Янги Ўзбекистон 14.10.2022

2020 йил 25 январдан чиқа бошлаган

Ижтимоий-сиёсий газета № 211 (733), 2022 йил 14 октябрь, жума

ОСТОНА САММИТИДАГИ ªЗБЕКИСТОН ТАШАББУСЛАРИ
ªЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ
13 октябрь куни Қозоғистон пойтахти Остона шаҳрида Осиёда ҳамкорлик ва ишонч ПРЕЗИДЕНТИ ШАВКАТ МИРЗИЁЕВНИНГ

чоралари бўйича кенгашнинг навбатдаги саммити бўлиб ўтди. Унда 50 га яқин ОСИЁДА ²АМКОРЛИК ВА ИШОНЧ
ЧОРАЛАРИ БªЙИЧА КЕНГАШНИНГ
кенгашга аъзо мамлакатлар ва кузатувчилар, халқаро ва минтақавий ташкилотлар
VI САММИТИДАГИ НУТ¯И
делегациялари қатнашди.
Ҳурматли делегациялар раҳбарлари! даражада тақчил бўлиб бораётганига
Кенгаш мажлисида Ўзбекис­ Хонимлар ва жаноблар! гувоҳ бўлмоқдамиз. Буларнинг барча-
тон Республикаси Президенти Осиёда ҳамкорлик ва ишонч чора- си кўп томонлама ҳамкорлик асосла-
Шавкат Мирзиёев, Қозоғис­ лари бўйича кенгаш саммитининг бар- рига путур етказмоқда, можаролар-
тон Республикаси Президенти ча иштирокчиларини самимий қутлаш- нинг авж олишига сабаб бўлиб, глобал
Қосим­Жомарт Тоқаев, Озарбай­ дан мамнунман. иқтисодиётда тизимли узилишларга
жон Республикаси Президенти Учрашувимизни юқори савияда олиб келмоқда.
Илҳом Алиев, Эрон Ислом Рес­ ташкил этгани учун Қозоғистон Рес­
публикаси Президенти Иброҳим публикаси Президенти ҳурматли Юзага келган янги геосиёсий воқе-
Раисий, Қирғиз Республикаси Қосим­Жомарт Кемелевич Тоқаев лик бутун Осиё қитъаси барқарор-
Президенти Садир Жапаров, номига билдирилган миннатдорлик лигига салбий таъсир кўрсатмоқда.
Покистон Ислом Республика­ сўзларига қўшиламан. Инқирозли ҳолатлар Марказий Осиё
си Бош вазири Шаҳбоз Шариф, Шунингдек, Кенгаш фаолияти юза- давлатларига ҳам тўғридан­тўғри дахл
Фаластин Давлати Президенти сидан бугун бу ерда билдирилган баҳо- қилмоқда, иқтисодий интеграцияни
Маҳмуд Аббос, Қатар Давлати ларни ҳам маъқуллайман. чуқурлаштириш бўйича бизнинг саъй­
Амири Тамим бин Ҳамад бин Ўтган давр давомида ушбу тузил- ҳаракатларимизни секинлаштирмоқда.
Халифа Ал Таний, Россия Феде­ ма хавфсизликни таъминлаш, Осиёда
рацияси Президенти Владимир ўзаро ишонч ва барқарор тараққиётни Ушбу омилларнинг умумий хавф-
Путин, Тожикистон Республика­ мустаҳкамлаш масалалари юзасидан сизлик борасидаги манфаатларга, та-
си Президенти Эмомали Раҳмон, кенг ва очиқ мулоқот учун муҳим май- раққиёт ва фаровонлигимизга таъси-
Туркия Республикаси Президен­ дон сифатида ўзининг ғоят зарур эка- ридан келиб чиқиб, қуйидаги устувор
ти Режеп Таййип Эрдоған, Бела­ нини кўрсатди. йўналишларга эътибор қаратишимиз
русь Республикаси Президенти Форумимизни трансформация қи- зарур.
Александр Лукашенко, шунинг­ лиш масаласи бўйича қўшма фао­
дек, Хитой Халқ Республикаси лиятда иштирок этишга тайёрлигимиз- Биринчидан. Афғонистондаги
Раиси ўринбосари Ван Цишань, ни билдираман. вазият алоҳида эътиборни талаб
Вьетнам Социалистик Республи­ Ҳурматли саммит иштирокчилари! этмоқда.
каси вице­президенти Во Тхи Бугун биз халқаро муносабатлар-
Ань Суан иштирок этди. да ноаниқлик тобора ортиб, мулоқот Афсуски, бошқа ўткир халқаро
ва ишончнинг мисли кўрилмаган муаммоларнинг етакчи ўринга чиқиши
Давоми 2-бетда натижасида Афғонистон масаласи
иккинчи даражага тушиб қолмоқда.

Давоми 2-бетда

САМАРАЛИ МУЗОКАРАЛАР Давлат раҳбарларининг мажлиси ара-
фасида кун тартибини ҳамда савдо, инвес­
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 13 октябрь куни Остона шаҳрида Осиёда ҳамкорлик ва ишонч чоралари тиция, транспорт, ахборот­коммуникация
бўйича кенгаш саммити доирасида қатор давлатлар ҳамда халқаро ташкилотлар раҳбарлари билан учрашувлар ўтказди. технологиялари ва гуманитар алмаши-
нув бўйича кўп томонлама ҳужжатларни
Туркия Республикаси Президенти Қўшма инвестиция лойиҳаларини илга- аввало, маданият ва таълим соҳаларида форматидаги мунтазам учрашувлари Кейинги йилларда ташкилот доира- ишлаб чиқиш мақсадида вазирлар дара-
Режеп Таййип Эрдоған билан ри суриш ва янги ишбилармонлик ташаб­ давом эттириш муҳимлиги қайд этилди. доирасида самарали мулоқотни кенгай- сидаги мулоқот фаоллашиб, кўп қир- жасида қатор учрашувлар бўлиб ўтади.
учрашувда кенг кўламли стратегик бусларини амалга ошириш, Туркия етакчи тиришга келишиб олинди. рали ҳамкорлик кенгайиб бораётгани
Жорий йил ноябрь ойида Ташкилот саммитини пухта тайёрлаш
учун ушбу нуфузли минтақавий тузилма
шериклик муносабатлари ва кўп компанияларининг мамлакатимиздаги Самарқанд шаҳрида ўтказиладиган Ўзбекистон Республикаси мамнуният билан қайд этилди. котибияти билан яқиндан ҳамкорлик қи-
қиррали ҳамкорликни янада мус- давлат корхоналарини хусусийлаштириш Туркий давлатлар ташкилоти сам- Президенти Шавкат Мирзиёев ўзига Жорий йил ноябрь ойида Самарқанд- лишга келишиб олинди.
таҳкамлаш юзасидан олий даражада жараёнидаги иштирокига алоҳида митига тайёргарлик масалалари ажратилган қароргоҳда Туркий
эришилган келишувларнинг амалга эътибор қаратилди. муҳокама қилинди. Вазирларнинг давлатлар ташкилоти бош котиби да бўладиган саммитга тайёргар- Ўзбекистон Республикаси Прези-
оширилиши кўриб чиқилди. “Ўзбекистон — Туркия — Озарбайжон” Бағдод Амреевни қабул қилди. лик кўриш ва уни ўтказиш жиҳатлари денти Шавкат Мирзиёев Покистон Бош
Фаол гуманитар алмашинувларни, энг кўриб чиқилди. вазири Шаҳбоз Шариф бошчилигидаги
делегация билан ҳам музокара ўтказди.

Аввал эришилган келишувларга муво-
фиқ, икки мамлакат ўртасидаги амалий
ҳамкорликни кенгайтириш масалалари
кўриб чиқилди.

Ўзбекистон ва Покистон етакчилари
савдо­иқтисодиёт, инвестиция, иннова-
ция, транспорт­коммуникация ва мада-
ний­гуманитар соҳалардаги ўзаро ман-
фаатли ҳамкорлик учун мавжуд салоҳият
ва кенг имкониятлардан самарали фой-
даланиш муҳимлигини қайд этдилар.

Афғонистонда тинчлик жараёнига ва
ижтимоий­иқтисодий тикланишга кўмак­
лашиш мақсадида “Термиз — Мозори­
Шариф — Кобул — Пешовар” темир йў-
лини қуриш бўйича стратегик лойиҳани
амалга ошириш истиқболлари батафсил
муҳокама қилинди.

Ўзбекистон Республикаси Прези-
денти Шавкат Мирзиёевнинг Вьетнам
Социалистик Республикаси вице-пре-
зиденти Во Тхи Ань Суан билан уч-
рашувида икки мамлакат ўртасидаги
ўзаро манфаатли ҳамкорликнинг ама-
лий жиҳатлари муҳокама қилинди.

Учрашув аввалида Вьетнам делега-
цияси раҳбари Ўзбекистон етакчисига
Вьетнам Президенти Нгуен Суан Фук-
нинг самимий саломини етказди.

Музокаралар чоғида шоличилик,
пахтачилик, гўшт ва сут маҳсулотлари-
ни қайта ишлаш, кимё ва тўқимачилик
маҳсулотларини, автомобиллар учун
бутловчи қисмлар ва электроника ишлаб
чиқариш каби истиқболли йўналишларда
ҳамкорлик қилиш ва қўшма лойиҳаларни
амалга ошириш учун мавжуд имконият-
лар қайд этилди.

Ишбилармонлик алоқаларини фаол­
лаштириш ва инвестициявий шерик­
ликни кенгайтириш мақсадида яқин
ойларда экспертлар даражасида ўзаро
ташрифлар ўтказилиши, Ҳукуматлараро
комиссия фаолияти қайта тикланиши
ҳамда Ўзбекистон — Вьетнам Ишбилар-
монлар кенгаши ташкил этилиши юзаси-
дан келишиб олинди.

Парламентлараро муносабатларни
йўлга қўйиш, таълимга оид ва бошқа
қўшма гуманитар дастурларни амалга
ошириш масалаларига алоҳида эътибор
қаратилди.

ЎзА

2 2022 йил 14 октябрь, 211-сон Сиёсат

ªЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ПРЕЗИДЕНТИ ОСТОНА САММИТИДАГИ
ШАВКАТ МИРЗИЁЕВНИНГ ОСИЁДА ²АМКОРЛИК ВА ªЗБЕКИСТОН ТАШАББУСЛАРИ

ИШОНЧ ЧОРАЛАРИ БªЙИЧА КЕНГАШНИНГ Бошланиши 1-бетда биргаликда ечим излашга кўмаклашувчи янги фор-
VI САММИТИДАГИ НУТ¯И матни — авлодлар мулоқотини йўлга қўйиш такли-
Осиёда ҳамкорлик ва ишонч чоралари бўйи- фини билдирди.
Бошланиши 1-бетда Ёш етакчилар форуми доирасида 2023 йил айниқса, зарурдир. Булар озиқ­овқат ишлаб ча кенгаш (ОҲИЧК) — хавфсизлик ва барқарорлик
апрель ойида Самарқандда ўтказишга тай- чиқаришнинг барқарор тизимларини ва уни соҳасидаги ҳамкорликни кенгайтириш, савдо ва Ўзбекистон Республикаси Президенти Осиё
Ўтмишда ушбу давлат амалда халқаро ёрмиз. етказиб беришнинг оптимал занжирини иқтисодий шериклик, атроф­муҳитни муҳофаза қи- мамлакатлари иқтисодиётини глобал инқирознинг
террорчилик маконига айланиб қолгани би- шакллантириш, ички минтақавий савдо­ лиш борасидаги алоқаларни фаоллаштиришга қара- ўсиб бораётган салбий оқибатларига мослаштириш
лан боғлиқ аччиқ тажриба қайта такрорлани- Учинчидан. Бугунги учрашувимиз кун сотиқнинг ўсиши учун техник регламентлар- тилган халқаро форум. Жорий йилда ушбу форумни бўйича қатор ташаббусларни илгари сурди. Хусу-
шига асло йўл қўйиб бўлмайди. тартибидаги муҳим масала — иқтисодиёт- ни уйғунлаштириш, Осиёда озиқ­овқат хавф- яратиш ташаббусига 30 йил тўлди. сан, глобал бозорларни беқарор қиладиган янги
ларимизнинг глобал инқирознинг кучайиб сизлигини мониторинг қилиш бўйича яхлит чекловлар жорий этилишига йўл қўймаслик, ишлаб
Афғонистон муваққат ҳукумати билан бораётган салбий оқибатларига мослашуви- тизим яратишдан иборат. Бугунги кунда ОҲИЧКда 28 та давлат иштирок эт- чиқариш­логистика занжирини ва минтақаларни са-
ўзаро ҳамкорлик бўйича умумий ва муво- дан иборатдир. моқда. Яна 9 та мамлакат ва 5 та халқаро ташкилот марали боғловчи транспорт йўлакларини яратиш,
фиқлаштирилган ёндашувларни ишлаб Ушбу барча масалаларни ФАО шафели- кузатувчилар мақомига эга. ОҲИЧКнинг олий органи билимлар иқтисодиётини илгари суриш, инновация­
чиқишимиз зарур. Афғон муаммоси юзаси- Бу борада протекционизмнинг кучайиши- гида келгуси йили Ўзбекистонда бўлиб ўта- Давлат ва ҳукуматлар раҳбарларининг саммити ҳи- лар трансфери салоҳиятини янада тўлиқроқ ишга
дан кенг консенсусга эришиш ва глобал да- га, глобал бозорларни беқарор қиладиган диган халқаро конференцияда муҳокама қи- собланади. 2020 йилдан буён ОҲИЧКда Қозоғистон солиш мақсадга мувофиқлиги таъкидланди.
ражада амалий чора­тадбирларни қабул қи- янги чекловларнинг жорий этилишига йўл лишни таклиф этаман. раислик қилмоқда.
лиш мақсадида Афғонистон ҳукумати билан қўймаслик; Осиё қитъасида ўзаро боғлиқлик- Шавкат Мирзиёев, шунингдек, озиқ­овқат хавф-
томонларнинг ўз мажбуриятларини босқич- ни биринчи галда ишлаб чиқариш­логистика Олтинчидан. Экология ва иқлим ўзгари- Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат сизлигини таъминлаш соҳасида янги ёндашувларни
ма­босқич бажаришига қаратилган алгоритм, занжирини, Марказий Осиёни Жанубий ва ши билан боғлиқ муаммоларни ҳал қилиш Мирзиёев саммитдаги нутқида дунёдаги вазиятга таклиф этди. Булар — озиқ­овқат ишлаб чиқариш-
яъни тартиб­қоидани ишлаб чиқиш ва кели- Шарқий Осиё, шунингдек, Яқин Шарқ билан учун саъй­ҳаракатларимизни бирлаштириш- баҳо берар экан, халқаро муносабатларда ноаниқ- нинг барқарор тизимларини ва уни етказиб бериш-
шиш лозим. Бунинг учун юқори даражада самарали боғлайдиган транспорт йўлакла- ни ҳамда мамлакатларимизни жадал кўка- лик тобора ўсиб, мулоқот ва ишонч мисли кўрилма- нинг оптимал занжирини шакллантириш, ички мин-
халқаро музокаралар олиб борадиган гуруҳ- рини яратиш ҳисобидан кучайтириш муҳим- ламзорлаштириш ва экотизимлар боғлиқли- ган даражада тақчил бўлиб бораётганини қайд этди. тақавий савдо ўсиши учун техник регламентларни
ни шакллантириш ҳақидаги ташаббус ифода дир. гини қўллаб­қувватлаш масалалари бўйича уйғунлаштириш, Осиёда озиқ­овқат хавфсизлигини
этилган Осиё мамлакатларининг Бирлашган “Яшил Осиё” концептуал дастурлари доира- — Юзага келган янги геосиёсий воқелик бутун мониторинг қилиш яхлит тизимини яратишдир.
Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясига Тўртинчидан. Жаҳон саноат инқилоби- сида доимий эксперт маслаҳатлашувларини Осиё қитъаси барқарорлигига салбий таъсир кўр-
биргаликдаги мурожаатида мужассам бўл- нинг янги босқичига ўтишнинг асоси бўлган йўлга қўйишни таклиф этаман. сатмоқда. Инқирозли ҳолатлар Марказий Осиё дав- Ушбу барча масалалар ФАО шафелигида 2023
ган имкониятларни кўриб чиқишни таклиф билимлар иқтисодиётини ривожлантириш латларига ҳам тўғридан­тўғри дахл қилмоқда, иқти- йилда Ўзбекистонда бўлиб ўтадиган халқаро конфе-
этамиз. барқарор тараққиётга қарши қаратилган таҳ- Ҳурматли дўстлар! содий интеграцияни чуқурлаштириш бўйича бизнинг ренцияда муҳокама қилинади.
дидларнинг олдини олишга хизмат қилади. Ишончим комилки, замонавий таҳдидлар- саъй­ҳаракатларимизни секинлаштирмоқда, — деди
Иккинчидан. Биз радикал ғояларнинг кенг ни фақатгина мулоқот, бир­бирининг ман- давлатимиз раҳбари. Экология муаммоларини ҳал қилиш учун саъй­ҳа-
хуружига янада кўпроқ тўқнаш келмоқдамиз. Инновациялар трансфери соҳасидаги фаатларини ҳисобга олиш, умумэътироф ракатларни бирлаштиришни ҳамда мамлакатлари-
салоҳиятни янада тўлиқ ишга солиш, рақам- этилган халқаро ҳуқуқ меъёрларига амал Аввало, бошқа ўткир халқаро муаммолар қалқиб мизни жадал кўкаламзорлаштириш ва экотизимлар
Бузғунчи кучлар тарғибот ва мафкура- лаштиришни фаол рағбатлантириш, “булут- қилиш орқали самарали енгиб ўтиш мумкин. чиқиши оқибатида иккинчи даражага тушиб қола- боғлиқлигини қўллаб­қувватлаш масалалари бўйича
вий таъсирнинг янги усулларидан фойда- ли” технологиялар, сунъий интеллект, “буюм- Айнан шунинг учун ҳам биз илгари сурган ётган Афғонистондаги вазиятга алоҳида эътибор “Яшил Осиё” концептуал дастури доирасида доимий
ланган ҳолда, экстремистик ташкилотларга лар Интернети”ни ривожлантириш мақсадга умумий хавфсизлик ва фаровонлик йўлида қаратилди. Шавкат Мирзиёев Афғонистон муваққат эксперт маслаҳатлашувларини йўлга қўйиш таклиф
ёшларни фаол жалб этмоқда. Шу муно- мувофиқ, деб ҳисоблаймиз. Бу йўналишлар- ҳамжиҳатлик борасидаги Самарқанд ташаб- ҳукумати билан ўзаро ҳамкорлик бўйича умумий ва қилинди.
сабат билан ёш авлодни радикализмдан да Осиё мамлакатлари глобал даражада бусларининг асосий мақсади инсоният кела- мувофиқлаштирилган ёндашувлар ишлаб чиқиш за-
асраш, уларнинг куч­ғайрати ва азму етакчи бўлишга биргаликда эришиш учун жаги учун бефарқ бўлмаган, тинчлик, тотув- рурлигини таъкидлади. Шу муносабат билан Осиё Сўзининг якунида Ўзбекистон раҳбари замонавий
шижоатини бунёдкорлик сари йўналтириш барча имкониятларга эгадир. лик ва биргаликда тараққиётга эришиш учун мамлакатларининг Бирлашган Миллатлар Ташкило- таҳдидларни фақат мулоқот, бир­бирининг манфаат-
учун тизимли ҳамкорликни ўрнатишимиз интилаётган барча соғлом кучларни амалий ти Бош Ассамблеясига қўшма мурожаати имконият- ларини ҳисобга олиш, умумэътироф этилган халқа-
керак. Ўғил­қизларимиз ўз кучига ишониши, Бешинчидан. Қитъамизнинг кўплаб дав- мулоқотга жалб этишга қаратилгандир. ларини кўриб чиқиш таклиф этилди. Бу мурожаатда ро ҳуқуқ меъёрларига амал қилиш орқали самарали
адолатли келажакни қарор топтиришда- латлари истеъмол маҳсулотларининг асосий Ҳурматли делегациялар раҳбарлари! Афғонистон ҳукумати билан томонлар мажбурият- енгиб ўтиш мумкинлигига ишонч билдирди.
ги ўз иштирокини ҳис этиши, салоҳият ва импорт қилувчилари ҳисобланади ва озиқ­ Саммит иштирокчилари! ларини босқичма­босқич бажариш алгоритмини тай-
орзу­умидларини амалда рўёбга чиқариш овқат инқирозининг оқибатларини жуда ўт- Биз Қозоғистоннинг Кенгашга 2024 йилга ёрлаш ва келишиш учун юқори даражадаги халқаро Айнан шунинг учун ҳам Президентимиз илгари
имкониятларига эга бўлиши лозим. кир ҳис этмоқда. қадар раисликни давом эттириш ҳақидаги музокара гуруҳини шакллантириш ҳақидаги ташаб- сурган умумий хавфсизлик ва фаровонлик йўлида
истагини қўллаб­қувватлаймиз ва қозоғис­ бус ифода этилган. ҳамжиҳатлик борасидаги Самарқанд ташаббусининг
Мажлисимизнинг Ёшлар кенгаши ҳам­ Бутунжаҳон озиқ­овқат ва қишлоқ хўжа- тонлик дўстларимизга омадлар тилаймиз. асосий мақсади инсоният келажаги учун бефарқ
раиси сифатида турли ёшдаги инсонлар лиги ташкилоти ҳисоб­китобларига кўра, Ишончим комил, шериклик ва ишончни Радикал ғояларнинг хуружи кенгаяётгани, экстре- бўлмаган, тинчлик, тотувлик ва биргаликда гул-
ўртасида бир­бирини яхшироқ тушунишга очликдан азият чекаётган сайёрамиз аҳоли- мустаҳкамлаган ҳолда, умумий интилишла- мистик ташкилотларга ёшларни фаол жалб этишга лаб­яшнаш учун интилаётган барча соғлом кучлар-
даъват этадиган, фарзандларимизнинг энг сининг ярмидан кўпи Осиё қитъасида яша- римиз билан биз эзгу мақсадларга — мамла- уринишлар умумий хавфсизликка таҳдид солмоқда. ни амалий мулоқотга жалб этишга қаратилган.
долзарб муаммоларига биргаликда ечим моқда. Парадокс шундан иборатки, бир вақт- катларимиз тинчлиги, барқарорлиги ва рав- Шу муносабат билан бу борада тизимли ҳамкорлик
излашга кўмаклашадиган янги форматдаги нинг ўзида айнан бизнинг мамлакатларимиз нақини таъминлашга эришамиз. кераклиги қайд этилди. Саммитда кенгашга аъзо давлатлар, кузатувчи
фаолиятни — авлодлар мулоқотини йўлга қў­ жаҳоннинг етакчи озиқ­овқат маҳсулотлари Эътиборингиз учун раҳмат. мамлакатлар ва халқаро ташкилотлар делегация-
йишни таклиф этамиз. Бундай илк учрашувни ишлаб чиқарувчи давлатлари ҳисобланади. Осиёда ҳамкорлик ва ишонч чоралари бўйи- лари раҳбарлари ҳам сўзга чиқди. БМТ Бош котиби-
ча кенгашнинг Ёшлар кенгаши ҳамраиси сифати- нинг видеомурожаати намойиш этилди.
Шу муносабат билан бугунги кунда қуйи­ да Ўзбекистон турли ёшдаги инсонлар ўртасида
даги йўналишларда янгича ёндашувлар, бир­бирини яхшироқ тушунишга даъват этадиган, Ўзбекистон Республикаси Президентининг
фарзандларимизнинг энг долзарб муаммоларига Қозоғистон Республикасига амалий ташрифи давом
этмоқда.

ЎзА

ХАЛҚАРО ЭКСПЕРТЛАР ФИКРИ

ОСИЁ МИНТА¯АСИДА ªЗАРО БО¡ЛАНГАНЛИКНИ КУЧАЙТИРИШ —
ОСИЁДА ²АМКОРЛИК ВА ИШОНЧ ЧОРАЛАРИ БªЙИЧА КЕНГАШ ДОИРАСИДАГИ

²АМКОРЛИКНИНГ УСТУВОР ЙªНАЛИШИ

Қозоғистон пойтахтида 50 га яқин аъзо ва кузатувчи фойдаланиш, рақамлаштиришни геосиёсий рақобат, мафкуравий ОСИЁ ҚИТЪАСИ ЖАҲОН СИЁСИЙ МАЙДОНИДА
мамлакат, халқаро ва минтақавий ташкилотлар фаол рағбатлантириш, юқори техно- қарама­қаршилик ва тортишувлар- АЛОҲИДА ЎРИН ТУТАДИ. БУГУНГИ КУНДА
делегациялари иштирокида Осиёда ҳамкорлик ва ишонч логиялар, сунъий интеллект, интер- дан холи кенг мулоқот майдонини ҚИТЪАДА 4,5 МИЛЛИАРДДАН ОРТИҚ ОДАМ
чоралари бўйича кенгашнинг (ОҲИЧК) навбатдаги саммити нет тизимларини ривожлантириш яратишга қаратилган. ЯШАЙДИ. КЕЛГУСИ 30 ЙИЛ ИЧИДА АҲОЛИ
бўлиб ўтди. орқали қитъа иқтисодиётидаги глобал СОНИ ИККИ БАРОБАР ОШИШИ КУТИЛМОҚДА.
инқирознинг олдини олиш мумкин. Хари Нарайанан, ОСИЁ ИҚТИСОДИЁТИ ГЛОБАЛ ИҚТИСОДИЙ
нутқида кенгаш бугунги кунда хавфсиз- Осиё-Тинч океани технология ФАОЛИЯТНИНГ ҚАРИЙБ 35 ФОИЗИНИ ТАШКИЛ
ликни таъминлашнинг муҳим элемен- Ўзбекистон Президенти мулоқот, ва инновациялар университети ҚИЛАДИ.
тига айлангани учун ниҳоятда зарур бир­бирининг манфаатларини ҳисобга ректори (Малайзия):
эканини таъкидлади. олиш, халқаро ҳуқуқнинг умумэъти- — Дунёдаги ҳозирги мураккаб гео­ рақамлаштиришни фаол рағбатланти- лойиҳаларини амалга оширишга
роф этилган меъёрларига риоя қилиш сиёсий ва иқтисодий вазиятда Ўзбе- риш, “булутли” технологиялар, сунъий умид қилмоқда. Бу Покистонни Ўзбе-
Мазкур тузилма Осиё қитъасида асосидагина замонавий таҳдидларни кистон Президенти Шавкат Мирзиёев интеллектни ривожлантиришга катта кистон ва Марказий Осиёнинг бош­
тинчлик, хавфсизлик ва барқарор та- самарали енгиб ўтиш мумкинлигига томонидан Осиёда ҳамкорлик ва ўзаро қизиқиш билдирмоқда. қа давлатлари учун муҳим ҳамкорга
раққиётни таъминлаш, ҳамкорлик- ишонч билдирди. ишонч чоралари бўйича кенгаш йиғи- айлантиради.
ни мустаҳкамлаш, мамлакатлар ва лишида илгари сурилган ташаббуслар Бу соҳаларда Осиё давлатлари, ху-
халқлар фаровонлигини оширишга қа- Дарвоқе, Шавкат Мирзиёев ўз жуда долзарб аҳамиятга эга. сусан, Малайзия глобал етакчиликка Бу йўналишда
ратилган халқаро форумдир. нутқида ШҲТнинг яқинда Ўзбекис­ биргаликда эришиш учун шерик дав- Хитой — Қирғизистон—
тонда бўлиб ўтган саммити якунида латлар билан ҳамкорлик қилиш бора- Ўзбекистон темир
Осиё қитъаси жаҳон сиёсий май- сида барча имкониятларга эга. йўли қурилиши бўйича
Ўзбекистон Президенти Шавкат донида алоҳида ўрин тутади. Бугунги ШАВКАТ МИРЗИЁЕВ ЎЗ НУТҚИДА ШҲТНИНГ яқинда имзоланган уч
Мирзиёев саммитдаги нутқида бу- кунда қитъада 4,5 миллиарддан ортиқ ЯҚИНДА ЎЗБЕКИСТОНДА БЎЛИБ ЎТГАН Ишончим комилки, ОҲИЧКга аъзо томонлама шартнома
гунги кундаги халқаро вазиятга баҳо одам яшайди. Келгуси 30 йил ичида САММИТИ ЯКУНИДА ҚАБУЛ ҚИЛИНГАН давлатлар ўртасидаги кейинги яқин ҳам муҳим аҳамият касб
берди, шунингдек, иқтисодий интег­ аҳоли сони икки баробар ошиши ку- УМУМИЙ ХАВФСИЗЛИК ВА ФАРОВОНЛИК мулоқотлар, шубҳасиз, Осиё минтақа- этади. Жорий йил август
рацияни чуқурлаштириш, ёшларни тилмоқда. Осиё иқтисодиёти глобал ЙЎЛИДА ҲАМЖИҲАТЛИК БОРАСИДАГИ сида савдо­иқтисодий, инновацион ва ойида Термиз —
қўллаб­қувватлаш, атроф­муҳитни иқтисодий фаолиятнинг қарийб 35 фо- САМАРҚАНД ТАШАББУСИНИНГ АСОСИЙ технологик ҳамкорликни кенгайтириш- Пешовар темир йўли
муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгаришига изини ташкил қилади. МАҚСАДИ ИНСОНИЯТ КЕЛАЖАГИ УЧУН га хизмат қилади. лойиҳасининг техник­
қарши курашиш ва озиқ­овқат хавф- БЕФАРҚ БЎЛМАГАН, ТИНЧЛИК, ТОТУВЛИК иқтисодий асосларини
сизлигини таъминлаш бўйича ҳамкор- Ўзбекистон раҳбари Осиё қитъаси- ВА БИРГАЛИКДА ГУЛЛАБ-ЯШНАШ УЧУН Холид Акром Таймур, тайёрлаш бўйича
ликни кенгайтириш юзасидан қатор нинг бугунги тараққиёти ва истиқбол- ИНТИЛАЁТГАН БАРЧА СОҒЛОМ КУЧЛАРНИ халқаро муносабатлар ва хавф- Покистон, Ўзбекистон
ташаббусларни илгари сурди. лари, геосиёсий вазиятга баҳо берди. АМАЛИЙ МУЛОҚОТГА ЖАЛБ ЭТИШГА сизлик масалалари бўйича эксперт ва Афғонистон
Катта иқтисодий ва интеллектуал са- ҚАРАТИЛГАНИНИ ЭСЛАТИБ ЎТДИ. (Покистон): мутахассисларининг
Давлатимиз раҳбари, шунингдек, лоҳиятга эга бўлган қитъа мамлакатла- — Ўзбекистон Президенти Шавкат дала экспедицияси
Афғонистон муваққат ҳукумати билан ри жиддий таҳдид ва хавф­хатарларга қабул қилинган умумий хавфсизлик ва Иқтисодиётларимиз глобал инқи­ Мирзиёевнинг Осиёда ҳамкорлик ва муваффақиятли
ўзаро ҳамкорлик бўйича умумий, ке- дуч келаётгани, халқаро муносабат- фаровонлик йўлида ҳамжиҳатлик бо- рознинг кучайиб бораётган салбий ишонч чора­тадбирлари бўйича кенгаш- якунланди.
лишилган ёндашувларни ишлаб чиқиш ларда ноаниқлик кучаяётгани, мулоқот расидаги Самарқанд ташаббусининг оқибатларига мослашиши зарур, деган нинг Остона шаҳрида бўлиб ўтган сам-
ва ушбу давлатни эътибордан четда ва ишонч мисли кўрилмаган даражада асосий мақсади инсоният келажаги фикрга тўлиқ қўшиламан. Шу нуқтаи мити доирасида Покистон Бош вазири Ўз навбатида, Пешовардан қуруқ-
қолдирмасликка даъват этди. йўқолаётганига эътибор қаратилди. учун бефарқ бўлмаган, тинчлик, тотув- назардан, Осиё минтақасида ўзаро Шаҳбоз Шариф билан учрашуви ШҲТ- ликдаги йўл орқали Покистоннинг
лик ва биргаликда гуллаб­яшнаш учун боғлиқликни мустаҳкамлаш, биринчи нинг Самарқанд саммитидаги музокара- Карачи ва Гвадар бандаргоҳларига
Президент Шавкат Мирзиёевнинг Президент Шавкат Мирзиёев таъ- интилаётган барча соғлом кучларни навбатда, Марказий Осиёни Жану- лар чоғида эришилган икки томонлама ўзаро боғланиш таъминланади. Ушбу
маърузасида илгари сурган ташаббус­ кидлаганидек, буларнинг барчаси кўп амалий мулоқотга жалб этишга қара- бий ва Шарқий Осиё, шунингдек, Яқин келишувларни рўёбга чиқариш йўлида муҳим лойиҳаларнинг амалга ошири-
лар кенг жамоатчилик, жумладан, хо- томонлама ҳамкорлик асосларига пу- тилганини эслатиб ўтди. Шарқ билан самарали боғлайдиган навбатдаги муҳим қадам бўлди. лиши минтақанинг иқтисодий ва сиё-
рижий мамлакатларнинг ижтимоий­ тур етказмоқда, можароларнинг авж ишлаб чиқариш ва логистика занжир- Термиз — Пешовар темир йўли сий қиёфасини бутунлай ўзгартири-
сиёсий ва эксперт­таҳлил доиралари олишига сабаб бўлиб, глобал иқти- Кўриниб турибдики, Самарқанд та- лари ҳамда транспорт йўлакларини лойиҳаси, шунингдек, транзит ва ши шубҳасиз.
томонидан фаол ўрганилмоқда. содиётда тизимли узилишларга олиб шаббусининг мақсади нафақат Осиё яратишга устувор вазифа сифатида имтиёзли савдо бўйича ўзаро кели-
келмоқда. Юзага келган янги геосиё- қитъаси мамлакатларида тинчлик қаралмоқда. шувларни фаоллаштириш икки томон- “Дунё” АА
Ри Ик Хён, сий воқелик бутун Осиё қитъаси барқа- ва ҳамжиҳатликни таъминлаш, бал- лама кун тартибидаги устувор масала-
Моквон университети проректори рорлигига салбий таъсир кўрсатмоқда. ки халқаро муносабатларда ўзаро Расмий Тошкент ҳам глобал сано- лардан бўлади.
(Жанубий Корея): ишонч ва барқарорликни тиклашга ат инқилобининг янги босқичига ўтиш, Покистон ҳукумати савдо алоқала-
— Президент Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон Президентининг нутқи ҳисса қўшиш, шунингдек, ҳамжиҳат- жумладан, инновациялар трансфе- рини кенгайтириш, ўзаро боғлиқлик
ОҲИЧКнинг навбатдаги саммитидаги билан танишар эканман, мамлакатин- ликни мустаҳкамлашдан иборат, ри салоҳиятидан тўлиқ фойдаланиш,
гиз раҳбари Осиё қитъаси мамлакат-
лари иқтисодий ривожланишининг энг
муҳим омилларини белгилаб бергани-
га эътибор қаратдим.

Дарҳақиқат, инновациялар
трансфери салоҳиятидан яхшироқ

Давр нафаси 32022 йил 14 октябрь, 211-сон

ЭКОЛОГИЯ

“Яшил4м0акон”:“ДОЛЗАРБ
КУНЛИК”

Қадриятдан эҳтиёжга айланган
анъанани қайта тиклаймиз

Кўчат экиб, боғ яратиш, ҳудудларни ободонлаштириш халқимизга хос қадрият. Улар атрофда табиий манзара яратиш билан бир-
Бизда фарзанд дунёга келганда унга атаб ниҳол экилган. Бу унинг ризқи бутун га, сувни тежайди ва тупроқни эрозиядан асрай-
ва авлодлар давомчиси бўлишига умид рамзи сифатида бўй кўрсатса, бошқа ди, атроф­муҳитнинг санитария­гигиена ҳолатини
томондан, дарахт меваси, унинг соя­салқини рамзида фарзанди элга нафи яхшилайди.
тегадиган инсон бўлиб етишишига ишорадир. Бу анъананинг яна бир жиҳати
қадрли. Яъни ота­боболаримиз азалдан табиат билан уйғун яшаб, унинг “Яшил макон” умуммиллий лойиҳаси шу жиҳа-
меҳридан баҳраманд бўлган, дарахт экиб, боғ яратиш ҳадисини олган. ти билан янада аҳамиятли. Лойиҳанинг мақсади
дарахт ва буталарни фақат экиб қўйишдангина
Ҳамза AМИНОВ, зарарланиши, табиий офатлар билан курашиш инновацион ишланма ва янгича технологиялар иборат эмас. Ҳудудларда иқлим шароити, туп­
Экология ва атроф-муҳитни бир ёки икки­уч давлатнинг муаммоси эмас. Охир- жорий этилмоқда. роғига мос дарахт кўчатларини танлаш, уларнинг
муҳофаза қилиш давлат қўмитаси ги йилларда бу оқибатлар Ер шари аҳолисига бир- баравж униб­ўсиши учун етарли шароит яратиш,
ҳузуридаги Атроф-муҳит ва дек хавф солаётганига гувоҳ бўляпмиз. Шу боис, Шулардан бири БМТ Тараққиёт дастури билан ўсимликларнинг кейинги парваришига ҳам алоҳи-
табиатни муҳофаза қилиш экологик хавфсизлик тизимини яратишда барча ҳамкорликда чиқиндиларни бошқариш бўйича да эътибор қаратилмоқда.
технологиялари илмий-тадқиқот давлатлар биргаликда ҳаракат қилиши лозим. Бу ишлаб чиқилган миллий стратегия ва ҳаракатлар
институти директори ўринбосари йўналишда аллақачон муайян ютуқларга ҳам эри- режасидир. Бу мамлакатимизда чиқиндиларни Дарахт экишда ҳам белгиланган талаб ва меъ-
шилмоқда. бошқариш соҳасидаги давлат сиёсатини ва ҳара- ёрлар мавжуд. Ўзбекистоннинг иқлим шароитида,
Муайян вақт бу анъана узилиб қолгандек бўл- катлар самарадорлигини ошириш, чиқиндилар- асосан, чидамли, узоқ умр кўрадиган ҳамда ман-
ди. Шаҳарсозлик ривожланиши, баланд­баланд БМТга аъзо 159 давлат атроф­муҳитни муҳо- ни имкон қадар қайта ишлаб, улардан самарали зарали дарахтлар экилади. Нинабаргли дарахт-
уйлар, бинолар қурилиши натижасида минглаб фаза қилиш агентликларини тузган. Ушбу идора- фойдаланишни назарда тутади. лардан қарағай, қорақарағай, биота, япроқбаргли
дарахтлар кесилиб кетди. Юз, минг йиллик чинор- лар томонидан Орол денгизи, Жанубий Урал, Куз- дарахтлардан жўка, сохтакаштан, багряник, эман,
лар, мевали дарахтлар илдизига болта урилди. басс, Донбасс, Семипалатинск ва Чернобиль каби Маълумотларга кўра, Ўзбекистонда ҳар йили ўткир баргли заранг, лола дарахти, магнолия,
Охир­оқибат табиат бунга ўз жавобини қайтарди. экологик жиҳатдан оғир ҳудудлар дуч келаётган 100 миллион тоннадан ортиқ саноат чиқиндиси манзарали бутасимон ўсимликлардан спирея,
Экологик муҳит бузилиши, глобал исиш, чанг ва муаммоларни муҳокама қилиш учун кўплаб кон- ҳосил бўлади. Уларнинг кўп қисми Навоий, Тош- магония, шамшод, майда барглилардан қайрағоч,
қум бўронлари инсониятнинг турмуш тарзига се- ференциялар ўтказилади. Байкалда халқаро эко- кент ва Фарғона вилоятларидаги тоғ­кон қазиб нормушк, оддий настарин шулар жумласидан.
зиларли таъсир кўрсата бошлади. логик тадқиқот маркази ташкил этилган. “Гринпис” олиш ва қайта ишлаш саноати корхоналари ҳис-
халқаро экологик ташкилоти ҳам атроф­муҳитни сасига тўғри келади. Чиқиндиларнинг 14 фоизга Кўпинча аҳоли томонидан ободонлаштириш
Шу боис, сўнгги йилларда дунё миқёсида асраш бўйича катта ишларни амалга оширмоқда. яқини токсик (заҳарли) тоифага мансуб. Шу боис, ходимлари кўчаларга эккан дарахтлар тез қуриб
бўлгани каби мамлакатимизда ҳам экология, Aммо бу фақат дастлабки қадамлар, холос. Та- кўрилаётган чора­тадбирлар давомида атроф­ қолаётганидан эътирозлар келиб тушади. Гап
атроф­муҳитни асраш долзарб масалага айлан- биатни муҳофаза қилиш, нафақат ҳозирги, балки муҳит токсик ва саноат тиббиёт чиқиндилари
ди. Бу борада кечиктириб бўлмас аниқ режалар келажак авлод учун тоза экологик муҳитни яратиш билан ифлосланишининг олдини олиш, қаттиқ “ЯШИЛ МАКОН” УМУММИЛЛИЙ ЛОЙИҲАСИ ШУ ЖИҲАТИ БИЛАН ЯНАДА
ишлаб чиқилиб, тезкор чоралар кўрилмоқда. Жум- олдимизга кўплаб вазифаларни қўймоқда. маиший чиқиндилар йиғилиши ва утилизацияси АҲАМИЯТЛИ. ЛОЙИҲАНИНГ МАҚСАДИ ДАРАХТ ВА БУТАЛАРНИ ФАҚАТ
ладан, “Яшил макон” умуммиллий лойиҳаси ҳаёт- муаммоларини ҳал этишга ҳам алоҳида эътибор ЭКИБ ҚЎЙИШДАНГИНА ИБОРАТ ЭМАС. ҲУДУДЛАРДА ИҚЛИМ ШАРОИТИ,
га татбиқ этила бошланди. Лойиҳа доирасида йи- Албатта, умумий ҳаракатлар бир томон, аммо қаратилмоқда. ТУПРОҒИГА МОС ДАРАХТ КЎЧАТЛАРИНИ ТАНЛАШ, УЛАРНИНГ БАРАВЖ
лига 200 миллион туп дарахт ва бута кўчати экиш ҳар бир давлатнинг иқтисодий ривожланиши ва УНИБ-ЎСИШИ УЧУН ЕТАРЛИ ШАРОИТ ЯРАТИШ, ЎСИМЛИКЛАРНИНГ
белгиланди. Бу ташаббус халқимиз кўнглидаги географик жойлашувига кўра ўзига хос экологик Ҳозир атроф­муҳитга нафақат маиший, балки КЕЙИНГИ ПАРВАРИШИГА ҲАМ АЛОҲИДА ЭЪТИБОР ҚАРАТИЛМОҚДА.
иш бўлди. Жойларда мазкур хайрли иш кенг қу- муаммолари борлиги кундек равшан. Ўзбекистон тиббиёт чиқиндиларининг ҳам хавфи ортиб бор-
лоч ёзиб, юзлаб, минглаб дарахт кўчатлари экил- ҳам бундан мустасно эмас. Охирги йилларда мам- моқда. Уларнинг таъсирида сув, ҳаво, тупроқ, ишлатишга талаб бор экан, фойдаланиб бўлгач, шундаки, дарахтларни нобуд қиладиган асосий
моқда. Бунга ҳар бир юртдошимиз ўз ҳиссасини лакатимиз энергетика, кимё, озиқ­овқат саноати, озиқ­овқат маҳсулотлари ифлосланиши аҳоли маиший чиқиндиларга аралаштирмаслик муҳим. омил — зараркунандалар. Уларга қарши ўз вақти-
қўшишга интилаётгани янада қувонарли. машинасозлик, транспорт тармоқлари янада та- орасида юқумли касалликлар тарқалишига омил Тиббиёт клиникалари ва давлат шифохоналари- да чора кўрилиб, мавсумий тозалаш тадбирлари
раққий этиб бораётган йирик индустриал давлат- бўлади. Айниқса, коронавирус пандемияси сабаб дан чиқадиган чиқиндиларни эса махсус печда ўтказилмаса, ўсимликларни сақлаб қолиш қийин.
Шу йил 11 октябрь куни давлатимиз раҳбари га айланди. Ишлаб чиқаришнинг ривожланиши дунё давлатларида тиббиёт чиқиндилари кўпай- 1200 даража ҳароратда қиздириб, тўлиқ зарарсиз- Масалан, 2012–2014 йилларда Тошкент ва Қарши
раислигида маҳаллаларни обод қилиш ва аҳо- ўз­ўзидан экологик муҳитга ҳам таъсир кўрсат- ган. Мамлакатимизда ҳам ҳеч қачон бу қадар лантириш зарур. шаҳарларида экилган манзарали дарахтларнинг
лини ўйлантираётган масалаларни ҳал этиш моқда. Бунга қарши инвестицион лойиҳалар, кўп тиббиёт ниқоблари, резина қўлқоплар, ҳимоя зараркунандалар билан зарарланиши оқибати-
бўйича устувор вазифалар юзасидан ўтказилган воситалари ишлатилмаган. Модомики, уларни Шу мақсадда Экология ва атроф­муҳитни муҳо- да 50–60 фоизи нобуд бўлган. Бу ҳам экологик,
видеоселектор йиғилишида ҳудудларни кўкалам- фаза қилиш давлат қўмитаси ҳузуридаги Атроф­ ҳам иқтисодий жиҳатдан жиддий зарар. Шу боис,
зорлаштириш масаласига ҳам алоҳида эътибор муҳит ва табиатни муҳофаза қилиш технология- соҳа вакиллари олдида дарахтларда учрайдиган
қаратилди. “Яшил макон” умуммиллий лойиҳаси лари илмий­тадқиқот институти жамоаси тиббиёт янги турдаги зараркунандаларга қарши доимий
доирасида бу йил якунигача 75 миллион туп, кел- чиқиндиларини экологик зарарсизлантиришга қа- равишда экологик хавфсиз ва самарали кураш
гуси йил баҳор ойларида яна 125 миллион туп ме- ратилган инновацион лойиҳа ишлаб чиқди. Бунинг чораларини кўриш вазифаси туради.
вали ва манзарали кўчат экиш вазифаси қўйилди. учун икки камерадан иборат махсус конструкция-
ли печь тайёрланди. Тиббиёт чиқиндилари ана шу Институтимиз олимлари ҳам бу борада янги
Лойиҳадан кўзланган мақсадлар катта. Гарчи у печда термик зарарсизлантирилади. лойиҳани таклиф этмоқда. Юртимизда кўп экила-
келгуси ўн йилликларни ўйлаб амалга оширилаёт- диган нинабаргли дарахтларни турли зараркунан-
ган бўлса­да, бугунги кунимизда ҳам ўз натижаси- Бугун глобал иқлим ўзгаришларига қарши ку- далардан ҳимоялаш, экилган кўчатлар қисқа вақтда
ни бера бошлади. Юртимизда яшил макон, яшил рашиш технологиялари яратилаётганига қарамай, нобуд бўлиши олдини олишнинг самарали усуллари
масканлар сезиларли кўпайиб бормоқда. Шун- табиатда дарахт ва ўсимликларни кўпайтириш ишлаб чиқилиб, келаси йилдан амалиётга жорий
дай майдонларни ҳозирги 8 фоиздан 30 фоизга барибир энг самарали усуллардан бири бўлиб этилиши кўзда тутилган. Ҳозир Ўрмон хўжалиги дав-
ошириш кўзланган. Марра забт этилгач, кейинги қолмоқда. Оддий мисол. Битта дарахт умри да- лат қўмитаси, Ўрмон хўжалиги илмий­тадқиқот инс­
босқичларга ўтилади. вомида минг килограммга яқин, баъзан ундан ҳам титути мутахассислари билан биргаликда ўрганиш
кўпроқ карбонат ангидрид газини ютади. Қола- ва таҳлил ишлари олиб бориляпти.
Аслида, атроф­муҳитни муҳофаза қилиш — верса, дарахт­буталар ҳаводаги чанг миқдори ва
глобал муаммо. Яъни атмосфера қатлами касаллик қўзғатувчи бактерияларни камайтириб, Умуман, “Яшил макон” умуммиллий лойиҳа-
шаҳарларда шовқинни пасайтиради. Дарахтзор- си доирасида ҳар бир масалага жиддий ёнда-
лар билан қопланган ҳудудларда кислород ал- шилмоқда. Ўтган йилги тажрибадан келиб чиқиб,
машинувини яхшилайди ва уни тозалашга имкон 20 октябрдан 1 декабргача кўчат экиш бўйича
яратади. Дарахтлар ўлкамизнинг жазирама ёз “Долзарб 40 кунлик” эълон қилинди. Бу ташаб-
мавсумида микроиқлим шаклланиши, ҳавони со- бусда барча юртдошларимиз фаол иштирок этиб,
витишга ҳам хизмат қилади. Ҳатто қиш ойларида она табиатимизни асраш, ўзимиз нафас олаётган
дарахтлар баргларини тўкиб юборганига қара- экотизимнинг тоза ва мусаффо бўлишига ҳисса
май, ҳавони чангдан ҳимоялашда давом этади. қўшишига ишонаман.

МУНОСАБАТ

“ЯШИЛ АВТО”ГА Б¤ЛГАН Э¥ТИЁЖ РА¢БАТЛАНТИРИЛАДИ

Ўзбекистонда “яшил” иқтисодиётга ўтиш жараёнини этиш вазифаси қўйилиши билан бир-
жадаллаштириш, иқтисодиёт тармоқларининг энергия га, бу станцияларга ер, мулк ва фой-
самарадорлигини ошириш, қайта тикланувчи энергиядан да солиғидан имтиёз қўлланиладиган
кенг фойдаланиш борасида ислоҳотлар олиб борилмоқда. бўлди.
Куни кеча давлатимиз раҳбари ҳузурида электромобиллар
тармоғини ривожлантириш ва хизмат кўрсатиш қамровини Албатта, бу тармоқдаги ишларни жа-
оширишга қаратилган лойиҳалар тақдимоти бўлиб ўтди. даллаштириш учун ихтисослашган мута-
хассисларни тайёрлаш ҳам муҳим ҳисоб­
Мухторжон ҲОЖИМАТОВ, Энг муҳими, одамларимиз шуни маъ- Халқаро энергетика агентлиги ҳисо- тўлиқ циклда ишлаб чиқаришни ташкил Бу, ўз навбатида, бутловчи қисмларнинг ланади. Соҳада профессор­ўқитувчи ва
Олий Мажлис Қонунчилик қул кўряпти. Шундай экан, халқимизга ботига кўра, 2021 йилда дунё бўйича этиш бўйича битим имзолаган эди. маҳаллийлаштирилганлик даражасига мутахассислар Хитой, Германия, АҚШ,
палатаси депутати, замонавий электромобиллар етказиб тахминан 6,75 миллион электромобиль боғлиқ. Чунки электромобиль таннархи- Корея каби давлатларга малака ошириш
Экологик партия беришимиз керак,” — деди давлатимиз сотилган. Таҳлиллар 2022 йил якунида Келишув шартлари маҳсулотларни нинг 30 фоизини аккумулятор, 10 фои- учун юборилиши айни муддао бўлади.
фракцияси аъзоси раҳбари. бу кўрсаткич 9,5 миллионга етиши мум- маҳаллийлаштириш дастурини ўз ичи- зини электр ўтказгичлар ташкил қилади.
кинлигини кўрсатмоқда. 2021 йилда дунё га олиши, яъни кейинги босқичларда Юртимиз заминидаги литий, мис, графит Бир сўз билан айтганда, Ўзбекистон-
Тақдимотда “Ўзавтосаноат” АЖ то- Бугунги кунда дунё ҳамжамияти эколо- мамлакатлари ичида энг кўп электромо- двигателлар, электродвигателлар, шу- каби хомашё захираларидан унумли да бугун электромобиль ишлаб чиқариш
монидан бу йўналишда олиб борилаёт- гик муаммоларни юмшатиш, атроф­муҳит- биль улушига эга давлатлар: Норвегия — нингдек, аккумуляторлар учун батарея­ фойдаланиш орқали бундай қисмлар- ва унга сервис хизматлари кўрсатиш
ган ишлар тўғрисида ахборот берилди. га чиқарилаётган чиқинди ва ис газининг 72 фоиз, Швеция — 44 фоиз, Нидерлан- лар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш бел- ни ўзимизда ишлаб чиқариш имконияти тармоғини ривожлантириш долзарб ва
Электромобиллар ишлаб чиқаришни миқдорини кескин камайтириш ҳамда дия — 31 фоиз, Германия — 26 фоиз, гиланган. кенглиги кўрсатиб ўтилди. замон талаб этаётган йўналиш ҳисобла-
йўлга қўйиш, қувватлаш станциялари яшил иқтисодиётга ўтишни рағбатланти- Франция ҳамда Британияда 15 фоизни нади.
тармоғини кенгайтириш, бутловчи қисм- ришнинг чораларини кўрмоқда. ташкил этган. Импорт ҳисобига олиб келинган элек- Яна бир жиҳат, маҳаллий электромо-
ларни маҳаллийлаштириш масалалари тромобилларнинг асосий қисми Хитой биль хариди учун олинган кредит фоизи- Тармоқнинг ривожланиши ёқилғи
муҳокама қилинди. Маълумотларга кўра, дунёда 1986 2021 йилда электромобиллар савдо- давлатидан, айнан “BYD Auto” компания­ нинг бир қисми қоплаб берилиши белги- маҳсулотлар сарфини мақбуллаштириш
йил автомобиллар сони 500 миллион си икки марта ошиб, жами автомобиль си электромобиллари экани ҳам ушбу ланди. ҳамда атмосферага чиқарилаётган за-
“Электромобиллар кундалик ҳаёти- дона бўлган, бугунги кунда 1,2 миллиард бозорининг 9 фоизини ташкил этгани ҳам компания билан ҳамкорликни кенгайти- рарли моддалар ҳажмини сезиларли да-
мизга жадал кириб боряпти. Импорт автомобиль ҳаракат қилмоқда. Шундай бутун дунё ҳамжамияти экологик тоза ришни оқлайди. Электромобилларга хизмат кўрса- ражада камайтиришга ва автотранспорт
ошяпти. Нима учун? Чунки талаб бор. экан, бир томондан замонавий ҳаётни автомобилларга ўтишга хайрихоҳлигини тиш тармоғини кенгайтириш мақсади- тизимини босқичма­босқич электромо-
Бундай машиналарнинг харажати кам. автомобилсиз тасаввур қилиш қийин кўрсатади. 2022 йилда эса электромо- Президентимиз электромобиллар­ да келгуси икки йилда жойларда икки билларга ўтказиш учун олдимизга қўй-
бўлса, бошқа томондан уларнинг кўплиги биллар савдоси умумий автосавдонинг нинг нархи арзон бўлиши керак- мингта қувватлаш станцияси ташкил ган мақсадларга, яъни 2030 йилга бориб
қатор муаммоларни келтириб чиқаради. 13 фоизини ташкил этиши кутилмоқда. лигига алоҳида эътибор қаратди. республикада сотилаётган автотранс-
Яъни тирбандликлар, йўл­транспорт ҳо- порт воситаларининг камида 15 фоизини
дисалари ва атмосферани заҳарлайди- Ўзбекистонда бугун енгил автомобил- электромобиллар ташкил этишига эри-
ган зарарли чиқиндилар каби. лар сони 3 миллион донадан ошган. Дунё шишга ёрдам беради.
автомобиль бозоридаги тенденцияга ҳа-
Шу маънода инсоният бугун эколо- моҳанг равишда мамлакатимизда ҳам Бунда давлат сиёсатининг устувор
гик тоза ва камхарж транспорт восита- электромобиллар импорти ўтган йилга йўналишлари электромобиллар ха-
сига эҳтиёж сезмоқда. Бу, ўз навбатида, нисбатан 5,2 марта кўпайган. рид қилишни қўллаб­қувватлаш ҳамда
атмосферага чиқарилаётган зарарли улардан фойдаланиш учун зарур
моддалар ҳажмини сезиларли дара- Шу маънода бугунги талабдан ке- шарт­шароитларни яратишни рағбат-
жада камайтиришга ва ёқилғи маҳсу- либ чиқиб, “Ўзавтосаноат” ва Хитойнинг лантиришга, халқаро стандартларга мос
лотлари сарфини мақбуллаштиришга “BYD Auto” компанияси жорий йил август келувчи энергия самарадор ва экологик
хизмат қилади. ойида Ўзбекистонда электромобилларни тоза электромобиллар ишлаб чиқариш-
ни ташкил этиш ва улардан фойдала-
нишни кенгайтиришга қаратилади.

4 2022 йил 14 октябрь, 211-сон Нигоҳ

ТАРАҚҚИЁТ ЙЎЛИ

ЯНГИЛАНАЁТГАН КОНСТИТУЦИЯДА £АНДАЙ
ДОЛЗАРБ МАСАЛАЛАР АКС ЭТМО£ДА?

Жорий йил 25 июнда эълон қилинган ва 1 августга қадар давом этган “Ўзбекистон Республикасининг Конституциясига
ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги конституциявий қонун лойиҳасининг умумхалқ муҳокамаси бўйича
жами 150 мингдан ортиқ таклифлар келиб тушган эди. Айни пайтда Олий Мажлис Қонунчилик палатасидаги масъул
қўмиталар томонидан конституциявий қонун лойиҳаси маромига етказилмоқда.
Қуйида қонун лойиҳасига киритилаётган баъзи ўзгартиш ва қўшимчалар, уларнинг мазмун­моҳияти ҳақида сўз боради.

Ҳукумат атроф-муҳит муҳофазасини таъминлайди

Ислом ХУШВАҚТОВ, Атроф­муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида дав- Сир эмас, бугун дунё ҳамжамияти Орол муам- Хусусан, лойиҳанинг 14­моддасига асосан, дав- Конституцияга ҳавола қилиш орқали экология
Олий Мажлис Қонунчилик лат сиёсатининг устувор йўналишларини белги- мосининг нафақат ўша ҳудуд аҳолиси, балки бош­ лат ўз фаолиятини нафақат инсон фаровонлиги соҳасидаги ҳуқуқларини ҳимоя қилиши мумкин.
палатаси депутати лаш, табиатни муҳофаза қилиш соҳасидаги қонун қа минтақалар генофондига ҳам таъсири юқори учун, балки жамиятнинг барқарор ривожланишини
ҳужжатлари бузилиши олдини олишнинг самара- эканини тан олмоқда. ҳам кўзлаб, ижтимоий адолат ва қонунийлик прин- Лойиҳанинг 55­моддасига қўшимчалар ки-
Маълумотларга кўра, атроф­муҳит ифлос- ли механизмларини жорий этиш, аҳоли пунктла- циплари асосида амалга ошириши белгиланмоқда. ритиш орқали ер қонунда назарда тутилган
ланиши оқибатида ҳар йили сайёрамизда 5,5 рининг санитария ва экологик ҳолати учун давлат Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг халқаро шартлар асосида ва тартибда хусусий мулк
миллион киши вафот этади. Ҳар соатда салкам органлари, хўжалик юритувчи субъектлар раҳбар- нуфузли минбарлардан туриб билдирган эколо- Конституциявий қонун лойиҳасининг IX боби ҳам бўлиши мумкинлиги, қишлоқ хўжалигига
2 минг гектар унумдор ер чўлга айланади ҳамда лари ва фуқароларнинг шахсий жавобгарлигини гик ташаббуси дунё ҳамжамияти томонидан қўл- номига иқтисодий ва ижтимоий ҳуқуқлар қаторида мўлжалланган ерлар, ўрмон фонди давлатга
биологик ресурсларнинг 3 та тури йўқолиб кета- кучайтириш мақсадида 2030 йилгача бўлган давр­ лаб­қувватланди. Хусусан, БМТ томонидан Инсон маданий ва экологик ҳуқуқлар ҳам киритилмоқда. тегишли бўлиб, тадбиркорлик субъектлари-
ди. Дунёда 2 миллиард аҳоли тоза ичимлик сув да Ўзбекистон Республикасининг Атроф­муҳит- хавфсизлиги бўйича Оролбўйи траст жамғармаси Ушбу бобда соҳанинг асосий хуқуқий нормалари га ижара шартномалари асосида ажратилиши
таъминотига, 1 миллиарддан ортиқ киши, яъни ни муҳофаза қилиш концепцияси қабул қилинди. жорий этилгани ҳамда Оролбўйи минтақасининг белгилаб берилмоқда. Жумладан, мазкур бобнинг ҳамда табиий ресурслардан оқилона фойда-
ҳар саккиз одамдан бири тўйиб овқатланиш им- Концепция доирасида тизимли равишда тегишли экологик инновация ва технологиялар ҳудуди, деб 40­моддаси давлат барқарор ривожланиш принци- ланилиши лозимлиги ва улар давлат томони-
кониятига эга эмас. “йўл хариталари” ва давлат дастурлари амалга эълон қилиниши том маънода ўзбек дипломатия- пига мувофиқ атроф­муҳитни яхшилаш, тиклаш ва дан муҳофаза қилиниши таклиф этилмоқда.
оширилмоқда. сининг ютуғи бўлди. ҳимоя қилиш, экологик мувозанатни сақлаш бўйи-
Ҳар қандай давлатнинг барқарор тараққиёти ча чора­тадбирларни амалга оширишига оид банд Анъанавий ривожланиш модели беқарорлиги
унинг иқтисодий ривожлангани, экологик хавфсиз- Давлатимиз раҳбари жорий йил 20 июнда Ўзбе- билан тўлдирилмоқда. Шунингдек, янги банд билан иқтисодиётни трансформация қилишнинг янги ри-
лик ҳамда ижтимоий муҳофаза қилингани билан кистон Республикаси Конституциясига ўзгартириш давлат Оролбўйи минтақасининг экологик тизимини вожланиш концепциясини излаб топишни мақсад
аҳамиятли. Экологик ҳолат жаҳон ҳамжамиятини киритиш ва ташкилий чора­тадбирларни амал- ҳимоя қилиш ва тиклаш, уни ижтимоий, иқтисодий қилиб қўймоқда. Бош қонунимизга киритиладиган
ташвишга солаётган ҳамда глобал муаммога ай- га ошириш юзасидан Конституциявий комиссия жиҳатдан барқарор ривожлантириш бўйича зарур ушбу ўзгартиш ва қўшимчалар бутун мамлакат
ланган бугунги шароитда барқарор ривожланиш аъзолари билан ўтказган учрашувида ҳам эко- чоралар кўриши мустаҳкамланмоқда. қонунчилигини модернизация қилиш учун туртки
масаласи янада долзарб аҳамият касб этади. логик хавфсизликка алоҳида эътибор қаратиб, бўлади.
БМТнинг 2015 йилги саммитида “Барқарор ривож­ Бош қонунимизда ушбу йўналишга доир эколо- “Ҳар ким соғлом ва қулай атроф-муҳитга,
ланиш” масаласи кун тартибига қўйилди ва яқин гик­ҳуқуқий нормалар ўз аксини топиши ҳаётий унинг ҳолати ҳақидаги ҳаққоний ахборотга Хулоса ўрнида таъкидлаш жоизки, Конституция­
15 йилга мўлжалланган тадбирлар режаси эълон зарурат эканини таъкидлаб ўтди. эга бўлиш ҳамда ўз соғлиғига ёки мол-мулки- да экологик­ҳуқуқий нормалар ўз аксини топиши
қилинди. Унга асосан, барча давлатлар қатори га экологик ҳуқуқбузарлик туфайли етказил- саноат ривожланиши жараёнида экологик муво-
мамлакатимизда ҳам 2030 йилгача бўлган даврда Айтиш жоиз, экологик муаммолар халқаро да- ган зарарнинг ўрни қопланиши ҳуқуқига эга. занатни таъминлаш, аҳоли қулай табиий муҳитда
барқарор ривожланиш соҳасидаги миллий мақсад ражада илк маротаба 1972 йилда Стокгольмда Давлат фуқароларнинг экологик ҳуқуқла- ҳаёт кечириши учун зарур шароит яратиш, табиий
ва вазифалар ишлаб чиқилди. ўтказилган БМТ конференциясида муҳокама қи- рини таъминлаш, атроф-муҳитга хўжалик ресурслардан оқилона фойдаланиш ҳамда эколо-
линган. Мазкур конференцияда инсон фаровон фаолиятининг ва бошқа фаолиятнинг за- гик муаммоларнинг олдини олишга хизмат қилади.
Бугун мамлакатимизда экологик хавфсизлик- ва юқори қадр­қимматга эга ҳаётни тақозо эта- рарли таъсир кўрсатишига йўл қўймаслик
ни таъминлаш, атроф­муҳитни муҳофаза қилиш, диган муҳитда яшамоғи лозим, деган ғоя илгари мақсадида шаҳарсозлик фаолияти соҳасида
табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва сурилган. жамоатчилик назоратини амалга ошириш
уларни асраб­авайлашга устувор эътибор қаратил- учун шарт-шароитлар яратади”, деган янги
моқда. Конституциямизда атроф­муҳитга бўлган 2022 йил 25 июнда “Ўзбекистон Республикаси 401­модда билан тўлдириш таклиф этилмоқда.
муносабатларни тартибга солишнинг фундаментал Конституциясига ўзгартиш ва қўшимчалар кири- Бу билан ҳар бир фуқаро ҳокимиятга таъ-
негизи мустаҳкамлаб қўйилган бўлиб, бу борада тиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Конс­ сир кўрсатиш воситасига эга бўлади ва фақат
30 дан ортиқ муҳим қонун ҳамда қатор қонуности титуциявий қонун лойиҳаси муҳокамаси эълон қи-
норматив ҳужжатлар ҳаётга татбиқ этилди, 10 га линди. Унга кўра, Конституциянинг 64 моддасига
яқин халқаро ҳужжат ратификация қилинди. 200 дан ортиқ ўзгартиш ва қўшимчалар, 16 нор-
мани ўз ичига олган 6 янги модда қўшиш таклиф
этилмоқда. Мазкур лойиҳада бир қатор экология
ва атроф­муҳит муҳофазаси билан боғлиқ норма-
ларни кўриш мумкин.

Ҳокимлар ва маҳаллий кенгашлар Фуқаролик жамияти институтларининг
ваколати ажратилади ижтимоий-сиёсий жараёнлардаги
ҳокимият органларининг 11 та функция вакиллик органига қайси бири ҳокимга иштироки кучайтирилмоқда
ва ваколати тегишли давлат бошқаруви тегишлилигини аниқ ифода этмайди.
Бекзод НАРИМОНОВ, органларининг ҳудудий бўлинмаларига Шу сабабли, ушбу таклиф орқали эн- Анвар ЭМИНОВ, жамоат ташкилотлари томонидан давлат Амалга оширилаётган изчил ислоҳотлар
Конституциявий комиссия ўтказилди. Давлат органлари ва таш- диликда маҳаллий ҳокимият органлари ташкилотларига нисбатан 3 баробар кўпроқ натижасида шахс, жамият ва давлат ўрта-
эксперти килотлари томонидан фуқаролардан ваколатлари барча соҳаларда аниқ ва Адлия вазирлиги инвестиция жалб қилинади. Фуқаролик жа- сидаги муносабатларда воситачи сифати-
32 турдаги ҳужжатлар талаб этилиши батафсил белгиланмоқда. Бу орқали, мияти вакилларининг 60 фоизи ижтимоий да иштирок этувчи жамоат ташкилотлари,
Президентимиз жорий йил 20 июн- тақиқланди. 29 та идоралараро ҳайъат айниқса, маҳаллий халқ депутатла- ҳузуридаги Ҳуқуқий сиёсат ҳимоя ва тиббий ёрдам, таълим соҳалари- оммавий ахборот воситалари ҳамда фуқа-
да Конституциявий комиссия аъзола- органи тугатилди. Парламент ва Халқ ри кенгашларининг давлат ва жамият да хизмат кўрсатади. ролик жамияти институтлари сони ошиб,
ри билан учрашувидаги маърузасида депутатлари кенгашларида фуқаролар бошқарувидаги иштироки кучайтирил- тадқиқот институти уларнинг турли соҳалардаги долзарб ма-
“Давлат ҳокимияти ва бошқаруви мурожаатларида кўтарилган масалалар моқда, аҳоли манфаатларини амалда Сўнгги йилларда юртимизда фуқаролик салаларни ҳал қилишда иштироки кучайиб
тизимини ислоҳ қилишдаги муҳим қай даражада ҳал этилаётгани тўғриси- таъминлаш имкониятлари оширил- ходими жамияти институтлари ривожланишининг бормоқда. Маълумотларга кўра, 2016 йил
масала — бу жойларда ҳокимлар даги давлат органлари раҳбарлари ва моқда. Мазкур янгилик маҳаллий дав- янги даври бошланди. Давлатимиз раҳба- мамлакатимизда 8700 нодавлат нотижорат
ва маҳаллий кенгашлар ваколатини ҳокимларнинг ҳисоботларини мунтазам лат ҳокимияти органлари фаолияти Конституциявий қонун лойиҳасида Асо- рининг ташаббуси билан Ҳаракатлар стра- ташкилоти рўйхатга олинган бўлса, ҳозирги
ажратишдир. Барчангизга маълум- эшитиш тизими йўлга қўйилди. аниқ мақсадларга қаратилишига хиз- сий қонунимизга фуқаролик жамиятини тегияси доирасида замонавий демократик вақтда уларнинг сони 10 минг 300 дан ош-
ки, бу ғояни мен аввал ҳам бир неча мат қилади. Халқона айтсак, эндиликда янада ривожлантириш, давлат бошқару- талабларга жавоб берадиган меъёрий­ ган, 2022 йилнинг ўтган даври мобайнида
марта илгари сурган эдим. Амалга Бундай эзгу ишлар изчил давом кенгаш ҳам, ҳоким ҳам аравасини ўзи ви ва жамият ҳаётида аҳолининг турли ҳуқуқий база такомиллаштирилди. Нодав­ 547 жамоат ташкилоти рўйхатга олинган.
оширган ислоҳотларимиз натижа- эттирилмоқда. Хусусан, Президентимиз тортадиган бўлади. қатламлари иштирокини кучайтиришга лат нотижорат ташкилотларининг мавқеи- Мисоллардан кўриниб турганидек, мам-
сида маҳаллий кенгашлар, фуқа- 11 октябрь куни ўтказган видеоселектор қаратилган бир қатор янги қоидалар ки- ни кучайтириш, уларни давлат томонидан лакатимизда фуқаролик жамияти инсти-
роларнинг ўзини ўзи бошқариш ор- йиғилишида келгуси йилдан вилоятлар Учинчидан, ҳоким ўзи ҳисобот бе- ритилиши назарда тутилган. Жумладан, қўллаб­қувватлаш кўламини кенгайтириш- тутларини қўллаб­қуватлаш, нодавлат
ганларининг ваколатлари кенгайди. бюджети қўшимча маблағларининг радиган органга раҳбарлик қилиши Конституциянинг 56­моддасига давлатнинг га қаратилган ўнлаб янги қонун ҳужжатлари нотижорат ташкилотлари мустақиллигини
Шундан келиб чиқиб, ҳокимлар бир 30 фоизи “Ташаббусли бюджет” ло­ мантиқсизлик эди. Бу эса, ўз ўрнида, фуқаролик жамияти институтларини ҳар қабул қилинди. таъминлаш, уларнинг қонуний ҳуқуқ ва
вақтнинг ўзида халқ депутатлари йиҳаларига берилиши белгиланди. депутатларнинг норма ижодкорлиги, томонлама қўллаб­қувватлаш, ижтимоий­ манфаатларини ҳимоя қилишга катта эъти-
кенгашларига ҳам бошчилик қили- Шунингдек, келгуси йилдан бошлаб халқ вакиллиги, депутат назоратини сиёсий жараёнларда улар иштирокини ку- Ўзбекистон Президенти фармони билан бор берилмоқда.
ши ҳақидаги қоидани Конституция- маҳаллалардаги инфратузилма учун амалга оширишда кучли ташқи бо- чайтиришга қаратилган вазифаларни бел- тасдиқланган 2021–2025 йилларда фуқа-
дан чиқариб ташлаш вақти келди, маблағлар фақатгина “Ташаббусли симга учрашига олиб келарди. Шу са- гилаш таклиф этилмоқда. ролик жамиятини ривожлантириш концеп- Бугун амалдаги Конституциямиз қабул
деб ҳисоблайман”, — дея таъкид- бюджет” орқали аҳоли овоз берган ло­ бабли, вилоят, туман, шаҳар ҳокими циясида фуқаролик жамияти институтла- қилинган даврда юртимизда атиги 95 жамоат
лаб, маҳаллий давлат ҳокимияти ор- йиҳаларга ажратилиши белгиланди. лавозимини эгаллаб турган шахс Аслида, фуқаролик жамияти инсти- рини давлат томонидан субсидия, грант ташкилоти фаолият юритганини эслаб ўтиш
ганлари фаолиятида жиддий ўзгариш Бунда “Ташаббусли бюджет” лойиҳала- бир вақтнинг ўзида тегишли халқ тутларининг жамият ҳаётидаги иштироки ва ижтимоий буюртмалар шаклида қўл- ўринлидир. Чунки мустақил ривожланишнинг
бошланганини эълон қилган эди. Бу ри учун маблағлар 3,5 баробарга оши- депутатлари кенгашининг раиси ла- моҳиятан нималарда намоён бўлади? Кўп­ лаб­қувватлаш ҳажмини 2025 йилда 1,8 ба- дастлабки мураккаб шароитларида асосий
янгилик сўнгги йилларда давлатимиз рилиб, 8 триллион сўмга етказилади. возимини эгаллаш мумкин эмаслиги лаб хорижий давлатлар амалиётида бўл- робарга ошириш ва ажратиладиган маблағ эътибор миллий давлатчиликни шаклланти-
раҳбари бошчилигида жамиятимиз- тўғрисидаги норма алоҳида белгилан- ганидек, Ўзбекистон қонунчилигида ҳам миқдорини 70 миллиард сўмга етказиш ва- риш, жамиятда барқарорликни сақлаш мақ-
да амалга оширилаётган демократик Яна бир муҳим масала, ҳокимлик­ моқда. Мазкур норма ҳокимнинг депу- фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш ор- зифаси белгиланган. садида турли соҳалардаги жараёнлар усти-
ислоҳотларни юқори босқичга кўта- ларда қарийб 300 та вазифа ва функ- татларга босим ўтказиш амалиётига ганлари, маҳаллалар, сиёсий партиялар, дан давлат назоратини ўрнатиш соҳасидаги
ришда муҳим қадам бўлди. ция мавжудлиги, уларнинг 175 таси барҳам беради. Яъни депутатлар том оммавий ҳаракатлар, касаба уюшмалари, Нодавлат нотижорат ташкилотлари то- долзарб муаммоларга қаратишни тақозо эт-
ҳокимлик тизимига хос эмаслиги, маънода халқ вакиллигини амалга жамоат бирлашмалари ва жамоат фонд- монидан амалга оширилаётган лойиҳалар ган эди. Бироқ фуқаролик жамияти институт-
Сўнгги йилларда инсон қадри, халқ бошқа идоралар функцияларини так­ оширишга ҳуқуқий макон яратилади. лари, нодавлат нотижорат ташкилотлари, соғлиқни сақлаш, ижтимоий ҳимоя ва таъ- лари ривожланмаган бундай шароитларда
манфаатини амалда таъминлаш мақ- рорлаши, бу эса уларнинг фаолияти нодавлат оммавий ахборот воситалари, лим соҳаларида ўзининг ижобий натижасини давлат назоратининг бир томонлама кучайи­
садида маҳаллий ижро ҳокимияти етарли даражада самарали эмаслиги, Ривожланган давлатларда бу бора- хайрия ва диний ташкилотлар фуқаролик бермоқда. Жамоатчилик назорати институти ши ижтимоий­иқтисодий жараёнларга дав-
масъулиятини оширишга қаратилган ортиқча қоғозбозлик мавжудлигидан да қандай ҳолат кузатилади? Бельгия жамиятининг асосини ташкил этади. жамиятнинг давлат билан ўзаро самарали лат органлари аралашувининг кенгайиб
жуда катта ислоҳотлар амалга оширил­ далолат беради. Мазкур ҳолат ижро қироллиги мисолида айтсак, маҳаллий алоқасини таъминлаш, одамлар кайфия- бориши, давлат идоралари ва улар мансаб-
япти. Хусусан, ижро бўғини фаолияти ҳокимияти органлари фаолиятини вакиллик органлари тегишли ҳудудда Фуқаролик жамиятисиз замонавий дав- тини, мамлакатда кечаётган ўзгаришларга дор шахслари билан жамоатчилик ўртасида
самарадорлигини ошириш мақсадида ошириш бўйича қилинадиган ишлар халқ номидан назорат олиб боради, латчиликни тасаввур қилиш мумкин эмас. муносабатини аниқлашнинг муҳим восита- конструктив мулоқотнинг йўқолиши синга-
Президентимизнинг 2019 йил 9 декабр­ кўплигини кўрсатади. ҳатто маҳаллий сиёсатни белгилайди. Кучли фуқаролик жамияти демократик дав- сидан бирига айланмоқда. Фуқароларнинг ри бир қатор салбий оқибатларни келтириб
даги “Бюрократик тўсиқларни янада Яна ҳудудий полиция фаолиятини му- латнинг муҳим белгиси бўлиб, аҳоли турли “Очиқ бюждет” жараёнидаги иштироки БМТ- чиқаргани ҳам ҳеч кимга сир эмас. Албатта,
қисқартириш ҳамда давлат орган- Жойларда ҳокимлар ва маҳал- вофиқлаштириш ҳам вакиллик органи қатламлари манфаатларини самарали ҳи- нинг Барқарор ривожланиш мақсадларида бундай шароитда давлат фуқаролик жа-
лари ва ташкилотлари фаолиятига лий кенгашлар ваколатини ажратиш ваколатига киради. Шунингдек, ҳудудий моя қилиш имконини беради. Фуқаролар- белгиланган камбағалликни қисқартириш, мияти фаолиятини ҳар томонлама қўллаб­
замонавий бошқарув тамойиллари- масаласи Конституцияда акс этиши ижро органи раҳбарларини тайинлаш- нинг давлат ва жамият ҳаётидаги фаол гендер тенгликка эришиш, тенгсизликни қувватлаш вазифасини ўз зиммасига олиш
ни жорий қилиш чора­тадбирлари халқимизга нима беради? ни ҳам халқ ноиблари амалга оширади. иштироки фуқаролик жамиятининг муҳим қисқартириш сингари вазифаларни ҳал қи- имконига эга эмас эди.
тўғрисида”ги қарори қабул қилин- Яна бир муҳим ваколат аҳолига ком- белгиларидан бири ҳисобланади. лишда ҳам муҳим аҳамиятга эга бўлмоқда.
ди. Унга кўра, 2020 йил 1 январдан Конституциянинг 99,100, 101­модда- мунал хизмат кўрсатиш ташкилотлари Бугунга келиб фуқаролик жамиятини
бошлаб маҳаллий ижро этувчи ларига асосан, жойларда ҳокимлар ва (сув, электр, газ) ҳисоботларини эши- БМТ Инсон ҳуқуқлари кенгашининг 2017 ривожлантириш соҳасида эришилган ижо-
маҳаллий кенгашлар ваколатини ажра- тади. йилги ҳисоботида фуқаролик жамияти инс­ бий натижаларни Конституция даражасида
тиш, ҳокимлар бир вақтнинг ўзида халқ титутлари инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамлаш имконият-
депутатлари кенгашларига ҳам бош­ Яна бир мисол. АҚШ, Буюк Брита- коррупцияга қарши курашиш, камбағалликни лари юзага келди. Бу эса, ўз ўрнида, истиқ-
чилик қилиши ҳақидаги қоидани Конс­ ния, Франция, Германия каби ривож­ қисқартириш, глобал очликнинг олдини олиш болдаги юксак мақсадларга эришиш учун
титуциядан чиқариб ташлаш таклиф ланган давлатларда депутатларнинг каби муаммоларни ҳал этишда муҳим воси- ишончли ҳуқуқий пойдевор вазифасини
этилмоқда. Мазкур таклифни таҳлил маҳаллий бюджетни тасдиқлаши ва та сифатида эътироф этилган. Чунки ижти- ўтайди.
қилиб, унинг бир қатор муҳим жиҳатла- унинг ижроси юзасидан ҳисоботларни моий муаммоларни ҳал қилишда фуқаролик
рини ажратиб кўрсатиш мумкин. тинглаш бўйича ваколатлар белгилани- жамияти институтлари катта салоҳиятга эга. Давлатнинг фуқаролик жамияти инсти-
ши бюджет устидан самарали вакиллик БМТнинг Озиқ­овқат ва қишлоқ хўжалиги тутларини қўллаб­қувватлаш соҳасидаги
Биринчидан, мазкур норма маҳал- назорати ўрнатилишига хизмат қилган. ташкилоти маълумотларига кўра, ривожлан- вазифаларини Асосий қонунимизда бел-
лий даражада ҳам ҳокимиятлар бўли- ган давлатларнинг 3–9 фоизгача ялпи ички гиловчи нормалар ижтимоий­иқтисодий
нишининг мустаҳкамланишига замин Хулоса қилиб айтганда, маҳаллий маҳсулоти фуқаролик жамияти институтлари ривожланишнинг долзарб муаммоларини
яратади. Бу эса ҳокимиятлар тармоқла- ижро ва кенгашлар ваколатларини аниқ томонидан яратилади, Масалан, бу кўрсат- ҳал қилишда фуқаролик жамияти институт-
ри ўртасида ўзаро тийиб туриш ва ман- ажратиш ва ҳокимлар бир вақтнинг ўзи- кич АҚШ ва Бельгияда 5, Канадада деярли ларининг аҳамияти ва ролини оширишга,
фаатлар мувозанати янада такомилла- да халқ депутатлари кенгашларига ҳам 8 фоизни ташкил этади. уларнинг фаолиятини субсидиялар, грант-
шувига асос бўлади. бошчилик қилиши ҳақидаги қоидани лар ва ижтимоий буюртмалар шаклида
Конституциядан чиқариб ташлаш, ўз Европа Иттифоқи давлатларида меҳнат қўллаб­қувватлаш тизимини янада тако-
Иккинчидан, амалдаги Конститу- навбатида, ўзаро тийиб туриш ва ман- қобилиятига эга аҳолининг 5–15 фоизи миллаштиришга хизмат қилади.
циямизнинг 100­моддасида маҳаллий фаатлар мувозанати тизимининг конс­ “Учинчи тармоқ” деб аталадиган фуқаролик
давлат ҳокимияти органларининг ва- титуциявий асосларини мустаҳкам- жамияти институтларида фаолият юрита-
колатларини умумий норма сифатида лашда муҳим аҳамият касб этади. ди. Бугунги кунда ижтимоий йўналишларга
белгилаш билан чегараланган. Яъни
амалдаги норма қайси бир ваколат

Жамият 52022 йил 14 октябрь, 211-сон

ЯНГИ ТИЗИМ ТАЪЛИМ

КЕЙТЕРИНГ ХИЗМАТИ Мамлакатимизда 2022­2023 ўқув йилидан
бошлаб мусиқа таълими тизимида
Ўқув йили давомида 143 мингдан ортиқ бошланғич қатор янгиликлар жорий этилмоқда.
Бундай янгиликлар асосини Ўзбекистон
синф ўқувчиси бепул тушлик билан таъминланади Президентининг 2022 йил 2 февралдаги
“Маданият ва санъат соҳасини янада
Давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев Бўзатов туманида қорақалпоғистонлик ривожлантиришга доир қўшимча чора­
сайловчилар билан бўлиб ўтган учрашувда Оролбўйидаги мактабларда бошланғич тадбирлар тўғрисида”ги қарорида
синф ўқувчиларининг бепул тушлиги ташкил этилишини ва бунинг учун йилига белгиланган вазифалар ташкил этади.
100 миллиард сўм ажратилишини маълум қилган эди.
МУСИ£ИЙ ДИДИ Ю£ОРИ
Президентимизнинг “2022–2026 йилларга мўлжаллан- бериляпти. Баъзилар болаларининг тўғри овқатлани- ¤£УВЧИ ТАРБИЯСИ
ган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғриси- шига кўп ҳам эътибор қаратмасди. Энди бу борада ҳам
да”ги фармонида ҳам Қорақалпоғистон Республикаси ва кўнглимиз тўқ. инновацион ва замонавий ечимларни тақозо этяпти
Хоразм вилоятида 1–4­синф ўқувчиларини давлат бюд-
жети ҳисобидан бепул овқат билан таъминлашни йўлга Бугунги кунда тадбиркорлар мактабларга шартнома Анвар ЛУТФУЛЛАЕВ, олаётган талабалар ўзларининг шахсий чолғу-
қўйиш вазифаси белгиланган. асосида кейтеринг хизмати кўрсатяпти. Хусусан, Қон- Тошкент давлат педагогика ларидан ташқари унга турдош чолғуларда ижро
ликўл туманидаги 23 та умумтаълим мактаби таъмино- университети мусиқа маданияти этиш имкониятига эга. Мисол учун, зарбли­торли
Айни пайтда мазкур ҳужжат ижроси доирасида Қо- ти учун иккита лотни еtender.uzex.uz сайти орқали ўтка- факультети декани, профессор чолғуда куй ижро қиладиган созанда шу чолғулар-
рақалпоғистоннинг Тахиатош, Хўжайли, Қонликўл ва зилган тендер савдоларда “Qonlikul Konus” корхонаси га турдош мусиқа асбобларида ҳам куй чала ола-
Амударё туманлари ҳамда Нукус шаҳридаги жами 98 та ютиб олди. Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси ди. Айни пайтда мусиқа санъатида миллий (халқ)
умумтаълим мактабида бепул тушлик бериш бошланди. асосида мамлакатимизда мусиқа таълимини ин- чолғуларнинг такомиллаштирилган оилавий тур-
— Корхонамиз цехларида ишлаб чиқарилаётган новацион ривожлантириш ва унинг воситасида лари мавжуд. Масалан, такомиллаштирилган
— 9 та мактабга кейтеринг хизмати кўрсатяп- маҳсулотлар санитария талабларига тўлиқ жавоб бера- ёш авлод маданиятини замонавий талаблар асо- чанг чолғуси ижрочиси унинг барча анъанавий
миз. Рости, бу соҳа биз учун мутлақо янги, — дейди ди, — дейди унинг раҳбари Ербол Сарсенов. — Янги сида оширишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. турларида ҳам куй ижро эта олади.
“Bekbergen Servis Orayi” масъулияти чекланган жамия- хизматни йўлга қўйиш орқали 12 кишини иш билан Шу сабабли мазкур жараёнда қарор ижросини
ти раҳбари Алламберген Ешимбетов. — Болалар юзи- таъминладик. Болаларимизнинг саломатлигига ҳеч таъминлаш муҳим ўрин тутади. Янги ўқув йилидан бошлаб мусиқа таълимини
даги табассум ва қувончни кўриб, ўзимизнинг ҳам кай- нарса етмайди. Президентимиз ташаббуси билан йўлга амалга оширишнинг энг муҳим икки таянчи —
фиятимиз кўтарилиб кетади. Айниқса, ота­оналарнинг қўйилган бу хайрли ишга ўз ҳиссамизни қўшаётганимиз- Қарорга асосан, 2022­2023 ўқув йилидан бош­ умумтаълим мактабларида “Мусиқа маданияти”
қувончини айтмайсизми?! дан жуда мамнунмиз. лаб мамлакатимиз мусиқа таълими бутунлай янги ўқув фанини янгича методика асосида ташкил
тизим асосида йўлга қўйилмоқда. Биринчидан, этиш ва олий маълумотли профессионал мусиқа
Ўзбекистон Ошпазлар уюшмаси ва Санитария­ Қонликўл тумани халқ таълими бўлимига қарашли умумий ўрта таълим муассасаларида “Мусиқа ўқитувчиларини тайёрлаш бўйича инновацион
эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги 23 та умумтаълим мактабидаги бошланғич синфларда маданияти” фанини ўқитиш жараёнини давлат асосдаги таълим жараёни йўлга қўйилмоқда. Шу
хизмати билан ҳамкорликда умумтаълим мактаблар жами 3631 ўқувчи бор. таълим стандартлари ва малака талабларига сабабли, бу жараённинг назарий­методик асос­
ўқувчиларини бир марталик овқатланишини ташкил асосланиб такомиллаштириш, унда ўқувчилар- ларини яратиш тақозо этилади. Бунинг учун им-
этиш учун санитария қоидалари ва меъёрларига асо- — Шу йил ўғлим тумандаги 14­мактабнинг 1­син- нинг билим ва кўникмаларини ошириш мусиқа кониятлар етарли. Аввало, умумий ўрта таълим
сан, таомномалар рўйхати ишлаб чиқилди. Унга кўра, фига ўқишга борди. 1­синф учун мўлжалланган ўқув таълимининг асосий негизи этиб белгиланмоқда. мактабларида мусиқа таълимини ўқитишнинг
булочка, сутли какао, мева, шакарли чой, ширин булоч- жамланмаси, яъни “Президент совғаси”ни олиб, қу- Бунинг учун ушбу фан машғулотлари ҳафтасига ўзига хос миллий тажрибаси мавжуд ва амалий
ка, ёнғоқли рогаликлар, печенье, ёнғоқли кекс, ёнғоқ ва вонган ўғлимга энди текин тушлик ҳам бериляпти, — белгиланган бир ўқув соати ҳамда унга қўшимча фаолиятдаги мусиқа ўқитувчилари индивидуал
дейди Қонликўл туманидаги “Наврўз” овул фуқаролар равишда ҳар ҳафта миллий мусиқа чолғуларида услубларга эга. Умумий ўрта таълим мактаблари
куй ижро этиш амалий тўгараклари ва факульта- ва олий мусиқа таълими жараёнида ўзлаштири-
майизли кекс, ёнғоқли шоколад ва қадоқланган сут бел- йиғинида яшовчи Женисбой Содиқов. — Биз бундан тив дарслар шаклида ташкил этилади. Жараён- ўқитувчилари мусиқа амалий тўгаракларини олиб ладиган мусиқа асарлари мажмуи ҳам мавжуд.
гиланган миқдорда беш кунлик таомномага киритилди. жуда миннатдормиз. да “Мусиқа маданияти” ўқув фани машғулотлари борганида уларнинг маошига базавий тариф Қолаверса, мусиқа таълимини янгича асосда таш-
умумий ўрта таълим мактабларида назарий дарс­ ставкалари қўшилади. кил этиш учун умумий ўрта таълим мактаблари ва
Хўжайли туманидаги 42 та умумтаълим мактабининг Амударё тумани халқ таълими бўлимига қарашли лар, амалий тўгараклар ва факультатив машғу- олий таълим муассасаларида ташкилий­методик
бошланғич синфларида жами 8695 ўқувчи таълим ола- 85 та умумий ўрта таълим мактабида жами 14 832 на- лотлар шаклида ташкил этилишига эътибор қара- Бундай машғулотларда фаол иштирок этган ҳамда дидактик­технологик имкониятлар мажмуи
ди. Бугунги кунда туман бўйича 33 та мактабда 5796 фар бошланғич синф ўқувчиси таълим олади. Бугунги тиш лозим. Бу бир ҳафтада ўтказиладиган дарс. ушбу тоифа санъаткорлар қарор асосида иш шакллантирилган. Шу сабабли, бундай имконият-
нафар ўқувчи учун тушлик ташкил қилинди. Тез ора- кунда 12 та мактабнинг 2780 нафар ўқувчисига озиқ­ жойидан лавозим маоши миқдорида қўшимча лардан оқилона фойдаланиш жоиз.
да қолган мактабларда ҳам кейтеринг хизмати йўлга овқат маҳсулотлари “Shohnur Azatovich” масъулияти Бугунга қадар мазкур фаннинг дарс машғулот- устама билан рағбатлантирилади. Бу янгилик
қўйилади. чекланган жамияти томонидан етказиб берилмоқда. лари ажратилган соат асосида ҳам назарий, ҳам умумий ўрта таълим мактабларида “Мусиқа мада- Айни пайтда мамлакатимизда мусиқа таълими-
Тумандаги қолган 73 та мактабда ҳам тез орада мазкур амалий шаклларда ўтиб келинар эди. Натижада нияти” ўқув фани назарияси ва ўқитиш методика- ни янгича асосда ташкил этиш учун қатор ташки-
— Мактабимизда жами 154 нафар бошланғич синф тизим жорий этилади. бу фан бўйича ўқувчиларнинг ўзлаштириш жараё­ сини инновацион ривожлантириш, ўқувчиларнинг лий ишларни бажариш зарур. Жумладан, аввало,
ўқувчисига бепул озиқ­овқат тарқатилмоқда, — дейди ни талаб даражасида бўлмаган. Ваҳоланки, ўқув мусиқий билим ва кўникмаларини кутилган дара- амалий фаолиятдаги мусиқа ўқитувчиларининг
Хўжайли туманидаги 20­умумтаълим мактаби дирек- Бир бола учун бир марталик озиқ­овқат маҳсулотла- фанининг асосий вазифаларидан бири ўқув режа жада ошириш ҳамда уларнинг мусиқий лаёқатини мусиқа таълими бўйича малакаси янгича асосда
тори Гулбону Ержанова. — Президентимизнинг сай- ри нархи 4700 сўмни ташкил этади. Кейтеринг хизмат- ва дастурлари асосида давлат таълим стандарт- ривожлантириш имконини беради. кучайтирилади. Умумий ўрта таълим мактаблари
ловолди учрашувда айтган гаплари бугун ўз тасдиғини лари учун эса 20 фоизгача меҳнат ҳақи тўлаш белги- лари ҳамда малака талабларига биноан умумий мусиқа таълими репертуарини такомиллаштириш
топмоқда. Албатта, давлатимиз томонидан ёш авлод ланган. машғулотлар ўтказиш, шунингдек, ўқувчиларнинг Иккинчидан, умумий ўрта таълим мактабла- ва уларнинг олий мусиқа таълими дастурлари би-
учун бюджет ҳисобидан текин овқатлантириш ташкил мусиқий лаёқатини ривожлантиришдан иборат. рида мусиқа таълимини янгича асосда ташкил лан уйғунлигини таъминлаш мақсадга мувофиқ.
этилиши ўқувчиларимизни соғломлаштиришда, дарс — Жорий йилнинг 12 сентябридан бошлаб Халқ таъ- Бу вазифа ижросини таъминлашда фақат бир этишнинг реал шарт­шароитлари кўрсатилган. Шунингдек, умумий ўрта таълим мактабларида
ўргатишда, уларнинг яхши билим олишида жуда муҳим. лими вазирлигига қарашли 716 та умумтаълим макта- соатлик машғулотнинг ўзи камлик қилар эди. Шу Қарорда белгиланганидек, жорий ўқув йилидан ташкил этиладиган мусиқа амалий тўгараклари
Мактабимиз жамоаси ҳам, ота­оналар ҳам бундан бир- би жами 64 та лотга ажратилиб, etender.uzex.uz махсус сабабли, жорий янги ўқув йилидан бошлаб ушбу бошлаб умумий ўрта таълим мактаблари миллий ва факультатив дарсларга қўйиладиган талаблар
дек қувонмоқда. платформасига тендер ўтказиш учун жойлаштирилди, — фан учун ҳафтасига белгиланган бир ўқув соати чолғулар, мусиқа дарсликлари, нота тўпламла- ҳамда уларда ўрганиладиган мусиқа асарлари ре-
дейди Қорақалпоғистон Халқ таълими вазирлиги соғлом ҳамда унга қўшимча равишда ажратиладиган со- ри ва ўқув­методик адабиётлар билан тизимли пертуари шакллантирилади. Бўлғуси олий маълу-
Хўжайли туманидаги “Саманкўл” овул фуқаролар овқатланишни таъминлаш ва тиббий хизматни муво- атлар ҳисобидан амалий тўгараклар ва факульта- равишда босқичма­босқич таъминланади. Булар мотли мусиқа ўқитувчиларини ҳафталик амалиёт
йиғинида яшовчи Дилфуза Жанабоеванинг ўғли Азамат фиқлаштириш сектори мудири Сулаймон Ҳабибов. — тив дарслар ўтилиши назарда тутилмоқда. умумий ўрта таълим мактабларини дарсликлар даврида мактаблардаги амалий тўгараклар ва фа-
20­умумтаълим мактабининг 3­синфида ўқийди. Ушбу ўқув йили давомида 143 мингдан ортиқ бошланғич ва ўқув­методик қўлланмалар билан таъминлаш культатив дарсларга жалб этиш асослари ишлаб
синф ўқувчиси бепул овқатланиши кутилмоқда. Эслатиб ўтиш жоизки, қўшимча дарслар мак- тизимига киритилди. Шу жиҳатдан ҳар бир уму- чиқилади. Амалий тўгараклар ва факультатив
— Шу кунгача ўқувчилар тушлик учун мактаб таб ҳисобидаги соатлар улуши асосида амалга мий ўрта таълим мактаби дутор, дўмбира, доира, дарслар воситасида мусиқа лаёқатига эга ўқувчи-
атрофидаги дўконлардан бирор ширинлик сотиб Минажатдин ҚУТЛИМУРАТОВ, оширилади. Шу сабабли мазкур ўқув йилидан танбур, рубоб, ғижжак, най каби миллий чолғулар- ларни тарбиялаш ҳамда уларни мусиқа санъати-
оларди, — дейди Дилфуза Жанабоева. — Ҳозир бошлаб умумий ўрта таълим мактабларида га эга бўлади. Мазкур ишлар натижасида мамла- га йўналтириш методикаси ва механизмларини
эса сифатли, энг муҳими, ишончли озиқ­овқат “Янги Ўзбекистон” мухбири “Мусиқа маданияти” ўқув фани бўйича босқич- катимизда 2022­2024 йилларда умумий ўрта таъ- ишлаб чиқиш кўзда тутилган. Буларнинг ечимини
ма­босқич ташкил этиладиган амалий тўгараклар лим мактаблари зарурий чолғулар билан тўлиқ топиш мусиқа таълимини инновацион жамият ша-
ва факультатив дарсларга ҳудудларда фаолият таъминланиши кутилмоқда. роити ва талаблари асосида кутилган даражада
юритаётган машҳур ҳамда тажрибали санъаткор- ташкил этиш имкониятини беради.
лар жалб этилади. Бундан ташқари, мазкур қа- Учинчидан, мамлакатимиз мусиқа таълимида-
рорга кўра, амалий тўгараклар раҳбарларига ҳақ ги янгиланишлар мутасаддилар олдига умумий Мусиқа таълимининг мазкур икки тизимида жо-
тўлашда “Баркамол авлод” болалар мактаблари ўрта таълим мактабларини профессионал му- рий этилаётган янгиликлардан мақсад ёш авлод-
тўгарак раҳбари учун белгиланган базавий тариф сиқа ўқитувчилари билан таъминлаш вазифасини ни мусиқа санъати ҳамда маданияти воситасида
ставкалари қўлланади, яъни умумий ўрта таълим қўяди. Шу сабабли, қарорда таъкидланганидек, муносиб вояга етказишдан иборат. Бунинг учун
мактабларининг “Мусиқа маданияти” ўқув фани 2023­2024 ўқув йилидан бошлаб амалий фаоли- мусиқа таълимининг барча иштирокчилари ян-
ятга йўлланма оладиган профессионал мусиқа гиликка, янгича ёндашувларга ва янгича ўқитиш
ўқитувчиларининг камида учта чолғуда куй ижро жараёнига тайёр туриши жоиз.
эта олиш маҳоратига эга бўлишига эришиш мўл-
жалланмоқда. Бунинг учун асослар етарли. Чун-
ки мусиқа таълими йўналиши бўйича таълим

СПОРТ

БЕШ ТАШАББУС ОЛИМПИАДАСИ:

МА¥ОРАТ ВА ТАЖРИБА МАЙДОНИ

Ҳар бир мамлакат қудрати илму маърифатли ва жисмонан соғлом
ёшлари билан ўлчанади. Шу боис, юртимизда навқирон авлод
вакилларининг ҳар томонлама етук бўлиб вояга етишлари йўлида
давлат миқёсида кенг кўламли дастурлар рўёбга чиқарилмоқда.

Икром АҲМЕДОВ, ва спорт соҳасида таҳсил олаётган тала- ва ҳоким ёрдамчилари билан ҳамкорликда шароитларга мос эмаслиги, оммавий спорт қатламини жалб этишда Ўзбекистон давлат ортиқча нарсаларга чалғимасдан, белги-
ЎзДЖТСУ ўқув ишлари балар амалиётини тўғри ҳамда самарали “Беш ташаббус олимпиадаси” доирасида билан шуғулланувчи ёшлар қамровини жисмоний тарбия ва спорт университети ланган вазифани вақтида бажаришлари, шу
бўйича проректори ташкил этиш мақсадида ўзлари истиқомат ўтказиладиган футбол, минифутбол, во- янада кенгайтириш лозимлигини таъкид- талабалари фаоллик кўрсатмоқда. Жум- билан бирга, хавфсизлик нуқтаи назаридан
қилаётган маҳаллаларда ўташи белги- лейбол, енгил атлетика, шахмат, шашка, лаган эди. Бу бежиз эмас, албатта. Негаки, ладан, университетимизнинг спортни бош­ ҳам муҳимдир. Бундан ташқари, талаба ама-
Жумладан, бугунги кунда узлуксиз ра- ланди. “Хўш, нега айнан маҳаллаларда?” стол тенниси, стритбол, воркаут каби ом- ҳар бир ёшнинг спорт билан шуғулланиши, қариш ва туризм факультети талабалари лиёт ўташ учун бошқа ҳудудларга бориб ту-
вишда олий таълим тизимини ислоҳ қи- деган савол туғилиши табиий. мавий спорт турлари бўйича беш босқич- жисмоний баркамол бўлиши бугунги кун томонидан қилинаётган ишлар юзасидан рар жой, унга тўланадиган харажатлар каби
лиш, замонавий билим ва юксак маъна- ли мусобақалар ўтказиш, шу билан бирга, сиёсатига айланди. Ҳақли эътирозлардан кунлик ҳисоботлар, замонавий технологик турли муаммоларни енгиш билан оввора
вий­ахлоқий фазилатларга эга, мустақил Ўтган ўқув йиллари давомида талабалар уларни ташкил этишда бевосита иштирок келиб чиқиб, юқори натижаларга эришиш ва воситалар орқали юборишаётган жонли бўлмай, бор эътиборини мусобақалар таш-
фикрлайдиган юқори малакали кадрлар ишлаб чиқариш ва битирув олди амалиётла- этиши белгилаб қўйилди. Ушбу тартиб ўз навбатида, талабаларда ташкилотчилик эфирлар фикримиз исботидир. кил этиш, спортга қизиқиши бор ёшларни бе-
тайёрлаш жараёнини сифат жиҳатидан рини турли спорт ташкилотлари, умумтаъ- маҳаллаларда ёшларни оммавий спортга кўникмаларини шакллантириш мақсадида восита оммавий спортга жалб қилиш билан
янги босқичга кўтариш энг устувор вазифа лим мактаблари, БЎСМлар ёхуд мактабгача жалб қилиш, улар ўртасида соғлом турмуш янги тартибни амалиётга татбиқ этдик. Демак, янгича тартиб талабани нафақат шуғулланади. Олинган назарий билимлар
ҳисобланмоқда. Яна бир муҳим иш олий таълим ташкилотларида ўтарди. Aммо на- тарзини кенг тарғиб этишга беминнат хиз- жараёнда бевосита қатнашишига, балки эса амалиётда қўлланилиб, ўзаро тажриба
таълим муассасаларида назарий билим- тижа ҳар доим ҳам мақташга арзигулик эмас мат қилиши аста­секин ўз тасдиғини топа Айни дамда мамлакатимизнинг барча келгусидаги иш фаолиятини аниқлаб оли- алмашилади.
ларни чуқур эгаллаган ёшларда амалий эди. Баъзи талабалар белгиланган жойлар- бошлади. ҳудудларида “Беш ташаббус олимпиадаси” шига туртки бермоқда. Ўйлаймизки, ўзгача
кўникмаларни ҳам шакллантиришдир. га борар, баъзилари эса бормасдан туриб доирасидаги оммавий спорт мусобақала- иштиёқ билан бошланган амалиёт жара- Бошқа соҳалардан фарқли ўлароқ,
ҳам амалиётни “беш баҳо”га бажариб келар Хусусан, мактабгача ва бошланғич таъ- рининг иккинчи мавсуми бошлаб юборил- ёнлари битирувчи курс талабалари учун жисмоний тарбия ва спорт соҳасида
Бу борада Ўзбекистон давлат жисмоний эди. Табиийки, бунинг оқибатида олинган лим шаклида жисмоний тарбия ва спорт, ган. Спортнинг шахмат­шашка йўналиши ҳақиқий синов майдонига айланди. спортчи ҳамиша ўз устида ишлаб турма-
тарбия ва спорт университетида 2022­2023 назарий билимлар амалиётда қўлланмай, психология (спорт), менежмент (жисмоний бўйича ўтказилаётган мусобақаларни таш- са, кўзланган марраларга эриша олмай-
ўқув йилидан бошлаб янги тартибдаги ти- фақатгина “амалиёт бажариб келинган” де- спорт менежменти, спорт тадбирларини киллаштиришда, уларга маҳаллаларда- Амалиёт маҳаллаларда ўталишининг яна ди. Оқибатда янгидан­янги муаммолар,
зим йўлга қўйилди. Яъни жисмоний тарбия ган қоғозлару ҳисоботлар уюми шаклланиб ташкил этиш ва бошқариш), маркетинг ги мактаб ўқувчилари, уюшмаган ёшлар бир муҳим жиҳати бор. Талабалар ота­она- руҳий тушкинлик келиб чиқади. Спортчига
қолди. Натижада эскича тартиблар салбий (спорт маркетинги) ва спорт фаолияти лари назоратида бўлади. Бу эса уларнинг хос бўлмаган бундай ҳолатларнинг ол-
жиҳатларини кўрсата бошлади. (фаолият турлари бўйича) таълим йўна- дини олиш, талабаларимизни фақатгина
лишида таҳсил олаётган 1420 нафар мусобақаларда эришган ютуқлари билан
Президентимизнинг 2022 йил 19 ян- 4­босқич талабаси жорий йилнинг 5 сен- чекланиб қолмай, уни бошқаларга улашиш,
вардаги “Маҳаллаларда ёшлар билан тябридан 19 ноябригача бўлиб ўтадиган ўргатиш юзасидан ҳам маҳаллаларда ама-
ишлаш тизимини тубдан такомиллашти- малакавий амалиётни ўташ учун доимий лиёт ўташ тартиби олийгоҳимиз томонидан
риш чора­тадбирлари тўғрисида”ги ҳамда яшаш жойларидаги маҳаллаларга жўна- йўлга қўйилган энг самарали тизим бўлди.
2022 йил 11 апрелдаги “Маҳаллаларда тилди ва устозлари томонидан тегишли
ёшларни оммавий спортга жалб қилишни кўрсатмалар олмоқда. Амалиёт ўташнинг янги тартиби спорт
янги босқичга олиб чиқиш чора­тадбирла- соҳаси ривожида яхшигина кўмакчи бўлиб,
ри тўғрисида”ги қарорлари олийгоҳимизда Давлатимиз раҳбари шу йилнинг 23 май талабаларимизни ҳам малакали спорт му-
талабаларнинг малакавий амалиёт ўташи куни спортни оммалаштириш ва иқтидорли раббийлари қилиб етиштиришда энг катта
учун янги тартиб ўрнатилишига асос бўлди. спортчиларни тайёрлаш чора­тадбирлари тажриба мактаби сифатида хизмат қилади.
бўйича ўтказилган видеоселектор йиғили- Зеро, спортда эришаётган барча ғалабала-
Энди талабалар ўзлари истиқомат қи- шида спортдаги натижалар яратилаётган римиз соҳадаги ҳар жиҳатдан салоҳиятли
лаётган маҳаллаларда ёшлар етакчилари кадрларга боғлиқдир.

6 2022 йил 14 октябрь, 211-сон Маърифат

МУЛОҲАЗА

Аввало, ЁШЛИГИДА КЎП ЭРТАК ТИНГЛАГАН, КАТТАЛАР

ОВОЗ ЧИҚАРИБ КИТОБ ЎҚИГАНИДА ДИҚҚАТ БИЛАН

ЭШИТГАН БОЛАЛАР ВОЯГА ЕТГАЧ, ФАҚАТ ЎЗЛАРИНИНГ

ЭМАС, БОШҚАЛАРНИНГ ҲАМ ФИКРИНИ ЭЪТИБОРГА
ОЛАДИГАН, ҲЕЧ БЎЛМАСА, ЭШИТАДИГАН, АҚЛ­ИДРОК
БИЛАН ИШ ТУТАДИГАН, ОТА­ОНАСИДАН, КАТТА

она тили...ЁШЛИЛАРДАНМАСЛАҲАТСЎРАЙДИГАНБЎЛАДИ.

Тилшунос олимлар инсон ҳаёти учун сув ва ҳаво қанчалик зарур бўлса,
сўз ҳам шундай улуғ мақомга эгалигини доимо эътироф этади. Сўз тирик
жон янглиғ илоҳий неъмат, унга ёлғон, сохталик аралашса, таъсир кучи
ва жозибасини йўқотади. Равон нутқ — ҳеч нарсага қиёслаб бўлмайдиган
маънавий бойлик. Ўз она тилида, шу билан бирга, бошқа тилларда ҳам
фикрини тиниқ ифода этишга қодир кишилар фазилат, ақл­идрок бобида
комилликка яқин турадилар. Улуғ аждодларимиз бир эмас, бир неча тилни
ўрганиб, шу тилларда ҳам баракали ижод қилган. Маъмун академиясида,
олис Андалусияда жам бўлган олимлар эришган ютуқлар жаҳон илм­фанини
янги босқичга кўтарган. Андалусия мусулмонларининг илмий тафаккури шу
даражага етганки, уларга “Европа муаллимлари” мақоми берилган.

Аҳмаджон МЕЛИБОЕВ, қолган мерос анъаналарни мукаммал даражада жойлар, турфа хил номларни тўғри ифода қи- БОЛА НОТЎҒРИ ТАРБИЯ ТАЪСИРИДА ОҒЗИНИ ОЧМАЙ,
билган, равон нутқ, воизлик маҳорати, ишонти- лишга ўргатилган, китоб билан дўст тутинган, ФАҚАТ БОШҚАЛАРНИ ТИНГЛАБ, КИМ НИМА ДЕСА, ХЎБ
Ўзбекистонда хизмат кўрсатган риш санъати, намунали хулқ­одоб, камтар­кам- халқ эртакларини кўп ва хўб ўқиган, саргузашт ДЕЙИШДАН БОШҚАГА ЎТМАЙ УЛҒАЙСА, КЕЙИНЧАЛИК
суқумлик билан кўпларни илм оламига даъват достонларни мириқиб тинглаган болаларнинг ҲАЁТДА ЎЗИНИ ШАХС СИФАТИДА НАМОЁН ЭТОЛМАЙДИ,
журналист қилган. Айни шу фазилатлари боис, то ҳануз нутқи бошқа тенгдошларига нисбатан ширали ФИКРИНИ АНИҚ ИФОДАЛАШГА ҚИЙНАЛАДИ, БУ ҲАМ
буюк донишманд мақомида турадилар, илмий, бўлади. Бу фарқни наинки нутқда, боланинг МАЙЛИ — БЕФАРҚ ВА ЛАББАЙЧИ БЎЛИБ ҚОЛАДИ. БОЛАНИ
Исмоилбек Гаспиринскийнинг “Дорур­роҳат маънавий меросларидан дунё тафаккур олами шаклланаётган нозик характерида, тенгдош­ ФИКРЛАШГА, МУСТАҚИЛ МУЛОҲАЗА ЮРИТИШГА, ИККИ
мусулмонлари” асарида қуйидаги маълумот- баҳраманд бўлади. лари билан муомаласида, атрофида кечаёт- ЁКИ УЧ ТУШУНЧАНИ ЎЗАРО ҚИЁСЛАШГА ЎРГАТИШ УНИ
лар келтирилади: “Абу Жаъфар Юнон ҳукмдори ган воқеа­ҳодисаларга муносабатида ва ҳатто ТИНГЛАШДАН, ГАП-СЎЗЛАРИГА, ХАТТИ-ҲАРАКАТЛАРИГА
билан иноқ бўлиб, Афинадан беадоқ китоблар Не бахтки, бундай инсонлар ўтмишдагина орзу­хаёлларида ҳам кўриш мумкин. ЭЪТИБОР БЕРИШДАН БОШЛАНАДИ.
олдиради. Маъмун даврида Яҳё ибн Холид эмас, бугун ҳам бор, гарчи улар ўзларини до-
Бармакий Птоломейнинг “Мажистий” асари- нишманд ҳисобламасалар­да, илмий ва маъна- Ёшлигида кўп эртак тинглаган, катталар овоз баҳс­мунозараларсиз тасаввур қилиш қийин. бедор қилмоқ керакдур. Бири улдурким, билмас
ни таржима қилади. Санад бин Али ва Холид вий оламлари, зукко тарбиячи мақомига кўта- чиқариб китоб ўқиганида диққат билан эшитган Ҳар куни турфа даражадаги нотиқлар суҳбатла- ва билмағонин ҳам билмас, у жоҳилдур, ундан
бин Абдумалик Марварудий астрономия бў­ рилганлари, ҳар қандай ҳолатда ҳам ёқимли болалар вояга етгач, фақат ўзининг эмас, бош­ рини тинглашга тўғри келади. Таассуфки, улар- қочмоқ керакдур”.
йича янги маълумотларни қўлга киритадилар. талаффуз, вазмин мулоҳаза, ақл­заковат би- қаларнинг ҳам фикрини эътиборга оладиган, нинг ҳаммасида ҳам нутқ маҳорати, талаффуз
Ер шарининг узунлик ва кенглик даражалари лан иш тутиб, суҳбатдошларини эътибор билан ҳеч бўлмаса, эшитадиган, ақл­идрок билан иш қоидаларига риоя қилинмайди. Юсуф Хос Ҳожиб дейдики, “Тил ва ақл би-
ўлчаб чиқилади. Аббос бин Саййид Жўшарий тинглай олиши шундай дейишга ва бугунги ав- тутадиган, ота­онасидан, катта ёшлилардан лимнинг таржимонидир. Билки, кишини нуро-
каби машҳур олимлар юнонларнинг астроно- лод вакилларига бундай табаррук ватандошлар маслаҳат сўрайдиган бўлади. Она тилимизга хос нозик, бетакрор ибора- ний қилувчи восита унинг очиқ ва мазмундор
мияга оид асарларидаги кўплаб хатоликларни билан ҳақли равишда фахрланишга изн бера- лар, халқ донишмандлиги ифодаси бўлмиш тилидир... Тил кишини иззатли қилади, киши
аниқлайдилар, қуёш доғлари, ой­кун тутилиши, ди. Болалар тарбияси билан шуғулланувчи му- мақол ва маталлар, таъсирчан ташбеҳлар тили билан бахтли бўлади. Тил арслондир,
думли юлдузлар борасида бир қанча кашфиёт­ раббийларнинг кузатувича, бола нутқи ва ёзуви ўринсиз ёки мутлақо хато ишлатилганида аса- қара, у сени эшикда пойлаб ётибди. Эй мағрур
лар қиладилар. Европа ҳандаса (геометрия) Инсон бу ёруғ оламда умргузаронлик қилар қандай бўлиши кўп жиҳатдан оила аъзоларига, бингиз бузилади. Бунга қўшимча, айрим но- уй хўжаси, ҳушёр бўлки, агар тилингга ортиқча
илмини хуросонлик Абулвафонинг ҳижрий бе- экан, ҳаёти давомида кутилмаган ҳолатларга хусусан, ота­онага, боғча ва мактаб муаллим- тиқлар маърузаларига ўзига хос “алоҳидалик” эркинлик берсанг, ўйламасдан сўзласанг, у бир
шинчи аср бошида тузган “Аз­зижи Шомил” ва дуч келиши, муаммолар гирдобига тушиши, ларига боғлиқ. Яна бир ҳолат — биз кўпинча бахш этиш учун бир неча тилларни бир­бирига кунмас бир кун бошингни ейди....”.
“Мажистий”сидан ўрганди...”. тўғри йўлдан, холисликдан чалғиши мумкин. фарзандларимиз анча улғайиб, яхши­ёмон, қориштириб гапиришни, ўзидан бошқа киши ту-
Бундай пайтда ўз тили, ўзлиги, тўғрисўз ва ҳақ- рост­ёлғоннинг фарқига бориб қолганини сез- шунмайдиган хорижий иборалардан керагидан Ҳассос шоира Турсуной Содиқованинг ҳар сў-
Афсуски, ХI асрдан бошлаб замон нотинч­ гўйлиги нажоткор кучга айланади. май қоламиз ёки сезсак­да, эътибор бермай- ортиқ фойдаланишни одат тусига айлантир- зидан олов, оҳангидан муҳаббат чақнарди. Ижо-
ликлари кучайиб борди. Бир томондан, ғазна- миз. Бола бўлгандан кейин катталарнинг ол- моқдалар. Бундай чучмалликни телеэкранда, дий учрашувларда сўзнинг ўзини ҳам сўзлата
вий ва салжуқийларнинг мулк дағдағаси, “Ўйнаб сўзласанг ҳам, ўйлаб сўзла”, деган дида жим туриши, нима дейилса, хўб дейиши, турли йиғинлар минбари, давра суҳбатларида, оларди, булбулдай сайратарди. Нотиқлик маҳо-
иккинчи томондан, Чингиз истилоси, учинчи то- нақл бор. Ўйламай айтилган биргина сўз, беҳаё бетгачопарлик қилмаслиги лозим, деймиз. Улуғ ҳатто маданият ва маърифат мавзусидаги маъ- рати, ишонтириш санъати, таъсир этиш, ром
мондан, Қуддуси шариф учун бошланиб кетган бир ибора оилани барбод қилиши, ота­бола, аждодларимиз ҳам “Ақлли, фаҳм­фаросатли рузаларда ҳам кўриш мумкин. қилиш салоҳияти баланд эди. Овозида бошқа
салб юришлари ислом оламини ларзага солди ака­ука, опа­сингил, қариндош­уруғни бир­би- кишилар, айниқса, ёшлар билимдонликларини нотиқларда кам учрайдиган ноёб сеҳр бор эди.
ва илму ҳунар йўлларини бузиб юборди. Лекин рига тескари қилиши мумкин. Бунга мисоллар ҳуда­беҳудага пеш қилмайдилар, бошқаларни Деворлари нам тортиб, нурай бошлаган уйни Шоира, ўзи ёзганидай: “Сўз излаш, сўз ўйлаш,
илм­маориф нури сўнмади, аксинча, душман- кўп. Миллат шаънига ботадиган, ғурурига тега- кўпроқ эшитадилар, биров бир нимани сўра- пойдевори мустаҳкам бўлса, тузатса бўлади. сўзга ранг­тус бериш, уни чиройли ижрода тақ-
ларга ҳам зиё бериб, мунаввар қилди. Мўғил- диган асоссиз айблов ёки таҳқир боис, халқлар, магунча одоб билан сукут сақлайдилар”, деб Аммо бузилган, қоришиқ аҳволга келган тил- дим этишга уриниш, кўзларни, қулоқларни ўзига
ларнинг катта қисми ислом маданиятини қабул мамлакатлар ўртасига раҳна солингани, жан- таълим беришган. “Сукут каломдан улуғ” де- ни ўнглашнинг иложи йўқ. Абу Наср Форобий мафтун қилиш учун турли аудиториялар, давра-
этдилар, овруполиклар эса юз йиллик салб гу жадалларга сабабчи бўлгани ҳам сир эмас. ган ҳикмат ҳам бор. Бир қарашда, бу насиҳат- фикрича, юксак ахлоқли кишининг нутқи равон, ларда жон терига тушиб жанг қилар, баҳслашар,
юришлари давомида қанчадан­қанча санъат Ҳаётда гоҳо бир­бирини мутлақо танимаган, лар шарқона одобга жуда мос, эътироз билди- талаффузи содда ва тушунарли бўлиши, айт- “сўзда ўлиб, сўзда тирилар эди”.
ва ҳунарларни ўрганиб қайтдилар. Ислом ма- ўзаро мулоқотда бўлмаган икки киши гўзал бир риш қийин. Аммо ҳамма нарсада бўлганидек, моқчи бўлган фикрини тушуниш бошқалар учун
данияти ўчоқлари Бағдод, Шероз, Нишопур, лутф, самимий табассум, ширин муомала би- сукутда ҳам меъёр бўлиши зарур. Ортиқчаси қийин бўлмаслиги керак. Шоира ўзига ярашиқли, бўй­бастига, ҳаё­
Самарқанддан ташқари, Африка ва Испанияда, лан қадрдон бўлиб кетишади. Сўзнинг қудрати, ортиқча. Чунончи, болага ҳам гапириш, суҳбат- латофатига мос турмуш тарзини танлаб, “ан-
яъни ислом оламининг деярли барча нуқтала- тилнинг жозибаси боис, шундай бўлади. Халқ га қўшилиш, фикрини билдириш, ниманидир Хон Феруз мақом куйларини бузиб ижро эт- жанча” яшаб ўтди, сўз қуролини занглатмади,
рида мавжуд бўлиб, бу ерларда илм­фан бе- эртакларида тасвирланган очкўз девларнинг исботлаш имконини бериш керак. ган машшоқларни жазолаган. Пётр I замонида беадоқ саволларга жавоб қайтаришдан, умид-
ниҳоя ривож топди. “Ассалому алайкум, девбува” қабилидаги ёқим- нутқи норасо кишиларга ўқитувчилик қилиш- сизлик жарига қулаганларга, зулмат қўйнига
ли лутф, яхши муомала сабаб ёмон ниятидан Бола нотўғри тарбия таъсирида оғзини оч- га рухсат берилмаган. Чунки ўқитувчи нутқи- ғарқ бўлаётганларга самимий қўл чўзишдан,
Бундай улуғ ютуқларга эришган аждодла- қайтиши (“Саломинг бўлмаганида икки ямлаб май, фақат бошқаларни тинглаб, ким нима даги нуқсон у тарбиялаётган болаларга ҳам нажот йўлларини кўрсатишдан чарчамади.
римиз, биринчи навбатда, ўз она тилларини, бир ютардим”, дейиши) ҳам сўзнинг қудратини деса, хўб дейишдан бошқага ўтмай улғайса, ўтади. Демак, нутқимиздаги норасолик эртага Қанчадан­қанча ҳаётий муаммоларни нотиқлик
мамлакат тарихи, урф­одат ва боболардан кўрсатади. Социолог олимлар миллий­маъна- кейинчалик ҳаётда ўзини шахс сифатида намо- фарзандларимизга кўчишини билиб туриб, бу маҳорати, сўз сеҳри, кўнгил малҳами билан те-
вий илдизлар заифлашган, маънавий қадрият­ ён этолмайди, фикрини аниқ ифодалашга қий- муаммога бефарқ бўлсак, ўнглаб бўлмас хатога кислаб ташлади. Аллоҳ берган воизлик инъо-
ларга риоя қилиш сустлашган, она тилининг налади, бу ҳам майли — бефарқ ва лаббайчи йўл қўйган бўламиз. мини исроф қилмади.
қўлланилиши камайган ҳудудларда жиноий бўлиб қолади. Болани фикрлашга, мустақил
хатти­ҳаракатлар нисбатан кўпроқ содир бўли- мулоҳаза юритишга, икки ёки уч тушунчани ўза- Абу Ҳомид Ғаззолийнинг “Тил офатлари” Ўрни келганда яна бир муаммога тўхталиб
шини аллақачон исботлаб берган. ро қиёслашга ўргатиш уни тинглашдан, гап­сўз- китобида бундай жумла бор: “Инсонга энг ўтмоқ лозим. Бугун жуда кўп ёшлар дунёнинг
ларига, хатти­ҳаракатларига эътибор бериш- итоатсиз аъзо — тил. Чунки бу суяксиз аъзо- нуфузли олий ўқув юртларида таҳсил ол-
Сўзлаш одоби, нутқ равонлиги оиладан, дан бошланади. Шундай қилинса, фарзанд нинг осонгина ҳаракатга келиши ва ҳеч бир ма- моқдалар. Илм излаб жаҳонга чиқаётган янги
мактабдан, маҳалладан бошланади. Инсон не- бундай муносабатни мукофотдай қабул қилади, шаққатсиз югуриклиги кутилмаган оқибатларга авлод вакиллари сафи йилдан­йилга кен-
чоғлиқ узоқ умр кўрмасин, бу одобга ўрганиш- катталар таъбири билан айтганда, кўнглида сабаб бўлади”. гайиб, эришаётган ютуқлари салмоғи ошиб
нинг адоғига ета олмайди. Кичиклик чоғидан ўзига нисбатан дастлабки ишонч куртаклари бораётир. Улар бир эмас, бир неча хори-
тўғри талаффузга, сўз ва ибораларни, исмлар, пайдо бўлади. Ҳар бир рағбат, ҳар бир эътибор “Қобуснома”нинг еттинчи бобида ўқиймиз: жий тилни билиши, эркин фикрлай олишла-
бу ишончни мустаҳкамлайди. Аксинча, бола- “Эй фарзанд, токи қила олсанг (яъни қўлингдан ри билан тенгдошларидан ажралиб туради.
ни бўлар­бўлмасга жеркийвериш, “гапга ара- келса), сўз эшитмакдин қочмағилким, киши сўз Аммо... инглиз, француз ёки корейс тилини
лашма”, “оғзингни юм”, “нари тур”, “қачон одам эшитмак била сухангўйлик ҳосил қилур... Ёлғон пухта ўрганган янги авлод вакили ўз она ти-
бўласан ўзи”, “ҳе фалончи”, дея тенгдошлари ва беҳуда сўз айтмак девоналикнинг бир қисми- лида сўзламаса, ўзбекча шеър ёдламаган
олдида изза қилиш мурғак қалбини тузалмас дур. Ҳар кишига сўз айтар бўлсанг, қарағил, у бўлса, қўшиқ куйлашни билмаса, рақс туша
даражада жароҳатлайди. сенинг сўзингга харидорму ёки харидор эмас­ олмаса, миллат тарихига қизиқмаган бўлса,
му? Агарда уни сўзингга харидор топсанг, унга буни қандай баҳолаш мумкин? Хорижликлар
Нутқ ўз­ўзидан равон, оҳангдор бўлиб қол- сўзингни сотғил. Йўқ эрса, ул сўзни қўйиб, шун- сизнинг она тилингиздаги нутқингиз, ёқимли
майди. Чолғучи бирор куйни ўрганмоқчи бўлса, доқ сўз дегилким, унга хуш келсин ва сенинг сў- хиргойингиз, миллат маданияти ва тарихи,
уни юз бор, минг бор ижро қилибгина муддао- зингга харидор бўлсин”. урф­одатларидан нечоғлиқ хабардорлигин-
сига эришади. Мусаввир бир асар яратгунча гизга кўпроқ қизиқади ва буни алоҳида қадр-
қанча заҳмат чекади. Ҳеч ким бирданига Суқрот Кайковус одамларни тўрт тоифага бўлади: лайди.
ёки Алибек Рустамов, Азизхон Қаюмов, Суйима “Бири улким, билур ва билғонин ҳам билур.
Ғаниева, Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов да- Ул олимдур, унга тобе бўлмоқ керакдур. Бири Бу қусурни тез англаб етмаслик вақти ке-
ражасига кўтарилмайди. Нутқ маҳоратини эгал- улдурким, билмас ва билмағонин билур, ул қо- либ “ўз ерин қўюб, ҳинд сори юзланган” Мирзо
лаш учун йиллар давомида тинимсиз машқ билдур, унга ўргатмак керак. Бири улдурким, Бобурнинг армонини эслатиши мумкин.
қилиш керак. Қадимги юнон нотиғи Демосфен билур ва билғонин билмас, ул уйқудадур, уни
ўзининг паст, ҳазин овозини яхшилашга жазм
қилиб, ертўлага тушар экан­да, шифтга ўткир
тиғли ханжарни осиб қўйиб, (бошини димоғдо-
рона баланд кўтармаслик учун) узлуксиз машқ
қилар экан.

Нутқ маҳорати тўғрисида бундай мулоҳаза
юритаётганимизнинг боиси бор, албатта. Бугун
ҳаётимизни телекўрсатувлар, радиоэшит­
тиришлар, турли йиғинлар, ўринли­ўринсиз

“Янги Ўзбекистон” ва “Правда Востока” Бош муҳаррир: Таҳририятга келган қўлёзмалар тақриз қилинмайди ва Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Навбатчи муҳаррир: Башорат Юнусова
газеталари таҳририяти” ДУК Салим ДОНИЁРОВ муаллифга қайтарилмайди. Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги Мусаҳҳиҳ: Рашид Хўжамов
Дизайнер: Зафар Рўзиев
МУАССИС: Газетанинг етказиб берилиши учун обунани расмийлаштирган томонидан 2020 йил 13 январда 1047­рақам билан рўйхатга олинган.
Ўзбекистон Республикаси ташкилот жавобгар. Нашр индекси — 236. Буюртма Г­1064. Манзилимиз:
80471 нусхада босилди. 100029, Тошкент шаҳри,
Вазирлар Маҳкамаси Газета таҳририят компьютер марказида саҳифаланди. Матбуотчилар кўчаси, 32­уй
Ҳажми — 3 табоқ. Офсет усулида босилган. Қоғоз бичими А2.
Газетанинг полиграфик жиҳатдан сифатли чоп этилишига Баҳоси келишилган нархда. ЎзА якуни — 22:35 Топширилди — 00:01

“ШАРҚ” НМАК масъул. “ШАРҚ” нашриёт­матбаа акциядорлик компанияси
босмахонасида чоп этилди.
Босмахона телефони: (71) 233­11­07
Босмахона манзили: Тошкент шаҳри, Буюк Турон кўчаси, 41­уй.
Девонхона: (0­371) 233­70­98 Котибият: (0­371) 233­56­60 Эълонлар: (0­371) 233­57­15 E­mail: [email protected]