คูมือแนวปฏิบัติ การปลูกแตงโมเกาะสุกร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย ไดรับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมสงเสริม และสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรม จากสำนักงานการวิจัยแหงชาติ ปงบประมาณ 2565
บทนำ เเตงโมเกาะสุกรเปนผลผลิตทางการเกษตรที่มีชื่อเสียงโดงดังและ รูจักกันอยางแพรหลายของจังหวัดตรัง เนื่องจากแตงโมจากเกาะสุกร มีรสชาติหวานเขม เนื้อสัมผัสกรอบ ผลมีขนาดปานกลาง จึงเปนที่ตอง การของผูบริโภคทั่วไป พื้นที่ปลูกแตงโมสวนใหญอยูในบานแหลม ซึ่งมีลักษณะเปนที่ราบ ริมชายฝงทะเล จึงทำใหแตงโมที่ปลูกในบริเวณนี้ไดรับอิทธิพลของน้ำ ทะเล ในน้ำทะเลมีธาตุโซเดียมเปนสวนประกอบ ธาตุนี้มีแรงยึดเกาะ มากกวาธาตุโพแทสเซียม ธาตุโซเดียมจึงเขาไปยึดเกาะเม็ดดินและ ปลดปลอยธาตุโพแทสเซียมออกมาจากเม็ดดิน เมื่อรากแตงโมดูดซึม ธาตุโพแทสเซียมเขาไปในตนมากขึ้น จึงสามารถลำเลียงน้ำตาลจากใบ ไปสะสมที่ผลมากขึ้น ผลแตงโมจึงมีรสชาติหวาน แตเมื่อไมมีการจัดการ ธาตุอาหารที่เหมาะสมกลาวคือ ไมมีการเติมธาตุโพแทสเซียมเพิ่มให แกดิน ธาตุโพแทสเซียมในดินจึงมีปริมาณลดลง ตนแตงโมจึงดูดซึม ธาตุโพแทสเซียมไดนอยลงสงผลใหผลแตงโมมีรสชาติหวานนอยกวา ในอดีต จากปญหาขางตนคณะนักวิจัยจึงไดจัดทำคูมือการปลูกแตงโม เกาะสุกร เพื่อเปนแนวทางใหเกษตรกรผูปลูกแตงโมไดนำองคความรู ที่ไดจากการวิจัยไปใชในการพัฒนาและปรับปรุงคุณภาพผลผลิต แตงโมตอไป
การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 1 การเตรียมแปลงปลูก พื้นที่ปลูกแตงโมควรเปนพื้นที่โลงแจงเพื่อใหตนแตงโม ไดรับแสง สำหรับใชในกระบวนการสังเคราะหดวยแสงไดอยางเต็มที่ ดินที่เหมาะ สมตอการเจริญเติบโตของแตงโมคือ ดินรวนปนทราย ซึ่งเปนดินที่มี การระบายน้ำไดดี เนื่องจากแตงโมเปนพืชที่คอนขางออนแอตอการ เขาทำลายของเชื้อรา ดังนั้นการเตรียมแปลงปลูกจึงตองพิถีพิถัน เพื่อใหตนแตงโมเจริญเติบโตและใหผลผลิตที่ดี การเตรียมแปลง ปลูกในนาขาวจึงควรปฏิบัติดังนี้
2 ขั้นตอนการเตรียมแปลงปลูก การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร หวานปุยยูเรียในแปลงปลูกอัตรา 20 กก./ไร รวมกับ โดโลไมท อัตรา 500 กก./ไร และปุยคอก อัตรา 700 กก./ไร แลวไถดะ หลังไถดะ ประมาณ 7 – 10 วัน ใหไถแปรเพื่อยอยดิน ใหเล็กลง หลังไถแปรประมาณ 7 – 10 วัน ใหขึ้นแปลงและ ปูพลาสติก ขั้นที่ 1 ขั้นที่ 2 ขั้นที่ 3
การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 3 การเพาะเมล็ด โดยทั่วไปเกษตรกรมักนิยมหยอดเมล็ดในหลุมๆละ 2 – 3 เมล็ด วิธีการนี้มีโอกาสที่เมล็ดจะถูกทำลายจากแมลงและเชื้อราที่อยูในดินได นอกจากนี้ยังทำใหตนกลาแตงโมในแตละหลุมเจริญเติบโตไมเทากัน เพื่อปองกันปญหาที่จะเกิดขึ้น เกษตรกรจึงควรมีการเพาะเมล็ดให เกิดเปนตนกลา กอนที่จะยายปลูกลงแปลงการเพาะสามารถทำได
การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 4 ลางทำความสะอาดเมล็ดและแชเมล็ดแตงโมในน้ำสะอาด ประมาณ 12 ชั่วโมง หอเมล็ดดวยผาสะอาดที่มีความชื้นหมาดๆประมาณ 24 ชั่วโมงหลังจากนั้นเมล็ดจะเริ่มมีตุมราก เพาะเมล็ดในถาดเพาะที่มีดินผสมพีทมอสอัตรา 1 : 1 เมื่ออายุตนกลาประมาณ 7 วัน (ใบจริง 2 ใบ)จึงยายปลูก ลงแปลง โดยปลูกในตอนเย็นที่มีความเขมแสงนอย 01 02 03 04 ขั้นตอนการเตรียมแปลงปลูก
การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 5 การปลูกแตงโมบนเกาะสุกรนิยมปลูกกัน 3 ชวง คือ แตงโมคันนา (ปลูกกลางเดือนกันยายน – เก็บกลางเดือนพฤศจิกายน) แตงโม ริมทะเล (ปลูกกลางเดือนพฤศจิกายน – เก็บกลางเดือนมกราคม) แตงโมหลังนา (ปลูกกลางเดือนมกราคม – เก็บกลางเดือนมีนาคม) ชวงเวลาการปลูกที่เหมาะสมคือ การปลูกแตงโมริมทะเลและแตงโม หลังนา เนื่องจากเปนชวงที่มีฝนตกนอย จึงทำใหการระบายของโรค รากเนาโคนเนานอยลง ระยะปลูกที่เหมาะสม ระหวางตน 60 ซม. ระยะระหวางแถว 200 ซม. ชวงเวลาที่เหมาะสมสำหรับการยาย ปลูกตนกลาแตงโมคือชวงเย็น เพราะตนกลาจะมีการคายน้ำลดลง สงผลใหตนกลาสามารถตั้งตัวในแปลงปลูกไดเร็วขึ้น การปลูกแตงโม
6 พันธุ์ซูเปอร์แมน การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร แตงโมที่ปลูกบนเกาะสุกรมีหลากหลายพันธุ แตละพันธุมีลักษณะ ที่แตกตางกัน การหาพันธุแตงโมที่เหมาะสมตอการปลูกบนพื้นที่ เกาะสุกรจึงมีความจำเปน สำหรับพันธุแตงโมที่แนะนำใหปลูกบน เกาะสุกร ไดแก แตงโมพันธุซูเปอรแมน เนื่องจากเปนพันธุที่มีคาของ แข็งที่ละลายไดและคาความเปนกรดดางมากที่สุด ผลผลิตจึงมีรสชาติ หวานเขม ผลมีขนาดกลาง เปลือกหนาปานกลาง ซึ่งจะชวยลดการ กระทบกระเทือนจากการขนสง สวนพันธุที่เหมาะสมรองลงมา คือ เมญา โบอิง โรบิน ตามลำดับ พันธุ์ปลูกแตงโม 6
การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 7 การให้ปุ๋ยแตงโม แตงโมเปนพืชอายุสั้นที่มีการเจริญเติบโตอยางรวดเร็ว ประกอบกับมีการสะสมอาหารที่ผลเปนจำนวนมาก แตงโม จึงเปนพืชที่มีความตองการแรธาตุคอนขางสูงเพื่อนำไป ใชในการเจริญเติบโตและการใหผลผลิต
การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 8 การจัดการธาตุอาหารเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตแตงโม ในชวงแรกที่แตงโมมีการเจริญเติบโตทางลำตนอยางรวดเร็วจะเนน ใสปุยที่มีปริมาณธาตุไนโตรเจนสูง สวนชวงที่มีการติดผล ซึ่งเปนชวง ที่ตองเรงการสะสมน้ำตาล จะเนนใสปุยที่มีปริมาณธาตุโพแทสเซียมสูง และในขณะที่แตงโมกำลังขยายขนาดผล เกษตรกรจำเปนตองใสธาตุ แคลเซียม เพื่อชวยปองกันอาการเนื้อลม นอกจากนี้ เกษตรกรจำเปน ตองใสธาตุอาหารรองและจุลธาตุเพิ่มเติม ไดแก แมกนีเซียม โบรอน สังกะสี แมงกานีส เพื่อความสมบูรณของตน โดยใสระหวางตน แตงโม อายุตนแตงโม (วัน) ชนิดปุย 0 10 20 30 40 50 60 21-0-0 (กรัม/ตน) 18-46-0 (กรัม/ตน) 0-0-60 (กรัม/ตน) แคลเซียม (กรัม/ตน) 5 4 0.06 15 4 0.06 20 4 0.06 10 15 16 0.06 5 12 0.06
การให้น้ำแตงโม การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 9 แตงโมเปนพืชที่ตองการความชื้นคอนขางสูง แตไมถึงกับแฉะ โดยเฉพาะอยางยิ่งในชวงที่แตงโมกำลังขยายขนาดผล เปนชวงที่ แตงโมมีความตองการน้ำมาก หากตนแตงโมขาดน้ำในชวง การพัฒนานี้จะทำใหผลแตงโมมีขนาดเล็ก รสชาติไมหวาน แตหากไดรับความชื้นมากเกินไป น้ำจะเขาไปทดแทนอากาศในชองวาง ระหวางเม็ดดิน สงผลใหรากไมมีอากาศใชในการหายใจเพื่อสราง พลังงาน เมื่อรากพืชขาดพลังงาน จะไมสามารถดูดซึมแรธาตุจาก ดินเขาสูรากได นอกจากนี้เมื่อความชื้นในดินมากเกินไปจะสงผลให เกิดการระบาดของเชื้อรา ซึ่งจะสงผลใหเกิดโรครากเนาโคนเนาใน ตนแตงโม
การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 10 ปจจุบันการประเมินความชื้นที่เหมาะสมในดิน สามารถใชเครื่องมือ เชน เซนเซอรวัดความชื้น เทนซิโอมิเตอร แตหากเกษตรกรไม สามารถจัดหาอุปกรณขางตนมาใชได เกษตรกรสามารถพิจารณา ความเหมาะสมของความชื้นในดินดวยสายตาได กลาวคือ เมื่อ นำดินมาบีบแลวมีน้ำไหลออกตามซอกนิ้ว ถือวาดินนี้มีความชื้นสูง ไมตองรดน้ำเพิ่ม หากนำดินมาบีบแลวไมมีน้ำไหลออกและเมื่อ คลายมือกอนดินยังจับเปนกอน ถือวาดินนี้มีความชื้นเหมาะสม ไมตองรดน้ำเพิ่ม และหากคลายมือแลวกอนดินแตกตัวถือวาดินนี้ มีความชื้นต่ำ ตองรดน้ำเพิ่ม
การเก็บเกี่ยวและเก็บรักษา การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 11 คุณภาพของผลผลิตแตงโมจะลดลงอยาง ตอเนื่องนับจากวันแรกที่ทำการเก็บเกี่ยว โดยคาความหวานของแตงโมมีแนวโนมคอยๆลด ลงในชวง 3 วันแรกหลังการเก็บเกี่ยว คาความหวาน จะลดลงอยางรวดเร็วตั้งแตวันที่ 4 จนถึงวันที่6 ของการเก็บรักษา และมีแนวโนมที่ลดลงอยาง ตอเนื่องเมื่อมีการเก็บรักษานานขึ้น (เมื่อเก็บ รักษาในสภาพอุณหภูมิหอง) ดังนั้น ชวงเวลาที่เหมาะสมในการบริโภคแตงโมเกาะสุกร คือ หลังการเก็บเกี่ยว 3 วัน ในชวงนี้แตงโมยังคงมีรสชาติ หวานกรอบ แตเมื่อมีการเก็บรักษานานขึ้น คุณภาพของ ผลผลิตก็จะลดลงคาของแข็งที่ละลายน้ำได (Brix,%) ระยะเวลาในการเก็บ (วัน) 11.06 9.92 10.42 10.39 8.44 8.33 0 3 6 9.3 10.52 9.36 เมญา x ปุยตาม คำแนะนำ 2 เทา โบอิ้ง x ปุยตาม คำแนะนำ 2 เทา ซุปเปรแมน x ปุยตาม คำแนะนำ 2 เทา
การปลูกแตงโมบนเกาะสุกร 12