เสาวรส

เสาวรส

เสาวรส (กะทกรกฝรงั่ ) เปน็ ผลไม้เพ่ือสุขภาพชนดิ หนงึ่ ทีม่ ตี ้นกาเนดิ ในแถบทวีปอเมริกาใต้ ผลมี
ลักษณะกลม ผลอ่อนจะมสี ีเขียว แต่เมอื่ สุกแล้วจะมหี ลายสแี ลว้ แต่สายพนั ธ์ุ คือ สีมว่ ง สีเหลอื ง สสี ม้ ซึ่งใน
บา้ นเรานจี้ ะปลกู ท้งั 3 สายพันธุ์ โดยในผลเสาวรสน้นั จะมเี มลด็ จานวนมาก มีกลิน่ คล้ายฝร่ังสุก รสออกเปรย้ี ว
จัด แตบ่ างสายพนั ธุจ์ ะมีรสออกอมหวานดว้ ย สาหรบั ประโยชน์ของเสาวรสและสรรพคุณของเสาวรสนนั้ กม็ ี
มากมายหลายข้อ เพราะเสาวรสอุดมไปดว้ ยวติ ามนิ และแร่ธาตรุ วมอยู่หลายชนิด ซ่ึงได้แก่ วติ ามนิ ซี วิตามินเอ
วติ ามินบี 2 วิตามนิ บี 3 กรดโฟลกิ ธาตุแคลเซยี ม ธาตเุ หล็ก ธาตุแมกนเี ซยี ม ธาตุฟอสฟอรสั ธาตุโพแทสเซียม
ธาตสุ ังกะสี และคาร์โบไฮเดรต โดยยงั มีของแถมนั่นก็คือใยอาหารในปรมิ าณสูงรวมอยู่ด้วย

ตระกูล Passifloraceae
ชือ่ สามัญ Passion Fruit, Jamaica honey-suckle, Yellow granadilla
ช่ือวทิ ยาศาสตร์ Passiflora edulis Sims
ชือ่ ทอ้ งถิน่ สคุ นธรส (ภาคกลาง) , กะทกรกฝร่ัง กะทกรกสดี า , กะทกรกยักษ์ (ทั่วไป)

สานักงานวฒั นธรรมจังหวัดสรุ นิ ทร์

สนับสนุนขอ้ มลู องค์การบรหิ ารสว่ นตาบลนอกเมือง อาเภอเมอื งสรุ นิ ทร์ จงั หวัดสรุ ินทร์

-๒-
ลักษณะทั่วไป
เสาวรสจัดเป็นไมเ้ ถาเลื้อยขนาดใหญ่ ส่วนโคนเป็นไม้เนื้อแข็ง อายุหลายปี สามารถเล้ือยได้ไกลถึง 12 เมตร มี
มือเกาะ

ใบเดี่ยว รูปคล้ายโล่ หรือรูปไข่ ออกเรียงสลับกัน ขอบใบมักเว้าลึกเป็น 3 พู ปลายใบแหลม หรือเรียวแหลม
โคนใบกลม หรือรูปหัวใจเว้าต้ืน เน้ือใบค่อนข้างเหนียว ขอบใบจักฟันเลื่อย มีเส้นใบ 3 เส้น ออกจากโคนใบ
ก้านใบยาว 4-4.5 เซนติเมตร ท่ปี ลายก้านมตี อ่ ม หูใบรูปหอก ขอบเรยี บ หรอื จกั ฟันเลอ่ื ย

ดอก เสาวรสจัดเป็นดอกสมบูรณ์เพศ สามารถผสมเกสรด้วยตนเองได้ดี ตัวดอกแทงออกเป็นดอกเด่ียว ดอก
แทงออกบริเวณซอกใบตามเถา ประกอบด้วยกลีบเล้ียง ด้านนอกกลีบเลี้ยงมีสีเขียว ด้านในมีสีขาว และกลีบ
ดอกสีครีมอมม่วง 5 กลีบ กลีบดอกเรียงสลับเป็น 2 ชั้น ถัดมาด้านในมีฝอยเป็นเส้นล้อมเป็นวงกลมจานวน
มาก โคนฝอยมีสีม่วง ปลายฝอยมีสีขาว ตรงกลางดอกมีเกสรตัวผู้ 5 อัน ส่วนเกสรตัวเมียมีปลายแยกเป็น 3
แฉก เม่ือบานจะส่งกลิ่นหอมออ่ นๆ

ผล เสาวรสออกเป็นผลเด่ียว ผลมีรูปทรงกลมหรือรูปไข่ และอวบน้า ขนาดผลประมาณ 5-7 เซนติเมตร มี
นา้ หนักผลประมาณ 35-115 กรมั ข้ึนอยู่กับขนาดผล สว่ นสีเปลอื กแตกต่างกันตามสายพันธุ์ อาทิ พันธ์ุสีม่วง
จะมีเปลือกสีม่วงเข้ม ส่วนพันธุ์สีเหลืองจะมีเปลือกสีเหลืองสด เปลือกผลทุกพันธ์ุค่อนข้างหนา และ เป็นมัน
ภายในผลประกอบดว้ ยเมล็ดจานวนมาก

สว่ นพันธท์ุ ่พี บในประเทศไทยและนิยมปลกู กันมาก มี 3 พันธ์ุ

1. พันธุ์ผลสีม่วง ( Passiflora edulis)พันธุ์ผลสีม่วงในธรรมชาติพบได้มากในท่ีสูง ประมาณ 1,000-2,000
เหนือระดับน้าทะเล ซ่งึ มีอากาศค่อนข้างหนาวเย็นตลอดเวลา ทาให้ผลมีขนาดเล็ก เม่ือผลสุกจะมีสีม่วงเข้ม
ผิวเป็นมัน น้าจาก พันธ์ุผลสีม่วง มีรสชาติดีกว่าพันธ์ุผลสีเหลือง มีกรดต่าสีสวยและหวาน จึงเหมาะสาหรับ
รับประทาน ผลสด ข้อเสียของพันธุน์ ้คี อื ค่อนขา้ งจะออ่ นแอตอ่ โรค

2. พันธุ์ผลสีเหลือง (Passiflora edulis, var flaicarpa) พันธ์ุผลสีเหลือง ตามธรรมชาติพบขึ้นตามพ้ืนที่สูงใน
แถบประเทศชายฝั่งทะเล ท่ีมีความสูงตั้งแต่ 800 เมตร เหนือระดับน้าทะเล ผลมีลักษณะเด่น คือ ผลมี
ขนาดใหญ่เมื่อผลสุกจะมีสีเหลืองขมิ้นชัน ผิวเป็นมัน น้าค้ันของพันธ์ุน้ี มีกรดมาก ซึ่งมีpH ต่ากว่า 3เหมาะ
สาหรับส่งเข้าโรงงานเพ่ือแปรรูปมากกว่าการ รับประทานผลสด ข้อดีของพันธุ์น้ีคือ ให้ผลดกและมีความ
ตา้ นทานโรคและแมลงสงู กวา่ พันธผุ์ ลสีมว่ ง

3. พันธ์ุลูกผสม เป็นพันธ์ุที่เกิดจากการผสมระหว่างพันธุ์ผลสีม่วงกับพันธุ์สีเหลือง เพื่อคัดเลือกต้นพันธุ์ใหม่ ที่
รวมลักษณะผลที่เด่นของแต่ละพันธ์ุไว้ ทาให้มีลักษณะผลใหญ่ ให้ผลดก มีรกห่อหุ้ม เมล็ดมากเปลือกบาง
ต้านทานโรค และมีช่วงเวลาในการให้ผลท่ียาวนาน พันธ์ุน้ีจะให้ท้ังผลท่ีมีสมี ่วงและผลสีเหลอื ง สามารถเก็บ
ผลผลติ ไดต้ ลอดท้งั ปี

สว่ นที่ใช้ ผล น้าในผล

-3-
ส่วนประกอบทางเคมี

ในน้าเสาวรสพบสารสาคญั เชน่ Carotenoid (คาโรทีนอยด)์ Pectin methyhesterase (เอนไซม์
เพคทนิ เมทลิ เอสเตอเรส) Catalase (คาทาเลส) Leucine (ลวิ ซนี ) Valine (วาลีน) Tyrosine (โทโรซีน) Prline
(โพรลนี ) Threonine (ทรโี อนนี ) Glycine (ไกลซีน) Aspertic acid (กรดแอสพาร์ทิก) Arginine (อาร์จินีน)
Lysine (ไลซนี ) Alkalod (อัลคาลอยด)์

โครงสรา้ งของสา-ร3ส-าคัญบางชนดิ ในเสาวรส
คณุ ประโยชนข์ องเสาวรส

รากเสาวรสไปตม้ แลว้ ใชด้ ืม่ ชว่ ยแกไ้ ข้ รกั ษาตามโรค แกผ้ ่นื คัน
ใบมาต้มกับน้าใช้รบั ประทาน สามารถใช้เปน็ ยาถา่ ยพยาธไิ ด้
เน้ือในของผลสุกมาทาเป็นน้าผลไม้ดื่ม จะช่วยลดไขมันในเลือด ลดความดันโลหิตและช่วยให้ระบาย
ได้
เมล็ดพร้อมเย่ือหุ้มเมล็ดนามาค้ันหรือป่ันเป็นน้าผลไม้ด่ืม ให้รสเปร้ียวจัด หรือป่ันผสมกับผลไม้อ่ืนท่ีมี
รสหวาน เพ่ือเพิม่ ความหวาน
น้าเสาวรสยังสามารถนาไปใช้แต่งกล่ินและรสชาติของไอศกรีม ขนมเค้ก เยลลี่ เชอร์เบท พาย
ลกู กวาด ไวน์ เปน็ ตน้
เย่ือหุ้มเมล็ดยังแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อื่นๆ อาทิ เสาวรสผง แยมเสาวรส และเยลล่ีเสาวรส ส่วน
เปลือกเสาวรสมีคาร์โบไฮเดรต และโปรตีน สามารถนามาตากแห้งหรือใช้สดเป็นอาหารเล้ียงโค
กระบือ แกะ แพะ และหมไู ด้

-4-
ใชท้ าเป็นครมี บารุงผิว ตา้ นอนมุ ลู อสิ ระ

ชว่ ยใหร้ ะบบขับถ่ายดี

สามารถชว่ ยขจดั คอเลสเตอรอลในรา่ งกายได้ ลดไขมนั ในเลือด

ช่วยขับสารพิษในลาไส้ ปอ้ งกันโรคมะเรง็ ลาไสอ้ กี ดว้ ย

ช่วยในการบารงุ สายตาได้ดเี ยีย่ ม

ใช้เป็นยาควบคมุ ธาตุ ถอนพิษ

ใช้รักษาบาดแผล

ใช้เป็นยาแกไ้ ข้

ช่วยขบั เสมหะ แกไ้ อ

ชว่ ยแกอ้ าการนอนไมห่ ลบั

ช่วยลดความดบั โลหิต

รักษาโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

การขยายพันธ์ุเสาวรส
เสาวรสสามารถเจรญิ เตบิ โตไดด้ ีในสภาพภูมอิ ากาศของประเทศไทย ไมว่ ่าจะเป็นเขตอากาศเย็นทาง

ภาคเหนอื หรอื เขตอากาศร้อนชนื้ ทางภาคกลางและ ภาคตะวนั ออก ซึ่งเป็นพชื ท่ปี ลกู ได้ง่าย การดูแลรักษาไม่
ยงุ่ ยาก แต่ให้ผลผลิตตอ่ ไรส่ งู

ส่วนการขยายพันธุ์เสาวรสสามารถขยายพันธไ์ุ ดจ้ ากต้นกล้าทีเ่ พาะเมล็ด รวมถึงต้นกล้าท่ีได้จากการปักชาหรอื
การตอนเถา แตส่ ว่ นมากนยิ มปลูกจากเมล็ดมากที่สุด โดยมวี ิธีการดังนี้

การเตรยี มเมล็ด เมลด็ ที่ใช้เพาะกลา้ ควรเลอื กจากผลเสาวรสทม่ี ผี ลขนาดใหญ่ ผลมคี วามสมบูรณ์ เปลอื กผล
เปน็ มนั วาว ไม่มีรอยกดั แทะของแมลง โดยนาเมลด็ มาใส่ผ้าขาวบาง แล้วนาไปขย้ีใหน้ ้า และเยอื่ หุ้มเมล็ดหลุด
ออกจากเมลด็ จากนั้น นาเมล็ดมาลา้ งทาความสะอาด ก่อนจะนาเมลด็ มาตากผึ่งแดดให้แหง้ นาน 5-7 วัน
เก็บพักไวใ้ นท่รี ่มนาน 1-2 เดอื น คอ่ ยนามาเพาะ หลังจากพักเมล็ดไว้ 1-2 เดอื นแลว้ ก่อนเพาะใหน้ าเมลด็ มา
แชน่ า้ ไว้ 1 คนื การเพาะเมล็ดอาจเพาะในถุงเพาะชาได้โดยตรง หรือหยอดเพาะในกระบะเพาะกอ่ น แลว้ ค่อย
แยกลงเพาะต่อในถุงเพาะชาได้

การเตรยี มแปลงปลูก การปลูกเสาวรสในแปลงใหญจ่ านวนหลายต้นจาเป็นตอ้ งเตรยี มแปลงก่อน โดยการไถ
พรวนดิน 1-2 รอบ พรอ้ มกาจัดวชั พชื ออกให้หมด จากนน้ั ขุดหลุมปลูก ขนาดประมาณ 30 เซนติเมตร โดย
ใหล้ ึกประมาณ 30 เซนตเิ มตร ระยะหา่ งระหว่างแถว และระยะหา่ งระหว่างต้นหรือหลมุ ประมาณ 2-3 เมตร
จากน้ัน ปลอ่ ยหลุมตากแดดไว้ 3-5 วัน

-5-

วิธีการปลูก กอ่ นปลกู ใหโ้ รยกน้ หลุมด้วยปุ๋ยคอก 3-5 กามือ และปุ๋ยเคมสี ูตร 15-15-15 ประมาณ 1 หยบิ
มอื ก่อนคลุกหน้าดินลงผสม ก่อนฉีกถุงดาออก แล้วนาตน้ กล้าเสาวรสลงปลกู ในหลุม พรอ้ มกลบดินให้แน่น
พอประมาณ จากน้ัน นาไม้ไผ่มาปักข้างหลมุ เพื่อให้ลาต้นอิงเติบโตสกั ระยะ

การทาค้าง เปน็ ส่ิงจาเปน็ เพราะเสาวรสเป็นไมเ้ ถาเล้อื ย จาเป็นต้องเกาะเลื้อยตามวัสดตุ า่ งๆ การเตรยี มคา้ ง
ควรเตรยี มหลังการขุดหลุมปลูกเสรจ็ หรือทาร่วมกบั การขดุ หลุมปลกู หรืออาจทาหลงั การปลกู แต่พึงระวงั ไมใ่ ห้
ตน้ พนั ธ์ไุ ด้รับอนั ตรายขณะทาคา้ ง

การเตรียมค้างทาได้โดยการใชเ้ สาคอนกรตี หรือเสาไมม้ าฝังใกลก้ บั ต้นเสาวรสตามแนวยาวของแถว จากน้นั ใช้
ลวดขงึ โยงแตล่ ะเสาตามแนวยาว แล้วคอ่ ยขงึ โยงตัดตามแนวขวางใหเ้ ปน็ ตารางส่เี หลยี่ มผืนผา้ ขนาดประมาณ
50×50 เซนติเมตร

ตวั อยา่ งการแปรรปู และพฒั นาผลติ ภัณฑจ์ ากเสาวรส

นา้ เสาวรส แยมเสาวรส ผลิตภณั ฑเ์ สริมอาหารเสาวรส

เอกสารอา้ งอิง
พิชานันท์ ลีแก้ว. (2018.) เสาวรส ผลไม้สาหรับผู้รักสุขภาพ. สานักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์

มหาวทิ ยาลัยมหดิ ล.
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยมหดิ ล.
ศุภวชั ร สิงห์ทอง, เสนีย์ เครือเนตร, ศุภพงษ์ อาวรณ์. (2557.) ผลของนา้ เสาวรสต่อการต้านอนมุ ูลอิสระและ
ต้านการอักเสบในผู้สูงอายุและในหลอดทดลอง. กรุงเทพมหานคร : สานักงานกองทุนสนับสนุนการ
วิจัย;. Report No. RDG5420047.
https://www.disthai.com/17031928/%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A
7%E0%B8%A3%E0%B8%AA