เตย

ข้อมูลสมนุ ไพร “โครงการปลูกพืชสวนครวั และสมุนไพรใกล้ตัว
ตามแนวทางการดาเนินงานอันเน่ืองมาจากพระราชดารฯิ การอนุรักษ์

พันธุกรรมพชื ” สานักงานวฒั นธรรมจังหวัดสุรินทร์

เตย

เตยเป็นพืชที่คนไทยร้จู ักกันเป็นอย่างดีมาตั้งแต่สมัยโบราณแล้ว เพราะได้นามาใช้ประโยชน์
ตา่ ง ๆ มากมาย โดยเฉพาะส่วนของใบท่ีเราเรียกวา่ ใบเตย จึงทาใหเ้ รียกพืชชนิดน้ีตดิ ปากกนั มาจนถึงปัจจุบัน
ว่า “ใบเตย” สาหรบั ถิน่ กาเนิดของเตยน้ัน เป็นพืชที่มีถน่ิ กาเนดิ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใตอ้ าทิ ไทย พมา่ ลาว

มาเลเซีย และประเทศอินเดีย รวมถึงทวีปอ่ืน เช่น แอฟริกา และออสเตรเลีย ชอบข้ึนตามพ้ืนที่ชุ่ม ริมลาน้า
หรือบรเิ วณที่ชื้นแฉะทมี่ นี า้ ขงั เล็กน้อย ในประเทศไทยสามารถพบได้ท่ัวทุกภาคของประเทศ ใบเตยนามาห่อทา

ขนมหวาน เช่น ขนมตะโก้ ใบนามามัดรวมกัน ใช้สาหรับวางในห้องน้า ห้องรับแขกเพื่อให้อากาศมีกลิ่นหอม
ช่วยในการดับกล่นิ หรอื ใช้ใบเตยสดนามายัดหมอน ช่วยใหม้ ีกล่ินหอม นามาใชเ้ ปน็ สารแตง่ กล่ินบุหร่ี นามาสับ
เปน็ ช้นิ เลก็ ๆ นาไปตากแดดใหแ้ ห้ง ก่อนใช้ชงเปน็ ชาดมื่ น้ามันหอมระเหยจากเตยนาไปเป็นสว่ นผสมของนา้ ยา

ปรับอากาศ ใชเ้ ป็นส่วนผสมของเคร่ืองสาอาง ครีมทาผวิ แชมพู สบู่ หรอื ครีมนวด เปน็ ต้น

ตระกูล Pandanaceae
ชอื่ สามญั Pandanus Palm , Fragrant Pandan , Pandom wangi.
ชื่อวทิ ยาศาสตร์
ชื่อทอ้ งถิ่น Pandanus amaryllifolius Roxb.
ใบเตย , เตยหอม , ต้นเตย , เตยหอมใหญ่ , เตยหอมเล็ก (ภาคกลาง) ,
หวานขา้ วใหม่ (ภาคเหนือ) , ปาแนะวอวิง , ปาแง๊ะออริง (นราธิวาส
มาเลเซีย) ,พงั ลงั้ (จีน)

สานกั งานวัฒนธรรมจงั หวัดสรุ นิ ทร์

สนับสนุนขอ้ มลู องค์การบรหิ ารสว่ นตาบลนอกเมอื ง อาเภอเมือง จังหวดั สุรนิ ทร์

-๒-
ลักษณะท่ัวไป
เตยจัด เปน็ พชื ใบเลย้ี งเดย่ี ว มีลาต้นทรงกลม และเปน็ ขอ้ สนั้ ๆถกี่ ัน โผล่ขน้ึ มาจากดินเพียงเล็กน้อย โคนลาต้น
แตกรากแขนงออกเปน็ รากคา้ จนุ หรือเรียกว่า รากอากาศ ลาต้นสามารถแตกหน่อเปน็ ต้นใหม่ได้ ทาให้มองเปน็
กอหรือเป็นพมุ่ ใหญ่ๆ ท่รี วมความสงู ของใบแลว้ สามารถสงู ได้มากกว่า 1 เมตร
ใบเตย แตกออกเปน็ ใบเด่ียวดา้ นขา้ งรอบลาตน้ และเรียงสลับวนเปน็ เกลยี วขน้ึ ตามความสงู ของลาตน้ จนถึง
ขอด ใบมลี ักษณะเรยี วยาวเป็นรปู ดาบ ปลายใบแหลม สีเขยี วสด ใบชเู ฉยี งแนบไปกับลาตน้ แผ่นใบเป็นมัน
กว้างประมาณ 2-3 เซนตเิ มตร ยาวประมาณ 30-50 เซนติเมตร แผ่นใบ และขอบใบเรยี บ แผน่ ใบด้านล่างมี
สจี างกว่าดา้ นบน มเี สน้ กลางใบลกึ เปน็ แอง่ ตนื้ ๆตรงกลาง ใบนส้ี ่งกล่ินหอมตลอดเวลา เพราะมนี ้ามนั หอม
ระเหย และสาร ACPY
ส่วนท่ใี ช้ ใบ ราก
ส่วนประกอบทางเคมี

ใบเตยพบว่ามีสารสาคัญหลายชนิด เมื่อนาใบเตยหอมากล่ันด้วยไอน้าจะได้สารหอมที่ประกอบด้วย
แพนดานาไมน์ (Pandanamine) ไลนาลิลอะซีเตท ( linalylacetate) เบนซิลอะซเี ตท (benzyl acetate) ไล
นาโลออน(linalool)และเจอรานิออล(geraniol) มีสารที่ทาให้มีกล่ินหอมคอื คมู ารนิ (coumarin) และเอทิลวา
นิลลลนิ (ethyl vanillin)สารคลอโรฟิลล์ (chlorophyll) ทาให้มีสีเขียว เบต้าแคโรทนี (Beta-Carotene) และ
สารในกลมุ่ แอนโทไซยานนิ (anthocyanin) ซึ่งเป็นสารท่อี อกฤทธท์ิ ่ีสาคญั

โครงสร้างทางเคมขี องสารบางชนิดท่พี บในเตย

-3-

คณุ ประโยชน์ของเตย

ใบเตยสดเปน็ ยาบารงุ หัวใจให้ชุม่ ช่ืน ใชร้ ับประ ทานแกห้ วัด แก้ไอ ดับพษิ ไข้ ดับรอ้ น และชูกาลัง
ราก รากเตยใช้เป็นยาขบั ปัสสาวะ รักษาเบาหวาน(เนอ่ื งจากมีฤทธิล์ ดนา้ ตาลในเลอื ด
ใชร้ ักษาโรคตับ และไตอกั เสบ
ใบเตยหอมแตง่ สใี ห้สีเขยี ว เน่ืองจากในใบเตยมีสารคลอโรฟลิ ล์ (chlorophyll) และยงั ใชแ้ ตง่ กลน่ิ ให้
หอมอกี ดว้ ย เชน่ แตง่ กลนิ่ ในขนมหลายชนดิ ไดแ้ ก่ ขนมข้หี นู ลอดช่องซา่ หร่ิม ขนมชั้น ฯลฯ
ลดระดบั นา้ ตาลในเลือด ต้านการเพ่มิ ของระดับนา้ ตาลในเลอื ด
ลดอตั ราการเต้นของหวั ใจ ลดความดันโลหิต มีฤทธ์ิอ่อนในการตา้ นเนอ้ื งอก
รักษาโรคหดั อีสุกอีใส และโรคผวิ หนงั
มีฤทธ์ิต้านอนมุ ูลอสิ ระ
มฤี ทธิ์ยบั ย้ังแบคทีเรยี Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis

การขยายพนั ธุ์เตย
เตยสารมารถขยายพันธุ์ได้เองโดยการแตกหน่อ แต่ในปัจจุบันก็สามารถปลูกด้วยการแยกเหง้าหรือ

ย้ายหน่อปลูกได้เช่นกัน ท้ังนี้ เตยสามารถขึ้นได้ดีในท่ีชุ่ม และทนต่อสภาพดินช้ืนแฉะได้ดี แต่ควรเลือกพ้ืนท่ี
ปลูกไมใ่ หน้ า้ ท่วมขังงา่ ย โดยมีวิธกี ารดงั นี้

การเตรยี มแปลง แปลงปลูกเตย ควรไถแปลง และตากดนิ กอ่ น 5-10 วนั พรอ้ มกาจดั วชั พืชออกใหห้ มด กอ่ น
ห ว่ าน ด้ ว ย ปุ๋ ย ค อ ก อั ต ร า 2 ตั น /ไร่ แ ล ะ ปุ๋ ย ยู เรี ย อั ต ร า 10 กิ โล ก รัม /ไร่ พ ร้ อ ม ไถ ก ล บ
การปลูกเตย ควรปลูกในช่วงฤดูฝน เพราะดินจะชื้นดี ทาให้ต้นเตยติด และต้ังตัวได้ง่าย ด้วยการขุดหลุมปลูก
เป็นแถว ระยะหลุม และระยะแถวที่ 50 เซนติเมตร หรือท่ี 30 x 50 เซนติเมตร ก่อนนาต้นพันธุ์เตยลงปลูก
หลังจากปลูกเตยเสร็จ ควรให้น้าทันที แต่หากดินช้ืนมากก็ไม่จาเป็นต้องให้ และให้น้าเป็นประจาทุกๆ 7-10
วัน ข้ึนอยกู่ บั ความช้นื ดิน และฝนทตี่ ก

ตวั อย่างการแปรรปู และพฒั นาผลติ ภณั ฑ์จากเตย

น้าใบเตย ชาใบเตย ผงชงด่มื ใบเตย

-4-
เอกสารอ้างองิ
https://www.disthai.com/17040525/%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A2
https://www.baanlaesuan.com/58769/plant-scoop/58769
http://www.ananhosp.go.th
https://www.thaijobsgov.com/jobs/151068

https://www.technologychaoban.com/thai-local-wisdom/article_28919