ม.1

หมวด ๓

สทิ ธแิ ละเสรีภาพของปวงชนชาวไทย (มาตรา25-49)

มาตรา ๒๕

สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย นอกจากที่บัญญัติคุ้มครองไว้เป็นการเฉพาะในรัฐธรรมนูญแลว้ การ
ใดที่มิได้ห้ามหรือจากัดไว้ในรัฐธรรมนูญหรือในกฎหมายอ่ืน บุคคลย่อมมีสิทธิและเสรีภาพที่จะทาการนั้นได้และ
ได้รับความคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญ ตราบเท่าท่ีการใช้สิทธิหรือเสรีภาพเช่นว่านั้นไม่กระทบกระเทือนหรือเป็น
อันตรายต่อความมั่นคงของรัฐ ความสงบเรียบรอ้ ยหรือศลี ธรรมอนั ดีของประชาชน และไมล่ ะเมดิ สิทธิหรือเสรีภาพ
ของบคุ คลอ่ืน สิทธหิ รือเสรภี าพใดที่รัฐธรรมนูญให้เปน็ ไปตามท่ีกฎหมายบญั ญัติ หรอื ให้เปน็ ไปตามหลักเกณฑ์และ
วิธีการท่ีกฎหมายบัญญัติ แม้ยังไม่มีการตรากฎหมายน้ันขึ้นใช้บังคับ บุคคลหรือชุมชนย่อมสามารถใช้สิทธิหรือ
เสรีภาพนั้นได้ตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญบุคคลซึ่งถูกละเมิดสิทธิหรือ เสรีภาพที่ได้รับความคุ้มครองตาม
รัฐธรรมนญู สามารถยกบทบญั ญตั ิแหง่ รัฐธรรมนูญเพอื่ ใชส้ ิทธิทางศาลหรอื ยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้คดีในศาลได้ บคุ คลซึ่ง
ได้รับความเสียหายจากการถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพหรือจากการกระทาความผิดอาญา ของบุคคลอ่ืน ย่อมมี
สทิ ธิท่จี ะไดร้ บั การเยียวยาหรือช่วยเหลือจากรฐั ตามที่กฎหมายบัญญตั ิ

มาตรา ๒๖

การตรากฎหมายที่มีผลเป็นการจากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลต้องเป็นไปตามเง่ือนไขท่ีบัญญัติไว้ใน
รัฐธรรมนูญ ในกรณีที่รัฐธรรมนูญมิได้บัญญัติเง่ือนไขไว้ กฎหมายดังกล่าวต้องไม่ขัดต่อหลักนิติธรรม ไม่เพ่ิมภาระ
หรือจากัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลเกินสมควรแก่เหตุและจะกระทบต่อศักด์ิศรีความเป็นมนุษย์ของบุคคลมิได้
รวมทั้งต้องระบุเหตุผลความจาเป็นในการจากัดสิทธิและเสรีภาพไว้ด้วยกฎหมายตามวรรคหนึ่ง ต้องมีผลใช้บังคับ
เปน็ การท่ัวไป ไม่มงุ่ หมายใหใ้ ช้บังคับแก่กรณีใดกรณหี นึ่งหรือแกบ่ ุคคลใดบคุ คลหน่ึงเป็นการเจาะจง

มาตรา ๒๗

บุคคลย่อมเสมอกันในกฎหมาย มสี ทิ ธแิ ละเสรภี าพและไดร้ บั ความคมุ้ ครองตามกฎหมายเทา่ เทียมกัน

ชายและหญิงมีสิทธิเท่าเทียมกัน การเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมต่อบุคคล ไม่ว่าด้วยเหตุความแตกต่างในเรื่องถ่ิน
กาเนิด เชอื้ ชาตภิ าษา เพศ อายุ ความพิการ สภาพทางกายหรอื สุขภาพ สถานะของบคุ คล ฐานะทางเศรษฐกิจหรือ
สังคมความเช่ือทางศาสนา การศกึ ษาอบรม หรือความคดิ เห็นทางการเมอื งอันไม่ขดั ต่อบทบญั ญัติแหง่ รฐั ธรรมนญู

หรือเหตุอื่นใด จะกระทามิได้มาตรการท่ีรัฐกาหนดข้ึนเพื่อขจัดอุปสรรคหรือส่งเสริมให้บุคคลสามารถใช้สิทธิหรือ
เสรีภาพไดเ้ ชน่ เดียวกบั บุคคลอ่นื หรอื เพอ่ื คมุ้ ครองหรืออานวยความสะดวกให้แกเ่ ดก็ สตรี ผ้สู ูงอายุ คนพกิ าร

หรือผู้ด้อยโอกาส ย่อมไม่ถือว่าเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมตามวรรคสามบุคคลผู้เป็นทหาร ตารวจ
ข้าราชการ เจ้าหน้าท่ีอื่นของรัฐ และพนักงานหรือลูกจ้างขององค์กรของรัฐย่อมมีสิทธิและเสรีภาพเช่นเดียวกับ
บคุ คลทว่ั ไป เวน้ แตท่ ี่จากดั ไว้ในกฎหมายเฉพาะในสว่ นที่เกี่ยวกับการเมือง สมรรถภาพ วนิ ยั หรอื จรยิ ธรรม

มาตรา ๒๘

บุคคลย่อมมีสิทธิและเสรีภาพในชีวิตและร่างกายการจับและการคุมขงั บุคคลจะกระทามไิ ด้ เว้นแต่มีคาสัง่
ห รื อ ห ม า ย ข อ ง ศ า ล ห รื อ มี เ ห ตุ อ ย่ า ง อื่ น ต า ม ท่ี ก ฎ ห ม า ย บั ญ ญั ติ ก า ร ค้ น ตั ว บุ ค ค ล ห รื อ ก า ร ก ร ะ ท า ใ ด อั น
กระทบกระเทือนต่อสิทธิหรือเสรีภาพในชีวิตหรือร่างกายจะกระทามิได้ เว้นแต่มีเหตุตามท่ีกฎหมายบัญญัติการ
ทรมาน ทารุณกรรม หรือการลงโทษดว้ ยวิธีการโหดร้ายหรอื ไรม้ นษุ ยธรรมจะกระทามิได้

มาตรา ๒๙

บุคคลไม่ต้องรับโทษอาญา เว้นแต่ได้กระทาการอันกฎหมายท่ีใช้อยู่ในเวลาท่ีกระทานั้นบัญญัติเป็น
ความผิดและกาหนดโทษไว้ และโทษท่ีจะลงแก่บุคคลน้ันจะหนักกว่าโทษที่บัญญัติไว้ในกฎหมายท่ีใช้อยู่ในเวลาที่
กระทาความผดิ มิได้ในคดีอาญา ใหส้ ันนษิ ฐานไว้ก่อนวา่ ผ้ตู ้องหาหรือจาเลยไม่มีความผิด และกอ่ นมคี าพิพากษาอัน
ถงึ ทส่ี ดุ แสดงว่าบคุ คลใดได้กระทาความผิด จะปฏบิ ตั ติ ่อบคุ คลน้ันเสมือนเปน็ ผู้กระทาความผดิ มิได้การควบคุมหรือ
คุมขังผู้ต้องหาหรือจาเลยให้กระทาได้เพียงเท่าท่ีจาเป็น เพื่อป้องกันมิให้มีการหลบหนีในคดีอาญา จะบังคับให้
บุคคลให้การเป็นปฏิปักษ์ต่อตนเองมิได้คาขอประกันผู้ตอ้ งหาหรือจาเลยในคดีอาญาตอ้ งได้รบั การพิจารณาและจะ
เรียกหลกั ประกันจนเกนิ ควรแกก่ รณมี ิได้ การไม่ให้ประกนั ต้องเป็นไปตามทกี่ ฎหมายบัญญัติ

มาตรา ๓๐

การเกณฑ์แรงงานจะกระทามิได้ เวน้ แตโ่ ดยอาศัยอานาจตามบทบญั ญัติแหง่ กฎหมายท่ีตราขน้ึ เพ่ือป้องกัน
ภัยพิบัติสาธารณะ หรือในขณะท่ีมีการประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินหรือประกาศใช้กฎอัยการศึก หรือในระหว่าง
เวลาที่ประเทศอย่ใู นภาวะสงครามหรือการรบ

มาตรา ๓๑

บุคคลย่อมมีเสรีภาพบริบูรณ์ในการถือศาสนาและย่อมมีเสรีภาพในการปฏิบัติหรือประกอบพิธีกรรมตาม
หลักศาสนาของตน แต่ต้องไม่เป็นปฏิปักษ์ต่อหน้าท่ีของปวงชนชาวไทยไม่เป็นอันตรายต่อความปลอดภัยของรัฐ
และไม่ขดั ตอ่ ความสงบเรยี บร้อยหรอื ศลี ธรรมอนั ดีของประชาชน

มาตรา ๓๒

บุคคลย่อมมีสิทธิในความเป็นอยู่ส่วนตัว เกียรติยศ ชื่อเสียง และครอบครัวการกระทาอันเป็นการละเมิด
หรือกระทบต่อสิทธิของบุคคลตามวรรคหนึ่ง หรือการนาข้อมูลส่วนบุคคลไปใช้ประโยชน์ไม่ว่าในทางใด ๆ จะ
กระทามไิ ด้ เวน้ แตโ่ ดยอาศัยอานาจตามบทบญั ญตั ิแหง่ กฎหมายทีต่ ราขน้ึ เพยี งเทา่ ท่ีจาเป็นเพ่ือประโยชนส์ าธารณะ

มาตรา ๓๓

บคุ คลย่อมมเี สรีภาพในเคหสถานการเข้าไปในเคหสถานโดยปราศจากความยนิ ยอมของผู้ครอบครอง หรือ
การค้นเคหสถานหรือที่รโหฐานจะกระทามิได้ เว้นแต่มีคาสั่งหรือหมายของศาลหรือมีเหตุอย่างอ่ืนตามที่กฎหมาย
บัญญัติ

มาตรา ๓๔

บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น การพูด การเขียน การพิมพ์ การโฆษณา และการส่ือ
ความหมายโดยวิธีอ่ืน การจากัดเสรีภาพดังกล่าวจะกระทามิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอานาจตามบทบัญญัติแห่ง
กฎหมายที่ตราข้ึนเฉพาะเพื่อรักษาความม่ันคงของรัฐ เพื่อคุ้มครองสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลอ่ืนเพื่อรักษาความ
สงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน หรือเพ่ือป้องกันสุขภาพของประชาชนเสรีภาพทางวิชาการย่อม
ได้รับความคุ้มครอง แต่การใช้เสรีภาพนั้นต้องไม่ขัดต่อหน้าที่ของปวงชนชาวไทยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน
และตอ้ งเคารพและไม่ปิดก้นั ความเหน็ ตา่ งของบุคคลอื่น

มาตรา ๓๕

บุคคลซึ่งประกอบวิชาชีพสื่อมวลชนย่อมมีเสรีภาพในการเสนอข่าวสารหรือการแสดงความคิดเห็นตาม
จริยธรรมแห่งวชิ าชพี การส่ังปดิ กิจการหนังสือพิมพ์หรือสื่อมวลชนอ่ืนเพ่ือลิดรอนเสรภี าพตามวรรคหนึ่ง จะกระทา
มิได้การให้นาข่าวสารหรือข้อความใด ๆ ท่ีผู้ประกอบวิชาชีพส่ือมวลชนจัดทาขึ้นไปให้เจ้าหน้าท่ีตรวจก่อนนาไป
โฆษณาในหนงั สือพิมพห์ รือสอื่ ใด ๆ จะกระทามิได้ เว้นแต่จะกระทาในระหวา่ งเวลาทปี่ ระเทศอยู่ในภาวะสงคราม

เจ้าของกิจการหนังสือพิมพ์หรือสื่อมวลชนอื่นต้องเป็นบุคคลสัญชาติไทยการให้เงินหรือทรัพย์สินอ่ืนเพื่ออุดหนุน
กิจการหนังสือพิมพ์หรือส่ือมวลชนอื่นของเอกชนรัฐจะกระทามิได้ หน่วยงานของรัฐท่ีใช้จ่ายเงินหรือทรัพย์สินให้
สื่อมวลชนไม่ว่าเพ่ือประโยชน์ในการโฆษณาหรือประชาสัมพันธ์ หรือเพ่ือการอื่นใดในทานองเดียวกันต้องเปิดเผย
รายละเอียดให้คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินทราบตามระยะเวลาที่กาหนดและประกาศให้ประชาชนทราบด้วย
เจา้ หน้าทขี่ องรฐั ซึ่งปฏิบัติหนา้ ท่ีส่ือมวลชนย่อมมีเสรภี าพตามวรรคหนึ่ง แต่ให้คานึงถึงวตั ถปุ ระสงคแ์ ละภารกิจของ
หน่วยงานที่ตนสังกดั อย่ดู ้วย

มาตรา ๓๖

บคุ คลยอ่ มมเี สรีภาพในการติดตอ่ สื่อสารถึงกันไมว่ า่ ในทางใด ๆการตรวจ การกกั หรอื การเปิดเผยข้อมูลที่
บุคคลส่ือสารถึงกัน รวมท้ังการกระทาด้วยประการใด ๆเพื่อให้ล่วงรู้หรือได้มาซ่ึงข้อมูลท่ีบุคคลส่ือสารถึงกันจะ
กระทามไิ ด้ เว้นแต่มคี าสงั่ หรอื หมายของศาลหรือมเี หตุอย่างอ่นื ตามทก่ี ฎหมายบญั ญัติ

มาตรา ๓๗

บุคคลย่อมมีสิทธิในทรัพย์สินและการสืบมรดกขอบเขตแห่งสิทธิและการจากัดสิทธิเช่นว่าน้ี ให้เป็นไป
ตามท่ีกฎหมายบัญญัติการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์จะกระทามิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอานาจตามบทบัญญัติแห่ง
กฎหมายทีต่ ราขนึ้ เพ่ือการอนั เป็นสาธารณูปโภค การปอ้ งกนั ประเทศ หรือการไดม้ าซ่ึงทรัพยากรธรรมชาติหรือเพื่อ
ประโยชน์สาธารณะอย่างอื่น และต้องชดใช้ค่าทดแทนที่เป็นธรรม ภายในเวลาอันควรแก่เจ้าของตลอดจนผู้ทรง
สิทธิบรรดาท่ีไดร้ ับความเสยี หายจากการเวนคืน โดยคานึงถึงประโยชน์สาธารณะผลกระทบต่อผู้ถูกเวนคืน รวมท้ัง
ประโยชน์ที่ผู้ถูกเวนคืนอาจได้รับจากการเวนคืนนั้นการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ ให้กระทาเพียงเท่าท่ีจาเป็นต้องใช้
เพื่อการที่บัญญัติไว้ในวรรคสามเว้นแต่เป็นการเวนคืนเพ่ือนาอสังหาริมทรัพย์ท่ีเวนคืนไปชดเชยให้เกิดความเป็น
ธรรมแก่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ท่ีถูกเวนคืนตามที่กฎหมายบัญญัติกฎหมายเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ต้องระบุ
วัตถปุ ระสงค์แหง่ การเวนคนื และกาหนดระยะเวลาการเข้าใช้อสังหาริมทรัพย์ให้ชัดแจ้ง ถา้ มไิ ดใ้ ชป้ ระโยชน์เพื่อการ
น้ันภายในระยะเวลาท่ีกาหนดหรือมีอสังหาริมทรัพย์เหลือจากการใช้ประโยชน์ และเจ้าของเดิมหรือทายาท
ประสงค์จะได้คืน ให้คืนแก่เจ้าของเดิมหรือทายาทระยะเวลาการขอคืนและการคืนอสังหาริมทรัพย์ท่ีถูกเวนคืนที่
มไิ ดใ้ ช้ประโยชน์ หรือที่เหลอื จากการใชป้ ระโยชนใ์ ห้แก่เจ้าของเดิมหรือทายาท และการเรียกคืนค่าทดแทนที่ชดใช้
ไป ให้เป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติการตรากฎหมายเวนคืนอสังหาริมทรัพย์โดยระบุเจาะจงอสังหาริมทรัพย์หรือ
เจา้ ของอสังหารมิ ทรัพยท์ ่ีถูกเวนคืนตามความจาเปน็ มิให้ถือว่าเป็นการขัดตอ่ มาตรา ๒๖ วรรคสอง

มาตรา ๓๘

บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการเดินทางและการเลือกถ่ินท่ีอยู่การจากัดเสรีภาพตามวรรคหน่ึงจะกระทามิได้
เวน้ แตโ่ ดยอาศัยอานาจตามบทบญั ญตั ิแห่งกฎหมายท่ตี ราขึ้นเพื่อความม่ันคงของรัฐ ความสงบเรยี บร้อยหรือสวัสดิ
ภาพของประชาชน หรอื การผงั เมืองหรอื เพ่อื รักษาสถานภาพของครอบครัว หรอื เพื่อสวัสดิภาพของผเู้ ยาว์

มาตรา ๓๙

การเนรเทศบคุ คลสัญชาตไิ ทยออกนอกราชอาณาจักร หรอื ห้ามมใิ หผ้ ู้มสี ญั ชาตไิ ทยเข้ามาในราชอาณาจักร
จะกระทามิได้การถอนสญั ชาตขิ องบคุ คลซึ่งมีสญั ชาติไทยโดยการเกิด จะกระทามไิ ด้

มาตรา ๔๐

บคุ คลยอ่ มมีเสรีภาพในการประกอบอาชีพการจากัดเสรีภาพตามวรรคหน่ึงจะกระทามิได้ เว้นแต่โดยอาศัย
อานาจตามบทบญั ญัติแห่งกฎหมายที่ตราข้นึ เพ่ือรกั ษาความมั่นคงหรือเศรษฐกิจของประเทศ การแขง่ ขันอย่างเป็น
ธรรม การป้องกันหรือขจัดการกีดกันหรือการผูกขาด การคุ้มครองผู้บริโภค การจัดระเบียบการประกอบอาชีพ
เพียงเท่าที่จาเป็นหรือเพื่อประโยชน์สาธารณะอย่างอ่ืนการตรากฎหมายเพ่ือจัดระเบียบการประกอบอาชีพตาม
วรรคสอง ตอ้ งไม่มลี ักษณะเปน็ การเลอื กปฏบิ ัตหิ รือก้าวกา่ ยการจัดการศึกษาของสถาบนั การศึกษา

มาตรา ๔๑
บุคคลและชุมชนยอ่ มมีสทิ ธิ
(๑) ได้รบั ทราบและเข้าถงึ ขอ้ มูลหรือข่าวสารสาธารณะในครอบครองของหนว่ ยงานของรัฐ

ตามทก่ี ฎหมายบญั ญตั ิ
(๒) เสนอเรอ่ื งราวร้องทกุ ขต์ อ่ หนว่ ยงานของรฐั และไดร้ บั แจ้งผลการพิจารณาโดยรวดเรว็
(๓) ฟ้องหนว่ ยงานของรัฐให้รับผดิ เนื่องจากการกระทาหรือการละเวน้ การกระทาของข้าราชการ

พนักงาน หรอื ลูกจา้ งของหน่วยงานของรฐั
มาตรา ๔๒

บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการรวมกันเป็นสมาคม สหกรณ์ สหภาพ องค์กร ชุมชนหรือหมู่คณะอื่นการจากัด
เสรีภาพตามวรรคหนึ่งจะกระทามิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอานาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่ตราข้ึนเพื่อคุ้มครอง
ประโยชน์สาธารณะ เพ่ือรักษาความสงบเรียบร้อย หรือศีลธรรมอันดีของประชาชนหรือเพ่ือการป้องกันหรือ ขจัด
การกดี กันหรือการผูกขาด
มาตรา ๔๓

บคุ คลและชุมชนย่อมมสี ทิ ธิ
(๑) อนรุ กั ษ์ ฟืน้ ฟู หรอื ส่งเสรมิ ภูมิปัญญา ศลิ ปะ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนยี ม และจารตี ประเพณี
อนั ดงี ามทงั้ ของท้องถ่นิ และของชาติ
(๒) จดั การ บารงุ รักษา และใชป้ ระโยชนจ์ ากทรพั ยากรธรรมชาติ ส่งิ แวดลอ้ ม และความหลากหลาย
ทางชีวภาพอยา่ งสมดุลและยง่ั ยนื ตามวิธกี ารทก่ี ฎหมายบัญญัติ
(๓) เข้าช่ือกนั เพ่อื เสนอแนะต่อหนว่ ยงานของรัฐใหด้ าเนินการใดอนั จะเปน็ ประโยชน์ตอ่ ประชาชน
หรือชมุ ชน หรืองดเวน้ การดาเนนิ การใดอนั จะกระทบต่อความเป็นอย่อู ยา่ งสงบสุขของประชาชนหรอื ชมุ ชน
และได้รับแจง้ ผลการพิจารณาโดยรวดเรว็ ท้งั นี้ หน่วยงานของรัฐต้องพจิ ารณาขอ้ เสนอแนะนัน้ โดยให้
ประชาชนท่เี กย่ี วข้องมสี ่วนรว่ มในการพจิ ารณาด้วยตามวิธีการที่กฎหมายบญั ญตั ิ
(๔) จดั ให้มรี ะบบสวัสดิการของชุมชน
สิทธิของบุคคลและชุมชนตามวรรคหน่ึง หมายความรวมถึงสิทธิท่ีจะร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน
หรอื รัฐในการดาเนนิ การดงั กล่าวด้วย

มาตรา ๔๔

บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการชุมนุมโดยสงบและปราศจากอาวุธการจากัดเสรีภาพตามวรรคหนึ่งจะกระทา
มิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอานาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่ตราข้ึนเพ่ือรักษาความมั่นคงของรัฐ ความปลอดภัย
สาธารณะ ความสงบเรยี บร้อยหรือศลี ธรรมอันดขี องประชาชน หรือเพ่ือคุ้มครองสทิ ธิหรือเสรีภาพของบุคคลอน่ื

มาตรา ๔๕

บุคคลย่อมมเี สรภี าพในการรวมกันจดั ต้ังพรรคการเมืองตามวถิ ีทางการปกครองระบอบประชาธปิ ไตยอันมี
พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ตามท่ีกฎหมายบัญญัติกฎหมายตามวรรคหนง่ึ อย่างน้อยต้องมีบทบัญญัติเกี่ยวกบั
การบริหารพรรคการเมือง ซ่ึงต้องกาหนดให้เป็นไปโดยเปิดเผยและตรวจสอบได้ เปิดโอกาสให้สมาชิกมีส่วนร่วม
อย่างกว้างขวางในการกาหนดนโยบายและการส่งผู้สมัครรับเลือกตั้ง และกาหนดมาตรการให้สามารถดาเนินการ
โดยอิสระไม่ถูกครอบงาหรือช้ีนาโดยบุคคลซึ่งมิได้เป็นสมาชิกของพรรคการเมืองนั้น รวมท้ังมาตรการกากับดูแลมิ
ใหส้ มาชกิ ของพรรคการเมืองกระทาการอนั เป็นการฝ่าฝนื หรือไม่ปฏิบัตติ ามกฎหมายเกยี่ วกบั การเลอื กต้ัง

มาตรา ๔๖

สิทธิของผู้บริโภคย่อมได้รับความคุ้มครองบุคคลย่อมมีสิทธิรวมกันจัดตั้งองค์กรของผู้บริ โภคเพ่ือคุ้มครอง
และพิทักษ์สิทธิของผู้บริโภคองค์กรของผู้บริโภคตามวรรคสองมีสิทธิรวมกันจัดต้ังเป็นองค์กรที่มีความเป็นอิสระ
เพ่ือให้เกิดพลังในการคุ้มครองและพิทักษ์สิทธิของผู้บริโภคโดยได้รับการสนับสนุนจากรัฐ ท้ังนี้ หลักเกณฑ์และ
วิธีการจัดตงั้ อานาจในการเป็นตวั แทนของผู้บริโภค และการสนับสนุนด้านการเงินจากรัฐ ใหเ้ ปน็ ไปตามท่ีกฎหมาย
บญั ญัติ

มาตรา ๔๗

บคุ คลย่อมมีสิทธไิ ดร้ ับบริการสาธารณสุขของรฐั

บุคคลผ้ยู ากไรย้ อ่ มมีสทิ ธไิ ดร้ ับบรกิ ารสาธารณสขุ ของรัฐโดยไม่เสยี คา่ ใชจ้ ่ายตามท่ีกฎหมายบัญญัติ

บคุ คลย่อมมสี ทิ ธิไดร้ บั การปอ้ งกันและขจดั โรคติดตอ่ อนั ตรายจากรฐั โดยไม่เสียคา่ ใชจ้ ่าย

มาตรา ๔๘

สิทธิของมารดาในช่วงระหว่างก่อนและหลังการคลอดบุตรย่อมได้รับความคุ้มครองและช่วยเหลือตามที่
กฎหมายบัญญัติบุคคลซ่ึงมีอายุเกินหกสิบปีและไม่มีรายได้เพียงพอแก่การยังชีพ และบุคคลผู้ยากไร้ย่อมมีสิทธิ
ได้รับความชว่ ยเหลือทีเ่ หมาะสมจากรฐั ตามทก่ี ฎหมายบญั ญัติ

มาตรา ๔๙

บุคคลจะใช้สิทธิหรือเสรีภาพเพื่อล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็น
ประมุขมิได้ผู้ใดทราบว่ามีการกระทาตามวรรคหนึ่ง ย่อมมีสิทธิร้องต่ออัยการสูงสุดเพ่ือร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญ
วินิจฉัยสั่งการให้เลิกการกระทาดังกล่าวได้ในกรณีท่ีอัยการสูงสุดมีคาสั่งไม่รับดาเนินการตามที่ร้องขอ หรือไม่
ดาเนินการภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับคาร้องขอ ผู้ร้องขอจะย่ืนคาร้องโดยตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญก็ได้การ
ดาเนินการตามมาตราน้ไี ม่กระทบต่อการดาเนินคดีอาญาต่อผู้กระทาการตามวรรคหน่งึ

แนวทางการปฏิบตั ิตนในการเคารพสทิ ธขิ องตนเองและผู้อื่น

การปฏบิ ตั ติ นตามสทิ ธิของตนเองและผอู้ ืน่ ในสังคม เปน็ ส่ิงที่ช่วยจดั ระเบยี บให้กบั สงั คมสงบสขุ มีแนวทาง ดงั น้ี

1. เคารพสิทธขิ องกนั และกนั โดยไม่ละเมิดสทิ ธเิ สรีภาพของผู้อื่น สามารถแสดงออกได้หลายประการ เช่น การ
แสดงความคิดเหน็ การยอมรับฟังความคิดเหน็ ของผู้อ่นื เป็นตน้

2. รู้จักใชส้ ทิ ธขิ องตนเองและแนะนาใหผ้ ู้อนื่ รจู้ ักใช้สิทธิของตนเอง

3. เรียนรูแ้ ละทาความเข้าใจเกย่ี วกบั หลกั สิทธเิ สรีภาพตามท่ีบัญญัติไวใ้ นรัฐธรรมนูญ เชน่ สิทธิเสรีภาพของ
ความเป็นมนษุ ย์ สทิ ธิเสรภี าพในเคหสถาน เปน็ ต้น

4. ปฏบิ ตั ติ ามหนา้ ท่ขี องชาวไทยตามทบี่ ญั ญตั ิไว้ในรฐั ธรรมนูญ เชน่ การออกไปใช้สิทธ์เิ ลอื กต้งั การเสยี ภาษีให้
รัฐเพ่ือนาเงนิ มาพัฒนาประเทศ เป็นตน้

ผลท่ีได้รับจากการปฏิบัตติ นเคารพสทิ ธิของตนเองและผู้อ่ืน

1. ผลที่เกดิ กบั ประเทศชาติ หากประชาชนมคี วามสมัครสมานรกั ใคร่ ไม่มีความแตกแยก ไม่แบง่ เป็นพวกเป็น
เหล่า บา้ นเมอื งก็จะสงบสุขเกิดสวสั ดภิ าพ บรรยากาศโดยรวมก็จะสดใส ปราศจากการระแวงต่อกนั การดาเนิน
กิจกรรมตา่ ง ๆสามารถดาเนนิ ไปอย่างราบร่นื นักลงทนุ นักท่องเทยี่ วก็จะเดนิ ทางมาเยือนประเทศของเราด้วย
ความมัน่ ใจ

2. ผลทีเ่ กิดข้ึนกับชุมชนหรอื สงั คม เมื่อประชาชนในสังคมร้จู กั สิทธิของตนเอง และของคนอ่นื กจ็ ะทาพาให้
ชุมชนหรอื สงั คมเกิดการพฒั นา เมือ่ สงั คมมัน่ คงเขม้ แข็งก็จะมีส่วนทาให้ประเทศชาติเข้มแข็ง เพราะชมุ ชนหรือ
สงั คมเปน็ ส่วนหน่งึ ของประเทศชาติบ้านเมืองโดยรวม

3. ผลที่เกิดขึ้นกบั ครอบครัว ครอบครัวเปน็ สถาบนั แรกของสงั คม เมื่อครอบครวั เข้มแขง็ และอบรมส่งั สอนให้
สมาชกิ ในครอบครัวทุกคนร้บู ทบาท สทิ ธิ เสรภี าพของตนเองและปฏิบัตติ ามท่ีกฎหมายและรฐั ธรรมนญู ได้ให้ความ
คุม้ ครองไดอ้ ย่างเคร่งครัด โดยไมล่ ะเมดิ สิทธเิ สรีภาพของสมาชิกอืน่ ในสงั คม กจ็ ะนาพาใหส้ งั คมและประเทศชาติ
เข้มแข็งตามไปด้วย