การควบคุมระบบเอกสารคุณภาพ (ประวัติการแก้ไข) ครั้งที่ วันที่ประกาศใช้ รายละเอียดการแก้ไข 000 6 กุมภาพันธ์ 2566 ประกาศให้มีผลบังคับใช้วิธีปฏิบัติงาน 0 วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction: WI) เรื่อง: การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย ชื่อหน่วยงานหลัก(Department): หอผู้ป่วยตึกอายุรกรรมชาย 5/5 : งานการพยาบาลผู้ป่วยใน ครั้งที่แก้ไข (Revision): 1 หน้า จาก หน้าทั้งหมด: 1 จาก 15 หมายเลขเอกสาร: WI-IPM-01-000 ผู้จัดท า (นางสาวสุภิญญา โพธิ์เส็ง) พยาบาลวิชาชีพปฏิบัติการ วันที่5 มกราคม 2566 ผู้ตรวจสอบ: (นางประภัสสร ดาราทิพย์) หัวหน้าหอผู้ป่วยตึกอายุรกรรมชาย วันที่5 มกราคม 2566 ผู้อนุมัติ: (นางพุทธิพร ลิมปนดุษฎี) รองหัวหน้าพยาบาลด้านวิชาการ วันที่6 มกราคม 2566 วันที่ประกาศใช้เอกสาร(Issue Date): 6 กุมภาพันธ์ 2566 ส าเนาเอกสารควบคุม
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 2 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม 1. วัตถุประสงค์ 1.1 เพื่อใช้เป็นแนวทางปฏิบัติส าหรับบุคลากรในหอผู้ป่วยอายุรกรรมชาย (5/5) สถาบันบ าราศนราดูร ในการพ่นยาขยายหลอดลม 2.2 เพื่อพัฒนาระบบการบริการผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจเกี่ยวกับการใช้ยาสูดพ่นขยายหลอดลม ให้เกิดประสิทธิภาพ 2. ขอบเขต วิธีปฏิบัติงานเรื่องนี้ครอบคลุมการพยาบาลผู้ป่วยที่มีปัญหาการเจ็บป่วยระบบทางเดินหายใจ ได้แก่ โรคถุงลมโป่งพอง โรคหลอดลมอักเสบ โรคหอบหืด โรคปอดอักเสบ และได้รับการพ่นยาขยายหลอดลมแบบฝอย ละออง (Nebulizer) , การสูดพ่นยาแบบ MDI (Metered dose inhaler) , MDI with spacer , DPI (Dry Powder Inhaler) ที่มีในสถาบันบ าราศนราดูร รวมถึงขั้นตอนการปฏิบัติและค าแนะน าในการพ่นยา 3. นิยามศัพท์ ยาพ่น เป็นรูปแบบยาชนิดหนึ่งที่ใช้ส าหรับพ่นสูดผ่านทางปากและจมูกเข้าสู่ทางเดินหายใจโดยตรง โดยมี เป้าหมายเพื่อควบคุมหรือบรรเทาอาการผิดปกติต่างๆ เกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจโดยตรง ออกฤทธิ์เฉพาะที่ มี ผลข้างเคียงต่ าและมีประสิทธิภาพสูงในการรักษา นอกจากนี้ยังสามารถแบ่งยาพ่นตามอุปกรณ์ที่ใช้ได้ 3 กลุ่ม 3.1 ยาพ่นแบบฝอยละออง (Nebulizer) คือ การให้การบ าบัดรักษาโดยการใช้วิธีพ่น Aerosol (อุปกรณ์ สร้างฝอยละอองน้ าจากยาที่อยู่ในรูปสารละลายให้กลายเป็นหยดน้ าเล็กๆ) หมายถึงอนุมูลของแข็งหรือของเหลวที่ แขวนตัวในก๊าซโดยวิธีการสูดหายใจเข้าทางหลอดลมเพื่อให้อนุภาคของละอองฝอยลงไปถึงทางเดินหายใจส่วนล่าง ได้ดี ตกค้างในปากและคอน้อย โดยใช้แรงและปริมาตรในการหายใจที่ต่ าซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ประเภทตามวิธีการ สร้างละอองน้ า คือ แบบการใช้ก๊าชพ่นด้วยความเร็วสูง (jet) และแบบคลื่นเสียงความถี่สูง (Ultrasonic) เนื่องจาก แบบหลังให้ฝอย ละอองขนาดใหญ่ 3-10 ไมครอนจึงไม่เป็นที่นิยม 3.2 ยาพ่นสูดชนิดที่ใช้ก๊าซ (Metered-dose inhaler, MDI) เป็นยาสูดพ่นชนิดที่ใช้ก๊าซ ภายในบรรจุ ยาในรูปแบบยาแขวนตะกอนแขวนลอยอยู่ในก๊าซเหลว โดยเมื่อกดเครื่องพ่นยา ยาจะถูกฉีดพ่นออกมาเป็นละออง ฝอยในปริมาณที่เท่ากันทุกครั้งของการกดพ่นยา สามารถใช้พ่นเข้าทางปากโดยตรงหรือต่อกับกระบอกพ่นยา (Spacer) เพื่อป้องกันไม่ให้ยากระจายออกและเปิดลมหายใจออกของผู้ป่วย ไม่เข้ามาปนกับยา 3.3 ยาพ่นสูดชนิดผงแห้ง (Dry powder) เป็นยาสูดชนิดผงแห้ง ซึ่งภายในบรรจุยาในรูปแบบผงแห้ง ผสมกับสารเพิ่มปริมาณอื่นๆเพื่อลดการเกาะกลุ่มของผงยา ท าให้ผงยาไหลได้ดี ง่ายต่อการผลิตและไม่เกาะกันเป็น กลุ่มก้อนขณะสูดพ่น การใช้ยาในรูปแบบ DPI อาจไม่จ าเป็นต้องพ่นยาให้สัมพันธ์กับการหายใจเหมือนรูปแบบ MDI แต่ผู้ป่วยต้องใช้แรงในการสูดยาเข้าทางปากเร็ว แรงและลึก
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 3 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม 4. ผู้ที่เกี่ยวข้อง 4.1 แพทย์มีหน้าที่ตรวจวินิจฉัย และพิจารณาการรักษาผู้ป่วยในการพ่นยา 4.2 พยาบาลประจ าตึก มีหน้าที่ ซักประวัติผู้ป่วย รับค าสั่งแพทย์ประเมินผู้ป่วย เตรียมอุปกรณ์ยาพ่น ดูแลพ่นยาให้ผู้ป่วยและให้การพยาบาล ประเมินอาการเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น พร้อมทั้งลงบันทึก ทางการพยาบาล 4.3 เภสัชกร มีหน้าที่ จัดยา สอนวิธีการพ่นยา ประเมินความถูกต้องความสม่ าเสมอในการพ่นยา และให้ ค าแนะน าถึงปัญหาจากการใช้ยาพ่นเป็นรายบุคคล 5. รายละเอียดขั้นตอนการด าเนินงาน เมื่อแพทย์พิจารณาสั่งการรักษายาพ่น พยาบาลประจ าตึก ปฏิบัติดังนี้ 5.1 ตรวจสอบชนิดของยาพ่นให้ถูกต้องตามแผนการรักษาของแพทย์ 5.2 ตรวจสอบ ชื่อ-สกุล HN ของผู้ป่วยและตรวจสอบป้ายชื่อที่ข้อมือให้ถูกต้องตรงกัน 5.3 อธิบายผู้ป่วยทราบถึงแผนการรักษาชนิดของยาที่จะพ่น อุปกรณ์ที่ต้องใช้ในการพ่นยาการปฏิบัติตัวขณะ พ่นยา วิธีการหายใจขณะพ่นยา และระยะเวลาในการพ่นยาตลอดจนตอบข้อซักถามของผู้ป่วยเพื่อลดความวิตกกังวล 5.4 การจัดเตรียมอุปกรณ์ 1) การพ่นยาขยายหลอดลมแบบ Nebulizer ที่มีใช้ในสถาบันบ าราศนราดูร - หัวปรับอัตราการไหลของออกซิเจน (flow meter) - ชุดพ่นยา (Set Nebulizer mask) ประกอบไปด้วย หัวต่อออกซิเจน (Nipple) , กระเปาะพ่นยา ,หน้ากากพ่นยา , สายออกซิเจน - ยาพ่น ชนิด Berodual forte (Unit dose vial 4 mL) - ยาพ่น ชนิด Ventolin (ใช้ผสม NSS ตามแผนการรักษา) รูป 1. ชุดพ่นยาผู้ใหญ่แบบฝอยละออง รูป 2. หัวปรับอัตราการไหลของออกซิเจน (Set Nebulizer mask) (flow meter)
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 4 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม รูป 3. ยาพ่นชนิด Berodual forte รูป 4. ยาพ่นชนิด Ventolin (Unit dose vial 4 mL) (ใช้ผสม NSS ตามแผนการรักษา) 2) การพ่นสูดยาชนิดที่ใช้ก๊าซ MDI (Metered dose inhaler) ที่มีใช้ในสถาบันบ าราศนราดูร รูป 5. ยาพ่นสูดชนิด Berodual MDI รูป 6. ยาพ่นสูดชนิด Seretide Evohaler ขนาด (25/50), (25/125), (25/250)
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 5 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม 3) การพ่นสูดยาขยายหลอดลมแบบ DPI (Dry Powder Inhaler) ที่มีใช้ในสถาบันบ าราศนราดูร รูป 7. ยาพ่นสูดชนิด Seretide Accuhale (50/100) , (50/250) รูป 8. ยาพ่นสูดชนิด Spiriva capsule & Handihaler 5.5 ขั้นตอนการพ่นยาขยายหลอดลมแบบ Nebulizer 5.5.1. พยาบาลประจ าตึกตรวจสอบบันทึกการให้ยากับค าสั่งการรักษาของแพทย์ พร้อมทั้งระบุ ตัวผู้ป่วยจัดเตรียมอุปกรณ์ต่างๆและยาให้ถูกต้อง ก่อนไปถึงเตียงผู้ป่วย 5.5.2. พยาบาลประจ าตึกสวมหน้ากากอนามัยชนิด N95 ล้างมือทุกครั้งก่อนและหลังท าหัตการ 5.5.3 อธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจ ทราบถึงวัตถุประสงค์ของการพ่นยาและระยะเวลาในการให้ยาพ่น ฝอยละออง 5.5.4 เตรียมผู้ป่วยจัดท่าให้อยู่ในท่านั่งหรือท่านอนศีรษะสูงอย่างน้อย 45 องศา ดูแลดูดเสมหะ ในช่องปากและล าคอกรณีเสมหะมาก ก่อนพ่นยาทุกครั้ง 5.5.5 ประกอบกระเปาะพ่นยาให้ถูกต้อง ผสมยาในกระเปาะ และหมุนกระเปาะปิด ตามเกลียวให้แน่น (ใช้กับยาพ่นชนิด Berodual forte หรือกรณียาพ่นชนิด Ventolin ผสมยาขยายหลอดลมในอัตราส่วน ยา:NSS คือ (1:3) ในผู้ใหญ่ และอัตราส่วนยาตามแผนการรักษา)
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 6 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม 5.5.6 ปิดม่านและปิดพัดลมทุกครั้งก่อนพ่นยาเพื่อป้องกันการแพร่กระจายของละอองยา 5.5.7 ตรวจสอบเกลียวกระเปาะ set พ่นยาต้องสบกันพอดี ไม่มีเกลียวหลวม สายออกซิเจนที่ต่อ set ต้องแน่นสนิท ไม่พับหรือหักงอ ต่อ Pipeline และ Flow meter กับปลายสายออกซิเจน อีกข้างต่อกับ กระเปาะพ่นยา 5.5.8 ต่อกระเปาะพ่นยาเข้ากับหน้ากากพ่นยาที่มีขนาดพอเหมาะกับผู้ป่วยสามารถครอบปาก และจมูกได้พอดีโดยไม่ครอบตาผู้ป่วย เปิดอัตราการไหลของก๊าชออกซิเจน 6-8 ลิตร/นาที จะได้ขนาดละออง พอเหมาะ โดยที่ตั้งตรง 90 องศา 5.5.9 พยาบาลประจ าตึกเข้าไปตรวจสอบดูการพ่นยา โดยเคาะกระเปาะพ่นยาเป็นระยะๆ เพื่อไม่ให้ ยาค้างในกระเปาะ พ่นยาจนกระทั่งไม่เห็นละอองยาและไม่มียาค้างในกระเปาะ โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที รูป 9. การยาพ่นขยายหลอดลมแบบฝอยละออง (Nebulizer) ในหอผู้ป่วยตึกอายุรกรรม 5/5
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 7 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม 5.5.10 ตรวจสอบละอองยาเมื่อพบว่าหมดกระเปาะ ปิดออกซิเจน Pipeline ถอดชุดพ่นยาทั้ง สายออก เก็บอุปกรณ์พ่นยาเข้าที่ ท าความสะอาดให้เรียบร้อย และเปิดม่านผู้ป่วยออก 5.5.11 ท าความสะอาดและเปลี่ยนอุปกรณ์ในการพ่นยาทุกครั้ง ในกรณีที่ผู้ป่วยใส่ออกซิเจน ตรวจสอบความเรียบร้อยของสายต่อออกซิเจน และใส่ออกซิเจนกลับให้ผู้ป่วย พร้อมทั้งดูแลท าความสะอาดปากและฟัน 5.5.12 เฝ้าระวังผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้ยา ได้แก่ ใจสั่น ชีพจรเต้นเร็วกว่าปกติ 5.5.13 ประเมินการหายใจและอาการผู้ป่วย ฟังปอด หากผิดปกติและยังมีอาการหอบเหนื่อย มากให้รายงานแพทย์ เพื่อพิจารณาท าการรักษาผู้ป่วยต่อเนื่อง 5.5.14 ลงบันทึกการให้ยาและบันทึกทางการพยาบาลทุกครั้งให้ถูกต้อง ครบถ้วน 1) แนวท างก ารท าหัตถการที่มีการแพ ร่กระจายแบบฝอยละออง (Aerosol-generating procedures) ในสถานการณ์ที่เกิดแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 การท าหัตถการที่ก่อให้เกิดฝอยละออง หรือ Aerosol-generating procedures มีความเสี่ยงสูงต่อการ แพร่กระจายของโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจ ส่งผลให้บุคลากรทางการแพทย์มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเพิ่ม มากขึ้น และยังเพิ่มความเสี่ยงให้กับผู้ที่เข้ามารับบริการอีกด้วย Aerosol-generating procedures ที่ส าคัญ ได้แก่ การกู้ชีพขั้นสูง (Cardiopulmonary resuscitation; CPR), การใส่ท่อช่วยหายใจ (Endotracheal tube intubation) และการพ่นยาขยายหลอดลม หอผู้ป่วยจึงจ าเป็นต้องมีการเตรียมพร้อม เพื่อป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อและป้องกันการติดเชื้อ ขณะท าหัตถการดังกล่าว ทั้งในส่วนของการจัดเตรียมพื้นที่ท าหัตถการ ก าหนดแนวทางการปฏิบัติหัตถการในหอ ผู้ป่วย การเตรียมความพร้อมของอุปกรณ์เครื่องมือในการท าหัตถการ รวมไปถึงการฝึกทักษะของบุคลากร หลักการโดยทั่วไป ให้ค าถึงหลักการตาม 2P safety 1.1) Structure หอผู้ป่วยควรมีโครงสร้างที่ปรับเป็นบริเวณสะอาด (clean zone) ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มที่ไม่ มีความเสี่ยง และบริเวณที่มีการปนเปื้อน (contaminated zone) ส าหรับผู้ป่วยกลุ่มที่มีความเสี่ยง โดยพิจารณา จากอาการของระบบทางหายใจและจากแนวโน้มที่จะท าหัตการ (ปฏิบัติตามแนวทางการคัดกรองผู้ป่วยตามระดับ ความรุนแรงและป้องกันความเสี่ยงต่อการติดเชื้อที่มีในโรงพยาบาล) โดยต้องมีการจัดสรรพื้นที่ให้ชัดเจน อาจจะ เป็นห้องความดันลบ (negative pressure room) เช่น AIIR, modified negative pressure, tent negative pressure หรือ Isolation zone ส าหรับ aerosol-generating procedure เมื่อผู้ป่วยได้รับการคัดแยก แล้ว จ าเป็นต้องได้รับการท าหัตถการดังกล่าว ผู้ป่วยจะถูกส่งไปยังพื้นที่ที่ห้องแยกเตรียมไว้ 1.2) System จัดท าแนวทางการปฏิบัติการท าหัตถการ aerosol-generating procedures ในหอผู้ป่วย โดยขึ้นอยู่กับ บริบทของหอผู้ป่วยแต่ละแห่ง ได้แก่การ CPR, การใส่ท่อช่วยหายใจแบบ Rapid sequence intubation (RSI) การพ่นยาขยายหลอดลม รวมทั้งการเตรียมความพร้อมของอุปกรณ์ทางการแพทย์และยา 1.3) Staff ก าหนดจ านวนผู้ท าหัตถการจ านวนน้อยที่สุดและสวมอุปกรณ์ป้องกันตามระดับความเสี่ยงของ หัตถการ โดยต้องมีการฝึกทีมในการเข้าผู้ท าหัตถการอย่างสม่ าเสมอ
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 8 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม รูป 10. ห้องแยกโรค ตึกอายุรกรรม 5/5 รูป 11. การจัดโซนพื้นที่เตียงในหอผู้ป่วย ตึกอายุรกรรม 5/5 2) แนวทางปฏิบัติหัตถการพ่นยาในหอผู้ป่วย ส าหรับการพ่นยาขยายหลอดลม เมื่อผู้ป่วยได้รับการคัดกรองแล้วแพทย์ประเมินว่าสามารถพ่นยาด้วย MDI with spacer ได้แนะน าให้ใช้MDI with spacer ก่อน เนื่องจาก aerosol generation น้อย โดยพ่นยาได้ ใน zone ปกติใช้วิธีป้องกันตามหลัก droplet precaution สวมอุปกรณ์ป้องกันความเสี่ยงปานกลาง ได้แก่ หมวกคลุมผม, แว่นตาหรือface shield, N95, ชุดกาวน์และถุงมือ หากไม่ดีขึ้นหรือจ าเป็นต้องได้รับการพ่นยาแบบ Nebulizer ผู้ป่วยจะถูกส่งไปยัง Isolation zone โดยพิจารณาจากอาการของระบบทางหายใจและจากแนวโน้มที่ จะท าหัตถการ ต้องมีการจัดสรรพื้นที่ให้ชัดเจน โดยในหอผู้ป่วยนั้นมีห้องแยกโรค หากอาการผู้ป่วยอยู่ในภาวะ วิกฤต จัดให้พื้นที่เตียงให้อยู่ในโซนที่พยาบาลสามารถมองเห็นได้ชัดเจนและควรจัดให้ห่างจากเตียงของผู้ป่วยคน อื่น ปิดม่านและปิดพัดลมให้เรียบร้อย ขณะท าหัตถการพ่นยาเพื่อป้องกันการแพร่กระจาย
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 9 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม รูป 12. การพ่นยาในหอผู้ป่วย โดยพ่นยาได้ใน zone ปกติใช้วิธีป้องกันตามหลัก droplet precaution หลักการในการท าหัตถการ - เลี่ยงหลีกการใช้ยาพ่นชนิด Nebulizer ให้ใช้spacer แทน - ผู้ป่วยที่มียาพ่นเดิมอยู่แล้ว ให้ใช้อุปกรณ์เดิมของตนเอง - กรณีผู้ป่วยสูดไม่ไหวอาจพิจารณาต่อกับ Face mask (ของ Bag mask valve) - กรณีผู้ป่วยอาการไม่ดีขึ้นให้ย้ายผู้ป่วยเข้าไปในห้องความดันลบ หรือ Isolation zone เพื่อพ่น ยาแบบ Nebulizer และประเมินระบบทางเดินหายใจอย่างใกล้ชิดต่อไป 5.6 ขั้นตอนการพ่นสูดยาขยายหลอดลมแบบชนิดที่ใช้ก๊าซ MDI (Metered dose inhaler) 5.6.1 พยาบาลประจ าตึกตรวจสอบบันทึกการให้ยากับค าสั่งการรักษาของแพทย์ พร้อมทั้งระบุ ตัวผู้ป่วยจัดเตรียมยาให้ถูกต้องก่อนไปถึงเตียงผู้ป่วย 5.6.2 พยาบาลประจ าตึกสวมหน้ากากอนามัยชนิด Surgical Mask ล้างมือทุกครั้งก่อนและหลัง ท าหัตการ 5.6.3 อธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจ ทราบถึงวัตถุประสงค์ของการพ่นสูดยาขยายหลอดลมแบบก๊าช MDI 5.6.4 เตรียมยาขยายหลอดลมแบบชนิดที่ใช้ก๊าซ MDI ให้พร้อม (Berodual MDI, Seretide Evohale ขนาด (25/50), (25/125), (25/250)) 5.6.5 จัดท่าผู้ป่วยในท่านั่ง หรือศีรษะสูงอย่างน้อย 45 องศา เขย่าหลอดยา 4-5 ครั้ง และเปิด ฝาครอบยาออก หายใจออกธรรมดาจนสุดและน าหลอดพ่นยามาอม 5.6.6 สูดลมหายใจเข้าทางปากพร้อมกับกดยาพ่นตามแผนการรักษาของแพทย์และค่อยๆสูดลม หายใจช้าๆและลึกทางปากประมาณ 3-5 นาที 5.6.7 กลั้นหายใจประมาณ 10 วินาที(หรือนับ 1-10 ในใจ) แล้วจึงค่อยผ่อนลมหายใจออก ตามปกติ
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 10 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม 5.6.8 ถ้าต้องการสูดยาซ้ าควรเว้นช่วงประมาณ 1-2 นาทีหรือตามแผนการรักษาของแพทย์ 5.6.9 แนะน าเรื่องการดูแลความสะอาดของช่องปากและฟัน โดยแนะน าให้บ้วนปากทุกครั้งหลัง พ่นยาเพื่อป้องกันอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา เช่น เสียงแหบ เชื้อราในช่องปาก ไอแห้งๆ เป็นต้น 5.6.10 พยาบาลประจ าตึกประเมินประสิทธิภาพการพ่นสูดยาของผู้ป่วย หากไม่มีประสิทธิภาพ ให้เภสัชกรช่วยสอนแนะน าเทคนิคการพ่นสูดยาผู้ป่วยอีกครั้ง 5.6.11 ประเมินการหายใจและอาการผู้ป่วย ฟังปอด หากผิดปกติและยังมีอาการหอบเหนื่อย มากให้รายงานแพทย์ เพื่อพิจารณาท าการรักษาผู้ป่วยต่อเนื่อง 5.6.12 ลงบันทึกการให้ยาและบันทึกทางการพยาบาลทุกครั้งให้ถูกต้อง ครบถ้วน รูป 13. ยาพ่นขยายหลอดลมแบบ MDI ในหอผู้ป่วยตึกอายุรกรรม 5/5 1) การสูดพ่นยาขยายหลอดลมชนิดที่ใช้ก๊าซ MDI with spacer การพ่นยา MDI จ าเป็นต้องมีการประสานกันระหว่างการกดและจังหวะการสูดลมหายใจ ในกรณีผู้ป่วยมี ปัญหาในการสูดยากับการกดยา ผู้ป่วยหอบที่กลั้นหายใจไม่ได้ เช่น ผู้ป่วยสูงอายุ มักมีปัญหาท าให้ไม่ได้ยาเต็มที่ ตามก าหนด หรือผู้ป่วยที่ไม่สามารถท าตามค าสั่งได้หรือไม่สามารถอม mouthpiece ได้การใช้กระบอกส าหรับต่อ พ่นยา (spacer) ท าให้สามารถเก็บยาไว้ได้ ช่วยลดปัญหาการกดและการสูดยาที่ไม่สัมพันธ์กัน การพ่นยา MDI ควรใช้กระบอกส าหรับการพ่นยาทุกครั้ง เพื่อผลสัมฤทธิ์ทางการรักษา ตัวกระบอกส าหรับ ต่อพ่นยา (spacer) มีหลายรูปแบบซึ่งคุณสมบัติไม่แตกต่างกันแต่ควรพิจารณาเลือกใช้ตามความเหมะสม
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 11 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม วิธีการใช้กระบอกส าหรับพ่นยามีวิธีปฏิบัติคล้ายกับวิธีการสูดพ่นยาขยายหลอดลมแบบ MDI เพียงแต่ หลังจากการเขย่าหลอดยาเปิดฝาขวดยาแล้วให้น าหลอดยาเข้ากับกระบอกส าหรับพ่นยา (spacer) ให้เรียบร้อย ตั้งหลอดยาขึ้นแล้วกดยาสูดหายใจเข้าออกผ่านกระบอกต่อยาโดยสามารถสูดหายใจได้หลายครั้ง เพราะยังมียาค้าง อยู่ในกระบอกยาอยู่ กรณีที่เพิ่งใช้ครั้งแรก หรือไม่ได้ใช้มาเป็นเวลาหลายวัน ให้เขย่ายา 4-5 ครั้ง และกดยา เพื่อเคลือบกระบอก spacer ก่อน 1-2 puff และกดยาพ่นตามแผนการรักษา รูป 14. กระบอกพ่นยา (Spacer) ส าหรับพ่นยาแบบ MDI ที่ใช้ในหอผู้ป่วย 5.7 การพ่นสูดยาขยายหลอดลมแบบผงแป้ง DPI ชนิด Seretide Accuhale 5.7.1 พยาบาลประจ าตึกตรวจสอบบันทึกการให้ยากับค าสั่งการรักษาของแพทย์ พร้อมทั้งระบุ ตัวผู้ป่วยจัดเตรียมยาให้ถูกต้องก่อนไปถึงเตียงผู้ป่วย 5.7.2 พยาบาลประจ าตึกสวมหน้ากากอนามัยชนิด Surgical Mask ล้างมือทุกครั้งก่อนและหลัง ท าหัตการ 5.7.3 อธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจ ทราบถึงวัตถุประสงค์ของการพ่นสูดยาขยายหลอดลมแบบผงแห้ง DPI 5.7.4 เตรียมยาขยายหลอดลมแบบ DPI ให้พร้อม [Seretide Accuhale ขนาด (50/100), (50/250)] 5.7.5 จัดท่าผู้ป่วยในท่านั่ง หรือศีรษะสูงอย่างน้อย 45 องศา เปิดเครื่อง โดยใช้มือข้างหนึ่งจับที ตัวเครื่องด้านนอกไว้แล้วใช้นิ้วหัวแม่มืออีกข้างหนึ่งวางลงที่ร่อง ดันนิ้วหัวแม่มือในทิศทางออกจากตัวไปจนสุด 5.7.6 ถือเครื่องไว้โดยให้ด้านปากกระบอกหันเข้าหาตัวผู้ป่วย ดันแกนเลือนออกไปจนสุดจนได้ ยินเสียง “คลิ๊ก” หายใจออกให้สุด ระวังอย่าให้ลมหายใจเข้าไปในเครื่อง อมปากกระบอกให้สนิท สูดลมหายใจเข้า ทางปากให้ลึกและเต็มที่ 5.7.7 กลั้นหายใจประมาณ 10 วินาที(หรือนับ 1-10 ในใจ) แล้วค่อยหายใจออกทางจมูกช้าๆและ ผ่อนลมหายใจออกตามปกติถ้าต้องการสูดยาซ้ าควรเว้นช่วงประมาณ 1-2 นาที หรือตามแผนการรักษาของแพทย์
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 12 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม 5.7.8 เมื่อเลิกใช้วางหัวแม่มือลงบนร่องแล้วเลือนกลับเข้าหาตัวจนสุด เมื่อเครื่องถูกปิดจะมีเสียง ดัง “คลิ๊ก” ตัวแกนจะเลื่อนคืนกลับที่ต าแหน่งเดิมและจะถูกตั้งใหม่โดยอัตโนมัติเพื่อพร้อมใช้งานในครั้งต่อไป รูป 15. ยาพ่นสูดขยายหลอดลมแบบ Accuhale ในหอผู้ป่วยตึกอายุรกรรม 5/5 5.7.9 บนอุปกรณ์พ่นยามีช่องตัวเลข ที่จะท าให้ทราบว่ามียาเหลืออยู่ในเครื่องส าหรับใช้ได้อีกกี่ ครั้ง ซึ่งตัวเลขจะลดลงทีละ 1 เมื่อเลื่อนแกนเพื่อสูดยา 1 ครั้ง และเมื่อปิดเครื่องกลับ ตัวเลขจะลดลง 1 หน่วย จาก 60 จะเหลือ 59 และที่เลข 5 ถึงเลข 0 จะเป็นสีแดงเพื่อเตือนว่ายาใกล้จะหมดแล้ว 5.7.10 แนะน าเรื่องการดูแลความสะอาดของช่องปากและฟัน โดยแนะน าให้บ้วนปากทุกครั้ง หลังพ่นยาเพื่อป้องกันอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา เช่น เสียงแหบ เชื้อราในช่องปาก ไอแห้งๆ เป็นต้น 5.7.11 พยาบาลประจ าตึกประเมินประสิทธิภาพการสูดพ่นยาของผู้ป่วย หากไม่มีประสิทธิภาพ ให้เภสัชกรช่วยสอนแนะน าเทคนิคการสูดพ่นยาผู้ป่วยอีกครั้ง 5.7.12 ประเมินการหายใจและอาการผู้ป่วย ฟังปอด หากผิดปกติและยังมีอาการหอบเหนื่อย มากให้รายงานแพทย์ เพื่อพิจารณาท าการรักษาผู้ป่วยต่อเนื่อง 5.7.13 ลงบันทึกการให้ยาและบันทึกทางการพยาบาลทุกครั้งให้ถูกต้อง ครบถ้วน 5.8 การสูดพ่นยาขยายหลอดลมแบบ DPI ชนิด Spiriva capsule & Handihaler 5.8.1 พยาบาลประจ าตึกตรวจสอบบันทึกการให้ยากับค าสั่งการรักษาของแพทย์ พร้อมทั้งระบุ ตัวผู้ป่วยจัดเตรียมยาให้ถูกต้องก่อนไปถึงเตียงผู้ป่วย 5.8.2 พยาบาลประจ าตึกสวมหน้ากากอนามัยชนิด Surgical Mask ล้างมือทุกครั้งก่อนและหลัง ท าหัตการ 5.8.3 อธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจ ทราบถึงวัตถุประสงค์ของการพ่นสูดยาขยายหลอดลมแบบผงแห้ง DPI 5.8.4 เตรียมยาขยายหลอดลมแบบ DPI ให้พร้อม (ยาพ่นสูดชนิด Spiriva capsule & Handihaler)
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 13 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม รูป 15. ยาพ่นสูดขยายหลอดลมแบบ DPI ชนิด Spiriva ในหอผู้ป่วยตึกอายุรกรรม 5/5 5.8.5 จัดท่าผู้ป่วยในท่านั่ง หรือศีรษะสูงอย่างน้อย 45 องศา แกะแคปซูลยาออกจากแผง โดย แบ่งยาออกจากแผงตามรอยปรุลอกกระดาษตะกั่วที่หลังแผงยาออกจนมองเห็นยา 1 แคปซูล ให้ใช้ยาทันทีที่แกะ ออก(ระวังอย่าลอกกระดาษตะกั่วออกมากเกิน 1 แคปซูล ใช้เฉพาะเวลาที่ต้องการใช้เท่านั่น ไม่ควรแกะทิ้งไว้) และ น ายาออกมาจากแผง 5.8.6 ดึงฝาปิด Handihaler ขึ้นแล้วจึงเปิดปากกระบอกยา ใส่ยาแคปซูลลงในกระบอกยา แล้ว ปิดปากกระบอกยาให้แน่นจนได้ยินเสียง”คลิ้ก” โดยยังเปิดฝาทิ้งไว้ 5.8.7 จับ Handihaler โดยหันปากกระบอกตั้งขึ้น และกดปุ่มจนสุดเพียงครั้งเดียวแล้วปล่อยเพื่อ เจาะแคปซูลยาให้เป็นรู ซึ่งจะท าให้สามารถปล่อยตัวยาออกมาเวลาสูดหายใจเข้า 5.8.8 ยก Handihaler เข้าปากและประกบริมฝีปากรอบปากกระบอกให้แน่น โดยให้เงยหน้า เล็กน้อย และสูดหายใจเข้าปากลึกๆ ช้า ในอัตราที่เหมาะสมที่จะได้ยินเสียงแคปซูลสั่น 5.8.9 หายใจออกให้สุด ระวังอย่าให้ลมหายใจเข้าไปในเครื่อง อมปากกระบอกให้สนิท สูดลม หายใจเข้า ทางปากให้ลึกและเต็มที่ กลั้นหายใจประมาณ 10 วินาที(หรือนับ 1-10 ในใจ) แล้วค่อยหายใจออกทาง จมูกช้าๆและผ่อนลมหายใจออกตามปกติ 5.8.10 ดึง Handihaler ออกจากปาก แล้วเริ่มหายใจตามปกติ จากนั่นเริ่มอีกครั้งเพื่อสูดยาออก จากแคปซูลจนหมด เปิดปากกระบอกอีกครั้งแล้วเคาะแคปซูลยาทิ้งไป ล้างและเช็ดท าความสะอาดอุปกรณ์ Handihaler ให้เรียบร้อย ผึ่งให้แห้งและปิดปากกระบอกเพื่อเก็บ 5.8.11 พยาบาลประจ าตึกประเมินประสิทธิภาพการสูดพ่นยาของผู้ป่วย หากไม่มีประสิทธิภาพ ให้เภสัชกรช่วยสอนแนะน าเทคนิคการสูดพ่นยาผู้ป่วยอีกครั้ง 5.8.12 ประเมินการหายใจและอาการผู้ป่วย ฟังปอด หากผิดปกติและยังมีอาการหอบเหนื่อย มากให้รายงานแพทย์เพื่อพิจารณาท าการรักษาผู้ป่วยต่อเนื่อง 5.8.13 ลงบันทึกการให้ยาและบันทึกทางการพยาบาลทุกครั้งให้ถูกต้อง ครบถ้วน
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 14 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม 6. ผลลัพธ์/ตัวชี้วัด 6.1 การปฏิบัติของพยาบาลในหอผู้ป่วยอายุรกรรม 5/5 เป็นไปตามแนวทางปฏิบัติ 6.2 ผู้ป่วยได้รับการพ่นยาอย่างถูกวิธีตามแนวทางปฏิบัติ 7. แบบบันทึกที่เกี่ยวข้อง - FM-BAI-03-XXX Doctor’s order sheet - FM-IPD-02-XXX ตารางการให้ยา - FM-IPD-01-XXX แบบบันทึกทางการพยาบาล Nurse Note 8. เอกสารวิชาการที่อ้างอิง 1. วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) เรื่อง : การพยาบาลผู้ป่วยเด็กที่ได้รับยาพ่นแบบ ฝอยละออง โดย การใช้ถุงจิงโจ้พ่นยา สถาบันบ าราศนราดูร (WI-IPP-04-XXX) 2. สุพัตรา เขียวหวาน. การพัฒนาระบบบริการการสอนวิธีกรพ่นยาขยายหลอดลมในผู้ป่วยโรคระบบ ทางเดินหายใจ [รางวัลชนะเลิศ “Team Good Award” ในกิจกรรม มหกรรมคุณภาพ ประจ าปี2560 วันที่ 28 พฤศจิกายน 2560 และรางวัลชนะเลิศ CQI ในงานมหกรรมคุณภาพ (Quality Conference) ครั้งที่ 24 ประจ าปี 2560 ระหว่างวันที่ วันที่ 24-25 พฤศจิกายน 2560 มหาวิทยาลัยมหิดล]. 3. แนวทางการดูแลผู้ป่วยฉุกเฉินในสถานการณ์ระบาดของ COVID-19 กรมการแพทย์ กระทรวง สาธารณสุข 4. ภัครา อมรพิสิทธิกูล. ประสิทธิผลของการให้ค าแนะน าปรึกษาร่วมกับการใช้สื่อวีดิทัศน์สาธิติการใช้ยา สูดพ่นทางปากในผู้ป่วยโรคหืดโรงพยาบาลมหาสารคาม [วิทยานิพนธ์ ปริญญาเภสัชศาสตร์มหาบัณฑิต]. มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; 2550. 5. วิระพล ภิมาลย์, ธนนรรจ์ รัตนโชติพานิช, กนกพรรณ พิลาลัย, เพ็ญพักต์ หระดี, วิลาสินี ตรีภพ, นลินี โพธิจักร. ผลการให้ค าแนะน าปรึกษาโดยเภสัชกร ร่วมกับการใช้สื่อมัลติมีเดียในผู้ป่วยโรคหืดผู้ใหญ่. วารสารเภสัช ศาสตร์อีสาน 2013;9:95-9. 6. ณัฐวรรธน์ เลิศภานิธิศ. ผลการบริบาลทางเภสัชกรรมผู้ป่วย โรคหืดโรงพยาบาลดอกค าใต้. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2557;23:37-44. 7. รศ.ดร.ดวงรัตน์ วัฒนกิจไกรเลิศ, พรรณิภา สืบสุข. การใช้ยาพ่นขยายหลอดลม (Bronchodilators) ภาควิชาการพยาบาลอายุรศาสตร์คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. 8. สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล(องค์การมหาชน). มาตรฐานโรงพยาบาลและบริการสุขภาพ ฉบับเฉลิมพระเกียรติฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปีปรับปรุงมกราคม 2558. นนทบุรี: สถาบัน รับรองคุณภาพ สถานพยาบาล(องค์การมหาชน), 2558
วิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) รหัส: WI-IPM-01-000 เรื่อง การพ่นยาขยายหลอดลมในหอผู้ป่วย แก้ไขครั้งที่: 000 วันที่มีผลบังคับใช้: 6 ก.พ.2566 หน้า: 15 จาก 15 เอกสารฉบบัน้ีเป็นสมบตัิของสถาบนับา ราศนราดูร ห้ามนา ออกไปใชภ้ายนอก หรือทา ซ้า โดยไม่ไดร้ับอนุญาต ส าเนาเอกสารควบคุม 9. แผนผังขั้นตอนการด าเนินงาน (Flow chart) แพทย์พิจารณาสั่งการรักษายาพ่นขยาย หลอดลม พยาบาลประจ าตึก 1. รับค าสั่งแพทย์ ตรวจสอบแผนการรักษา , ชนิดของยา 2. ตรวจสอบชื่อ-สกุล, HN ป้ายข้อมือ 3. ให้ข้อมูลผู้ป่วยชนิดของยา อุปกรณ์ที่ใช้การปฏิบัติตัวขณะพ่นยา 4. เตรียมอุปกรณ์ในการพ่นยา ยา สารละลาย ตามแผนการรักษา - จัดท่าผู้ป่วยในท่านั่ง/ท่านอน ศีรษะสูงอย่างน้อย 45 องศา - เปิดอัตราการไหลของก๊าช 6-8 ลิตร/นาที - ประเมินการหายใจและอาการ ผู้ป่วย หากผิดปกติและยังมีอาการ หอบเหนื่อยมากให้รายงานแพทย์ การพ่นยาขยายหลอดลม แบบละอองฝอย Nebulizer - จัดท่าผู้ป่วยในท่านั่ง/ศีรษะสูง อย่างน้อย 45 องศา - หายใจออกให้สุด อมปากกระบอก ให้สนิท สูดลมหายใจเข้า ทางปากให้ เร็ว ลึกและเต็มที่ - ถ้าต้องการพ่นสูดยาซ้ าควรเว้น ช่วงประมาณ 1-2 นาที การพ่นสูดขยายหลอดลม ชนิดผงแป้ง DPI การพ่นสูดขยายหลอดลม ชนิดการใช้ก๊าช MDI - จัดท่าผู้ป่วยในท่านั่ง/ศีรษะสูงอย่างน้อย 45 องศา - หายใจออกธรรมดาจนสุดและน าหลอดพ่นยามาอม - กดยาตามแผนการรักษาของแพทย์และค่อยๆสูดยา เข้าอย่างช้าๆทางปาก - ถ้าต้องการพ่นสูดยาซ้ าควรเว้นช่วงประมาณ 1-2 นาที (กรณี วิธีการสูดพ่น MDI ร่วมกับ spacer โดยต่อ หลอดยา MDI เข้ากับ Spacer ให้เรียบร้อย ) พ่นสูดยาถูกวิธี/ มีประสิทธิ์ภาพ เภสัชกร - ประเมินการพ่นยา - สอนและแนะน าเทคนิคการสูด ยาที่ถูกต้อง Yes No พยาบาลประจ าตึก ประเมินประสิทธิภาพการใช้ยาพ่นของผู้ป่วย และเฝ้าระวังผลข้างเคียง บันทึกทางการพยาบาล