คู่มือ แนวทางปฏิบัติการพยาบาล ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง

คมู อื

แนวทางปฏิบัตกิ ารพยาบาล
ผูปวยโรคหลอดเลอื ดสมอง

หอผปู วยจกั ษุ มธ.4 กลมุ งานการพยาบาลผูปวยใน
ภารกจิ ดา นการพยาบาล โรงพยาบาลสงฆ
กรมการแพทย

Qr-Code
CNPG STROKE มธ.4

คณะผูจัดทํา

1 นางองั กาบ มณธี วัช หัวหนางานการพยาบาลผูปว ยในจักษุ ที่ปรกึ ษา
2 นางสาวรชั ฎาวลั ปญญาภกั ดี พยาบาลวชิ าชพี ชํานาญการ ผูร บั ผดิ ชอบโครงการ
3 นายไชยา เพชรงาม พยาบาลวชิ าชพี ชาํ นาญการ คณะทํางาน
4 นายบญุ ชวย สภุ าพนั ธ พยาบาลวชิ าชีพชํานาญการ คณะทํางาน
5 นางปยาภรณ แนวทัศน พยาบาลวชิ าชีพชาํ นาญการ คณะทํางาน
6 น.ส.จิรนนั ท ชื่นบาน พยาบาลวชิ าชีพปฏิบตั ิการ คณะทาํ งาน
7 น.ส.ศุทธิกานต ธรรมดํารงกลุ พยาบาลวชิ าชีพปฏิบตั ิการ คณะทํางาน
8 น.ส.อมรรัตน อรรถาพิช พยาบาลวิชาชีพปฏบิ ัติการ คณะทาํ งาน

คาํ นํา

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke, Cerebrovascular disease) เปนโรคทางระบบประสาทที่มีความ
รุนแรงสงผลกระทบตอผปู วย ครอบครวั เศรษฐกิจ และสังคม เปนโรคท่ีพบบอ ยในวัยผูใหญแ ละผสู งู อายทุ ั่ว
โลก โรคนพ้ี บวา เปนสาเหตกุ ารตายทส่ี ําคัญเปนอนั ดับ 3 รองจากโรคหัวใจและโรคมะเร็ง และเปนโรคท่ีสง ผล
กระทบตอท้ังผปู วย ครอบครัว รวมท้ังระบบสุขภาพไทยในปจจุบัน อีกท้ังการรักษา โรคหลอดเลือดสมอง มี
การพัฒนากาวหนาและทนั สมัยมากข้ึน บุคลากรทางการพยาบาลจึงตอ งพัฒนาองคความรดู านการพยาบาล
ผูปว ยโรคหลอดเลือดสมอง ใหสอดคลองกบั แนวทางการรักษาของแพทย

ผูป ว ยโรคดานจกั ษุ สวนใหญเปนผูสงู อายแุ ละมโี รครวมตา งๆ ที่ตองไดร ับยาตานทาํ งานของเกล็ดเลอื ด
(ASA) รวมทง้ั ตองงดยาตานการทํางานของเกลด็ เลือดและยาตานการแขง็ ตัวของเลือด ทําใหผปู ว ยมคี วามเสยี่ ง
ตอ การเกิดโรคหลอดเลือดสมอง เพ่ือใหผ ูปวยไดรบั การประเมนิ โรคหลอดเลือดสมองเฉยี บพลัน และไดร บั การ
รักษาพยาบาลอยางทนั ทว งทตี ามมาตรฐานวิชาชีพ ดังน้ันพยาบาลวิชาชีพประจําหอผูปวยจกั ษุนอกจากจะมี
ความเช่ียวชาญเฉพาะดานโรคทางดา นจกั ษุแลว การพยาบาลผูปวยหลอดเลอื ดสมองก็มีความสาํ คญั ท่จี ะทาํ ให
ผูปว ยรอดชวี ิตและลดความพิการหากไดร ับการรกั ษาพยาบาลตามแนวทางการรักษา หอผปู ว ยจักษุ มธ. 4 จึง
ไดจ ดั ทํา “คูมือแนวทางปฏิบัติการพยาบาลผูปว ยโรคหลอดเลือดสมอง หอผูปว ยจักษุ มธ.4” เพื่อพฒั นาความรู
ดานการพยาบาลผูปวยใหผูปวยไดรับการพยาบาลและไดรับการรักษาตามมาตรฐานวิชาชีพ ตามโครงการ
พัฒนาคุณภาพ “มธ.4 ใสใจปลอดภยั Stroke” เพอื่ ใหผ ูปวยโรคจักษุปลอดภยั จากโรคหลอดเลอื ดสมอง

คณะผูจดั ทาํ

สารบัญ

โรคหลอดเลอื ดสมอง (stroke)...................................................................................................................... 1
โรคหลอดเลือดสมอง (stroke).................................................................................................................... 1
ชนิดของความผิดปกติของโรคหลอดเลอื ดสมอง.......................................................................................... 1
ปจจัยเส่ยี งของการเกิดโรคหลอดเลอื ดสมอง............................................................................................... 2
อาการของโรคหลอดเลือดสมอง.................................................................................................................. 2
อาการของสมองขาดเลอื ดช่วั คราว.............................................................................................................. 3
สัญญาณเตอื นของโรคหลอดเลือดสมอง...................................................................................................... 3
ขอพง่ึ ระวังการวินจิ ฉัยแยกโรคในผปู วยโรคหลอดเลอื ดสมอง...................................................................... 4
การวนิ จิ ฉัยโรคหลอดเลอื ดสมอง................................................................................................................. 4
การรกั ษาโรคหลอดเลอื ดสมองชนดิ ขาดเลอื ด ............................................................................................. 4
การปองกันโรคหลอดเลอื ดสมอง................................................................................................................. 5

Stroke Fast Track........................................................................................................................................ 7
แนวทางการปฏบิ ตั ิการพยาบาลผปู วยผูป วยทสี่ งสยั มอี าการแสดงของโรคหลอดเลอื ดสมองตบี หรอื อดุ ตัน
ภายใน 4.5 ชวั่ โมง........................................................................................................................................... 8

แนวทางการพยาบาลผูปวยทส่ี งสยั วา ผปู วยมอี าการหลอดเลอื ดสมอง......................................................... 8
ขอ บง ช้ีและขอ หามของการใหยาละลายล่ิมเลือดทางหลอดเลือดดํา ภายใน 4.5 ชวั่ โมงหลงั เกดิ อาการ..... 10
ขอบงชี้...................................................................................................................................................... 10
ขอ หาม...................................................................................................................................................... 10
ขอ หา มเพมิ่ เตมิ ......................................................................................................................................... 11
แนวทางปฏบิ ัติการพยาบาลผปู วยโรคหลอดเลอื ดสมองหอผปู ว ยจักษุ มธ.4.................................................. 12
แผนภูมิที่ 1 ผปู วยทส่ี งสยั มีอาการแสดงของโรคหลอดเลอื ดสมองตบี หรอื อุดตัน ภายใน 4.5 ชั่วโมง......... 13
แนวทางปฏบิ ัตแิ ละกิจกรรมการพยาบาล ผปู ว ยท่ีสงสยั มอี าการโรคหลอดเลือดสมอง ภายใน 4.5 ชวั่ โมง. 14
แนวทางการพยาบาลเมอื่ สงสัยวาผูปว ยมอี าการหลอดเลือดสมอง............................................................. 14
Key Word and Goal Stroke Fast Track ............................................................................................. 16
บรรณานุกรม ................................................................................................................................................ 17
ภาคผนวก ..................................................................................................................................................... 18

แนวทางการประเมินผูปวยทางระบบประสาท .......................................................................................... 18
Neurological Observation Sheet ....................................................................................................... 20
แนวทางการสง ตอ โรงพยาบาลทม่ี ศี ักยภาพสงู กวา ................................................................................... 21
แนวทาง/ปฏบิ ัติทเ่ี กีย่ วขอ งสําหรบั ผปู ว ยโรคหลอดเลือดสมอง .................................................................. 22

1 1

โรคหลอดเลือดสมอง (stroke)

โรคหลอดเลอื ดสมอง (stroke)
โรคหลอดเลอื ดสมองหรือเรยี กวา โรคอัมพฤกษ อัมพาต เกิดจากสมองขาดเลือดไปเลยี้ งเนอ่ื งจาก

หลอดเลอื ดตีบ หลอดเลอื ด อดุ ตัน หรอื หลอดเลอื ดแตก สง ผลใหเนอื้ เยอื่ ในสมองถูกทําลาย สงผลใหเ กดิ
อาการตา งๆขึ้น

ภาพท่ี 1 แสดงโรคหลอดเลือดสมอง
ทม่ี า: www.si.mahidol.ac.th/sidoctor/e-pl/admin/article_files/1256_1.pdf
ชนิดของความผดิ ปกติของโรคหลอดเลอื ดสมอง
โรคหลอดเลือดสมองชนดิ สมองขาดเลอื ด (Ischemic Stroke) เปน ชนดิ ของหลอดเลือดสมองท่พี บได
กวา 80% ของโรคหลอดเลือดสมองท้ังหมด เกิดจากอุดตันของหลอดเลือดจนทําใหเลือดไปเลี้ยงสมองไม
เพียงพอ สวนใหญแ ลว มกั เกิดรวมกบั ภาวะหลอดเลอื ดแดงแข็ง ซ่ึงมีสาเหตุมาจากไขมันที่เกาะตามผนงั หลอด
เลอื ดจนทาํ ใหเกดิ เสน เลือดตบี แขง็ โรคหลอดเลอื ดสมองชนิดนย้ี ังแบงออกไดอกี 2 ชนดิ ยอย ไดแก
1. โรคหลอดเลอื ดขาดเลอื ดจากภาวะหลอดเลือดสมองตีบ (Thrombotic Stroke) เกิดจาก
1.1 หลอดเลอื ดแดงแข็ง (Atherosclerosis) เกิดจากภาวะไขมันในเลือดสูง ความดันโลหติ สงู

เบาหวาน ทําใหเ ลอื ดไมส ามารถไหลเวียนไปยังสมองได
1.2 โรคหลอดเลือดขาดเลือดจากการอุดตนั (Embolic Stroke) เกดิ จากการอุดตันของหลอด

เลอื ดจนทาํ ใหเ ลือดไมส ามารถไหลเวยี นไปทสี่ มองไดอ ยา งเพยี งพอ
2 โรคหลอดเลือดสมองชนิดเลือดออกในสมอง (Hemorrhagic Stroke) เกดิ จากภาวะหลอด

เลอื ดสมองแตก หรอื ฉีกขาด ทําใหเลอื ดรวั่ ไหลเขา ไปในเนื้อเย่อื สมอง พบไดน อยกวาชนิดแรก
คือประมาณ 20% สามารถแบง ไดอีก 2 ชนดิ ยอ ย ๆ ไดแ ก
2.1 โรคหลอดเลอื ดสมองโปง พอง (Aneurysm) เกิดจากความออ นแอของหลอดเลอื ด

2 2
2.2 โรคหลอดเลือดสมองผิดปกติ (Arteriovenous Malformation) ที่เกดิ จากความผิดปกติ

ของหลอดเลอื ดสมองตงั้ แตกําเนดิ

ภาพท่ี 3 แสดงรอ ยละของชนดิ โรคหลอดเลอื ดสมอง
ที่มา: www.cmneuro.go.th/meeting/file_present/s7.pdf
ปจ จัยเส่ยี งของการเกิดโรคหลอดเลอื ดสมอง
ปจจยั เส่ยี งมหี ลายสาเหตุ โดยอาจแบง ออกเปน ปจจยั ท่ีไมส ามารถเปล่ยี นแปลงได และปจจัยที่
สามารถเปลีย่ นแปลงได คอื
1 ปจ จยั ทเี่ ปลีย่ นแปลงไมไ ด
1.1 อายุ : ในผทู มี่ ีอายมุ ากกวา 65 ป เนอ่ื งจากอายมุ ากข้นึ หลอดเลอื ดจะมกี ารแขง็ ตวั มากข้ึน
และมไี ขมันเกาะหนาตัวทําใหเ ลอื ดไหลผา นไดล ําบากมากขนึ้
1.2 เพศ : เพศชาย มีความเสี่ยงมากกวา เพศหญิง
1.3 ประวัตคิ รอบครวั เปน โรคหลอดเลือดสมองหรอื โรคหลอดเลอื ดหวั ใจ โดยเฉพาะในขณะทมี่ ี
อายยุ งั นอย
2 ปจจยั ที่เปลยี่ นแปลงได สวนใหญเ ปน ปจจยั ท่ีเกิดจากรปู แบบการดําเนินชวี ิต โดยมากสามารถ
ปรบั เปล่ียนได ไมวาจะดวยการปรบั เปลีย่ นทางพฤตกิ รรม หรือการใชย า ไดแก
2.1 ความดันโลหิตสงู
2.2 เบาหวาน
2.3 ไขมันในเลอื ดสงู
2.4 การสบู บหุ ร่ี
2.5 โรคหวั ใจทัง้ โรคหัวใจเตน ผดิ จงั หวะหรอื โรคลนิ้ หัวใจตา งๆ
อาการของโรคหลอดเลอื ดสมอง
สามารถพบอาการไดหลายรูปแบบขึ้นกบั ตําแหนง ของสมองทีเ่ กดิ การขาดเลือดหรือถูกทําลาย โดย
อาการทสี่ ามารถพบไดบอย ไดแ ก
1 อาการออนแรง หรือมอี าการอมั พฤกษทส่ี วนใดสวนหนงึ่ ของรางกาย โดยมากมักเกดิ กบั รางกาย
ขางใดขา งหนงึ่ เชน คร่ึงซกี ดานซา ยเปนตน

3 3

2 อาการชา หรือสญู เสียความรสู ึกของรางกายสวนใดสว นหนง่ึ เชนเดยี วกนั กบั อาการออ นแรงท่ี
มักเกิดกบั รา งกายครงึ่ ซกี ใดครงึ่ ซกี หนง่ึ

3 มีปญ หาเกย่ี วกับการพูด เชน พดู ไมไ ด พูดตดิ เสียงไมชัด หรอื ไมเขา ใจคาพูด
4 มปี ญ หาเกยี่ วกบั การทรงตวั เชนเดนิ เซ หรอื มีอาการเวียนศรี ษะเฉยี บพลัน
5 การสญู เสยี การมองเห็นบางสว น หรือเหน็ ภาพซอ น
อาการเหลา นมี้ ักเกิดขนึ้ อยางเฉียบพลนั ในบางกรณีอาจเกิดเปน อาการเตอื นเกิดข้ึนชั้วขณะหน่งึ แลว
หายไปเอง หรอื เกดิ ขน้ึ ไดหลายครง้ั กอ นมอี าการสมองขาดเลอื ดแบบถาวร เรยี กวา ภาวะมีสมองขาดเลอื ด
ชั่วคราว (Transient Ischemic Attack: TIA) ซ่ึงพบไดป ระมาณ 15% ซง่ึ ใชสําหรบั การคัดกรองผูปว ย Stroke
Fast Track) ดงั น้ี
อาการของสมองขาดเลือดชัว่ คราว
อาการสมองขาดเลอื ดชว่ั คราวอาจพบเพียง 1 อาการ หรือมากกวา 1 อาการ ดงั นี้
1. การออ นแรงของหนา แขน หรอื ขาซกี เดยี ว
2. สับสน พูดลาํ บาก พดู ไมร ูเรื่อง มีปญหาการพูด
3. การมองเหน็ ลดลง 1 หรอื ทั้ง 2 ขา ง
4. มปี ญ หาดา นการเดนิ มึนงง สูญเสียการสมดุลการเดิน
สญั ญาณเตอื นของโรคหลอดเลือดสมอง
สัญญาณเตือนของโรคหลอดเลอื ดสมอง คือ “F.A.S.T” มาจาก
F = Face เวลายมิ้ พบวามมุ ปากขางหนึง่ ตก
A = Arms ยกแขนไมข ึน้ 1 ขา ง
S = Speech มปี ญ หาดา นการพูดแมป ระโยคงา ยๆ พดู แลว คนฟง ไมร เู รอ่ื ง
T = Time ถามีอาการเหลา น้ี ใหรีบไปโรงพยาบาลโดยดวน ภายใน 3 ชั่วโมง จะไดชวยรักษาชีวติ
และ สามารถฟน ฟกู ลับมาไดเปนปกติหรอื ใกลเ คยี งคนปกตมิ ากท่สี ดุ

ภาพที่ 2 แสดงตัวอยาง Act FAST Chart
ทม่ี า: www.sirirajstrokecenter.org/2018/539.html และ

www.si.mahidol.ac.th/sidoctor/e-pl/admin/article_files/1256_1.pdf

4 4

ขอ พึง่ ระวงั การวินจิ ฉัยแยกโรคในผูป วยโรคหลอดเลือดสมอง
การวินจิ ฉัยแยกโรคในผูปว ยโรคหลอดเลือดสมอง พงึ ระมดั ระวงั ในผูปว ยทมี่ ภี าวะตอไปนี้
1. ภาวะนา้ํ ตาลในเลือดต่าํ (Hypoglycemia)
2. การขาดสมดลุ ของเกลือแร (Electrolyte Imbalance) เชน Hyponatremia Hypokalemia
3. ภาวะติดเชอ้ื ในกระแสเลอื ด (Sepsis)
4. การไดรับบาดเจบ็ ขออวัยวะตา งๆ (Trauma)
5. โรคปลายประสาทเสื่อมหรอื อักเสบ (Peripheral neuropathy)
6. ผูป วยแสรง ทํา (Malingering)
7. การไดร บั สารพษิ หรือสารเคม(ี Toxin) เชน alcohol, drugs

การวนิ ิจฉยั โรคหลอดเลือดสมอง
ในการตรวจเพ่อื ยืนยันโรคหลอดเลือดสมอง มีขนั้ ตอนดังนี้
1 การซักประวัติและตรวจรางกาย แพทยจ ะซักประวตั กิ ารรกั ษา อาการ รวมถึงปจ จัยเส่ยี งตางๆ
ตรวจรางกายทว่ั ไป และตรวจรา งกายทางระบบประสาท
2 การตรวจทางหองปฏิบัติการ ไดแ ก การตรวจเลอื ดตางๆ
3 การเอกซเรยค อมพวิ เตอรส มอง (CT Scan) เพอ่ื ดวู า สมองมลี ักษณะของการขาดเลอื ดหรอื เกิด
เลอื ดออกในสมองหรอื ไม

การรักษาโรคหลอดเลอื ดสมองชนดิ ขาดเลือด
ในปจ จบุ นั โรคหลอดเลือดสมองขาดเลอื ดสามารถใหก ารรกั ษาได โดยความรวดเรว็ ในการรักษาถือเปน

สิ่งท่ีสําคัญทีส่ ุด เพราะย่ิงปลอ ยไวจะทาํ ใหสมองเกิดความเสยี หายมากข้ึน จําเปนตองไดรับการรกั ษาภายใน
ระยะเวลา 3-4.5 ชว่ั โมงยาที่แพทยมักใชใ นการรักษาไดแก

1 ยาละลายลม่ิ เลอื ด Recombinant tissue plasminogen activator (rtPA) ใชเ พอ่ื ละลายลม่ิ
เลือดทอี่ ุดตนั อยู ซ่ึงจะทาํ ใหเ ลอื ดไหลเวียนไดสะดวกมากข้นึ ย่งิ ไดร บั เร็วประสทิ ธิภาพในการ
รกั ษากจ็ ะย่ิงดีขน้ึ สามารถใหไ ดกับผูป วยทกุ สทิ ธิ์การรกั ษาไมมคี าใชจ ายเพม่ิ
1.1 ซ่งึ หากมีขอบง ชแ้ี ละไมม ขี อหามในการไดรบั ยาละลายล่ิมเลอื ด Recombinant tissue
plasminogen activator (rtPA) ทางหลอดเลอื ดดาํ กค็ วรไดรบั ยาละลายลม่ิ เลอื ด
1.2 ในกรณีที่อาการโรคหลอดเลือดสมองขาดเลือดระยะเฉียบพลันเกิดจากหลอดเลือด
Internal Carotid Artery หรอื Middle Cerebral Artery อดุ ตนั เขา เกณฑขอ บงชี้และไมม ี
ขอหามในการไดรับยาละลายลิ่มเลือด (thrombolytic drug) ทางหลอดเลือดดํารวมกับ
การทําหัตถการใสสายสวนลากล่ิมเลือด (mechanical thrombectomy) ซึ่งไดรับการ
พิสูจนถึงประสทิ ธิภาพและอยใู นโรงพยาบาลที่มศี ักยภาพและพรอ มท่ีสามารถทาํ หัตถการ
ดังกลาวไดก็ควรไดรับการทําหัตถการดงั กลา ว ซ่ึงไดรับการพสิ จู นถึงประสทิ ธิภาพของการ
รักษาวา สามารถลดความพิการที่อาจจะเกิดตามหลังโรคหลอดเลอื ดสมองได

5 5

2 ยาตานเกลด็ เลือด เปน ยาท่มี บี ทบาทสาํ คัญสําหรบั การรกั ษาผปู ว ยโรคหลอดเลอื ดสมองขาดเลอื ด
ระยะเฉียบพลัน เนื่องจากผูปวยสวนนอยเทานั้นท่ีมาเร็วและไมมีขอหามทไ่ี ดรับการรักษาดวย
สองวธิ ดี งั กลาวขางตน
2.1 ยาตานเกลด็ เลอื ด (Antiplatelet drug) เปนยาท่ีชวยปอ งกนั การกอตัวของเกลด็ เลอื ด ทํา
ใหการอุดตันลดลง ยาในกลุม นี้ที่นยิ มใช ไดแ ก ยาแอสไพรนิ (Aspirin) ใชในกรณที ผ่ี ูปวยเขา
รับการรักษาในระยะเวลาท่ีเกิน 4.5 ช่ัวโมง และใหเพ่ือปองกันการเกิดซ้ําของโรคหลอด
เลอื ดสมองชนิดขาดเลอื ดในระยะยาว การศกึ ษาการใหย าแอสไพรนิ ในผูป วยโรคสมองขาด
เลือดระยะเฉียบพลันพบวาการใหแอสไพรินขนาด 160 – 325 มิลลิกรัม/วัน โดยเร่ิมให
ภายใน 48 ชัว่ โมงหลังเกดิ อาการและใหต อไป 10 - 28 วนั จะชว ยลดอัตราการเสียชีวิตและ
ทุพพลภาพไดรอ ยละ 5 หรือ ลดจํานวนผปู วยเสยี ชีวิตและทุพพลภาพได 13 คน ถารักษา
ดวยวธิ นี ี้ 1000 คน แตเ น่ืองจากเปนยาที่มีราคาถกู และผูปว ยที่มาพบแพทยสวนใหญมาถึง
โรงพยาบาลชาเกินกวาที่จะสามารถไดรับยาละลายลิ่มเลือดได การใหแอสไพรินจึงเปน
ทางเลือกทใ่ี ชบ อ ยในเวชปฏบิ ตั ิ
2.2 ยาตานการแข็งตัวของเลือด (Anti-clotting drugs หรือ anticoagulant) ใชในผูท่ีมีอัตรา
การเตนของหวั ใจท่ผี ิดปกติเพอื่ ปองกันการเกดิ การกลับเปนซ้ําในระยะยาว ไดแ ก Warfarin

หากผูปวยโรคหลอดเลือดสมองอุดตันไดรับการรักษาอยางรวดเร็ว อาการของผูปวยจะเริ่มดีข้ึน
ตามลําดับ และอาจกลับมาเปนปกติไดภายใน 6 เดือน แตท้ังนี้ก็ข้ึนอยูกับความเสียหายของสมองและใน
ระหวางการพักฟนผูปวยจะตองไดรับการกายภาพบาบัดเพ่ือฟนฟูความสามารถในการส่ือสารและการ
เคลื่อนไหวเพอ่ื ใหผูป ว ยโรคหลอดเลอื ดสมองอดุ ตันฟนตวั กลบั มาใกลเ คียงปกตมิ ากทีส่ ดุ ซง่ึ การรักษาที่รวดเร็ว
นั้นข้ึนอยูกับผูปวยและญาติมีความรูความเขาใจเกีย่ วกับโรคหลอดเลอื ดสมองมากนอยเพยี งใดและบุคลากร
ทางการแพทยส ามารถคัดกรองผูป วยเขาสกู ระบวนการ Stroke Fast track ตลอดจนการดูแลผูป วยภายหลัง
การเกิดโรคหลอดเลือดสมองเพอื่ ลดความเสียหายของสมองและโรคแทรกซอ นซง่ึ จะกลาวตอ ไป
การปอ งกันโรคหลอดเลือดสมอง

โรคหลอดเลอื ดสมองสามารถปอ งกันไดด วยการลดความเสยี่ งโรคหลอดเลือด ซง่ึ การลดความเสีย่ งทาํ
ไดดวยการปรบั เปลีย่ นพฤติกรรมการใชช วี ติ การรบั ประทานอาหาร และการออกกําลงั กาย ดงั นี้

1 รับประทานอาหารที่มปี ระโยชน และควรหลีกเล่ียงอาหารทมี่ ีไขมันสงู เพราะจะสงผลใหเกิด
ภาวะคอเลสเตอรอลในเลอื ดสงู รวมถงึ อาหารท่ีมรี สเคม็ จดั ทเ่ี ปน สาเหตุของโรคความดันโลหิตสงู

2 ควบคุมนาํ้ หนกั โรคอว นเปน สาเหตุของโรครา ยแรงตา ง ๆ รวมทงั้ โรคหลอดเลอื ดสมอง การ
ควบคมุ นา้ํ หนกั จะชว ยลดความเสย่ี งลงได

3 ออกกาํ ลงั กายอยา งสมํ่าเสมอ โดยระยะเวลาในการออกกําลงั กายที่เหมาะสมคือ 2.5 ชว่ั โมงตอ
สัปดาห โดยควรเปน การออกกําลงั กายแบบแอโรบกิ

4 งดสบู บหุ ร่ี

6 6
นอกจากน้ี ควรรบั การตรวจรกั ษาตอ เนอื่ งกบั แพทยอ ยา งสมา่ํ เสมอเพอื่ ควบคมุ ปจ จัยเส่ยี งตางๆโดย
การใชย ารว มกัน ไดแ ก
1 การใหย าควบคุมระดับคอเลสเตอรอล โดยควรไดรับการตรวจวัดระดบั ไขมนั ในเลือดอยางนอ ย

ทุก 6-12 เดอื น หากเปน ผทู ีม่ คี วามเส่ียงหรอื มภี าวะคอเลสเตอรอลสูงอยูแ ลว ควรไปพบแพทย
อยางสม่าํ เสมอเพ่ือตดิ ตามอาการ
2 ควบคุมระดับความดันโลหติ ใหอยใู นเกณฑป กติ โดยความดนั โลหิตท่เี หมาะสม คือ ตา่ํ กวา
140/90 mmHg.
3 ควบคุมระดับนา้ํ ตาลในเลอื ด ปรบั เปลี่ยนพฤตกิ รรมการรบั ประทานอาหารและการใชช ีวิต
นอกจากนี้ ควรรบั ประทานยาอยางสมํ่าเสมอ จะชวยควบคุมอาการได และทําใหความเส่ียงโรค
หลอดเลอื ดสมองลดลง
4 กรณีเปน โรคหัวใจ ควรรบั การรักษาโรคหวั ใจอยา งตอ เน่ืองเชน กัน โดยกรณีเปนโรคหัวใจเตน ผดิ
จังหวะ ควรไดร บั ยาปอ งกันเลอื ดแข็งตวั

7 7

Stroke Fast Track

โรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน เป็นโรคทางระบบประสาทและเป็นสาเหตุการเสียชีวิตของคนไทยปี ละ
ประมาณ 30,000 คน ก่อใหเ้ กิดความพิการอย่างถาวรและมีแนวโนม้ เพ่ิมสงู ขนึ้ สว่ นใหญ่พบในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย
อายมุ ากกวา่ 45 ปี โดยมสี าเหตุปัจจยั เส่ยี ง เช่น ความดนั โลหติ สงู ภาวะไขมนั ในเลอื ดสงู โรคเบาหวาน โรคหวั ใจ รวมทั้ง
สบู บหุ ร่ี โรคอว้ น โดยมีสญั ญาณอนั ตราย เช่น แขนขาอ่อนแรงหรือชาคร่งึ ซีกทันทีทนั ใด ตามองเห็นภาพซอ้ นหรือมืดมวั
ขา้ งใดขา้ งหนง่ึ ทนั ที ปากเบีย้ ว พดู ตกุ กุ ตะกกั นกึ คาํ พดู ไมอ่ อก ปวดศรี ษะ รุนแรงเฉียบพลนั เดินลาํ บาก ทรงตวั ไมอ่ ยู่ หรอื
เป็นลมหมดสติ ซง่ึ ผทู้ ่มี ีอาการดงั กลา่ วควรไปพบแพทย์ เพ่ือรบั การรกั ษาโดยเรว็ ท่ีสดุ

โดยเร่มิ จากสถาบนั ประสาทวทิ ยา กรมการแพทย์ ซง่ึ เป็นสถาบนั ท่มี ีความเช่ียวชาญเฉพาะโรคทางสมองและระบบ
ประสาทได้พัฒนาระบบการดูแลรักษาผูป้ ่ วยโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตันอย่างเฉียบพลนั โดยเป็นหน่วยงาน
ตน้ แบบแห่งแรกของกระทรวงสาธารณสขุ ท่ีใหบ้ ริการดว้ ยระบบเสน้ ทางสายด่วนโรคหลอดเลือดสมอง(Stroke Fast
Track) โดยการใหย้ าละลายล่ิมเลอื ดภายใน 4.5 ช่วั โมง หลงั มีอาการซ่งึ ถือเป็นมาตรฐานการรกั ษาระดบั ทอง (Gold
Standard) เป็นท่ียอมรบั ท่วั โลก ท้งั นีก้ ารรกั ษาผูป้ ่ วยดว้ ยระบบดังกล่าวส่งผลใหผ้ ปู้ ่ วยมีโอกาสเขา้ ถงึ การรกั ษาสามารถ
อัดตราการเสยี ชีวิตและความพิการไดถ้ งึ รอ้ ยละ 50-60 ลดระยะเวลาการนอนในโรงพยาบาลตลอดจนค่าใชจ้ ่ายในการ
รกั ษาพยาบาล

แนวทางการรกั ษาดว้ ยระบบ Stroke Fast Track เนน้ การใหย้ าละลายล่มิ เลอื ดทางหลอดเลอื ดดาํ ซง่ึ สามารถลด
ความพกิ ารไดม้ ากกว่ากลมุ่ ท่ีไม่ไดย้ าถงึ รอ้ ยละ 50-60 ทง้ั นีผ้ ปู้ ่ วยโรคหลอดเลือดสมองอดุ ตนั จาํ เป็นตอ้ งไดร้ บั ยาละลาย
ล่มิ เลือดภายใน 4.5 ช่ัวโมง หลงั เกิดอาการแต่ผปู้ ่ วยสว่ นใหญ่มาทันเวลาเพียงรอ้ ยละ 1 เท่านนั้ ในกรณีท่ีผปู้ ่ วยมาพบ
แพทยไ์ มท่ นั ในช่วงเวลาท่กี าํ หนดจะรบั ไวใ้ นหอผปู้ ่ วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke Unit) บางกรณีอาจใหก้ ารรกั ษาโดย
วิธีการผา่ ตดั จากสถติ ิพบว่าก่อนการใหบ้ รกิ ารผปู้ ่ วยในหอผปู้ ่ วยโรคหลอดเลอื ดสมอง (Stroke Unit) อตั ราการตายของ
ผปู้ ่ วยโรคหลอดเลือดสมองคดิ เป็นรอ้ ยละ 6.59 แต่หลงั จากใหบ้ รกิ ารดงั กลา่ วอัตราการตายลดลงคิดเป็นรอ้ ยละ 3.33 ใน
ปัจจบุ นั เพ่ือใหด้ แู ลรกั ษาผปู้ ่ วยโรคหลอดเลอื ดสมอง กระทรวงสาธารณสขุ ไดก้ าํ หนดใหห้ นว่ ยบริการในเขตสขุ ภาพทงั้ 13
เขต พัฒนาระบบ Stroke Fast Track ท่ีไดม้ าตรฐานทงั้ 13 เขตสขุ ภาพ โดยกาํ หนดใหโ้ รงพยาบาลระดบั S ขนึ้ ไปตอ้ ง
สามารถใหใ้ หย้ าละลายล่ิมเลือดทางหลอดเลอื ดดาํ และจัดใหม้ ี Stroke Unit รอ้ ยละ 100 ในโรงพยาบาลระดับ A(รพ.
ศูนย)์ และรอ้ ยละ 80 ในโรงพยาบาลระดับ S (รพ.ท่วั ไป, รพ.ประจาํ จงั หวัด) นอกจากนีย้ งั กาํ หนดอตั ราการเสียชีวิตของ
ผูป้ ่ วยโรคหลอดเลือดสมองตีบ/อดุ ตนั ตอ้ งนอ้ ยกว่าหรอื เท่ากบั รอ้ ยละ 5 ในการกาํ กับประสทิ ธิภาพของระบบ Stroke
Fast Track และ Stroke Unit ดังนนั้ พยาบาลจาํ เป็นท่ีจะตอ้ งพัฒนาแนวทางการพยาบาลผูป้ ่ วยโรคหลอดเลอื ดสมอง
โดยเฉพาะในระยะเฉียบพลนั ท่ีสามารถลดอัตราการตาย ลดความพิการ ลดภาวะแทรกซอ้ นซ่ึงปัจจบุ นั แนวทางการรกั ษา
โรคหลอดเลือดสมองตีบในระยะเฉียบพลนั ท่ีมีหลกั ฐานเชิงประจักษ์ คือ การใหย้ าละลายล่ิมเลอื ดทางหลอดเลือดดาํ
ภายใน 4.5 ช่ัวโมง และการใหย้ าตา้ นเกลด็ เลือดภายใน 48 ช่ัวโมง ทั้งนีส้ ถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทยไ์ ดจ้ ัดทาํ
คมู่ อื “แนวทางการรกั ษาพยาบาลโรคหลอดเลอื ดสมอง สาํ หรบั พยาบาลท่วั ไป”

8 8

แนวทางการปฏบิ ตั กิ ารพยาบาลผปู ว ยผปู วยทสี่ งสยั มีอาการแสดงของโรคหลอดเลอื ดสมองตีบ
หรอื อดุ ตนั ภายใน 4.5 ชัว่ โมง

แนวทางการพยาบาลผูปว ยทสี่ งสยั วาผปู วยมีอาการหลอดเลือดสมอง
1. ซักประวตั ิ อาการสาํ คญั ทเี่ กิดข้นึ ทันทที นั ใด อยางใดอยางหน่ึงหรอื มากกวา 1 ใน 5 อยาง ดงั นี้
1) อาการออนแรงของกลามเน้ือ เชน มีอาการชาหรอื ออ นแรงของแขนขาหรือใบหนา สว นใหญมกั
เปน ท่ี รา งกายเพยี งซกี ใดซกี หนง่ึ
2) การมองเห็นผดิ ปกติ เชน ตามวั มองเห็นภาพซอ น หรือตาขา งใดขางหนึ่งมองไมเ หน็
3) การพดู ผดิ ปกตเิ ชน พดู ลําบาก พดู ตะกกุ ตะกักหรอื พูดไมไดห รือไมเ ขา ใจคาํ พูด
4) เวยี นศรี ษะ มีอาการมึนงง บา นหมุน หรือเดินเซ เสียการทรงตวั
5) ปวดศีรษะรุนแรงโดยไมม สี าเหตชุ ัดเจน และไมเคยเปนมากอ น
2. เวลาทผี่ ปู ว ยเร่ิมมอี าการ มคี วามสาํ คญั มากในการประเมนิ
1) กรณีทราบเวลา Stroke onset ทีแ่ นน อน เชน ถา พบวาผปู ว ยมี อาการหลงั ตน่ื นอน และทราบ
เวลาเขา นอนชัดเจน และอยใู นชวงเวลาไมเ กิน 4.5 ชั่วโมง กส็ ามารถพจิ ารณาการเขา Stroke fast
track ได
ตวั อยาง ผูปว ยมาถงึ โรงพยาบาลเวลา 02.30 น. แจงวา ผปู วยตน่ื นอนเวลา 02.00 น. มีอาการ
แขนขาชาออ นแรงขา งซา ยและพูดไมชดั โดยไดเ ขา นอนตง้ั แตเ วลา 23.00 น. เทากบั
ผปู วยรายนมี้ อี าการแลว 3 ชั่วโมง 30 นาที ใหรีบนําผปู วยเขา Stroke fast track
2) กรณีไมท ราบเวลา Stroke onset ทแ่ี นน อน เชน ถาผูป ว ย/ญาติแจงวา มีอาการหลงั ตนื่ นอน
และไมท ราบเวลาเขา นอนท่ีชดั เจน จะทาํ ใหไ มท ราบ Stroke onset และไมส ามารถพจิ ารณาเขา
Stroke fast track ใหป ระเมนิ และใชแ นวทางการรกั ษาตามแนวทางการรกั ษาพยาบาลผปู วยท่ี
สงสัยมีอาการแสดงของโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออดุ ตนั ต้งั แต 4.5-72 ชั่วโมง
ตัวอยาง ผปู วยมาถึงโรงพยาบาลเวลา 02.30 น. แจง วา ผปู ว ยตน่ื นอนเวลา 02.00 น. มีอาการ
แขนขาชาออนแรงขา งซายและพูดไมชัด โดยไดเขานอนตง้ั แตเ วลา 21.00 น. ใหค ิด
ระยะเวลานับต้งั แตผ ูปว ยนอนหลบั หรือญาติพบผปู วยในภาวะปกติ ซึ่งกรณนี ี้เทากับ
ผปู ว ยรายนม้ี ีอาการแลว 5 ช่ัวโมง 30 นาที ใหรีบนาํ ผปู วยเขา Stroke fast track
3. การประเมินนอกจากอาการและอาการแสดงดังกลาวแลว ควรประเมินสภาพผูปวยท่ัวไปและการ
ตรวจ รา งกายอ่นื ๆ ไดแก
3.1 สญั ญาณชพี (vital signs)
3.1.1 อณุ หภูมริ า งกาย (temperature = T) ถา T ≥ 37.5 องศาเซลเซียส ใหร ายงานแพทย
3.1.2 ชพี จร (pulse = P) ถา P < 60 ครง้ั ตอ นาที หรอื > 100 ครั้ง/นาที ใหร ายงานแพทย
3.1.3 อัตราการหายใจ ( RR = respiratory rate) ถา RR < 16 ครัง้ /นาที และ > 20 ครง้ั /นาที
หรือ แบบแผนการหายใจทผ่ี ิดปกติใหรายงานแพทย
3.1.4 ความดนั โลหติ (blood pressure = BP) ถา SBP > 220 mmHg หรือ DBP > 120 mmHg
(SBP = systolic blood pressure, DBP = diastolic blood pressure) วดั 2 คร้งั หา ง
กนั 5 นาที ใหร ายงานแพทย ทนั ที

9 9
3.1.5 ระดับความอ่ิมตัวของออกซิเจนทีเสนเลือดแดงสวนปลาย (SpO2) ให keep SpO2 >

94%
3.2 พิจารณา Basic life support/ Advanced life support
3.3 อาการแสดงทางระบบประสาท (neurological signs) ไดแ ก

3.3.1 ประเมนิ ระดบั การเปลี่ยนแปลงของความรูสกึ ตัว
3.3.2 ขนาด รมู า นตา ปฏกิ ริ ยิ าตอ แสง
3.4 กําลงั ของแขน ขา (motor power) มี 6 ระดับ grade 0-5
3.5 การประเมินระดบั ความรุนแรงของโรคหลอดเลอื ดสมองตบี หรอื อุดตัน (จาก National
Institutes of Health Stroke Scale : NIHSS) ประเมนิ โดยแพทยห รอื พยาบาล แลวแตบ รบิ ท
ของโรงพยาบาล
4. รายงานแพทยท ันทีในกรณีตอ ไปนี้
4.1 ผูปว ยทมี่ อี าการแสดงตามการซกั ประวัตขิ อที่ 1
4.2 สัญญาณชีพและอาการแสดงทางระบบประสาทผิดปกติ (ตอ งรายงานภายใน 4 นาที) ไดแ ก
4.2.1 ระดบั ความดันโลหติ SBP ≥ 185 mmHg, DBP ≥ 110 mmHg
4.2.2 ระดบั ความอิ่มตวั ของออกซเิ จนที่เสนเลอื ดแดงสวนปลาย (SpO2) < 94% หรอื ผปู วยทม่ี ี

ภาวะ cyanosis
4.2.3 ระดับความรสู ึกตวั GCS ≤10 คะแนน
4.2.4 ผลการตรวจทางหองปฏบิ ตั กิ ารผดิ ปกติ เชน ระดบั นา้ํ ตาลในเลอื ด ≤ 50 mg/dL หรอื

นา้ํ ตาลในเลอื ด ≥ 400 mg /dL
4.2.5 อาการอืน่ ๆ เชน อาการเจบ็ แนน หนาอก ชัก เกรง็ กระตกุ เหน่อื ยหอบ เปน ตน
5. สงตรวจวินิจฉยั โรคตามแผนการรกั ษา เชน
5.1 สงตรวจทางหอ งปฏิบัติการ DTX, BS, CBC, BUN, Cr, Electrolyte, Coagulogram (PT, INR)
EKG
5.2 สงตรวจพเิ ศษ CT brain non contrast
6. แพทยพิจารณาให/ ไมใ หยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลอื ดดําภายใน 4.5 ชั่วโมงหลังเกดิ อาการ ขึ้นอยู
กับขอบงช้ีและขอหามของการใหยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดําภายใน 4.5 ชั่วโมงหลังเกิด
อาการภายใตดุลยพินิจของแพทยผูใหการรักษาและผูปวยและญาติท่ีชอบธรรมตามกฎหมายลง
ลายมือชื่อใหความยินยอมในการรักษา ซึ่งในการใหย าละลายลิ่มเลอื ดทางหลอดเลอื ดดําภายใน 4.5
ชัว่ โมง หลงั มอี าการ สถาบัน National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS)
ไดกําหนดระยะเวลาสําหรับการบริหารจัดการตั้งแตผูปวยมาถึง หองฉุกเฉิน และการใหยา
thrombolytic agent ในผปู วยโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออดุ ตันระยะเฉียบพลันใหมปี ระสทิ ธิภาพ
ดงั ตารางตอไปน้ี

10 10

Table 1. ED - Based Care Time
Action ≤ 10 minutes
≤ 15 minutes
Door to physician ≤ 25 minutes
Door to stroke team ≤ 45 minutes
Door to CT initiation (ไดรบั การทํา CT) ≤ 60 minutes
Door to CT interpretation (รายงานผล)
Door to drug ≤ 3 hours
Door to stroke unit admission

ขอบง ช้แี ละขอ หา มของการใหย าละลายลมิ่ เลอื ดทางหลอดเลือดดาํ ภายใน 4.5 ช่วั โมงหลงั เกิดอาการ
มีดังตอไปน้ี
ขอบงช้ี

1. มอี าการของหลอดเลือดสมองตีบ ภายใน 4.5 ชั่วโมง (ในกรณไี มท ราบเวลาที่เรมิ่ อาการอยา งชดั เจน
หรอื มีอาการหลงั ตนื่ นอน ใหน ับเวลาลา สุดทม่ี ีพยานยืนยนั วายงั เปนปกติ เปนเวลาทเ่ี รม่ิ มีอาการ)

2. อายุ ≥ 18 ป
3. ผล CT brain ไมพ บวามเี ลือดออกในเน้ือสมองหรือชน้ั ใตเยอื่ หมุ สมอง
ขอ หา ม
1. ความดนั โลหติ ชวงกอนใหก ารรักษาสูง (SBP ≥ 185 mmHgหรือ DBP ≥ 110 mmHg) และไมส ามารถ

ลดความดันโลหิตลงไดก อนใหย าละลายล่มิ เลอื ด
2. CT brain พบมสี มองขาดเลือดมากกวาขนาด 1/3 ของ cerebral hemisphere (ซกี สมอง)
3. มปี ระวตั เิ ลอื ดออกในสมองหรือกะโหลกศีรษะใน 3 เดือน
4. มอี าการท่ีสงสยั วามเี ลอื ดออกชั้นใตเยอื่ หมุ สมอง (subarachnoid hemorrhage)
5. มีประวตั ิเปน โรคหลอดเลอื ดสมอง หรอื บาดเจบ็ ทีศ่ ีรษะรนุ แรงภายใน 3 เดือน
6. มปี ระวตั ไิ ดร บั ยาตานการแข็งตวั ของเลอื ดโดยมีคา prothrombin time ≥ 15 วนิ าที หรือมีคา

international normalized ratio (INR) ≥ 1.7
7. ไดรับยา heparin ภายใน 48 ชัว่ โมง และมีคา partial-thromboplastin time (PTT) ผดิ ปกติ
8. มปี รมิ าณเกล็ดเลอื ดนอยกวา 100,000 ลูกบาศกมลิ ลเิ มตร
9. ตรวจรางกายพบมภี าวะเลอื ดออก (active bleeding)
10. มีการแทงหลอดเลือดแดงขนาดใหญใ นตําแหนง ทีไ่ มส ามารถกดไดภ ายใน 7 วัน
11. มรี ะดับนาํ้ ตาลในเลอื ด ≤ 50 mg/dL หรอื ≥ 400 mg/dL
12. อาการทางระบบประสาทดขี น้ึ อยางรวดเร็วจนเกือบเปน ปกติ หรอื มอี าการอยางเดยี วไมรุนแรง เชน

แขนขาออนแรงเลก็ นอยโดยระดับ NIHSS นอ ยกวา 4 ยกเวน มี Aphasia หรอื มี hemianopia
13. มปี ระวัตผิ า ตัดใหญภ ายใน 14 วนั
14. มีเลอื ดออกในทางเดนิ อาหารหรอื ทางเดินปส สาวะภายใน 21 วัน
15. อาการชกั ตอนเริ่มมีอาการรว มกบั ออนแรงหลงั ชัก (Todd’s paralysis)

11 11

16. มีประวตั ิ Recent myocardial infraction ภายใน 3 เดอื น
17. NIHSS > 25
ขอหามเพิม่ เตมิ
ขอหา มเพมิ่ เตมิ กรณใี หย าในผปู วยที่มอี าการ มากกวา 4.5 ชวั่ โมง
1. มปี ระวตั ิไดรบั ยาละลายลิม่ เลอื ด (warfarin) โดยไมพ จิ ารณาคา INR
2. อายุ > 80 ป
3. เปนเบาหวานรว มกับเคยมีโรคหลอดเลือดสมองอดุ ตนั มากอน

12 12

แนวทางปฏบิ ตั กิ ารพยาบาลผปู วยโรคหลอดเลือดสมองหอผปู วยจักษุ มธ.4

หอผปู ว ยจักษุ มธ.4 มหี นาท่ดี ูแลพระอาพาธโรคจักษุทต่ี อ งนอนรกั ษาตัวในโรงพยาบาล พระอาพาธสวน
ใหญท น่ี อนพกั รกั ษาเปนโรคที่ตองรักษาดวยการผาตดั รอ ยละ 96 การเตรียมผูปว ยกอนเขา รับการผาตัดผา ตดั มี
ความจําเปน ตอ งหยุดยาตานการทาํ งานของเกล็ดเลอื ด ยาตา นการแข็งตัวของเลือดและยาตานการละลายลิ่ม
เลือดอยูน้ันหากตองรบั การผา ตัดจะทําใหม ีเลือดออกผิดปกติได สําหรับผูปวยที่ไดรับยาตานการทํางานของ
เกล็ดเลอื ดท่มี ขี อบงใชเพ่ือการปอ งกนั ภาวะแทรกซอนหลงั ทาํ หัตถการการรักษา ตานการแข็งตัวของเลือดและ
ยาตา นการละลายลิ่มเลือด การหยุดยาพระอาพาธจะตองไดร ับอนุญาตจากแพทยส าขาท่เี กีย่ วของ สวนยาตาน
การทํางานของเกล็ดเลือด (Anti-platelet drug) มีขอบงใชเ พ่อื การปอ งกันการอุดตนั ของหลอดเลือดในผูปว ย
ที่อยูในกลุมเสย่ี งของภาวะหลอดเลอื ดแดงหัวใจ และ/หรอื หลอดเลอื ดแดงสมองอุดตัน เชน ผปู ว ยเบาหวาน โร
ความดนั โลหิตสูง โรคไขมันในเลือดสงู โรคท่เี กีย่ วขอ งกับความผิดปกติของการทาํ งานของไตหรอื ผสู ูงอายุ เปน
ตน โดยทั่วไปนิยมใชแอสไพริน 75-150 มก./วัน สวนใหญแพทยเจา ของไขจะใหผปู ว ยงดยาอยางนอย 7 วัน
กอนการผาตัด ซึ่งในผูปวยบางรายที่ตองหยุดยาเพื่อเขารับการผาตัดอาจมีความเส่ียงตอการเกิดโรคหลอด
เลือดสมอง

ในป 2561 หอผูป วยจกั ษุ มธ.4 เกดิ อุบัติการณเกิดภาวะหลอดเลือดสมองอดุ ตันจํานวน 1 ราย ซ่งึ เปน
คร้ังแรกที่เกิดอบุ ตั ิการณน ้ีขึ้น ดังน้ันเพอื่ ใหผปู ว ยท่เี ขารับการผา ตดั ที่ไดรับการงดยาตานการแขง็ ตัวของเลอื ด
ชนิดตา งๆ มคี วามปลอดภัยจากโรคหลอดเลอื ดสมอง พยาบาลวิชาชีพที่ปฏบิ ตั ิงานในหอผปู วยจักษุนอกจากมี
ความเชย่ี วชาญดา นจักษแุ ลวตอ งมกี ารพัฒนาความรูและทบทวนมาตรฐานการพยาบาลผปู วยโรคหลอดเลือด
สมอง จึงไดจัดทําโครงการพัฒนาคุณภาพเร่ือง มธ.4 ใสใจปลอดภัย Stroke โดยยึดหลักตามคูมือ “แนว
ทางการรักษาพยาบาลโรคหลอดเลือดสมอง สําหรบั พยาบาลทวั่ ไป” ของสภาบันประสาทวทิ ยามาประยกุ ตใช
ใหเ หมาะสมกับบริบทของหอ งผูปวยจกั ษุ มธ.4

13 13
แผนภูมิที่ 1 ผูปวยท่ีสงสยั มีอาการแสดงของโรคหลอดเลอื ดสมองตบี หรอื อดุ ตัน ภายใน 4.5 ชว่ั โมง

การคดั กรอง ซักประวตั ิ และประเมินอาการ

อาการของโรคหลอดเลอื ดสมอง NO

(เปนทันทที นั ใดและมอี าการอยา งนอย 1 อาการ) รายงานแพทยเ จา ของไข
• แขนขา ชา ออนแรงขางใดขา งหน่ึง รักษาตามอาการ
• พดู ไมช ัด พูดไมไดหรอื ฟงไมเ ขาใจ
• เดินเซ เวียนศีรษะ
• ตามองเห็นภาพซอ นหรอื มดื มวั ขางใดขา งหน่ึง
• ปวดศีรษะอยา งรุนแรงชนิดไมเคยเปน มากอน
หรือประเมินโดยใช Act FAST

(Face, Arm, Speech, Time)

YES กรณศี กั ยภาพไมพรอม/แพทยพจิ ารณา
ใหส งตอ รพ. ทีม่ ศี ักยภาพสูงกวา
รายงานแพทยเ จา ของไขด วนภายใน 10 นาที ใหเร็วทส่ี ุด
สงปรึกษาแพทยอายุรกรรมภายใน 15 นาที
Assess: V/S, N/S
พจิ ารณา

• Basic life support / Advanced life suppor
• Blood examination : DTX, BS, CBC, BUN,

Cr, Electrolyte, Coagulogram
• EKG, ตดิ ตอทาํ CT brain
• On IVF, on N.S.S. lock
• ประสานงาน : ICU, Stroke Unit

ผล CT พบปกติหรอื ผล CT
เปน โรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตนั พบเปนโรคหลอดเลือดสมองแตก

แพทยพิจารณาใหย า แพทยพิจารณาไมใ หย า สง ปรึกษาแผนกศลั ยกรรมประสาทดว น กรณีศกั ยภาพไมพรอมให
Thrombolytic agent Thrombolytic agent เพือ่ เขา Clinical pathway ตามบรบิ ทของ สง ตอ รพ.ทมี่ ศี กั ยภาพสูงกวา
ใชแ นวทางการรกั ษาดว ย ใหยาตานเกลด็ เลอื ด/ โรงพยาบาล
ยา thrombolytic ยาตานการแขง็ ตัวของ ใหเ รว็ ทส่ี ดุ
agent สามารถใหยาไดท่ี เลอื ด
ER, ICU, SU

14 14
แนวทางปฏิบัตแิ ละกจิ กรรมการพยาบาล ผปู ว ยทีส่ งสยั มอี าการโรคหลอดเลือดสมอง ภายใน 4.5 ชวั่ โมง

แนวทางการพยาบาลเมื่อสงสยั วา ผูปวยมอี าการหลอดเลอื ดสมอง
1. ซกั ประวตั ิ อาการสาํ คญั ทเี่ กดิ ขนึ้ ทันทที นั ใด อยา งใดอยา งหน่ึงหรอื มากกวา 1 ใน 5 อยา ง ดงั นี้
1.1. อาการออนแรงของกลามเน้อื เชน มีอาการชาหรอื ออ นแรงของแขนขาหรือใบหนา สวนใหญมกั
เปนที่ รางกายเพียงซกี ใดซีกหนงึ่
1.2. การมองเหน็ ผดิ ปกติ เชน ตามวั มองเห็นภาพซอน หรือตาขา งใดขางหนึ่งมองไมเ ห็น
1.3. การพูดผิดปกตเิ ชน พูดลาํ บาก พูดตะกกุ ตะกักหรอื พูดไมไดห รอื ไมเ ขา ใจคาํ พดู
1.4. เวียนศีรษะ มอี าการมนึ งง บานหมนุ หรือเดินเซ เสียการทรงตัว
1.5. ปวดศีรษะรุนแรงโดยไมม สี าเหตุชดั เจน และไมเคยเปนมากอ น
2. เวลาทผี่ ปู วยเริ่มมอี าการ มคี วามสําคญั มากในการประเมิน
2.1. กรณีทราบเวลา Stroke onset ทแี่ นน อน เชน ถาพบวาผูป ว ยมี อาการหลงั ต่ืนนอน และทราบ
เวลาเขานอนชดั เจน และอยูในชวงเวลาไมเกิน 4.5 ชัว่ โมง กส็ ามารถพจิ ารณาการเขา Stroke
fast track ได
ตัวอยาง ผูปวยมาถึงโรงพยาบาลเวลา 02.30 น. แจงวาผปู วยต่นื นอนเวลา 02.00 น. มอี าการ
แขนขาชาออ นแรงขา งซายและพดู ไมช ดั โดยไดเขา นอนตง้ั แตเวลา 23.00 น. เทา กับผปู ว ยรายนี้
มีอาการแลว 3 ชวั่ โมง 30 นาที ใหรีบนาํ ผูป ว ยเขา Stroke fast track
2.2. กรณีไมทราบเวลา Stroke onset ที่แนนอน เชน ถาผปู ว ย/ญาติแจง วา มีอาการหลงั ต่นื นอน
และไมท ราบเวลาเขา นอนทช่ี ดั เจน จะทาํ ใหไ มท ราบ Stroke onset และไมส ามารถพจิ ารณาเขา
Stroke fast track ใหป ระเมนิ และใชแนวทางการรกั ษาตามแนวทางการรกั ษาพยาบาลผปู ว ยที่
สงสยั มีอาการแสดงของโรคหลอดเลือดสมองตีบหรอื อดุ ตนั ตง้ั แต 4.5-72 ชว่ั โมง
3. การประเมินนอกจากอาการและอาการแสดงดงั กลา วแลว ควรประเมินสภาพผปู ว ยท่ัวไปและการ
ตรวจ รา งกายอ่ืนๆ ไดแก
3.1. สัญญาณชีพ (vital signs)
3.1.1.อุณหภูมิรางกาย (Temperature = T) ถา T ≥ 37.5 องศาเซลเซียส ใหร ายงานแพทย
3.1.2.ชีพจร (Pulse = P) ถา P < 60 ครั้งตอนาที หรอื > 100 คร้ัง/นาที ใหร ายงานแพทย
3.1.3.อัตราการหายใจ ( RR = respiratory rate) ถา RR < 16 ครั้ง/นาที และ > 20 ครงั้ /นาที
หรอื แบบแผนการหายใจทผี่ ดิ ปกติใหร ายงานแพทย
3.1.4.ความดันโลหิต (blood pressure = BP) ถา SBP > 220 mmHg หรือ DBP > 120 mmHg
(SBP = systolic blood pressure, DBP = diastolic blood pressure) วัด 2 ครง้ั หา ง
กัน 5 นาที ใหรายงานแพทย ทนั ที
3.1.5.ระดบั ความอ่มิ ตวั ของออกซิเจนทเี สน เลอื ดแดงสวนปลาย (SpO2) ให keep SpO2 >
94%
3.2. พจิ ารณา Basic life support/ Advanced life support
3.3. อาการแสดงทางระบบประสาท (neurological signs) ไดแก
3.3.1.ประเมินระดบั การเปลีย่ นแปลงของความรสู กึ ตัว
3.3.2.ขนาด รมู า นตา ปฏิกิริยาตอแสง

15 15

3.4. กาํ ลงั ของแขน ขา (motor power) มี 6 ระดับ grade 0-5
3.5. การประเมินระดับความรุนแรงของโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน (จาก National

Institutes of Health Stroke Scale : NIHSS) ประเมินโดยแพทยหรือพยาบาล แลวแตบรบิ ท
ของโรงพยาบาล
4. รายงานแพทยท ันทใี นกรณตี อ ไปนี้
4.1. ผูปว ยทีม่ อี าการแสดงตามการซกั ประวัตขิ อ ท่ี 1
4.2. สญั ญาณชพี และอาการแสดงทางระบบประสาทผิดปกติ (ตอ งรายงานภายใน 4 นาท)ี ไดแ ก
4.2.1. ระดบั ความดนั โลหติ SBP ≥ 185 mmHg, DBP ≥ 110 mmHg
4.2.2. ระดับความอมิ่ ตัวของออกซเิ จนทีเ่ สนเลือดแดงสว นปลาย (SpO2) < 94% หรือ ผปู วยทม่ี ี

ภาวะ cyanosis
4.2.3. ระดับความรสู กึ ตวั GCS ≤10 คะแนน
4.3. ผลการตรวจทางหอ งปฏบิ ตั ิการผิดปกติ เชน ระดบั นํา้ ตาลในเลือด ≤ 50 mg/dL หรือ น้ําตาลใน
เลือด ≥ 400 mg /dL
4.4. อาการอน่ื ๆ เชน อาการเจบ็ แนนหนา อก ชัก เกร็ง กระตุก เหนื่อยหอบ เปนตน
5. สงตรวจวนิ ิจฉัยโรคตามแผนการรกั ษา เชน
5.1. สง ตรวจทางหองปฏบิ ัตกิ าร DTX, BS, CBC, BUN, Cr, Electrolyte, Coagulogram (PT, INR)
5.2. การสง ตรวจ EKG เพื่อวินจิ ฉยั ความผดิ ปกติของคล่ืนไฟฟา หวั ใจ เชน AF VF VT เปนตน
5.3. สง ตรวจพิเศษ CT brain non contrast
6. แพทยพิจารณาให/ไมใ หย าละลายลม่ิ เลอื ดทางหลอดเลอื ดดําภายใน 4.5 ช่ัวโมงหลังเกดิ อาการ ขึ้นอยู
กับขอบงชี้และขอหามของการใหยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดําภายใน 4.5 ช่ัวโมงหลังเกิด
อาการภายใตดุลยพินิจของแพทยผูใหการรักษาและผูปวยและญาติที่ชอบธรรมตามกฎหมายลง
ลายมือช่ือใหความยินยอมในการรักษา ซึ่งในการใหยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดําภายใน 4.5
ชั่วโมง หลังมอี าการ สถาบัน National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS)
ไดกําหนดระยะเวลาสําหรับการบริหารจัดการต้ังแตผูปวยมาถึง หองฉุกเฉิน และการใหยา
thrombolytic agent ในผปู ว ยโรคหลอดเลอื ดสมองตบี หรอื อดุ ตนั ระยะเฉียบพลันใหมปี ระสิทธิภาพ
ดังตารางตอไปน้ี
Table 1. Emergency Department - Based Care

Action Time
Door to physician ≤ 10 minutes
Door to stroke team ≤ 15 minutes
Door to CT initiation (ไดร บั การทํา CT) ≤ 25 minutes
Door to CT interpretation (รายงานผล) ≤ 45 minutes
Door to drug ≤ 60 minutes
Door to stroke unit admission
≤ 3 hours

16 16

Key Word and Goal Stroke Fast Track

1. Act Fast Positive
2. ซกั ประวตั ิ Onset Stroke เขา เกณฑ Stroke Fast Track หรอื ไม
3. รายงานแพทยเ จา ของไขด ว นภายใน 10 นาที
4. สงปรึกษาแพทยอ ายุรกรรมภายใน 15 นาที
5. Assess: V/S, N/S
6. พจิ ารณา
6.1. Basic life support / Advanced life support
6.2. Blood examination : DTX, BS, CBC, BUN, Cr, Electrolyte, Coagulogram
6.3. EKG, ตดิ ตอทํา CT brain
6.4. On IVF, on N.S.S. lock
7. ประสานงาน : ICU
N/S V/S LAB Nursing
- GCS ≤10 - BP: SBP > 220 mmHg or - DTX, BS, CBC, BUN, Cr, - Keep SpO2 > 94% prevent
DBP > 120 mmHg then Electrolyte, Coagulogram cytotoxic edema
Repeat in 5 min (PT, INR)
IICP - T: ≥ 37.5oC - BS ≤ 50 or ≥ 400 mg /dL - Bed rest Reduce O2 used
- P: < 60 or >100/min - EKG: AF VF VT - NPO
- Aspirate Risk: Low Fowler's
position 15o - 30o
- R: < 16 or > 20/min or - CT brain non contrast - Pressure sore
Abnormal Breathing - UTI
- Re-habitation
- PT
- Dysphagia Swallowing
training

ใหรายงานแพทยท นั ที

17 17

บรรณานุกรม

จุฑาทพิ ย เทพสุวรรณ วนี ัส ลีฬหกุล และทิพา ตอสกุลแกว The Effects of Recurrent Prevention
Program for Stroke Patients at a Tertiary Level Hospital in Nakhon Pathom Province.
วารสารสมาคมโรคหลอดเลือดสมองไทย. 2018;17(1): 5-16

ดามพันธ นลิ ายน การดแู ลรักษาภาวะ TRANSIENT ISCHEMIC ATTACK (TIA) วารสารพยาบาลตํารวจ

2560; 9(1):106-113

ทศั นีย ตันตฤิ ทธิศกั ดิ์.แนวทางการรกั ษาผูปวยโรคหลอดเลอื ดสมอง สําหรบั แพทย. สถาบันประสาทวิทยา
กรมการแพทย กระทรวงสาธารณสุข; 2550.

นลินี พสุคนั ธภคั , สายสมร บรสิ ทุ ธ,์ิ วนั เพ็ญ ภญิ โญภาสกลุ . แนวทางการพยาบาลผปู วยโรคหลอดเลอื ดสมอง
สาํ หรับพยาบาลทั่วไป. สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย กระทรวงสาธารณสขุ ; 2559.

พรรณวลยั ผดุงวณิชยกลุ โรคหลอดเลอื ดสมอง (stroke). ออนไลนh ttp://www.med.nu.ac.th/dpMed/

fileKnowledge/106_2017-08-19.pdf เขาถึงได 31 ธนั วาคม 2561

ภาควชิ าวสิ ญั ญวี ิทยา คณแพทยศาสตรศ ริ ิราชพยาบาล.(2558). แนวทางปฏบิ ตั เิ ร่ือง: การประเมนิ และการดแู ล
ผูป วยทีไ่ ดร บั ยาตานการ ทางานของเกลด็ เลอื ดและยาปองกนั การแขง็ ตวั ของเลอื ดในชว งกอ นการ
ผาตัด. มปท. กรงุ เทพฯ

โรงพยาบาลแพร. แนวทางการดูแลรกั ษาผูปวย โรคหลอดเลือดสมอง สาหรบั เจา หนาท่ีในโรงพยาบาลชมุ ชน
และ โรงพยาบาลสง เสรมิ สุขภาพประจําตาํ บล. มปท.2560

โรงพยาบาลสระบรุ ี คมู อื แนวทางการดแู ลการบั -สง ตอ-รบั กลับ เครอื ขายบรกิ ารโรคหลอดเลือดสมอง เขต 4
มปท. สระบรุ ี

ศูนยโรคหลอดเลอื ดสมอง โรงพยาบาลศริ ิราช. สถานการณป จจุบนั ของโรคหลอดเลอื ดสมอง. ออนไลน

http://www.si.mahidol.ac.th/sidoctor/e-pl/admin/article_files/1256_1.pdf
เขาถงึ ได 31 ธันวาคม 2561

สวิง ปน จัยสหี  นครชยั เผอ่ื นปฐมและกุลพฒั น วีรสาร. แนวทางเวชปฏบิ ตั ิโรคหลอดเลือดสมองแตก สําหรับ
แพทย. สถาบนั ประสาทวทิ ยา กรมการแพทย กระทรวงสาธารณสขุ ; 2556.

สริ ริ ัตน ลีลาจรสั * จริยา วริ ฬุ ราช. โรคหลอดเลอื ดสมอง: การใหก ารพยาบาลและคาํ แนะนําแกผปู วย Stroke:
Nursing Care and Advice. วารสารพยาบาล. 2550; 21(3) : 80-93.

สุรพันธ สทิ ธิสขุ .แนวทางเวชปฏบิ ตั ิสําหรบั ดูแลผูปว ยภาวะหวั ใจเตน ผิดจงั หวะชนดิ Atrial fibrillation ใน
ประเทศไทย.--กรงุ เทพฯ : สมาคมแพทยโ รคหัวใจแหง ประเทศไทยในพระบรมราชปู ถมั ภ, 2555.

เสาวลกั ษณ กองนลิ . การพยาบาลผูปว ยโรคหลอดเลอื ดสมองตีบ. วารสารสมาคมเวชศาสตรป องกนั แหง
ประเทศไทย 2557;4(1):90-97.

https://www.sirirajstrokecenter.org/2018/539.html

18 18

ภาคผนวก

แนวทางการประเมินผูปว ยทางระบบประสาท
(Neurological assessment)

1. ประเมินระดบั การเปล่ียนแปลงของความรสู ึกตวั
1.1. โดยใช Glasgow coma scale (GCS) ซ่ึงมคี ะแนนรวมสงู สุด = 15 คะแนน

การลืมตา (eye opening) - ลืมตาไดเอง 4 คะแนน
- ลืมตาเมื่อเรยี ก 3 คะแนน
- ลมื ตาเมื่อรสู กึ เจบ็ ปวด 2 คะแนน
- ไมลมื ตาเลย 1 คะแนน
5 คะแนน
การตอบสนองตอ การเรียกหรอื การพดู (verbal) - พดู คยุ ไดไ มสับสน 4 คะแนน
- พูดคุยไดแตส บั สน 3 คะแนน
- พดู เปนคํา ๆ 2 คะแนน
- สงเสยี งไมเปน คําพูด 1 คะแนน
- ไมออกเสยี งเลย 6 คะแนน
5 คะแนน
การเคลอื่ นไหวที่ดที ส่ี ดุ (movement) - ทาํ ตามคําสัง่ ได 4 คะแนน
- ทราบตาํ แหนง ทเี่ จบ็ 3 คะแนน
- ชักแขน ขาหนีเม่ือเจบ็ 2 คะแนน
- แขนงอผดิ ปกติ 1 คะแนน
- แขนเหยยี ดผิดปกติ
- ไมเคลื่อนไหวเลย
หมายเหตุ : ลมื ตาโดยไมม ี Response เลย ให 1 คะแนน
: ถาใสท อชวยหายใจใส VT
: การประเมนิ แขนขา ใหประเมนิ แขนขาขางท่ดี ที ส่ี ุด
1.2. ขนาดรมู านตา และปฏิกริ ิยาตอ แสง

หมายเหตุ : การประเมนิ ขนาดของรมู านตา ประเมินขนาดของรมู านตากอ นรูมานตากระทบแสงไฟ
ฉาย โดยใหบนั ทกึ ตวั ยอ ดงั น้ี
R = react to light normal หมายถึง มีปฏกิ ริ ิยาตอแสงไฟฉาย
S = sluggish หมายถึง มปี ฏกิ ริ ยิ าตอ แสงไฟฉายชา
N = no react to light หรอื F= Fixed หมายถึง ไมมปี ฏกิ ิรยิ าตอแสงไฟฉาย
C = close หมายถงึ เมอื่ ตาปด

19 19

1.3 กําลังของแขน ขา (Motor power) มี 6 ระดบั Grade 0-5
- Grade 0 หมายถึง ไมมีการเคลอื่ นไหว
- Grade 1 หมายถึง กระดกิ นิ้วได
- Grade 2 หมายถงึ ขยับไดตามแนวราบ
- Grade 3 หมายถึง ยกแขนตา นแรงไมได
- Grade 4 หมายถงึ ยกแขนตา นแรงไดเลก็ นอย
- Grade 5 หมายถงึ กาํ ลงั ปกติ

หมายเหตุ : ตอ งประเมนิ แขน ขา ทัง้ 2 ขาง

1.4 สัญญาณชพี
1.4.1 อณุ หภูมริ างกาย (temperature = T) ถา T ≥ 37.5 องศาเซลเซยี ส ใหร ายงานแพทย
1.4.2 ชีพจร (pulse = P) ถา P < 60 คร้งั ตอนาที หรือ > 100 ครงั้ /นาที ใหร ายงานแพทย
1.4.3 อัตราการหายใจ ( RR = respiratory rate) ถา RR < 16 ครั้ง/นาที และ > 20 คร้ัง/นาที
หรือ แบบแผนการหายใจที่ผิดปกตใิ หร ายงานแพทย
1.4.4 ความดันโลหติ (blood pressure = BP) ถา SBP > 220 mmHg หรือ DBP > 120 mmHg
(SBP = systolic blood pressure, DBP = diastolic blood pressure) วัด 2 คร้ัง หาง
กัน 5 นาที ใหรายงานแพทย ทนั ที
1.4.5 ระดับความอิ่มตัวของออกซิเจนทเี สน เลอื ดแดงสว นปลาย (SpO2) ให keep SpO2 > 94%

2 สังเกตและบันทึกอาการแสดงของภาวะความดันในกะโหลกศีรษะสูง (Increased intracranial
pressure: IICP) เชน ระดบั ความรสู ึกตวั เปลีย่ นแปลง ปวดศรี ษะ คล่นื ไส อาเจียนอยางรุนแรง ตาพรา มวั
ชกั เกรง็ กระตุก และ ลกั ษณะการหายใจทผ่ี ดิ ปกติ pulse pressure กวา ง (SBP-DBP > 60 mmHg) ถา
พบอาการดังกลา วใหรายงานแพทย ทนั ที พรอ มมกี ารบรหิ ารจดั การชว ยเหลอื โดยการจัดทานอนศีรษะสูง
30 องศา จัดใหศีรษะอยใู นแนวตรง หลกี เลีย่ ง การพับ งอ หรอื บิดเอยี งศรี ษะ หลกี เลี่ยงการงอขอ สะโพก
มากกวา 90 องศา หลีกเล่ียงการกดทับ หลอดเลือดบริเวณ คอ เชน การใส hard collar, soft collar
หลีกเลี่ยงการผกู ทอชว ยหายใจ หรือ tracheostomy tube ทีแ่ นน เกนิ ไป ดูแลทางเดนิ หายใจใหโลง

3 สังเกตอาการ progressive stroke, complete stroke และ recurrent stroke เชน แขนขา ชา
ออ นแรง ขางใดขา งหนง่ึ ปากเบ้ียว พดู ไมช ัด พูดไมได หรือฟง ไมเขาใจเพิม่ มากข้นึ

4 ซักประวัติเก่ียวกับปจจัยเส่ียงที่ชวยสนับสนุนการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง เชน ความดันโลหิตสูง
เบาหวาน โรคหัวใจ ไขมนั ในเลอื ดสงู สูบบุหรี่ ดมื่ แอลกอฮอล เปนตน

5 การตรวจรางกาย ใชแบบประเมิน NIHSS เพ่ือประเมนิ ระดับความรนุ แรงของโรคหลอดเลือดสมองตีบ
หรือ อดุ ตัน ประเมนิ โดยแพทยหรอื พยาบาล แลวแตบรบิ ทของโรงพยาบาล

20 20

Neurological Observation Sheet

21 21

แนวทางการสง ตอ โรงพยาบาลทม่ี ีศกั ยภาพสงู กวา
กรณที แ่ี พทยพ ิจารณาความจาํ เปน ในการสง ตอ ผูปวยโรคหลอดเลือดสมอง ไปสถานบริการทมี่ ี
ศกั ยภาพสูงกวา และสามารถใหก ารบรกิ ารการรกั ษาโรคหลอดเลือดสมองตบี อดุ ตนั ดวยการฉีดยาละลายลิ่ม
เลือดทางหลอดเลือดดําพยาบาลทดี่ ูแลควรศึกษาเก่ียวกบั สถานบรกิ ารทเ่ี ก่ยี วขอ งหรอื ใกลเ คยี ง รวมทัง้ วางแผน
กิจกรรมทางการพยาบาลทเ่ี หมาะสม กอนมกี ารเคลื่อนยายผปู วย

กจิ กรรมการพยาบาล
1. ใหขอมลู แกผปู วย/ญาติ ถึงแผนการรักษาที่แพทยระบไุ วในเวชระเบียน และใหพ บแพทยเ พอื่ อธบิ าย
ถงึ ความจาํ เปน ที่ตองสง ตอไปรกั ษายังสถานบรกิ ารทม่ี ศี ักยภาพสงู กวา และเปดโอกาสใหผ ปู วย/ญาติ
มสี ว นรว มในการตัดสินใจในการรกั ษาพยาบาล
2. การเตรยี มการสง ตอ
2.1 รายงานสง ตอ อาการของผปู ว ยเพอ่ื การดูแลรักษาตอ เน่ือง
2.2 เตรยี มอปุ กรณทจ่ี ะตอ งตดิ ตวั ไปกับผูป ว ยและอุปกรณสาํ หรบั การเคล่ือนยายท่ถี ูกตอง เพอ่ื ความ
ปลอดภยั ของผูปวย เชน เตรยี มอุปกรณและใหออกซเิ จนระหวางการเคล่ือนยา ย ในกรณีผปู วยมี
อาการภายใน 72 ชั่วโมง เพ่ือปองกนั Cytotoxic edema คือเปนการบวมของสมองทเ่ี กิดจาก
การสะสมของเหลวภายในเซลล (intracellular accumulation) มักเกิดในกรณีที่มีการบาดเจ็บ
ของเซลล (cellular injury) เชน การขาดเลือดหรือออกซิเจนของสมอง (Generalized
hypoxic/ ischemic injury)
2.3 เตรยี มผปู วย บคุ ลากร พาหนะ และขอ มลู เอกสารที่เก่ียวขอ งในการสง ตอ
2.4 ใหข อมูลเก่ยี วกับการรักษาพยาบาล และคา รักษาพยาบาล
2.5 สง ตอ ผูป ว ยและญาติ พรอ มแบบฟอรม /เอกสารการสง ตอ ของแพทย

22 22

แนวทาง/ปฏบิ ตั ทิ ่เี กีย่ วขอ งสาํ หรบั ผปู วยโรคหลอดเลือดสมอง
1. แนวทางพยาบาลโรคหลอดเลือด

สมอง สาํ หรับพยาบาลทว่ั ไป

แนวทางการสงเสริมการกลนื อยา ง QR code
ปลอดภยั ในผปู ว ยโรคหลอดเลอื ด QR code
สมองที่มภี าวะกลนื ลําบาก สาํ หรบั
พยาบาล
แนวทางการรักษาโรคหลอดเลอื ด
สมองตีบหรืออุดตนั สําหรั บแพทย

QR code

23

24