Tembung Panggandheng 1. Nanging 2. Lan 3. Supaya 4. Menawa 5. Nganti 6. Amarga 7. Mula 8. Ewa semana 9. Yen 10. Saengga Gladhen Pratelan Bener apa Salah 1. B 2. S 3. B 4. S 5. B 6. S 7. S 8. S 9. B 10. S UJI KOMPETENSI 5 I. Pilihan Ganda NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN 1 - 6 A 11 C 16 A 2 A 7 D 12 - 17 C 3 C 8 A 13 B 18 B 4 C 9 B 14 C 19 A 5 A 10 A 15 A 20 B II. Mangsuli Pitakon 1. Kalawarti 2. Prastawa budaya 3. Kraton Yogyakarta 4. Dilestarekake 5. Allah SWT 6. Kondhang kaloka 7. Ngasta 8. Amarga 9. Nggoleki ucengkelangan dheleg 10. Dianakake III. Essay

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 69 1. Nyinaoni kabudayan jawa, nyebarake kabudayan jawa lumantar medhia sosial, nganakake lelumban babagan budaya jawa lsp. 2. Dolalak, kudha lumping, wayang lsp 3. Amarga kabudayan jawa bisa tetep maju lan ngrembaka 4. Mangga kersa guru 5. Mangga kersa guru WULANGAN 6 SERAT WULAGREH PUPUH SINOM Gladhen 1. Aku 6. Tenane 2. Mlaku 7. Bodho 3. Ngarep 8. Jroning ati 4. Dialangi 9. Pinter 5. Munjuli 10. Ora krasa b. Mangsuli Pitakon 1. 9 gatra 2. Gatrra 1 : 8a, gatra 3 : 8a 3. Gatra 4 : 8i, gatra 6 : 8u 4. Gatra 7 : 7a, gatra 9: 12 a 5. 1 pada 6. Serat Wulangreh Pupuh Sinom 7. Paku Buwana IV 8. Ngarang 9. Tembang macapat 10. Cubluk, bodho KETRAMPILAN a. Maca Tembang b. Negesi tembung 1. Nular, krama madyane : nenular 2. Ngemong, krama madyane : momong 3. Awan bengi krama madyane :siyang dalu 4. Isih kelingan krama madyane :taksih kemutan 5. Gedhe krama madyane :ageng 6. Aku krama madyane :kula 7. Menehi krama madyane :nyukani 8. Nuturi krama madyane :mulang 9. Ngandhani krama madyane :mitutu, murugi 10. Keslametan krama madyane : kawillujengan

64 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP c. Pesen moral 1. Wong tuwa kudu tansah nuturi /murugi marang putrane 2. Ngeling eling marang dhawuhe / piwulange wong tuwa 3. Kudu ngetrapake tata krama 4. Nggatekake lan mituhu marang pituture wong tuwa D. Mangga kersa guru Kawruh Basa Rura basa 1. Madhahi sate nganggo buntel 2. Ngenam mendhong dadi klasa 3. Ndheplok tela supaya dadi gethuk 4. Njahi bahan supaya dadi klambi 5. Mikul wadhah isine dhawet 6. Adang beras supaya dadi sega 7. Nata/ mbangun migunake maneka bahan kanggo nggawe omah. 8. Tuku rokok mereke jarum 76 9. Nunggu tanduran supaya ora dipangan manuk 10. Ngolah gandum dibentuk supaya dadi cilok 11. Mobil merk ertiga E. Ejaan Baku 1. Murub 11. Kinanthi 2. Ndableg 12. Kethoprak 3. Mongkog 13. Dhateng 4. Ndredheg 14. Pathisari 5. Ngethoki wit 15. Nitipriksa 6. Sumpeg 16. Redi 7. Reged 17. Ngayak wedhi 8. Judheg 18. Iwak bethik 9. Nacad 19. Menika 10. Jagad 20. Nggondheli F. Nulis aksara Jawa 1. mev= swh 2. wyh[asuk\ 3. akuwisTzi 4. znDkPcul\ 5. budlMk/y 7. luzps/ 8. wedusHucul\ 9. aisih [aomBzet\ 10. sugihbnD Gladhen Nulis latin 1. Niat wis manteb 2. Kuburan

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 71 3. Seneng sinau 4. Munggah kelas 5. Mangga sami ngaji 6. Raden werkudara 7. Mirsani ringgit 8. Ngaso dhisik Mangsuli pitakon nganggo tulisan aksara jawa 1. E 2. D 3. C 4. B 5. A 6. J 7. I 8. H 9. C 10. G Jawaban nggathuke tulisan latin jumbuh karotulisan aksara jawane 1. B 6. A 2. H 7. E 3. F 8. I 4. C 9. J 5. G 10. D UJI KOMPETENSI 6 I. Pilihan Ganda NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN 1 C 6 C 11 C 16 B 2 A 7 B 12 A 17 C 3 C 8 D 13 A 18 D 4 D 9 D 14 C 19 A 5 B 10 C 15 D 20 - II. Mangsuli Pitakon 1. 12 2. 9 gatra 3. Guru lagu 4. Beda beda 5. Ngenam mendhong supaya dadi klasa 6. Esuk iki pakdheku mbedhol tela 7. Ngunjuk 8. Adhik dereng adus Bu ! 9. Ngoko Alus 10. Entek III. Essay

64 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 1. Guru gatra yaiku caccahing larik saben sapada, guru wilangan yaiku cacahe wanda saben sagatra, guru lagu yaiku tibaning swara a,i,u,o,e ing saben pungkasaning gatra 2. Mangga kersa guru 3. Ngelmu dijaluk ora saya entek malah tambah akeh /tambah pinter,yen bandha sewayah wayah bisa entek jalaran dienggo utawa dijalukwong liya., Ngelmu ora bisa dicolong yen bandha bisa lsp. 4. Mangga mbah menika sami dhahar saha ngunjuk pasugatan ingkang sampun cumawis . ( Mangga kersa guru) 5. Bapak sampun dhahar bpkSmPunDa/ WULANGAN 7 CERITA RAMAYANA C. 1. F 11. 2. T 12. p 3. B 13. O 4. D 14. E 5. K 15. C 6. N 16. U 7. H 17 I 8. R 18.S 9. J 19. L 10. G 20. M D. Mangsuli Pitakon 1. Rama, Dew i Shinta, Lesmana, Rahwana 2. Amarga kidange kaya emas 3. Supaya DewiShnta bisa kacidra dening Rahwana 4. Supaya nyekelake 5. Kepengin nyekelake kidang kencana kasebut 6. Brangasan, kejem, ala bebudhene lsp 7. Ana ing alas dandaka 8. Dewi Shinta kacidra dening Rahwana 9. Carita Ramayana mbudidaya nylametake garwane saka pokale Rahwana , Yen Mahabarata perang tandhing antara sedulur padha sedulur gara garane rebutan lemah ana ing Astina. 10..Sabar, tresna marang garwa, kurang pangati ati lsp KETRAMPILAN I. Pratelan B lan S 1. S 2. B 3. B 4. S 5. B 6. B 7. B 8. B 9. S 10.B II. Mangsuli Pitakon 1. Dewi Shinta 2. Kepranan atine,seneng

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 73 3. Destarasta 4. Mahabarata 5. Rahwana/Dasamuka 6. Nggone 7. Alengkadiraja 8. Seganten, samudra 9. Ngarih-arih, /nglipur 10. Peparinge III. Ngowahi dadi Basa Krama 1. Dewi Shinta sumerep kidang wonten ing wana 2. Dewi Shinta remen dhateng kidang kasebat 3. Piyambakipun lajeng matur dhateng Ramawijaya 4. Ramawijaya age age nyepeng kidang wau 5. Lesmana menika rayinipun Rama 6. Kula sahapanjenengan kedah remen dhateng budaya ringgit. 7. Amargi saged dipunpendhet wosipun lan pesen moralipun. 8. Rama madosi wonten ing pundi Dewi Shinta manggen. 9. Menawi angsal pacoban kedah dipuntampi ingkang sabar lan nrima. 10. Mila dados tiyang ingkang sae menika ampun gampil nesu. IV. Negesi Tembung 1. Mburu kewan 6. Ketemu 2. Diilangake 7. Diculik, gawe lara 3. Segara 8. Kagodha 4. Thethukulan 9. Dikethok 5. Mapane 10. Seneng Unggah-ungguh basa a. Ngoko Alus 1. Mas, apa mau simbah wis sida ngunjuk jamu. 2. Bu , mengko aku arep sowan ing daleme Pak Lurah 3. Pak, Panjenengan midhanget durung kabar yen kancaku mulih saka London. 4. Bu, mau awan adhik durung sinau sinau saiki didhawuhi simbah sinau ing kamar. 5. Dhik, mau bapak pesen awake dhewe ngaturi Pak Rt supaya rawuh mrene. 6. Mas, saiki aku didhawuhi simbah ndherekaken Ibu. 7. Bu, wis sekeca durung salira panjenengan. 8. Pak, Pak guru mau rawuh mrene karo garwane. 9. Bu, aku weruh Bu guru isih mundhut HP ing toko. 10. Dhik, mengko kowe sida matur karo Pak RT ya ! b. Basa Krama 1. Ibu tindak lajeng samenika dereng kondur . 2. Menapa ingkang ndadosaken bapak deereng dhahar ngantos samenika ! 3. Paklik anggenipun lenggah boten sekeca amargi taksih gerah. 4. Bulik sampun rampung ndherek kempalan ing dalemipun Bu RT 5. Bu, mange sonten kula wangsul badhe dolan ing griyanipun Dina 6. Pak guru,kula badhe nyuwn pirsa piwulangan kala wingi dereng mudheng. 7. Pak lurah ngendika dhateng warganipun supdos gesang ingkang sae-sae. 8. Padhe siyos damel dalem ing sacedhakipun margi ageng. 9. Kula sumerep ibu taksih mundhut bumbon wonten ing kitha Purworejo. 10.Ngendikanipun budhe benjng simbah kakung badhe rawuh lajeng sare mriki. Dasanama 1. Pinter

64 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 2. Omah 3. Kenak 4. Mlih 5. Abdi 6. Gunung 7. Klambi 8. Endah 9. Seneng 10. Slamet UJI KOMPETENSI 7 I. Pilihan Ganda NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN 1 B 6 D 11 B 16 B 2 A 7 B 12 D 17 C 3 B 8 A 13 A 18 A 4 B 9 B 14 A 19 C 5 - 10 B 15 D 20 C II. Mangsuli pitakon 1. Ngoko Alus 2. Dicilakani (diculik) 3. Ramawijaya 4. – 5. Ora klakon 6. Gandrung, rena 7. Gunung 8. Mangertos 9. Ngoko alus 10. Krama alus III.Essay 1. Diparingi 2. Ngendikane 3. Rama, Dewi Shinta, Lesmana, Jatayu, Rahwana 4. Seneng tetulung maran wong sing mbutuhake, aja nyenengi bojone wong liya, sabar ngdhepi perkara lsp 5. Pana, limpat, wasis, widura, trengginas, wignya WULANGAN 8 PACELATHON A.Tata krama B. Pacelathon C. Negesi Tembung 1. Ngadeg 6. Awonipun 2. Saiki 7. Dereng 3. Wuragi 8. Kakung 4. Ageng 9. Kelingan 5. Ngeyel 10. Mubadzir D. Mangsuli Pitakon 1. Ngaturi Mbah Bowo supaya rawuh ing acara pengajian 2. Ing Masjid Agung Purworejo

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 75 3. Maringi donga marang Putrane 4. Ngoko Alus 5. Wis trep unggah-ungguhe Gladhen A. Unggah-ungguh basa Ngowahi basa krama 1. Menapa sampyena wau siyos mendhet bukunipun Jono, Sit ? 2. Umur sampeyan pinenlan griya sampeyan pundi dhik ? 3. Dinten kala wingi kula sumerep Dono kaliyan Kasino taksih ningali film ing bioskop. 4. Wau enjing kula kaliyan kanca kanca kula nedha sega goreng. 5. Ningsih griyanpun ing celak kitha Purworejo 6. Adu dipunkengken kanca kula buku gambar. 7. Wahyu remen adus wonten ing lepen. 8. Tugino ngangge rasukan gadhahanipun kancanipun. 9. Preian kalawingi kula doan wonten ing papan wisata Pantai Jatimalang 10. Bu, kula wangsulipun adhe numpak bus kemawon. Nggenepi ukara 1. Dhaharanipun 2. Dhateng 3. Sare 4. Ndhawuhi 5. Asmanipun 6. Rawuh 7. Siram 8. garwanipun B. Nindakake Pacelathon C. Mangsuli Pitakon 1. Bapake Mamad 2. Nitih kreta 3. Konferensi ing gedung DPR 4. Supaya mundtke tiket kreta. 5. Bapak badhe kondur kapan 6. Nyuwun angal angsal 7. Wah Pak panjengan badhe kondur kapan 8. Jaga omah ora dolan wae. 9. Siti,Mamad, Bapake Mamad 10. Siti Manutan bekti marang wong tuwa, Mamad: ora manut wong tuwa, Bapake Mamad tanggung jawab, gemati marang anak. D.Mangga kersa guru E. Ejaan Baku 1. Sega liwet digawe supaya matenge luwih cepet. 2. Kancamu dikon mlebu aja ana njaba wae. 3. Sapa kang gawe dolanan kuwi? 4. Nggawa banyu aja nganti wutah. 5. Klapa tuwa yen digawe srundeng ora enak. F.Basa Krama lugu 1. Kula tumbas dhawet ireng 2. Adhik boten siyos wangsul amargi taksih jawah

64 BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 3. Kanca kula taksih kesah dereng wangsul. 4. Kula boten siyos tilem amari raosipun benter sanget. 5. Adhik boten siyos nedha amargi taksih sakit. 6. Kanca kula ningali bal-balan wonten ing alun alun 7. Kula mbekta kajeng kaliyanron badhe kula angge ngimbu pisang 8. Adhik tilempun sekeca sanget. 9. Kanca kula boten gadhah sepedha kangge bidhal sekolah. 10. Kula nyepeng sekul ingkang radi benter. G. Basa krama 1. Matur : ngendika 2. Njagong : lenggah 3. Ngadeg : jumeneng 4. Lair : miyos 5. Mandhap : mandhap 6. Tangi : wungu 7. Kacamata : kacatingal 8. Mendhet : mundhut 9. Nguyuh : turas 10. Ngimpi : nyumpena Damel ukarane : mangga kersa guru UJI KOMPETENSI 8 I. Pilihan Ganda NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN 1 B 6 C 11 B 16 D 2 B 7 A 12 B 17 C 3 B 8 C 13 C 18 C 4 C 9 - 14 D 19 D 5 A 10 C 15 C 20 B II. Mangsuli pitakon 1. Tata krama 2. Ngurmati 3. Panjenegan 4. Ngoko alus 5. Sumanak 6. Panuwun 7. Wong liya 8. Ngoko lugu 9. Tata kramane/tata carane / adabe micara 10. Seriking /lara atining liyan III. Essay 1. Aja ngomongake alaning liyan, migunakake unggah-ungguh basa kang trep, njaluk napura dhisik menawa arep nyaruwe, micara kanthi swarasedheng ora keseron, micarane kepenak dirungkake lsp 2. a. Didhawuhi, ndherekake b.Rawhe, kondur 3. Ngaturake salam dhisik, medhayoh golek wektu kang trep ora waton medhayoh, medhayoh saperlune ora mbuwang wektune sing ditamoni, migunakake busana kang pantes lsp. 4. a.”Mangke sonten sasampnipun nedha, kula badhe tilem bu”

BAHAN AJAR BAHASA JAWA - KELAS 7- SMT GENAP 77 b. Enjingipun kula badhe tangi gasik lajeng sinau pak “. 5. Tegese yen micarakudu ati ati, amarga becik utawa alane kapribaden wong iku bisa dititiki saka kepriyecarane ngomong, lan apa sing diomongake tegese yen kulinamicara ala bisa ditegese yen akhlak wong kasebut ora becik/prayoga. GLADHEN PAT I. Pilihan Ganda NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN NO KUNCI JAWABAN 1 B 11 D 21 C 31 A 2 B 12 D 22 A 32 C 3 A 13 C 23 D 33 B 4 D 14 C 24 C 34 B 5 B 15 D 25 - 35 D 6 D 16 A 26 D 36 B 7 B 17 C 27 A 37 C 8 B 18 A 28 B 38 C 9 C 19 D 29 A 10 B 20 D 30 A II. Mangsuli pitakon 1. Mula,supaya, nanging 2. Mangga kersa guru 3. a. Bu guru kula badhe nyuwun pirsa kaliyan panjenengan b.Pak jenengan ngendika menapa kula boten ngertos 4. wedhus ucul, apek gandhul, ngedhuk sumur, gedhang kluthuk 5. Mangga kersa guru