Upacara Tradisi Tunggul Wulung

Sumber: https://bit.ly/3Sj8st4
1 |Upacara Tradisi Tunggul Wulung

Prosesi Upacara Tradisi Tunggul Wulung

Dening: Tika Parameswari

Upacara Tunggul Wulung inggih

menika salah satunggal upacara adat

tradisi ing Kabupaten Sleman mliginipun

ing Desa Sendang Agung. Sejarah

upacara Tunggul Wulung inggih menika

napak tilas Ki Ageng Tunggul Wulung

ingkang taksih tus bangsawan saking

nagara Majapahit, amargi nagara

Majapahit ambruk. Ki Ageng Tunggul

Wulung saha ingkang garwa Raden Ayu

Gadhung Mlati tuwin para abdinipun

nglampahi laku ngantos dumugi Sendang Gb 1 Ki Ageng Tunggul Wulung

Laman:https://www.kuwaluhan.com/20

Beji dusun Diro. 19/06/kisah-legenda-asal-usul-tunggul-
wulung.html

Ing sawijining dalu, dinten Jumat Pon, Ki Ageng Tunggul

Wulung nindakaken tirakat ing sangandhapipun wit Timoho ingkang

caket kaliyan kali Progo, sareng kaliyan garwa, para abdi, tuwin para

kewanipun, kados ta manuk perkutut, gemak, macan gembong, macan

putih, naga ijo, naga ireng, saha pitik jago wiring kuning. Ing tirakat

menika sadaya mukswa (ical saraganipun). Salajengipun awit

pamanggihipun tiyang Walanda dhateng juru kunci Nyai

Kriyoleksono, patilasan Ki Ageng Tunggul Wulung dipundamelaken

kijing minangka pralambang makamipun.

Ngantos samenika, upacara Tunggul Wulung taksih dipunadani
dening masarakat saha pamarentah wonten ing wewengkon Minggir.
Upacara kasebut minangka upacara pangeling-eling dhateng Ki Ageng
Tunggul Wulung saha upacara resik desa kangge masarakat Sendang
Agung tuwin sakiwa tengenipun. Kejawi menika upacara Tunggul

2 |Upacara Tradisi Tunggul Wulung

Wulung ugi dipuntindakaken

minangka raos syukur

masarakat ngengingi asilipun

tetanen ingkang sae. Upacara

menika katindakaken dinten

Jumat Pon ing wulan Agustus.

Urutanipun prosesi kanthi

mendhet toya pawitra saking

Sendang Beji dinten Kemisipun

Gb.2 Mendhet toya saking Sendang Beji dening tetua kanthi kairing

Laman:https://sseratan.blogspot.com/2018/07/ prajurit Tunggul Wulung. Toya
sendan-beji sendangmulyo.html
dipunlebetaken kendhi, lajeng

dinten Jumat ipun toya dipunbekta tumuju ing petilasan Ki Ageng

Tunggul Wulung. Toya minangka sarana ingkang dados pralambang

kesuburan ing wewengkon Minggir.

Acara kalajengaken pasamuan utawi pagelaran uyon-uyon
mawarni tontonan kados ta karawitan, tari, drama saha tembang. Uyon-
uyon menika kagelar dinten Kemis ndalu malem Jumat Pon ing
pendhapa juru kunci petilasan Ki Ageng Tunggul Wulung. Uyon-uyon
pralambang upacara tradisi Tunggul Wulung sampun kawiwitan saha
sarana pangundang dhateng masarakat kangge ndherek mriksani acara
kasebut.

Prosesi kalajengaken kirab
budaya, kirang langkung tabuh 13.00,
kirab tumuju Bale Desa Sendangagung
kadherekaken dening para bregada,
mawi busana ingkang beda-beda. Prosesi
kirab kawiwitan kanthi nyaosaken
pusaka Ki Ageng Tunggul Wulung
dhateng ingkang kapatah dhawuh.
Paserta kirab inggih menika bregadha, Gb 3. Nyaosaken Pusaka
kasepuhan, pangarsa desa ing Laman: https://bit.ly/3Sj8st4
Kapanewon Minggir, pangarsa dusun ing Kelurahan Sendangagung,

3 |Upacara Tradisi Tunggul Wulung

kang bekta pusaka, sesaji tuwin
asilipun bumi, saha muspika.
Gunungan asilipun bumi arupa
jangan-jangannan, saha woh-wohan
Kirab saking desa Sendangagung
tumuju petilasan Ki Ageng Tunggul
Wulung. Kirab minangka pangiring
sarana prasarana ing upacara tradisi
menika.

Gb. 4 Bregada Tunggul Wulung
Laman:https://journal.uny.ac.id/index.php/w

uny/article/view/3534

Sasampunipun arak-arakan

kirab dumugi ing petilasan, prosesi

kalajengaken kendhuri. Kendhuri

dipunpangarsani dening juru kunci

kadherekaken arakan kirab saha

masarakat. Kedhuri minangka

sarana dedonga dhumateng Gusti Gb. 5 Kirab upacara Tunggul Wulung
Laman: https://bit.ly/3Sj8st4
awit sih kanugrahanipun tuwin

pakurmatan dhateng leluhur nun

inggih Ki Ageng Tunggul Wulung.

Prosesi salajengipun inggih

menika nggrayah gunungan.

Masarakat sami rebutan wulu wetu

asilipun bumi kados ta jejanganan,

saha woh-wohan, minangka

pralambang kaslametan sinten

kemawon ingkang kasil mendhet

asilipun bumi menika.

Sasampunipun nggrayah

gunungan,prosesi dipunlajengaken

Gb 6. Ngrayah Gunungan pagelaran tari tayub. Tari tayub
Laman:https://www.antarafoto.com/mudik/v1505480 menika kabagi dados kalih sesi,
ingkang sepisan tari tayub sakral
101/upacara-adat-tunggul-wulung

4 |Upacara Tradisi Tunggul Wulung

lan sesi kalihipun tari tayub kangge

hiburan dhateng masarakat. Tari

tayub saged dipunpriksani ing

pendhapa dalemipun juru kunci

ingkang dipundamel kados

panggung. Panarya tarub sakral

namung satunggal tiyang setri,

gendhing pangiringipun ugi boten

pareng dipuntabuh sembarangan

wekdal. Tari tayub sakral tuwin

gendhing pangiringipun minangka Gb 7. Tari Tayub
Laman: https://bit.ly/3Sj8st4

pralambang kangge pakurmatan

dhateng leluhur.

Prosesi upacara Tunggul Wulung dipunpungkasi kanthi

ngawontenaken pagelaran ringgit wacucal sawengi dheg. Pagelaran

menika mendhet lakon Sri Mulih tegesipun konduripun Dewi Sri. Lakon

Sri Mulih dipunpilih minangka pralambang nagari kang tentrem kreta

raharja. Pagelaran ringgit wacucal saged dipunpriksani ing pendhapa

dalemipun juru kunci.

Sadaya kalawau minangka urut-urutanipun prosesi upacara

Tunggul Wulung. Ananging, sadaya tata rantamaning adicara boten

saged ical saking pambiyantunipun pamarentah saha masarakat ing

tlatah Sendangagung Minggir. Upacara tradisi Tunggul Wulung

samenika sampun katetepaken dening pamarentah Kabupaten Sleman

minangka salah satunggal wisata tradisi ing Yogyakarta. Upacara

menika ugi saged narik kawigatosan masarakat lokal tuwin manca

kangge mriksani prosesinipun. Kejawi menika, kanthi dipunwontenaken

upacara Tunggul Wulung saged ngindhakaken pagesangan masarakat

sakiwa tengenipun, kados ta saged ngindhakaken sosial saha ekonomi,

mbikak papan padamelan, saha ngindhakaken raos tulung tinulung ing

masarakat.

5 |Upacara Tradisi Tunggul Wulung