กาพย์เรื่อง พระไชยสุริยา
กาพย์เรื่องพระไชยสุริยา 1. ผ ้ ู แต ่ ง 2. จุดประสงค์ ในการแต่ง 3.ลักษณะค า ประพันธ์ 4.เรื่องย่อ 5. ข้อคิด และคุณค่า
1. ผู้ แ ต่ ง : สุ น ท ร ภู่
2.จ ุ ดประสงค ์ในการแต ่ ง ส ุ นทรภ ่ ู แต ่ งกาพย ์ พระไชยส ุ ร ิ ยาขน ึ ้ เพ ื ่ อใช ้ เป็ นแบบสอน อ่านและเขียนสะกดค าในมาตราต่าง ๆ #มีเนื้อหาเป็ นนิทาน = เดก ็ ๆ ชอบเพราะสน ุ กกสนาน
3.ลักษณะค าประพันธ์ •แต่งด้วยค าประพันธ์ประเภทกาพย์ ๓ ชนิด ได้แก่ -กาพย์ยานี ๑๑ -กาพย์ฉบัง ๑๖ -กาพย ์ ส ุ รางคนางค ์๒๘
๓.๑ กาพย์ยานี 11
ตัวอย่างค าประพันธ์ กาพย์ยานี 11 "ข้าเฝ้าเหล่าเสนา มีกิริยาอัชฌาศัย พ่อค้ามาแต่ไกล ได้อาศัยในพารา ไพร่ฟ้าประชาชี ชาวบูรีก็ปรีดา ท าไร่เขาไถนา ได้เข้าปลาแลสาลี
๓.๒ กาพย์ฉบัง ๑๖ มะม่วง/พวงพลอง/ช้องนาง หล่นเกลื่อน/เถื่อนทาง กินพลาง/เดินพลาง/หว่างเนิน เห็นกวาง/ย่างเยื ้อง/ช าเลืองเดิน เหมือนอย่าง/นางเชิญ พระแสง/ส าอาง/ข้างเคียง เขาสูง/ฝูงหงส์/ลงเรียง เริงร้อง/ซ้องเสียง ส าเนียง/น่าฟัง/วังเวง กลางไพร/ไก่ขัน/บรรเลง ฟังเสียง/เพียงเพลง ซอเจ้ง/จ าเรียง/เวียงวัง" บทที่ ๑ บทที่ ๒ (วรรคที่ ๓) (วรรคที่ ๒) (วรรคที่ ๑) (วรรคที่ ๓) (วรรคที่ ๒) (วรรคที่ ๑)
ตัวอย่างค าประพันธ์ กาพย์ฉบัง 16 "มะม่วง / พวงพลอง / ช้องนาง หล่นเกลื่อน / เถื่อนทาง กินพลาง / เดินพลาง / หว่างเนิน เห็นกวาง / ย่างเยื้อง / ช าเลืองเดิน เหมือนอย่าง / นางเชิญ พระแสง / ส าอาง / ข้างเคียง
๓.3กาพย ์ ส ุ รางคนางค ์๒๘ บทที่ ๑ บทที่ ๒ (วรรคที่ ๒) (วรรคที่ ๓) (วรรคที่ ๑) (วรรคที่ ๔) (วรรคที่ ๕) (วรรคที่ ๖) (วรรคที่ ๗)
ต ั วอย ่ างคา ประพน ั ธ ์ กาพย ุ ส ุ รางคนางค ์๒๘ วันนั้นจันทร มีดารากร เป็นบริวาร เห็นสิ้นดินฟ้า ในป่าท่าธาร มาลีคลี่บาน ใบก้านอรชร เย็นฉ่ าน้ าฟ้า ชื่นชะผกา วายุพาขจร สารพันจันทน์อิน รื่นกลิ่นเกสร แตนต่อคลอร่อน ว้าว่อนเวียนระวัน
ต ั วอย ่ างคา ประพน ั ธ ์ กาพย ุ ส ุ รางคนางค ์๒๘ วันนั้นจันทร มีดารากร เป็นบริวาร เห็นสิ้นดินฟ้า ในป่าท่าธาร มาลีคลี่บาน ใบก้านอรชร เย็นฉ่ าน้ าฟ้า ชื่นชะผกา วายุพาขจร สารพันจันทน์อิน รื่นกลิ่นเกสร แตนต่อคลอร่อน ว้าว่อนเวียนระวัน
๔. เรื่องย่อ - พระไชยส ุ ร ิ ยาเป็ นกษต ั ร ิ ย ์ ครองเม ื องสาวต ั ถม ีี มเหส ี ช ื่อส ุ มาล ี บ ้ านเม ื องอ ุ ดมสมบ ู รณ ์ และเป็ นส ุ ขมาช ้ านาน - จนกระทง ั่เม ื่อข ้ าราชบร ิ พารและผ ้ ู ม ี อา นาจพากน ั ล ่ ุ มหลงในอบายม ุ ขและเทย ี่วข ่ มเหงราษฎรจนเด ือดร้อนไปทั่ว - ในทส ีุ่ ดน า้ป่ ากไ็ หลบ ่ าท ่ วมเม ื องจนผ ้ ู คนล ้ มตายผ ้ ู ทม ี่ี ช ี วต ิ รอดกห ็ น ี ออกจากเม ื องไป ทงสาวัตถีกลายเป็ นเมืองร้าง ิ้ - พระไชยส ุ ร ิ ยาพามเหส ี และข ้ าราชบร ิ พารหน ี ลงเร ื อส าเภาออกจากเม ื องแต ่ ถ ู กพาย ุ ใหญ ่ พด ั เร ื อแตก - พระไชยส ุ ร ิ ยากบ ั นางส ุ มาลว ี่ ายน า้ไปขน ึ้ฝั่งแล ้ วรอนแรมไปในป่ า - พระดาบสร ู ปหน ึ่งเข ้ าฌานเห ็ นพระไชยส ุ ร ิ ยากบ ั นางส ุ มาลต ี้ องทนท ุ กข ์ ทรมานกเ ็ วทนา - เพราะเห ็ นว ่ าพระไชยส ุ ร ิ ยาทรงเป็ นกษต ั ร ิ ย ์ ทด ี่ี แต ่ประสบเคราะห ์ กรรมเพราะหลงเช ื่อเสนาอ ามาตย์ - จึงเทศนาโปรดจนทั้งสองศรัทธาและบ าเพ็ญธรรมจนได้ไปเกิดบนสวรรค์
ชมเรื่องย่อกาพย์เรื่องพระไชย์ส ุ ร ิ ยา
5. ข ้ อคด ิ และค ุ ณค ่ า ด้านวรรณศิลป์ ด้านสังคม ๑. ใช้ศัพท์ง่าย เหมาะสมกับวัยของเด็ก ส่วนศ ั พท ์ ยากท่ปี ะปนอย่ก ู ส ็ ามารถเข ้าใจจาก บริบท ๒. มีลีลาในการเล่าเรื่องที่ต่อเนื่องกัน ท า ให ้ ผ ้ ู อ่านเกด ิ จน ิ ตนาการ ๓. ม ี การสรรคา และใช ้โวหาร ทา ให ้ ผ ้ ู อ่าน เกิดจินตภาพที่ชัดเจน ๔. การเล่นสัมผัสใน ทั้งสัมผัสสระและ สัมผัสพยัญชนะ ๑. ขนบธรรมเนียมการแต่งค าประพันธ์ใน สมัย ร.2 ที่ขึ้นต้นด้วยการกล่าวไหว้ สิ่งศักด ์ ส ิ ทธ ์ ิ ท่เ ี คารพน ั บถ ื อ ๒. บรรยายถึงต้นไม้ในป่ าของไทย สัตย์ ป่ าในเมืองไทย 3. ให้ข้อคิดเรื่องบาปบุญคุณโทษ #กาลกิณี ๔ ประการ
๑ . มาตราตัวสะกด ๒. สัมผัสใน-สัมผัสนอก - สัมผัสสระ - สัมผัสอักษร ๓. โวหารภาพพจน์ ๔. ค าไวยพจน์ ๕. กาลากิณี ๔ ประการ วเ ิ คราะห ์ ความร ้ ู และค ุ ณค ่ าจากกาพย ์ เร ื ่ องพระไชยส ุ ร ิ ยา
มาตราตัวสะกดในภาษาไทยมีทั้งหมด ๘ มาตรา ๑.มาตราตัวสะกด ๑. มาตราตัวสะกดตรงแม่ ใช้ตัวสะกดตัวเดียว มี ๔ มาตรา คือ แม่กง ใช้ ง สะกด เช่น หาง ปลิง สอง งง แรง ฯลฯ แม่กม ใช้ ม สะกด เช ่ น ลม แต ้ ม โสม ม ุ ม งอม สนาม ฯลฯ แม่เกย ใช้ ย สะกด เช ่ น สาย ลอย โปรย เฉย ป๋ ุ ย ฯลฯ แม่เกอว ใช้ ว สะกด เช่น แห้ว กาว เปรี้ยว เปลว ฯลฯ กบด นมยวง
๒. มาตราตัวสะกดไม่ตรงแม่ มีตัวสะกดหลายตัวในมาตราเดียวกัน เพราะออกเสียงเหมือนตัวสะกด เดียวกัน มี ๔ มาตรา คือ แม่กน ใช้ น ญ ณ ร ล ฬ สะกด เช่น นาน วิญญาณ วานร กาลเวลา พระกาฬ ฯลฯ แม่กก ใช้ ก ข ค ฆ สะกด เช่น ปัก เลข วิหค เมฆ ฯลฯ แม่กด ใช้ ด จ ช ซ ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ต ถ ท ธ ศ ษ ส สะกด เช่น แปด ตรวจ ก๊าซ บงกช กฎหมาย ปรากฏ อฐ ิ คร ุ ฑวฒ ั นา เปรต โอสถ บาท โกรธ กระดาษ รส เลิศ ฯลฯ แม่กบ ใช้ บ ป ภ พ ฟ สะกด เช่น กลับ บาป ลาภ นพรัตน์ กราฟ ฯลฯ
สัมผัสอักษร ท าให้เกิดความไพเราะในบทประพัน์ประพันธ์ สัมผัสนอก การเล่นสัมผัส สัมผัสสระ สัมผัสใน ๒. สัมผัสใน-สัมผัสนอก
สัมผัสใน ส ั มผ ั สท ่ อ ี ย ่ ู ภายในวรรคเดย ี วก ั น เพ ่ อ ื เพ ่ ม ิ เส ี ยงไพเราะ มีได้ทั้ง สัมผัสสระและสัมผัสอักษร #ต้องติด ๆ ภายในวรรคเดียวกันห่างกันไม่เกิน ๔ ค า สัมผัสสระ สัมผัสอักษร
ตัวอย่างสัมผัสใน จักจั่นเเจ้วเเว่วหวีดจังหรีดหริ่ง ปี่แก้วตริ่งตรบเสียงส าเนียงหนาว ยิ่งเย็นฉ ่าน ้าค้างลงพร่าวพราว พระพายผ่าวพัดไหวทุกใบโพธ ิ ์
สัมผัสสระ .สัมผัสสระ คือ ค าที่ใช้ สระ คล้องจองเป็นเสียงเดียวกัน และถ้ามี ตัวสะกด มาตราเดียวกัน เช่น สระ อา มา – จา – ฝา – หา - ป่ า สระ โอะ สะกด แม่กน จน – คน – ฝน – หน – ป่ น - คล สระ อา สะกด เเม่เกย กราย – ชาย – ลาย – หาย -อาย สระ เอ สะกด เเม่กน เมร – เกณฑ์ – เจน – เคน - เลน
สัมผัสอักษร สัมผัสพยัญชนะหรือสัมผัสอักษร คือ ค าที่ใช้พยัญชนะต้นตัวเดียว หรือเสียงเดียวกัน โดยไม่ค านึงถึงตัวสะกด เช่น จ - จิต ใจ จด จอด แจ๋ว ด - เด็ก ดื่น ดึก ดื่ม ดาว น - นก นอน แนบ น ้า นิ่ง เณร ท - ทาง ธง เฒ่า ธูป เทียน
สัมผัสนอก สัมผัสนอก เป็ นสัมผัสบังคับของร้อยกรองทุกประเภท เป็ นค าที่มีเสียง คล้องจองจากวรรคหนึ่ง ใช้เเต่ สัมผัสสระ ไม่ใช้สัมผัสอักษร ตัวอย่างค าประพันธ์ "ข้าเฝ้าเหล่าเสนา มีกิริยาอัชฌาศัย พ่อค้ามาแต่ไกล ได้อาศัยในพารา ไพร่ฟ้าประชาชี ชาวบูรีก็ปรีดา ท าไร่เขาไถนา ได้เข้าปลาแลสาลี
๑. อ ุ ปมาโวหาน - การเปรียบเทียบ ตัวอย่างค าประพันธ์ กลางไพร่ไก่ขันบรรเลง ฟังเสียงเพียงเพลง ซอเจ้งจ าเรียงเวียงวัง ย ู งทองร ้ องกะโต ้ งโห ่ งดง ั เพียงฆ้องกลองระฆัง แตรสังข์กังสดาลขานเสีย การเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งเหมือนกับอีกสิ่งหนึ่ง ท าให้ได้เห็นภาพที่ชัดเจน ๓.โวหารภาพพจน์-
. สัทพจน์ -การเลียนธรรมชาติ ตัวอย่างค าประพันธ์ ย ู งทองร ้ องกะโต ้ งโห ่ งดง ั เพย ี งฆ ้ องกลองระฆง ั แตรสังข์กังสดาลขานเสียง ค้อนทองเสียงร้องป๋ องเป๋ ง เพลินฟังวังเวง อีเก้งเริงร้องลองเชิง ป่ าส ู งย ู งยางช ้ างโขลง อง ึ คะน ึ งผง ึโผง โยงกันเล่นน ้าคล ่าไป เพื่อถ่ายทอดเสียงของสิ่งต่าง ๆ ซึ่งจะใกล้เคียงกับความจริงได้มากหรือน้อยก็ได้ แต่หากเหมาะสมกับโอกาส แล ้ ว จะทา ให ้ ร ้ อยกรองนัน้เพ่ม ิ ความไพเราะ น่าอ่านย่ง ิ ข ึ น้ทงั้ยังช่วยให ้ ผ ้ ู อ่านเกด ิ จน ิตนาการได้ดีกว่าบรรยาย ธรรมดา
ค าไวพจน์ คือ ค าที่มีความหมายเหมือนกัน ๔.ค าไวยพจน์ ๑. พระเจ้าแผ่นดิน ราชา ภว ู ไนย เจ ้ าพารา พระภบ ู าล ภธ ู ร ๒. แผนดิน พสุธา ธรณี ปถพี ปฐพี ๓. เรือ ส าเภา เภตรา ๔. ภเ ู ขา เมรุไกร เมรุธร เขาหลวง สิงขร คีรี เมรุ ๕ นก สกุณา พญาส าภาที ๖. ดวงอาทิตย์ สุริไส สุริยง อัสดง ๗. ลม วาตา วายุ พยุ ๘. เมือง พารา ไพยชยนต์สถาน เวียงไชย ธานี พระนคร บุรี
๙. ไฟ ก ู ณฑ ์ อัคคี ๑๐. ผ ้ ู หญ ิ ง นารี ๑๑. วัยหนุ่มสาว เยาว์ เยาวภา ๑๒. น ้า วารี คงคา สินธุ นที มหาวารี มหานที มหาสมุทร ๑๓. ดอกไม้ ผกา มาลี ๑๔. ประชาชน ประชาชี ชาวบุรี ไพรฟ้า
๔.กาลกิณี ๔ ประการ ประกอบชอบเป็ นผิด กลับจริตผิดโบราณ สามัญอันธพาล ผลาญคนซื่อถือสัตย์ธรรม์ ล ู กศษ ิ ย ์ คด ิ ล ้ างคร ู ล ู กไม ่ ร ้ ู ค ุ ณพ ่ อม ั น ส่อเสียดเบียดเบียนกัน ลอบฆ่าฟันคือตัณหา โลภลาภบาปบ่คิด โจทย์ผิดริษยา อุระพสุธา ป่ วนเป็ นบ้าฟ้าบดบัง บรรดาสามัญสัตย์ เกิดวิบัติปัตติปาปัง ไตรยุคทุกขตะรัง สังวัจฉระอวสาน สาเหตุที่ท าให้บ้านเมืองล่มจม เห็นผิดเป็ นชอบ เบียดเบียน ฆ่ากัน ความโลภ,ริษยา อกต ั ญญ ู
ศ ึ กษาค ุ ณค ่ าของเร ื ่ องกาพยเ ์ ร ื ่ องพระไชยส ุ ร ิ ยาจากล ิ งกต ์ ่ อไปน ้ ี ๑. ค ุ ณค ่ าด ้ านวรรณศ ิ ลป์ https://sites.google.com/site/kruthai012/kaphy-phra-chiy-suriya/bth-thi-6- khunkha-wrrnkhdi/6-2-khunkha-dan-wrrnsilp ๒. ค ุ ณค ่ าด ้ านส ั งคม https://sites.google.com/site/kruthai012/kaphy-phra-chiy-suriya/bth-thi-6- khunkha-wrrnkhdi/6-3-khunkha-dan-sangkhm ๒.เพิ่มเติม http://119.46.166.126/self_all/selfaccess7/m1/181/lesson2/index2_5.php