สวนและต้นไม้ 2564

รา้ นสวนศิลป์ (สับปะรดสี) ตลาดนดั จตุจักร โครงการ 22 (081-9831755)
ขอบคณุ อ.ทยา เจนจิตตกิ ุล ที่ให้ความกรณุ าตรวจสอบความถูกต้องและเพิ่มเติมข้อมูลช่อื ตน้ ไม้

ลักษณะของตน้ ไม้ให้ถูกต้อง และเปน็ ปัจจบุ ัน

49 สวนและต้นไม้ 2564

นายไพรัตน์ ไพธรรมโชติวฒั น์
นักวิชาการเกษตรชำ�นาญการ
สห่ววั นหสนวา้ นสสวนาธพารระณนะคร2 ส�ำ นักงานสวนสาธารณะ

วิิสเทอเรีียจีีน (Wisteria
sinensis) ที่่�มีีช่่อดอกคล้้ายถั่่�ว
และกลิ่่น� หอมอ่่อนๆ ช่่วยเพิ่่ม�
ความนุ่่�มนวลโรแมนติิกให้้กัับ
ทุกุ พื้้น� ที่่�ในสวน มีีเฉดสีีหวานๆ
ที่ห�่ ลากหลาย นอกจากสีสี รรของ
ดอกไม้แ้ ล้้ว ลำ�ำ ต้น้ ยัังดููมีคี ุณุ ค่่า
จากรููปแบบการบิิดเปลืือกที่่�
เป็น็ ตะปุ่่�มตะป่ำ��ำ และมีใี บสีเี ขียี ว
ขนาดใหญ่่

สวนและต้นไม้ 2564 50

การบานดอก
บางครั้�งสีีของดอกวิิสเทอเรีียที่่�เป็็นที่�่รู้้�จัักมากที่่�สุุดก็็คืือสีีฟ้้า (Wisteria sinensis “Texas White”)
ลาเวนเดอร์์ แต่่วิสิ เทอเรียี ก็ม็ ีสี ีขี าว สีชี มพูู และสีมี ่่วงเช่่นกันั “เท็ก็ ซัสั ไวท์”์ ผลิิดอกสีีขาวตามชื่่�อ “ลููกดก”

(Wisteria sinensis “Prolific”) เป็น็
ดอกไม้้ที่่�มีีดอก สีีลาเวนเดอร์์
สีีฟ้้าลาเวนเดอร์์ “บลููแซฟไฟร์”์
(Wisteria sinensis “Blue Saphhire”)
มีีดอกสีีน้ำำ��เงิินอมม่่วง ทั้้�งหมด
มีีการเจริิญเติิบโตได้้ดีีในเขต
การปลููกพืืชเขตที่่� 5 ถึึง 8 ของ
กระทรวงเกษตรของสหรัฐั อเมริกิ า
(USDA Hardiness Zone Maps
คือื แผนที่บ�่่่งบอกให้ท้ ราบว่่าพืชื ใด
จะอยู่่�รอดได้้ในสภาพอากาศ
แบบใดในเขตและรััฐต่่าง ๆ ใน
ประเทศสหรััฐอเมริกิ า)

สายพันธ์ุ โดยมีีการเจริิญเติิบโตได้้ดีีใน บนเถาวัลั ย์ท์ ี่ท�่ อดยาวเช่่นเดียี วกับั
นอกจากดอกวิสิ เทอเรียี หลาก เขตการปลููกพืืชเขตที่่� 4 ถึึง 9 วิสิ เทอเรียี ของจีนี มักั จะออกดอก
สีแี ล้ว้ ยังั จะได้พ้ บกับั วิสิ เทอเรียี หลาย ของสหรัฐั อเมริกิ า ซึ่ง� ให้ด้ อกสีขี าว ไม่่แน่่นอน
สายพัันธุ์ �ให้้เลืือกซึ่ �งแต่่ละชนิิด สีีม่่วง สีีฟ้้าหรืือสีีชมพููอมม่่วง
มีีความต้้องการที่่�เพิ่่�มขึ้้�น ข้้อดีี สวนและต้นไม้ 2564
และข้อ้ เสียี ของต้น้ วิสิ เทอเรียี จีนี 51
(Wisteria sinensis) เป็น็ วิสิ เทอเรียี
ที่่�พบมากที่่�สุุดใน สหรััฐอเมริกิ า
เจริญิ เติบิ โตในเขต USDA 5 ถึงึ 8
และมีีสีีขาว สีีฟ้้า สีีม่่วงและ
สีีชมพูู ดอกวิิสเทอเรีียอเมริิกััน
(Wisteria frutescens) ให้้ดอก
สีไี ลแลคหรืือบุุปผาสีขี าว Hardy
ใน USDA โซน 6 ถึงึ 9 มีรี ููปแบบ
การเติบิ โตน้อ้ ยกว่่าวิสิ เทอเรียี จีนี
และควบคุมุ ได้ง้ ่่ายกว่่า วิสิ เทอเรียี
ญี่่ป�ุ่�น (Wisteria floribunda) เป็น็
สายพัันธุ์ �ที่่�ปรัับตััวได้้มากที่่�สุุด

สภาพการเจรญิ เติบโต

ให้้ดอกบานเร็็วขึ้้�นกว่่านี้้�ให้้ มีกี ารเจริญิ เติบิ โตของใบมากขึ้น�
เริ่�มจากต้้นพืืชที่่�ขยายพัันธุ์�ด้้วย และจะมีีดอกเพีียงไม่่กี่�ดอก
การปัักชำำ�หรืือหน่่อแทนที่่�จะ
ปลููกจากเมล็ด็ ปลููกวิสิ เทอเรียี ใน
แสงแดดจััด และหลีีกเลี่่�ยงปุ๋๋�ย
ไนโตรเจนในปริิมาณมาก รดน้ำ��ำ
ต้น้ ไม้อ้ ย่่างสม่ำ��ำ เสมอและให้ก้ าร
ดููแลรัักษาที่่�ดีี สำำ�หรัับเถาต้้นที่่�
สีขี องดอกของวิสิ เทอเรียี จะ หนัักจะเติิบโตมาก ควรตัดั แต่่ง
ไม่่เกี่�ยวข้้องหากพืืชไม่่ออกดอก กิ่ง� วิสิ เทอเรียี เป็น็ ประจำ�ำ ทุกุ ปีี เพื่่อ�
วิสิ เทอเรียี มักั จะบานช้า้ ในบางกรณีี ควบคุุมการเจริิญเติิบโตอย่่าง
อาจใช้้เวลา 10 ปีีขึ้ �นไป จึึงจะ รวดเร็็ว หลีีกเลี่่�ยงการตััดแต่่ง
ออกดอกเป็น็ ครั้ง� แรก เพื่่อ� กระตุ้�น กิ่ง� ไม้ม้ ากเกินิ ไป ซึ่ง� อาจกระตุ้�นให้้

เวลาบานดอก

นอกจากสีีแล้้ว ช่่วงเวลา การปลููกทั้้�งสองอย่่างร่่วมกััน ในช่่วงปลายฤดููใบไม้ผ้ ลินิ ้อ้ ยกว่่า
บานดอก เมื่่�อปลููกวิิสเทอเรีีย สามารถขยายฤดููกาลสำำ�หรัับ วิิสเทอเรีียพัันธุ์�อื่�นๆ ทำำ�ให้้เป็็น
วิิสเทอเรีียของจีีนและญี่่�ปุ่ �นจะ การให้ด้ อกได้เ้ ป็น็ เวลาหลายเดือื น ดอกไม้้ที่�่น่่าเชื่ �อถืือกว่่าปลููกใน
บานในช่่วงต้น้ ฤดููร้อ้ น ในขณะที่�่ เนื่่อ� งจากดอกวิสิ เทอเรียี อเมริกิ ันั พื้้น� ที่ท่� ี่่ม� ีคี วามเย็น็
วิสิ เทอเรียี อเมริกิ ันั จะบานในช่่วง บานในช่่วงปลายฤดููร้้อน จึึงมีี
ปลายฤดููร้้อนถึึงต้้นฤดููใบไม้้ร่่วง ความเสี่ย�่ งต่่อการเกิดิ น้ำ��ำ ค้า้ งแข็ง็

ศัตรขู องวิสเทอเรีย จะหลั่่�งน้ำ�ำ�หวานซึ่ �งเป็็นสารที่่�มีี ควรฉีีดพ่่นด้้วยสารเคมีีสำำ�หรัับ
แมลงมีีเกล็็ดแข็็ง แมลงมีี น้ำ��ำ ตาลที่�ท่ ำ�ำ ให้้เกิิดโรคและดึึงดููด กันั แมลง หรือื แนะนำ�ำ ให้ใ้ ช้แ้ มลง
เกล็็ดสองชนิิด แมลงตััวเล็็กๆ มดแมลงมีีเกล็็ดแข็็งอีีกชนิิดที่�่มีี นัักล่่าตามธรรมชาติิ เช่่น ครั่�ง
ที่่�มีีเปลืือกแข็็งโจมตีีเถาวััลย์์ สีเี ข้ม้ กว่่า ยังั กัดั กินิ อาหารจากลำ�ำ ต้น้ หรือื ตััวต่่อกาฝาก
วิิสเทอเรีีย แมลงเปลืือกแข็็ง โดยยึึดติิดกัับเถา เพื่่�อป้้องกััน
ชนิดิ อ่่อนที่ม�่ ีสี ีนี ้ำ��ำ ตาลอ่่อนปกคลุมุ แมลงมีีเกล็็ดแข็็งทั้้�งสองชนิิด
เมื่่อ� กินิ วิสิ เทอเรียี แมลงเกล็ด็ แข็ง็

ปญั หาของการใหด้ อก ดังั นั้้น� ควรซื้้อ� ต้น้ ที่ม�่ ีดี อกแล้ว้ เพื่่อ� ตาดอกของมันั จะเติบิ โตในฤดููกาล
วิสิ เทอเรีีย เป็น็ ไม้้ที่ม�่ ีีสีีสันั หลีกี เลี่ย� งความผิดิ หวังั ที่จ�่ ะดููดอก ถััดไปหลีีกเลี่ �ยงการปลููกเถาวััลย์์
สวยงาม แต่่การที่จ�่ ะให้ม้ ันั ออกดอก ตั้ง� แต่่เดือื นกรกฎาคมถึงึ กันั ยายน วิิสเทอเรีียในที่่�ร่่มเนื่่�องจากมััน
นั้้น� ยากด้ว้ ยเหตุผุ ลหลายประการ ควรให้้น้ำำ��วิิสเทอเรีียเป็็นพิิเศษ ต้อ้ งการแสงแดดจัดั จึงึ จะให้ด้ อก
ต้้นวิิสเทอเรีียบางต้้นใช้้เวลา ในช่่วงที่แ�่ ห้ง้ แล้ง้ เพราะเป็น็ ช่่วงที่�่
นานถึงึ 20 ปีี ในการให้ด้ อกครั้ง� แรก
52
สวนและต้นไม้ 2564

การตอ่ ก่งิ หรอื เสยี บก่ิงท่ลี ้มเหลว

การเชื่่�อมต่่อของเนื้้�อเยื่่�อและ
การรัักษาต้้นที่�่ได้้รัับผลกระทบ
จากอุุณหภููมิิที่่�สููงเกิินไปหรืือ
การดููแลที่�ไ่ ม่่เหมาะสมซึ่่�งนำ�ำ ไปสู่�่
การเป็็นโรคของพืืช เมื่่�อเกิิด
ความล้ม้ เหลวในการต่่อกิ่ง� พืชื จะ
ไม่่สามารถให้้สารอาหารที่�ท่ ำ�ำ ให้้
มีีการเจริิญเติิบโตได้้ดีีอีีกต่่อไป
เพื่่�อหลีีกเลี่่�ยงปััญหานี้้�ให้้เลืือก
ต้้นตอวิิสเทอเรีียที่�่มีีสุุขภาพดีี
เมื่่อ� วิสิ เทอเรียี ถููกขยายพันั ธุ์� ติิดกััน อาจเกิิดความล้้มเหลว สำ�ำ หรับั ปลููกและตรวจสอบการต่่อกิ่ง�
โดยการเสีียบกิ่่�ง ซึ่่�งเนื้้�อเยื่่�อ ในการต่่อกิ่่�งได้้ มีีสาเหตุุหลาย ของมันั ซึ่ง� ควรมีคี วามเข้า้ กันั ได้ด้ ีี
ท่่อน้ำ��ำ เลี้ย� งของพืชื สองชนิดิ เชื่อ� ม ประการของความล้้มเหลวใน และไม่่มีีผลเสีียต่่อยอดพัันธุ์�

โรคพืชที่พบ
ควรตรวจดููต้น้ วิสิ เทอเรียี เป็น็ ผลกระทบต่่อต้น้ วิสิ เทอเรียี ทำ�ำ ให้้ ได้ง้ ่่าย ควรซื้้อ� ต้น้ วิสิ เทอเรียี ชนิดิ
ประจำ�ำ เพื่่�อหาสััญญาณของโรค ใบไม้้เปลี่่�ยนสีีเป็็นจุุดๆ ไม่่มีี ต้า้ นทานโรคและกำ�ำ จัดั ทำ�ำ ลายต้น้
บางชนิดิ เช่่น โรคแคงเกอร์์ ที่ท�่ ำ�ำ ให้้ วิิธีีรัักษาไวรััสซึ่่�งแพร่่กระจาย ที่่�ติิดเชื้�อทัันทีี
ต้้นวิิสเทอเรีียถููกปกคลุุมไปด้้วย
ร่่องรอยของโรค จะมีสี ีเี ข้ม้ และ
ควรทำ�ำ ลายต้น้ ไม้เ้ มื่อ� ต้น้ พืชื ตายลง
เก็บ็ ต้น้ วิสิ เทอเรียี ที่แ�่ ข็ง็ แรงไว้้ เพื่่อ�
ป้อ้ งกันั ปัญั หาโรคแคงเกอร์์ โดย
ตััดส่่วนที่่�ติิดเชื้้�อของเถาออก
ทัันทีี นอกจากนี้้�เชื้้�อโมเซอิิค
ไวรัสั ที่พ�่ บบนต้น้ วิสิ เทอเรียี ยังั ส่่ง

สภาพการปลกู แดดจััดในดิินที่ม่� ีคี วามชื้้�น และ ไปบนต้้นไม้้ ซุ้้�มไม้้เลื้้�อย หรืือ
ขยายพัันธุ์ �วิิสเทอเรีียผ่่าน มีกี ารระบายน้ำ��ำ ได้ด้ ีี ปัญั หาหนึ่่ง� โครงสร้้างรองรับั ที่�่แข็็งแรง เช่่น
การเพาะเมล็็ดหรืือการปัักชำำ� ของการออกดอกคืือ การได้้รัับ ไม้เ้ นื้้อ� แข็ง็ หรือื ท่่อเหล็ก็ ชุบุ สังั กะสีี
การขยายพัันธุ์ �จากเมล็็ดจะใช้้ ปุ๋๋�ยไนโตรเจนที่�ม่ ากเกิินไปทำ�ำ ให้้ อย่่าปลููกต้น้ วิสิ เทอเรียี ใกล้บ้ ริเิ วณ
เวลานานประมาณ 10 ถึงึ 15 ปีี พืชื มีดี อกและใบน้อ้ ยลง วิสิ เทอเรียี ที่่�อาจอุุดตัันรางน้ำำ�� ได้้
ในการออกดอก วิิสเทอเรีียจะ จะเติิบโตได้้ดีีที่่�สุุดหากได้้เลื้้�อย
เจริิญเติิบโตได้้ดีีที่่�สุุดในช่่วง สวนและตน้ ไม้ 2564
53

การตดั แตง่ กงิ่ ท่เี หมาะสม

วิิสเทอเรีียบางชนิิดเติิบโตเร็็วกว่่าพัันธุ์ �อื่ �นๆ บานสะพรั่่ง� พร้อ้ มกันั ถือื เป็น็ ไฮไลท์ข์ องสวน ในช่่วง
วิสิ เทอเรียี จีนี มีแี นวโน้ม้ ที่จ�่ ะรุกุ รานมาก โดยทั่่ว� ไป ตั้้ง� แต่่กลางเดือื นเมษายนถึงึ กลางเดือื นพฤษภาคม
วิิสเทอเรีียสามารถบีีบรััดต้้นไม้้หรืือกิ่่�งไม้้รอบๆ ที่�่สวนนี้้�จะได้้ชมการจััดเรีียงต้้นไม้้และดอกไม้้สุุด
และมีนี ้ำ��ำ หนักั มากพอที่จ�่ ะทำ�ำ ลายโครงสร้า้ งรองรับั ตระการตา ซึ่่�งรวมไปถึึงต้้นวิิสเทอเรีียเก่่าแก่่
ที่่�ไม่่แข็็งแรง เริ่ �มตััดแต่่งกิ่่�งในต้้นฤดููใบไม้้ผลิิ อายุกุ ว่่า 130 ปีี หรือื อุโุ มงค์ด์ อกไม้ข้ าวยาว 80 เมตร
เพื่่�อควบคุุมการเจริิญเติิบโตและกำำ�จััดลำำ�ต้้นที่่� ความงดงามของดอกวิิสเทอเรียี ทำ�ำ ให้ส้ วนแห่่งนี้้�
ไม่่เหมาะสมออกไป มัักเนืืองแน่่นไปด้้วยผู้ �คนในช่่วงไฮซีซี ั่ น�

สวนดอกไม้้ Ashikaga Flower Park สำำ� ห รัั บ ใ น ปร ะ เ ทศ ไ ท ย มีี ผู้้�ส น ใจ พัั น ธุ์ � ไ ม้้
ในจังั หวัดั โทะชิกิ ิิ (Tochigi) เป็น็ หนึ่่ง� ในสถานที่ช�่ มดอก ชนิิดนี้้�และเริ่ �มมีีการปลููกต้้นอ่่อนของวิิสเทอเรีีย
วิิสเทอเรีียที่่�ดีีที่่�สุุดในประเทศญี่่�ปุ่�น สวนแห่่งนี้้� กัันบ้้างแล้้ว แต่่ผลการเจริิญเติบิ โตจะเป็น็ อย่่างไร
ถููกแต่่งแต้้มไปด้้วยสีีสัันจากดอกไม้้นานาพัันธุ์ � จะมีีดอกสวยงามเหมืือนในเขตอบอุ่่�นหรืือไม่่
ตลอดทั้้ง� ปีี และต้น้ วิสิ เทอเรียี กว่่า 350 ต้น้ ที่อ�่ อกดอก คงต้้องรอคอยกัันต่่อไป

ท่ี มา https://homeguides.sfgate.com/wisteria-colors-71938.html
เวบ็ www.ashikaga.co.jp/english/index.html

สวนและตน้ ไม้ 2564 54

ชวี ติ วถิ ีใหม่.....
กินสมุนไพรต้าน
โควิด-19

นนกาั งวสชิ าาวกชาลรลเกดษาตสราชม�ำ นพานั ญพกวางร
ส�ำ นักวจิ ัยพฒั นาเทคโนโลยชี ีวภาพ กรมวิชาการเกษตร

ในสภาพสถานการณ์ป์ ัจั จุบุ ันั ที่พ�่ วกเราทุกุ คน เศรษฐกิจิ ตกต่ำ��ำ ทั่่ว� โลก และอีีกนานาสารพัดั ปัญั หา
ทั่่�วโลกกำำ�ลัังเผชิิญหน้้าอยู่่�นี้้� อาจกล่่าวได้้ว่่า ที่เ�่ กิดิ ขึ้้น� ในสภาวะ “สงครามโควิดิ -19” นี้้� ถึงึ เวลาแล้ว้
พวกเราเหล่่ามวลมนุุษยชาติิทั่่�วโลกกำ�ำ ลัังตกอยู่�ใ่ น ที่่�เราทุุกคนต้้องร่่วมรบไปด้้วยกััน การรบครั้�งนี้้�
สภาวะสงคราม แต่่สงครามในครั้ง� นี้้ม� ิไิ ด้เ้ ป็น็ การต่่อสู้� ต้้องอาศััยความร่่วมมืือจากทุุกคน เราอาจจะ
กัับมนุุษย์์ด้ว้ ยกันั เอง แต่่ทว่่าพวกเราทุุกคนกำ�ำ ลััง ไม่่ใช่่นักั รบแนวหน้า้ แต่่พวกเราคือื ทหารกองหนุนุ
เผชิิญหน้้ากัับเหล่่าศััตรููที่่�เรามองไม่่เห็็น นั่่�นคืือ ที่่�จะร่่วมรบเคีียงบ่่าเคีียงไหล่่ไปกัับเหล่่านัักรบ
เหล่่าเชื้ �อโรคตััวร้้ายที่่�สร้้างความเดืือดร้้อนไปทั่่�ว แนวหน้า้ เพื่่อ� ช่่วยทำ�ำ ให้ส้ งครามครั้ง� นี้้ย� ุตุ ิไิ ด้เ้ ร็ว็ ขึ้น�
ทุกุ หนทุกุ แห่่ง ผู้�คนเจ็บ็ ป่ว่ ยล้ม้ ตายเป็น็ จำ�ำ นวนมาก

มาท�ำ ความรูจ้ กั “โควิด-19” กนั เถอะ

“รู้�เขา รู้�เรา รบร้อ้ ยครั้ง� ชนะร้อ้ ยครั้ง� ” ยังั เป็น็ เป็็นต้้นมา “โควิิด-19 (COVID-19)” เป็็นชื่่�อย่่อ
สำำ�นวนที่่�ใช้้ได้้ดีีเสมอตั้้�งแต่่อดีีตมาจนถึึงปััจจุุบััน อย่่างเป็็นทางการที่่�องค์์การอนามััยโลก (World
ดังั นั้้น� ถ้า้ เราจะต้อ้ งสู้้�กับั โควิดิ -19 เราก็ต็ ้อ้ งเรีียนรู้� Health Organization ; WHO) ประกาศเมื่่�อวัันที่่�
เกี่ย�่ วกับั โควิดิ -19 ก่่อนว่่ามีีที่ม�่ าที่ไ�่ ปอย่่างไร โควิดิ -19 12 กุมุ ภาพันั ธ์์ 2563 สำ�ำ หรับั ใช้เ้ ป็น็ ชื่อ� เรีียกโรคติดิ เชื้อ�
นั้้น� เป็น็ ชื่อ� ที่ค�ุ่้�นหููและคุ้�นตาเราเป็น็ อย่่างมาก เนื่่อ� งจาก ไวรัสั โคโรนาสายพันั ธุ์�ใหม่่ 2019 ซึ่ง�่ ชื่อ� “COVID-19”
เป็็นชื่่�อที่่�เราเห็็นและได้้ยิินสื่่�อในทุุกๆ ช่่องทาง นั้้�นย่่อมาจาก “coronavirus disease starting in
กล่่าวถึึงบ่่อยๆ นัับตั้้�งแต่่ปลายปีี พ.ศ. 2562 2019” หรือื โรคไวรัสั โคโรนาที่เ�่ ริ่ม� ต้น้ ในปีี ค.ศ. 2019

55 สวนและต้นไม้ 2564

โดยตัวั อักั ษร “CO” มาจากคำ�ำ ว่่า
“Corona” ส่่วน “VI” มาจากคำ�ำ ว่่า
“Virus” และ “D” มาจากคำำ�ว่่า
“Disease” ส่่วนเลข “19” มาจาก
เลขปีี ค.ศ. 2019 ซึ่่�งเป็็นปีีที่่�
ไวรัสั โคโรนานี้้�ระบาด โควิิด-19
เป็็นเชื้้�อไวรััสกลุ่่�มโคโรนาที่่�มีี
การค้น้ พบใหม่่ ซึ่ง� ไม่เ่ คยมีรี ายงาน
การติดิ เชื้อ� ไวรัสั ชนิดิ นี้้ม� าก่่อนในคน ลักษณะโครงสรา้ งของอนภุ าคไวรัสโคโรนา “โควดิ -19”
พบครั้ง� แรกที่่เ� มืืองอู่ฮ่�ั่�น มณฑล (ท่ี มา: httpsv:i/r/uws-wpwar.tfriceleep-siktr.cuoctmur/efr_e1e1-v2e5c2t0o8r/9d.ihatgmra)m-corona-

หููเป่ย่ ์์ สาธารณรััฐประชาชนจีีน มงกุุฎนั่่�นเอง เชื้้�อไวรััสชนิิดนี้้� เชื้�อไวรััสโคโรนาในตระกููลเบต้้า
ในช่่วงปลายปีี ค.ศ. 2019 หรืือ มีีสารพัันธุุกรรมเป็็น RNA มีี โคโรนาไวรัสั (Betacoronavirus)
ช่่วงประมาณปลายปีี พ.ศ. 2562 เปลืือกหุ้้�มด้้านนอกที่่�ประกอบ กลุ่ม� ไลน์เ์ อจบีี (Lineage B) ที่ก�่่่อ
นั่่�นเอง ไปด้้วยโปรตีีนคลุุมด้้วยกลุ่่�ม ให้เ้ กิดิ โรคในคน โดยเรียี กชื่อ� ว่่า
ไวรัสั โคโรนา (Coronavirus) คาร์โ์ บไฮเดรตและไขมันั เป็น็ ปุ่่�มๆ “SARS-CoV-2” เนื่่อ� งจากเมื่อ� ทำ�ำ การ
เป็็นไวรััสที่่�ถููกพบครั้�งแรกในปีี ยื่่�นออกมาจากอนุุภาคไวรััส ศึกึ ษาลักั ษณะทางพันั ธุกุ รรมของ
ค.ศ. 1960 โดยไม่่ทราบแหล่่ง กล่่าวคืือเป็็นเชื้�อไวรััสที่�่มีีหนาม ไวรััสโดยการเรียี งลำ�ำ ดัับของรหััส
ที่�่มาอย่่างชััดเจนว่่ามาจากที่่�ใด อยู่่�รอบตััว จึึงสามารถเกาะตััว เบสแต่่ละตััวบนนิิวคลีีโอไทด์์
แต่่เป็็นไวรััสที่่�ก่่อให้้เกิิดโรค อยู่่�ในอวััยวะที่่�เป็็นเป้้าหมาย พบว่่าไวรััสสายพัันธุ์�ใหม่่ชนิิดนี้้�
ติิดเชื้�อในระบบทางเดิินหายใจ ของเชื้�อไวรััสได้ด้ ีี มีจี ำ�ำ นวนรหัสั เบสบนนิวิ คลีโี อไทด์์
ได้ท้ ั้้�งในมนุษุ ย์์และสัตั ว์์ โดยชื่อ� ในปััจจุุบัันมีีการค้้นพบเชื้�อ ที่เ�่ หมือื นกันั ถึงึ ร้อ้ ยละ 89.1 กับั
ที่่�ใช้เ้ รีียกไวรัสั กลุ่่�มนี้้� มีีที่่�มาจาก ไวรััสในกลุ่่�มโคโรนาไวรััสนี้้�แล้้ว เชื้�อ SARS-like coronaviruses
รููปร่่างลัักษณะโครงสร้้างของ ทั้้ง� หมด 6 สายพันั ธุ์� ส่่วนสายพันั ธุ์� ในค้า้ งคาวที่เ�่ คยพบในประเทศจีนี
เชื้อ� ไวรัสั ที่ม�่ ีรี ููปร่่างคล้า้ ยมงกุฎุ ซึ่ง� ที่่�กำ�ำ ลัังแพร่่ระบาดหนัักทั่่�วโลก และในภายหลังั ก็ม็ ีขี ้อ้ มููลที่ย�่ ืนื ยันั
คำ�ำ ว่่า “โคโรนา (Corona)” มาจาก ตอนนี้้เ� ป็น็ สายพันั ธุ์�ที่ย�่ ังั ไม่เ่ คยพบ ว่่า ต้้นตอของโคโรนาไวรััส
ภาษาละติิน มีีความหมายว่่า มาก่่อน คือื สายพันั ธุ์�ที่�่ 7 จัดั เป็น็ สายพัันธุ์�ใหม่่ 2019 เกิิดจาก
การผสมสารพัันธุุกรรมระหว่่าง
โคโรนาไวรััสของค้้างคาวกัับ
โคโรนาไวรัสั ในงููเห่่า กลายพันั ธุ์�
เป็็นโคโรนาไวรััส สายพัันธุ์�
SARS-CoV-2 ที่่�แพร่่เชื้้�อจาก
งููเห่่ามายังั คนได้้ ซึ่ง� จัดั เป็น็ ไวรัสั
โคโรนาสายพัันธุ์�ที่�พ่ บใหม่่ล่่าสุุด
หรืือที่่�ทุุกคนรู้้�จัักกัันดีีในนาม
“โควิิด-19 (COVID-19)”
การจำ�แนกไวรัสในกลุ่มไวรสั โคโรนา
(ท่ี มา: https://www.mdpi.com/1660-4601/17/7/2323/htm)

สวนและต้นไม้ 2564 56

แนวทางการต่อสกู้ บั โรค“โควิด-19” หัวั ใจวาย สมองเสื่อ� ม เส้น้ เลืือดรั่ว�
ฯลฯ ดังั นั้้น� เราจะเห็น็ ได้ว้่่าคนที่่ม� ีี
เชื้้�อโควิิด-19 สามารถเข้้า ในหลอดลมและปอด ทำ�ำ ให้ป้ อด โรคประจำ�ำ ตััวจึึงมีีความเสี่�ยงสููง
มาสู่่�ร่่างกายได้้หลายช่่องทาง อักั เสบและเกิดิ ภาวะทางเดินิ หายใจ ที่่จ� ะเสียี ชีวี ิติ จากโควิดิ -19 มากกว่่า
อาจเข้้าผ่่านทางเยื่่�อบุุต่่างๆ ล้ม้ เหลวได้้ คนปกติิ เนื่่�องจากคนที่่�เป็น็ โรค
ในร่างกายโดยตรงเมื่่อ� มีกี ารสัมั ผัสั เบาหวาน โรคความดันั โรคหัวั ใจ
เชื้อ�้ เช่่น การขยี้้ต� า การสัมั ผัสั ปาก จากการศึึกษาข้้อมููลของ และโรคมะเร็ง็ นั้้น� ระบบภููมิคิุ้�มกันั
หรืือหยิบิ ของกินิ เข้า้ ปาก เป็น็ ต้น้ ผู้้�ติิดเชื้้�อโควิิด-19 ที่่�ผ่่านๆ มา ทำ�ำ งานหนักั อย่่างต่อ่ เนื่่อ� ง และมีี
แต่่ช่องทางที่่เ� ชื้อ� เข้า้ สู่ร�่างกายได้ง้่าย พบว่่า ผู้้�ที่่�มีีอาการหนัักและ ความเปราะบางอยู่�่ก่่อนแล้้ว
ที่่ส� ุดุ คืือผ่า่ นระบบทางเดินิ หายใจ เสียี ชีวี ิติ นั้้น� มักั จะเกิดิ จากการที่่�
คืือ จากจมููกเข้้าไปที่่�หลอดลม ระบบภููมิคิุ้�มกันั (Immune System) แนวทางในการต่อ่ สู้้�ป้อ้ งกันั
และปอด โดยเมื่่�อเชื้้�อโควิิด-19 บกพร่่อง ทำ�ำ งานช้า้ เกินิ ไป และเมื่อ� โรคโควิิด-19 นั้้�น นอกจากการ
เข้้าสู่่�ร่่างกายแล้้วจะนำำ�ไปสู่่� ถููกกระตุ้�นให้ท้ ำ�ำ งานก็ท็ ำ�ำ งานแบบ ปฏิิบััติิตามมาตรการป้้องกััน
การติดิ เชื้อ�้ ที่่ร� ะบบทางเดินิ หายใจ “สติแิ ตก” หรืือ ไซโตไคน์ส์ ตรอม ก า ร แ พร่่ ร ะ บ า ด ข อ ง รัั ฐ บ า ล
ส่่วนบน เช่่น เซลล์เ์ ยื่อ� บุหุ ลอดลม (Cytokine Storm) ซึ่่�งไซโตไคน์์ และกระทรวงสาธารณสุุขอย่่าง
ซึ่่�งไวรััสจะใช้้ผิิวเซลล์์ของไวรััส สตรอม (Cytokine Storm) คืือสภาวะ เคร่่งครัดั ด้ว้ ยการล้า้ งมืือบ่่อยๆ
จัับกัับเอนไซม์์ที่่�ผิิวเซลล์์มนุุษย์์ ที่่ร� ะบบภููมิคิุ้�มกันั ทำ�ำ งานผิดิ พลาด ไม่่เอามืือไปสัมั ผัสั หน้า้ ตา หลีกี เลี่ย� ง
จากนั้้น� ไวรัสั จะค่่อยๆ เพิ่ม�่ จำ�ำ นวน และมีีการตอบสนองด้้านการ การสััมผััสใกล้้ชิิดกัับผู้้�ป่่วย
เชื้อ�้ ในตัวั เรา หากระบบภููมิคิุ้�มกันั อักั เสบแบบโหมกระหน่ำ��ำ เกินิ ภาวะ หลีีกเลี่่�ยงพื้้�นที่่�ที่่�มีีคนแออััด
ของเราไม่่สามารถจััดการกัับ ควบคุุมได้้ จึึงทำำ�ลายทั้้�งเซลล์์ ในช่่วงที่่ม� ีกี ารระบาด เว้น้ ระยะห่่าง
เชื้อ�้ ไวรัสั ที่่เ� ข้า้ ไปนี้้ไ� ด้้ จำ�ำ นวนเชื้อ�้ ติิดเชื้้�อและเซลล์์ปกติิ ส่่งผลให้้ (Social Distancing) ใส่่หน้า้ กากผ้า้
ไวรัสั ก็จ็ ะเพิ่ม�่ มากขึ้น� และกระจาย เกิิดการทำำ�ลายอวััยวะสำ�ำ คััญๆ หรือหน้า้ กากอนามัยั แล้ว้ การดููแล
ไปยังั เซลล์ข์ ้า้ งเคียี ง ทำ�ำ ลายเซลล์์ ของร่างกายพร้อ้ มกันั ไปด้ว้ ย ทำ�ำ ให้้ ระบบภููมิิคุ้ �มกัันของร่่างกายให้้
เกิดิ อาการแทรกซ้อ้ นมากมาย เช่่น แข็็งแรงและสมบููรณ์์ โดยการ
หลีีกเลี่�ยงไม่่ให้้ร่่างกายต้้องมีี
57 อาการอัักเสบเรื้้�อรััง (Chronic
Inflammation) มีคี วามสำ�ำ คัญั เป็น็
อย่่างยิ่่�งในการลดความเสี่่�ยง
จากการเกิิดอาการรุุนแรงเมื่่�อ
ติิดเชื้้�อโควิิด-19 นอกจากนี้้�
ยัังสามารถทำ�ำ ได้้โดยการดำ�ำ เนิิน
ชีีวิิต (lifestyle) ที่่�ส่่งเสริิมให้้
สุุขภาพแข็็งแรง ได้้แก่่ การกิิน
อาหารที่่�มีีประโยชน์์ การลด
ความอ้้วน การออกกำำ�ลัังกาย
อย่่างสม่ำ��ำ เสมอ และการนอนหลับั
พักั ผ่่อนให้้เพีียงพอ

สวนและตน้ ไม้ 2564

รู้ไหมพวกเราอยู่ในยคุ ชวี ิตวถิ ีใหม่ (New Normal)

“ชีวี ิติ วิถิ ีใี หม่่ (New Normal)” อีีกครั้ �งหนึ่่�งของมวลมนุุษยชาติิ ปรัับเปลี่่�ยนไปสู่่�การเปิิดระบบ
เป็็นแนวทางในการดำำ�เนิินชีีวิิต ทุุกคนทั่่ว� โลกจึึงต้้องปรับั เปลี่ย�่ น ลงทะเบียี นออนไลน์์ การใช้ร้ ะบบ
ของมนุุษย์์เพื่่�อปกป้้องตนเอง รููปแบบวิิถีีการดำ�ำ เนิินชีีวิิตแบบ ซื้ �อขายและบริิการทางออนไลน์์
ให้ม้ ีชี ีวี ิติ รอดด้ว้ ยการปรับั เปลี่ย�่ น ใหม่่ไปพร้้อมกััน จากที่่�เราเคย สิ่่�งเหล่่านี้้�ก่่อให้้เกิิดเป็็นวิิถีีใหม่่
พฤติิกรรมการดำ�ำ รงชีีวิิตที่่�ผิิดไป ออกจากบ้้านเพื่่อ� ไปทำำ�งาน ไป ในการดำ�ำ รงชีวี ิติ ซึ่ง�่ เมื่อ�่ เราจำ�ำ ต้อ้ ง
จากวิิถีีชีีวิิตแบบเดิิมๆ ซึ่่�งการ โรงเรียี น เราต้อ้ งหันั มาทำ�ำ ทุกุ อย่า่ ง ปฏิิบััติิกัันเป็็นปกติิต่่อเนื่่�อง
ดำ�ำ เนิินชีีวิิตแบบวิิถีีใหม่่ในครั้�งนี้้� ที่่�บ้้าน หากมีีความจำำ�เป็็นต้้อง ในระยะเวลาหนึ่่�งจนเกิิดเป็็น
เกิดิ ขึ้้น� พร้อ้ มกันั ทั่่ว� โลก เนื่อ�่ งจาก ออกจากบ้้านไปซื้้�อของ หรืือ ความพอใจในที่่�สุุด ทั้้�งหมดนี้้�
สถานการณ์์การแพร่่ระบาดของ แม้้กระทั่่�งไปพบแพทย์์ เราต้้อง ก็็ได้้กลายเป็็น “ชีีวิิตวิิถีีใหม่่
เชื้อ� โรคโควิดิ -19 ตั้ง� แต่ช่ ่ว่ งปลายปีี ใส่่หน้้ากากเพื่�่อป้้องกัันโรคต้้อง (New Normal)” ในสังั คมของเรา
พ.ศ. 2562 เป็น็ ต้น้ มา ซึ่ง�่ เกิดิ ขึ้้น� เว้้นระยะห่่างสำำ�หรัับบุุคคล ไปนั่่น� เอง
อย่่างรวดเร็็วและรุุนแรงจนแพร่่ ล้้างมืือบ่่อยๆ นาน 20 วิินาทีี
กระจายไปในประเทศต่่างๆ เช็ด็ มืือด้้วยแอลกอฮอล์์ รวมถึึง การปรัับเปลี่่�ยนเพื่่�อหาวิิถีี
ทั่่ว� โลก ผู้ค�้ นเจ็บ็ ป่ว่ ยและล้ม้ ตาย การปรัับเปลี่่�ยนทางด้้านธุุรกิิจ ทางในการดำำ�รงชีีวิิตแบบใหม่่
เป็็นจำำ�นวนมาก จนกลายเป็็น และบริิการต่่างๆ ให้้ทัันต่่อ เพื่่�อให้้ปลอดภััยจากการติิดเชื้ �อ
ความสููญเสีียอย่่างใหญ่่หลวง สถานการณ์์ปััจจุุบััน จึึงต้้อง ควบคู่ �ไปกัับความพยายามใน
การรัักษาและฟื้้�นฟููศัักยภาพ
ทางเศรษฐกิจิ และธุรุ กิจิ นำ�ำ ไปสู่่�
การสรรค์ส์ ร้า้ งสิ่ง� ประดิษิ ฐ์ใ์ หม่ๆ่
เทคโนโลยีใี หม่ๆ่ มีกี ารปรับั แนวคิดิ
วิสิ ัยั ทัศั น์์ วิธิ ีกี ารจัดั การตลอดจน
พฤติกิ รรมที่่เ� คยทำ�ำ มาเป็น็ กิจิ วัตั ร
เกิิดการบ่่ายเบนออกจากความ
คุ้ �นเคยอัันเป็็นปกติิมาแต่่เดิิม
ในหลายมิิติิ ทั้้�งในด้้านอาหาร
การแต่ง่ กาย การรักั ษาสุขุ อนามัยั
การศึึกษาเล่่าเรีียน การสื่่�อสาร
การทำ�ำ ธุรุ กิจิ ฯลฯ ซึ่ง�่ สิ่ง� ใหม่เ่ หล่า่ นี้้�
ได้้กลายเป็็นความปกติิใหม่่ๆ
จ น ใ น ที่่� สุุ ด เ มื่่� อ เ วล า ผ่่ า น ไ ป
จนทำำ�ให้้เกิิดความคุ้้�นชิินก็็จะ
กลายเป็็นส่่วนหนึ่่�งของวิิถีีชีีวิิต
แ บ บ ป ก ติิ ข อ ง ผู้้� ค น ใ น สัั ง ค ม
นั่่น� เอง

สวนและต้นไม้ 2564 58

การกินอยู่อยา่ งไทยในยุคชวี ิตวถิ ีใหม่ (New Normal)

การระบาดของโรคโควิดิ -19 “ชีวิตวถิ ีใหม่ ใส่ใจดแู ลสุขภาพ รบั ประทานอาหารเป็นยา”
ทำ�ำ ให้ท้ ุกุ คนต้อ้ งก้า้ วเข้า้ สู่ย�่ ุคุ ชีวี ิติ
วิถิ ีใี หม่่ มีกี ารปรับั เปลี่ย�่ นการใช้้
ชีวี ิติ ในหลากหลายด้า้ น ในสภาวะ
เช่่นนี้้�อาจทำ�ำ ให้้ใครหลายคนเกิิด
ความเครีียด จนส่่งผลให้้จิิตใจ
และร่่างกายอ่่อนแอ เมื่อ่� ร่่างกาย
อ่่อนแอ ระบบภููมิคิ ุ้้�มกันั ต่่างๆ ใน
ร่่างกายก็็จะทำำ�งานหนััก จน
สุดุ ท้า้ ยก็จ็ ะต่่อสู้้�กับเชื้อ� โรคไม่ไ่ หว
โดยระบบภููมิิคุ้้�มกััน (Immune
System) คืือ ระบบที่่�ทำำ�หน้้าที่่� ที่่�มีีประโยชน์์จะช่่วยร่่างกายใน อยู่ก�่ ับั ธรรมชาติิ จึึงเรียี นรู้�การใช้้
ป้อ้ งกันั เชื้อ� โรคหรืือสิ่ง� แปลกปลอม การเสริิมสร้้างระบบภููมิิคุ้้�มกััน ประโยชน์จ์ ากสิ่ง� ที่่อ� ยู่ร�่ อบๆ ตัวั
ที่่�เป็็นอัันตรายไม่่ให้้เข้้ามาทำำ� ให้แ้ ข็ง็ แรง สามารถต่่อสู้้�ป้อ้ งกันั รู้้�จัักการนำำ�พืืชพรรณต่่างๆ ที่่�
อันั ตรายต่่อร่่างกายหรืือหากเรา เชื้อ� โรคต่่างๆ ที่่จ� ะเข้า้ สู่ร�่่างกายได้้ มีีประโยชน์์ต่่อร่่างกายมาใช้้เป็็น
ได้ร้ ับั เชื้อ� โรคหรืือสิ่ง� แปลกปลอม ช่่วยให้้เราลดความเสี่่�ยงและ ส่่วนประกอบในอาหารที่่�เรา
เข้้ามาแล้้ว ระบบภููมิคิ ุ้้�มกัันก็็จะ ความรุุนแรงจากการติิดเชื้�อโรค ต้อ้ งกินิ กันั อยู่ท�่ ุกุ วันั โดยอาหาร
กำำ�จััดสิ่่�งแปลกปลอมเหล่่านั้้�น โดยเฉพาะโรคโควิดิ -19 ที่่พ� วกเรา ที่่ไ� ด้จ้ ากธรรมชาติินี้้�ดีตี ่่อสุขุ ภาพ
ให้้หมดไปจากร่่างกายโดยเร็็ว กำ�ำ ลังั เผชิญิ หน้า้ กันั อยู่ใ�่ นขณะนี้้� ของทุุกคนในการช่่วยเสริิมสร้้าง
และอย่่างมีีประสิิทธิิภาพ ซึ่่�ง ในการก้้าวเข้้าสู่�ช่ ีีวิิตวิิถีีใหม่่ ระบบภููมิิคุ้้�มกัันจึึงช่่วยป้้องกััน
การเสริิมภููมิิคุ้้�มกัันก็็ทำำ�ได้้ด้้วย นี้้� อยากให้้คนไทยทุุกคนถืือว่่า รักั ษาโรคได้้ เมื่อ�่ ก่่อนเราไม่่สบาย
การดููแลรักั ษาตัวั เองเบื้้อ� งต้น้ ให้ม้ ีี เป็็นโอกาสที่่�ดีี สำำ�หรัับการปรัับ แม้้เจ็็บป่่วยเพีียงเล็็กน้้อยเราก็็
สุขุ ภาพสมบููรณ์แ์ ข็ง็ แรงอยู่เ�่ สมอ วิิถีีสุุขภาพของตนเองในเรื่่�อง กินิ ยา ยิ่่ง� กิินมากก็ท็ ำำ�ให้อ้ วัยั วะ
ดัังนั้้�นเมื่่�อเราต้้องปรัับเปลี่่�ยน ของการรัับประทานอาหารที่่�มีี ภายในแย่่ลง ในชีีวิิตวิิถีีใหม่่นี้ �
รููปแบบการใช้้ชีีวิิตแบบเดิิมเข้้าสู่�่ ประโยชน์์ โดยหัันมาสนใจใช้้ เราควรลองปรับั เปลี่ย�่ นพฤติกิ รรม
การใช้ช้ ีวี ิติ แบบวิถิ ีใี หม่่ การเตรียี ม วิิถีีไทยที่่�เรีียบง่่ายในการดููแล การรักั ษาโรคด้้วยการกิินยา มา
สุุขภาพร่่างกายให้้พร้้อมสำ�ำ หรัับ สุขุ ภาพของตนเอง ซึ่ง�่ บรรพบุรุ ุษุ เป็็นการรัับประทานอาหารที่่�มีี
การเผชิญิ หน้า้ กับั การเปลี่ย� นแปลง ของคนไทยได้้สั่่�งสมภููมิิปััญญา ประโยชน์์โดยตรง เรีียกว่่า
ใหม่่ๆ ที่่�จะเกิิดขึ้้�นจึึงเป็็นสิ่่�ง เอาไว้้ โดยเฉพาะวิถิ ีชี ีวี ิติ ในเรื่อ�่ ง “การรัับประทานอาหารเป็็นยา”
ที่่�มีีความสำำ�คััญเป็็นอย่่างยิ่่�ง ของการนำ�ำ พืืชพรรณต่่างๆ จาก โดยจะเริ่�มต้้นง่่ายๆ จากพืืชผััก
ซึ่่�งปััจจััยหลัักที่่�จะทำำ�ให้้เรา ธรรมชาติิที่่�มีีสรรพคุุณดีีๆ มีี สมุนุ ไพรในครัวั ที่่พ� วกเราคุ้�นเคย
มีีสุุขภาพร่่างกายที่่�แข็็งแรง ประโยชน์์ต่่อร่่างกายมาใช้้ใน ก่่อน
สมบููรณ์์ก็็คืือ การรัับประทาน การประกอบอาหาร คนไทยใน
อาหารที่่ม� ีปี ระโยชน์์ เพราะอาหาร สมััยก่่อนใช้้ชีีวิิตแบบเรีียบง่่าย

59 สวนและตน้ ไม้ 2564

พืชผักสมุนไพรในครวั ไทย...เสริมระบบภูมค้มุ กัน...ต้านโควิด-19

ถ้า้ เอ่่ยถึงึ พืชื ผักั สมุนุ ไพรใน รักั ษาสุขุ ภาพให้ห้ ่่างไกลจากโรคภัยั ของบรรพบุุรุุษมาประยุุกต์์ใช้้
บ้า้ นเรานั้้น� มีมี ากมายหลากหลาย ไข้้เจ็็บ มีีการใช้้พืืชผัักสมุุนไพร ต่่อยอดศึกึ ษาวิจิ ัยั พิสิ ููจน์ใ์ ห้ท้ ราบ
ชนิดิ จนยากที่เ�่ อ่่ยออกมาได้ห้ มด เหล่่านี้้�กันั มาอย่่างยาวนาน จน ถึึงคุุณสมบัตั ิิของพืืชผัักสมุุนไพร
ภายในวัันเดีียว ในที่่�นี้้�ผู้�เขีียน ก่่อเกิิดเป็็นภููมิิปััญญาที่่�สั่่�งสม เหล่่านี้้� อย่่างน้้อยเพื่่�อใช้้เป็็น
จะขอกล่่าวถึึงแค่่เพีียงพืืชผััก แล้้วส่่งต่่อสืืบทอดกัันมาจากรุ่�่น แนวทางหนึ่่�งในการดููแลรัักษา
สมุนุ ไพรที่เ�่ ราคุ้้�นเคย มีอี ยู่ใ�่ นครัวั สู่�ร่ ุ่่�นจวบจนถึึงทุกุ วันั นี้้� ในภาวะ สุุขภาพของตนเองในเบื้้�องต้้น
เกืือบทุุกๆ บ้้าน หรืือมีีปลููกไว้้ ที่เ�่ ราถููกคุกุ คามด้ว้ ยโรคอุบุ ัตั ิใิ หม่่ ให้ห้ ่่างไกลจากโรค หรือื เป็น็ การ
ใกล้ค้ รัวั เพื่่อ� ใช้เ้ ป็น็ ส่่วนประกอบ อย่่างโรคโควิิด-19 จนทำำ�ให้้เรา เสริิมสร้้างภููมิิคุ้้�มกัันต่่างๆ เพื่่�อ
ในอาหารไทยหลากหลายเมนูู ต้อ้ งใช้ช้ ีวี ิติ ในแบบวิถิ ีใี หม่่ เราควร เตรียี มความพร้อ้ มให้ก้ ับั ร่่างกาย
โดยพืืชผัักสมุุนไพรเหล่่านี้้�มัักมีี ถืือโอกาสนี้้�ในการนำ�ำ ภููมิิปััญญา สำำ�หรัับการเผชิิญหน้้าต่่อสู้้�กัับ
สรรพคุุณดีีๆ ในการบำำ�รุุงดููแล ทางด้า้ นการใช้พ้ ืชื อาหารเป็น็ ยา เชื้อ� โรค
ในปริิมาณสููง เป็็นพืืชที่่�มีีการ
พืชื สกุลุ แอลเลียี ม (Genus Allium) ทำ�ำ งานวิจิ ัยั เบื้้อ� งต้น้ ว่่าสารสำ�ำ คัญั นี้้�
จะช่่วยลดโอกาสหรืือลดความ
พืืชสกุุลแอลเลีียมเป็็นพืืช ที่่�เรามัักจะเห็็นอยู่่�ในครััวแทบ เสี่่�ยงในการติิดเชื้ �อโควิิด-19
ในวงศ์์แอลเลีียซีีอี้้� (Alliaceae ทุกุ บ้า้ น คือื กระเทียี ม หอมแดง
Family) ในสกุุลนี้้�มีีพืืชมากกว่่า หอมหััวใหญ่่ พืืชในสกุุลนี้้�จะมีี
500 ชนิดิ แต่่พืชื สกุลุ แอลเลียี ม สารสำ�ำ คัญั เควอซิทิ ินิ (quercetin)

พืืชสกุลุ แอลเลียี มชนิิดต่่าง ๆ ที่่�เราพบเห็น็ บ่่อย ๆ

(ท่ี มา: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B978012814174800010X)

สวนและตน้ ไม้ 2564 60

กระเทียม (Allium sativum L.) ทางเดิินอาหาร ตามเยื่่�อเมืือก
ตามตำำ�ราสรรพคุุณยาไทยว่่ากระเทีียมมีีรสร้้อน เป็็นยาแก้้ไข้้ ต่่างๆ และยัังช่่วยกระตุ้�นการ
แก้้โรคผิิวหนััง เป็็นยาขัับลมในลำำ�ไส้้ การศึึกษาในปััจจุุบัันพบว่่า ทำำ�งานของบีีเซลล์์ลิิมโฟไซต์์
กระเทียี มมีฤี ทธิ์ต�์ ่อ่ ระบบภูมู ิคิุ้�มกันั โดยสารอัลั ลิซิ ินิ (allicin) ที่่อ� ยู่�ใน (B-cel lymphocyte) รวมทั้้ง� กระตุ้�น
กระเทียี ม ช่ว่ ยต้า้ นอนุมุ ูลู อิสิ ระมีฤี ทธิ์ล�์ ดการอักั เสบ ป้อ้ งกันั การหลั่ง� การหลั่ง� ของสารอินิ เตอร์เ์ ฟียี รอน
สารไซโตไคน์์ (cytokine) ที่่ท� ำ�ำ ให้เ้ กิดิ การอักั เสบ นอกจากนี้้� ยังั ส่ง่ เสริมิ (interferon) ซึ่่�งเป็็นสารที่่�สร้้าง
การทำำ�งานของเม็็ดเลืือดขาว และช่่วยเพิ่่�มแอนติิบอดี้้� ชนิิด ในระบบภููมิิคุ้ �มกัันเพื่่�อต้้านไวรััส
อิมิ มููโนโกลบููลิินเอ (immunoglobulin A; IgA) ซึ่ง� เป็็นด่่านแรกของ การศึึกษาโดยการจำำ�ลองภาพ
ภููมิิคุ้�มกัันในร่่างกาย โดยพบมากที่่�ระบบทางเดิินหายใจและระบบ สามมิิติิในคอมพิิวเตอร์์ของ
โรงพยาบาลเจ้า้ พระยาอภัยั ภูเู บศร
(ท่มี า: http://linhzhimin-info.com/ขา่ ว6/) พบว่่า สารสำำ�คััญเควอซิิทิิน
(quercetin) และอััลลิซิ ิิน (allicin)
ที่่พ� บสามารถแย่ง่ จับั กับั ตำ�ำ แหน่ง่
เมนโปรตีีเอส (main protease)
ซึ่่�งมีีบทบาทสำำ�คััญในการเป็็น
ตัวั กลางที่่เ� อื้้อ� ให้ไ้ วรัสั เพิ่่ม� จํํานวน
และแบ่่งตััว จึึงช่่วยยัับยั้้�งการ
แบ่ง่ ตััวของไวรัสั โควิิด-19 ได้้

หอมแดง (Allium ascalonicum L.) ทีม่ า: https://moonlightthaiherbsth.ran4u.com/
มีีสรรพคุุณช่่วยให้้หายใจ
สะดวกและโล่ง่ ขึ้น� เป็น็ สมุนุ ไพรที่่� 61 สวนและต้นไม้ 2564
คนเฒ่า่ คนแก่น่ ิยิ มนำ�ำ มาทุบุ ให้แ้ ตก
แล้ว้ วางไว้ใ้ กล้ๆ้ ศีรี ษะเพื่่อ� ให้เ้ ด็ก็
สูดู ดมตามความเชื่อ� ว่า่ ช่ว่ ยรักั ษา
หวััดได้้ในทางวิิทยาศาสตร์์
หอมแดงมีีสารประกอบกลุ่ �ม
ออร์ก์ าโนซัลั เฟอร์์ (organosulfur)
เช่น่ ไดแอลลิลิ ไดซัลั ไฟด์์ (diallyl
disulphide) ไดแอลลิลิ ไตรซัลั ไฟด์์
(diallyl trisulfide) เอสอััลลิิล
ซิิสเทอีีน (S-allyl cysteine)
และอััลลิิซิิน (allicin) เชื่่�อว่่ามีี
คุุณสมบััติิต้้านการอัักเสบและ
อาจช่ว่ ยรัักษาโรคหวััดได้้

หอมหัวใหญ่ (Allium cepa L.) โปรตีนี และแร่ธ่ าตุสุ ำ�ำ คัญั ๆ อย่า่ ง
เป็น็ พืชื ที่่ม� ีคี ุณุ ค่า่ ทางโภชนาการสูงู มาก โดยเฉพาะสารอาหาร แคลเซียี ม ธาตุเุ หล็ก็ กรดอะมิโิ น
ประเภทวิติ ามินิ และหนึ่่ง� ในวิติ ามินิ ที่่โ� ดดเด่น่ มากในหอมใหญ่ก่ ็ค็ ือื สารต้้านอนุุมููลอิิสระในกลุ่ �ม
วิิตามิินซีี ซึ่่�งวิิตามิินซีีนี้้�ถืือว่่าเป็็นสารที่่�มีีสรรพคุุณช่่วยต้้านอนุุมููล ฟลาโวนอยด์์ (flavonoid) คืือ
อิสิ ระ บำ�ำ รุงุ เซลล์ใ์ ห้แ้ ข็ง็ แรง ป้อ้ งกันั ไม่ใ่ ห้เ้ ซลล์อ์ ักั เสบหรือื ถูกู ทำ�ำ ลาย เควอซิิทิิน (quercetin) มีีฤทธิ์์�
จากอนุมุ ูลู อิสิ ระ นอกจากนี้้ย� ังั มีวี ิติ ามินิ เอ วิติ ามินิ บีี ไฟเบอร์์ โฟเลต ต้้านไวรััสไข้้หวััดใหญ่่ มีีฤทธิ์์�
เพิ่่�มภููมิิคุ้�มกััน ต้้านฮีีสตามีีน
ทม่ี า: https://decor.mthai.com/home-idea/tips-home-idea/51287.html (anti-histamine) และช่ว่ ยขยาย
หลอดลม หอมสดจะมีีน้ำำ��มััน
หอมระเหยมากกว่่าหอมที่่�ผ่่าน
ความร้้อน และแก้้อาการหวััด
ได้้ดีี มากไปกว่า่ นั้้�น หอมใหญ่่
ยัังจััดว่่าเป็็นผัักที่่�ไม่่มีีไขมััน
โซเดีียมต่ำำ�� และเป็็นหนึ่่�งใน
อาหารที่่�มีีแคลอรี่ �ต่ำำ�� เหมาะ
สำำ�หรัับการควบคุมุ อาหารด้ว้ ย

พืืชสกุลุ กะเพรา (Genus Ocimum)

พืืชสกุุลกะเพราเป็็นพืืชในวงศ์์ลาเมีียซีีอี้้� (caffeic) และ พีโี คมาริคิ แอซิดิ (p-coumaric acid)
(Lamiaceae Family) พืืชสกุุลนี้้�ทั่่�วโลกมีีมากกว่่า มีฤี ทธิ์เ�์ สริมิ ภูมู ิคิุ้�มกันั ลดการอักั เสบ โดยมีผี ลยับั ยั้ง�
160 ชนิิดแต่่ที่่�นิิยมนำำ�มารัับประทานมีีอยู่�ราว การหลั่่�งสารอัักเสบหลายชนิิด และมีีฤทธิ์์�ต้้าน
35 ชนิดิ แต่พ่ ืชื ผักั สกุลุ กะเพราที่่เ� รารู้�จักคือื กะเพรา
(Ocimum tenuiflorum L.) โหระพา (Ocimum กะเพรา (Holy Basil)
basilicum L.) แมงลักั (Ocimum × africanum Lour.)
ยี่่ห� ร่า่ (Ocimum gratissimum L.) พืชื สกุลุ กะเพรา (ที่มา: https://www.jmthaifood.com/product/ใบกะเพรา)
จัดั เป็น็ พืชื ผักั สมุนุ ไพรต้า้ นไวรัสั ที่่เ� ราสามารถหามา
บริิโภคได้้ง่่ายมาก จะนำำ�ไปประกอบอาหาร เช่น่ โหระพา (Sweet Basil)
ผัดั กะเพรา แกงเลียี ง หรือื กินิ เป็น็ ผักั แกล้ม้ น้ำ��ำ พริกิ
ขนมจีนี ก๋ว๋ ยเตี๋๋ย� ว น้ำ��ำ ตกก็ไ็ ด้้ งานศึกึ ษาวิจิ ัยั เกี่ย� วกับั (ทมี่ า: https://www.pinterest.compin/738660776356603593/)
สรรพคุณุ ในการต้า้ นไวรัสั ของพืชื สกุลุ นี้้น�ั้้น� มีมี ากมาย
ยกตััวอย่่างเช่่น งานศึึกษาวิิจััยในห้้องทดลอง
ชิ้น� หนึ่่ง� พบว่า่ สารสกัดั โหระพามีสี ารประกอบ เช่น่
อะพิจิ ีนี ีนี (apigenin) และ กรดยูโู ซลิกิ (ursolic acid)
ที่่ม� ีสี รรพคุณุ ในการต่อ่ ต้า้ นไวรัสั เริมิ ไวรัสั ตับั อักั เสบบีี
เอนเทอโรไวรััส ส่่วนสารสำำ�คััญที่่�ชื่�อว่่า คาเฟอิิก

สวนและต้นไม้ 2564 62

ไวรัสั ไข้ห้ วัดั ใหญ่ด่ ้ว้ ย งานวิจิ ัยั อีกี ชิ้น� พบว่า่ กะเพรา 4 สัปั ดาห์์ พบว่า่ จำ�ำ นวนเซลล์ท์ ีเี ฮลเปอร์์ (T- helper cel)
ช่่วยกระตุ้�นระบบภููมิิคุ้�มกััน จึึงอาจช่่วยต้้าน และเซลล์์เพชฌฆาต (Natural Killer Cell) ซึ่�งเป็็น
การติิดเชื้้�อไวรััสได้้ เนื่่�องจากเมื่่�อนัักวิิจััยให้้กลุ่�ม เซลล์์เม็็ดเลืือดขาวที่่�ฆ่่าเชื้ �อไวรััสมีีปริิมาณเพิ่่�มขึ้ �น
ตััวอย่่างผู้�ใหญ่ท่ ี่่ม� ีีสุุขภาพแข็ง็ แรงจำ�ำ นวน 24 คน อย่่างเห็็นได้้ชััด และสามารถทำำ�งานได้้ดีีกว่่า
กินิ อาหารเสริมิ สารสกัดั กะเพราติดิ ต่อ่ กันั เป็น็ เวลา เซลล์์เม็็ดเลืือดขาวทั่่ว� ไป

ยี่หรา่ (Tree Basil) แมงลกั (Lemon Basil)

(ทีม่ า: https://www.shutterstock.com/th/ (ทีม่ า: https://3auntiesthaimarket.com/
search/southeast+asian+tree+basil) products/bai-mang-lug)

พืืชสกุลุ พริิก (Genus Capsicum)

พชื สกลุ พรกิ เปน็ องคป์ ระกอบส�ำ คญั ของอาหารไทย ท่ี ชาวไทยนยิ มบรโิ ภคกนั ทกุ ครวั เรอื น ทง้ั พรกิ สด
พริกแห้ง พริกดอง และประกอบอยู่ในเครื่องแกงต่างๆ พริกให้ทั้งกลิ่นหอมและรสที่เผ็ดร้อน ทำ�ให้
เจรญิ อาหาร พชื สกลุ พรกิ เปน็ พชื ในวงศโ์ ซลานาซอี ้ี (Solanaceae Family) ในสกลุ นม้ี พี ชื มากกวา่ 30 ชนดิ
แตท่ ่นี ิยมปลูกจะมอี ยู่ 5 ชนิด และใน 5 ชนิดนก้ี ็ถูกพฒั นาจนมีพันธุ์เพิ่มข้ึนอกี มากมาย

1. Capsicum annuum L. คำ�ำ ว่่า “annuum” พริิกสำำ�คััญที่่�จััดอยู่�ในชนิิดนี้้�ก็็คืือ พริิกฮาบาเนโร
แปลว่า่ รายปีี หรือื ประจำำ�ปีี เป็น็ พัันธุ์�ที่น� ิิยมปลููก ที่่ไ� ด้ช้ื่อ� ว่า่ เผ็ด็ ที่่ส� ุดุ ด้ว้ ย จากการสำ�ำ รวจและรวบรวม
ไปทั่่�วโลก สามารถผสมข้้ามพัันธุ์�ได้้ง่่าย ทำำ�ให้้ พันั ธุ์�พริกิ ในประเทศไทย พบพริกิ ชนิดิ นี้้ใ� นบ้า้ นเรา
มีีหลากหลายสายพัันธุ์� ได้้แก่่ พัันธุ์์�นิิวเม็็กซิิโก ประมาณ 18 สายพันั ธุ์� ได้แ้ ก่่ พริกิ ขี้ห� นูู พริกิ ขี้ห� นูแู ดง
พันั ธุ์�จาลาปีโี น (Jalapeno) พันั ธุ์�เบลล์์ (Bel) พันั ธุ์�แวกซ์์ พริกิ กลาง พริกิ เล็บ็ มือื นาง พริกิ ขี้ห� นูหู อม พริกิ สวน
(Wax) เป็น็ ต้น้ เป็น็ พริกิ ที่่พ� บว่า่ มีกี ารปลูกู ในบ้า้ นเรา และพริิกใหญ่่ เป็น็ ต้้น
มากที่่ส� ุดุ จากการสำ�ำ รวจและรวบรวมพันั ธุ์�พริกิ ใน 3. Capsicum frutescens L. คำำ�ว่่า
ประเทศไทยมีีพบประมาณ 31 สายพัันธุ์� ได้้แก่่ “frutescens” หมายถึงึ เป็็นพุ่�มเตี้้ย� (shrubby of
พริิกชี้้�ฟ้้า พริิกชี้้�ฟ้้าใหญ่่ พริิกจิินดา พริิกแดง bushy) พริิกเด่่นในกลุ่�มนี้้� ได้้แก่่ พริิกทาบาสโก
พริกิ ฟักั ทอง พริกิ ขี้ห� นูู พริกิ ขี้ห� นูชูี้ฟ� ้า้ พริกิ ขี้ห� นูจู ินิ ดา ถืือเป็็นวััตถุุดิิบในการทำำ�ซอสพริิกทาบาสโกอััน
พริกิ หวาน พริิกยักั ษ์์ เป็็นต้น้ เลื่อ� งชื่อ� ในประเทศไทย มีรี ายงานว่า่ มีพี ริกิ ชนิดิ นี้้�
2. Capsicum chinensis Jacq. คำำ�ว่่า 3 สายพัันธุ์� ได้้แก่่ พริิกชี้้�ฟ้้า พริิกเกษตร และ
“chinensis” หมายถึึง มาจากประเทศจีีน ทำำ�ให้้ พริกิ ขาว พริกิ ชนิิดนี้้�มีีลัักษณะเด่น่ ที่่ม� ีดี อกเดี่่ย� ว
อาจจะเข้า้ ใจผิดิ ว่า่ พริกิ นี้้ม� ีตี ้น้ กำ�ำ เนิดิ จากประเทศจีนี 4. Capsicum pubescens Ruiz & Pavon
ความจริิงแล้้วพริิกชนิิดนี้้�มีีต้้นกำ�ำ เนิิดในแถบแม่่น้ำ��ำ ค�ำ วา่ “pubescens” หมายถงึ มขี น (hairy) เปน็ พรกิ
อเมซอน จากนั้้น� แพร่เ่ ข้า้ สู่�แถบแคริิบเบีียน แล้้ว ที่มีต้นกำ�เนิดในโบลิเวีย แต่ปัจจุบันปลูกกันทั่ว
แพร่่กระจายไปยัังอเมริิกาตอนกลางและตอนใต้้ ทวปี อเมรกิ าจนถงึ อเมรกิ ากลาง พรกิ พนั ธท์ุ อ่ี ยใู่ น

63 สวนและตน้ ไม้ 2564

กลุม่ น้ี ไดแ้ ก่ พริกโรโคโท (rocoto) เปน็ พรกิ ที่พบ “ตวั อย่างพรกิ บางชนดิ ในประเทศไทย”
การกระจายพนั ธน์ุ อ้ ยกวา่ ชนดิ อน่ื เนอ่ื งจากไมค่ อ่ ย
ตดิ ผลในแถบเขตรอ้ น ลกั ษณะเดมิ ของพรกิ ชนดิ น้ี (ทม่ี า: https://www.surinseed.com/article/123/เรากนิ พรกิ อะไรกนั บา้ ง)
คือ กลีบดอกสีม่วง ไม่มีจุดและเมล็ดสีดำ� จาก
การสำ�รวจและรวบรวมพันธุ์พริกในประเทศไทย ในขณะนี้้�มีีเพีียงข้้อมููลงานวิิจััยของสาร
อาจมพี รกิ ชนดิ นอ้ี ยเู่ พียงสายพนั ธุ์เดยี ว เรยี กว่า แคปไซซิินในพริิกที่�เกี่�ยวกัับกลไกการออกฤทธิ์ �
พริกขาวด�ำ ต้า้ นการอักั เสบเท่า่ นั้�น โดยได้ท้ ำ�ำ การเหนี่�ยวนำ�ำ ให้้
เซลล์์ THP-1 (human acute monocytic leukemia cel)
5. Capsicum baccatum L. คำ�ำ ว่า่ “baccatum” macrophages เกิดิ การแสดงออกของยีนี macrophage
หมายถึึง ผลเป็็นพวง (berry like) พริิกชนิิดนี้� inflammatory protein 1 (MIP-1) และ interleukin 8
มีตี ้น้ กำ�ำ เนิดิ ในเปรูแู ละโบลิเิ วียี ปัจั จุบุ ันั แพร่ก่ ระจาย (IL-8) ซึ่�งทำำ�ให้้เกิิดการอัักเสบ โดยการให้้เซลล์์
อยู่่�ทั่่�วทวีีปอเมริิกาใต้้ ตััวอย่่างของพัันธุ์�พริิก ได้้รับั palmitate (กรดไขมันั อิิสระชนิิดหนึ่�ง) แล้้ว
ชนิดิ นี้� ได้แ้ ก่่ พริกิ อาจิิ (aji) พริกิ ชนิดิ นี้�ไม่ค่ ่อ่ ยนิยิ ม เปรียี บเทียี บผลระหว่า่ งการที่�เซลล์ไ์ ด้ร้ ับั และไม่ไ่ ด้ร้ ับั
ปลููกในแถบบ้้านเรา จากการรวบรวมพันั ธุ์�พริกิ ใน สารแคปไซซินิ พบว่า่ สารแคปไซซินิ สามารถยับั ยั้�ง
ประเทศไทยสงสัยั ว่า่ มีพี ริกิ ชนิดิ นี้�ปลูกู อยู่�สายพันั ธุ์� การแสดงออกของยีีน MIP-1 และ IL-8 ในเซลล์์
หนึ่�ง พริกิ พวกนี้้�มีคี วามแตกต่่างจากพริกิ ชนิิดอื่�น ดังั กล่า่ ว โดยสาร capsaicin มีผี ลเพิ่�มการแสดงออก
ที่่�มีีดอกสีีขาวและมีีจุุดสีีเหลืืองที่ �กลีีบดอกขาว ของยีีน carnitine palmitoyl transferase 1 และ
ß-oxidation ของ palmitate (เป็็นเอนไซม์์และ
ในช่ว่ งที่่�มีการระบาดของโรคโควิดิ -19 นี้� ได้ม้ ีี กระบวนการที่ �เกี่ �ยวข้้องกัับการเผาผลาญไขมััน
ข่า่ วออกมาว่า่ สารแคปไซซินิ ในพริกิ สามารถเพิ่�ม ในร่่างกาย) นอกจากนี้�สารแคปไซซิินยัังยัับยั้�ง
ภูมู ิคิุ้�มกันั ต้า้ นโรคโควิดิ -19 ได้้ แต่ท่ างกรมการแพทย์์ การกระตุ้�น c-Jun N-terminal kinase, c-Jun
แผนไทยและการแพทย์ท์ างเลือื กได้ช้ี้�แจงว่า่ (ข่า่ ว และ p38 ของ palmitate อีีกด้้วย แสดงให้้เห็น็ ว่่า
ประมาณวันั ที่� 5 สิงิ หาคม 2563) ยังั ไม่ม่ ีผี ลการศึกึ ษา สารแคปไซซิินมีีฤทธิ์ �ลดการอัักเสบ โดยสามารถ
ทางการแพทย์ท์ี่�สามารถยืนื ยันั ได้ว้ ่า่ สารแคปไซซินิ ยับั ยั้�งการแสดงออกของยีนี MIP-1 และ IL-8 ที่�
ในพริิก สามารถต้้านเชื้�อไวรััสโควิิด-19 ได้้ ซึ่�ง ถูกู เหนี่�ยวนำำ�ด้้วย palmitate
เชื้�อไวรัสั โควิดิ -19 เป็น็ เชื้�อที่�เกิดิ ขึ้�นมาใหม่จ่ ะต้อ้ ง
ใช้เ้ วลาศึึกษาถึงึ ตัวั ยาที่�จะนำ�ำ มารักั ษา สารแคปไซซนิ ในพรกิ ใชเ้ ปน็ ยาท�ำ ใหร้ ะคายเคอื ง
(Counter irritants) ใช้ผสมในยาทาถนู วด เมอื่ ทา
“ตัวอย่างพรกิ ชนดิ ต่าง ๆ จากท่วั โลก” แล้วทำ�ให้เลือดมาเลี้ยงในบริเวณนั้นมาก ทำ�ให้
บรรเทาอาการปวดเม่ือย ยาภายในใช้เปน็ ยาธาตุ
(ทม่ี า: https://www.researchgate.net/publication/ ขบั ลม แตต่ อ้ งใชใ้ นขนาดนอ้ ย กนิ เปน็ ยาเจรญิ อาหาร
33149852c0d28_5T5h2ee_2C9a9pbsfic1u4md9_5C9r0ofp5_3A6n/d_Ionwtrnoldouacdt;ion/link/ ถ้าใช้ในขนาดมากทำ�ให้เกิดความระคายเคืองต่อ
photo credit Susan Lin, World Vegetable Center, Taiwan) กระเพาะอาหารได้

สวนและต้นไม้ 2564 64

พืืชสกุุลส้้ม (Genus Citrus)

พืืชสกุลุ ส้ม้ เป็็นพืชื ในวงศ์ร์ ููตาซีอี ี้้� (Rutaceae ช่่วยให้้ระบบย่่อยอาหารและระบบขัับถ่่ายทำ�ำ งาน
Family) พืืชสกุุลส้้มนี้้�มีีมากมายหลากหลายชนิิด ได้้ดีีขึ้้�น ช่่วยลดความเสี่่�ยงในการเกิิดนิ่่�วในไต
แต่่พืืชสกุุลส้้มที่่�เรารู้้�จัักและคุ้�นเคยกัันดีี ได้้แก่่ พืืชสกุุลส้้มอุุดมไปด้้วยวิิตามิินซีี โดยวิิตามิินซีีนี้้�
มะนาว (Citrus aurantifolia (Christm.) Swingle) เป็น็ สิ่ง� ที่่ร� ่า่ งกายจำ�ำ เป็น็ ต้อ้ งใช้ใ้ นการสร้า้ งคอลลาเจน
มะกรูดู (Citrus hystrix DC.) ส้ม้ ซ่า่ (Citrus aurantium L.) (collagen) ซึ่่�งเป็็นโปรตีีนชนิิดหนึ่่�งที่่�มีีคุุณสมบััติิ
เป็น็ ต้น้ พืชื สกุลุ ส้ม้ อุดุ มไปด้ว้ ยสารอาหาร วิติ ามินิ สำ�ำ คัญั คือื ช่ว่ ยไม่ใ่ ห้ผ้ ิวิ หนังั ของเราอ่อ่ นแอ จนเกิดิ
และแร่่ธาตุุ ได้้แก่่ วิิตามิินซีี วิิตามิินบีี ไฟเบอร์์ ปััญหาผิิวเหี่่�ยวย่่น ผิิวแห้้ง มีีริ้�วรอย ทั้้�งยัังช่่วย
โพแทสเซียี ม ฟอสฟอรัสั แมกนีเี ซียี ม และทองแดง เสริิมสร้้างความแข็็งแรงของกระดููก กล้้ามเนื้้�อ
เป็็นต้้น นอกจากนี้้�ยัังมีีสารไฟโตนิิวเทรีียนท์์ และข้้อต่่อด้้วย วิิตามิินซีียัังช่่วยกระตุ้�นระบบ
(phytonutrients) หลากหลายชนิดิ เช่น่ แคโรทีนี อยด์์ ภููมิิคุ้ �มกัันให้้สามารถสร้้างเซลล์์เม็็ดเลืือดขาวได้้
ฟลาโวนอยด์์ โพลีฟี ีนี อล ซึ่ง� สารไฟโตนิวิ เทรียี นท์์ อย่่างเป็็นปกติิ เมื่่�อร่่างกายมีีเซลล์์เม็็ดเลืือดขาว
เหล่่านี้้�นอกจากจะช่่วยให้้พืืชมีีสีีสัันและกลิ่่�น เพีียงพอ ก็็จะต่่อสู้้�กัับการติิดเชื้้�อโรคต่่างๆ ได้้
เฉพาะตัวั แล้ว้ ยังั มีคี ุณุ สมบัตั ิเิ ป็น็ สารต้า้ นอนุมุ ูลู อิสิ ระ อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ ข้้อควรระวัังในการบริิโภค
ที่่�ช่่วยปกป้้องเซลล์์ในร่่างกายและป้้องกัันปััญหา พืืชสกุุลส้้มคืือ พืืชกลุ่�มนี้้�มีีความเป็็นกรดสููง
สามารถทำำ�ลายเคลืือบฟัันได้้ ทำำ�ให้้เกิิดอาการ
มะนาว (Lime) เสียี วฟันั หรือื ทำำ�ให้้ฟัันผุไุ ด้้ ฉะนั้้�นหลังั บริิโภคพืชื
สกุุลส้้มแล้้ว แนะนำำ�ให้้บ้้วนปากหรืือแปรงฟััน
(ทีม่ า: https://www.thailandplus.tv/archives/205060) ทุกุ ครั้้ง� ฟันั จะได้ไ้ ม่ถ่ ูกู กรดทำ�ำ ลาย นอกจากนี้้ค� นที่่�
กำำ�ลัังกิินยาบางชนิิด เช่่น ยาลดคอเลสเตอรอล
สุขุ ภาพในหลากหลายด้า้ น ช่ว่ ยป้อ้ งกันั โรคมะเร็ง็ ในเลืือด ยาลดความดัันโลหิิต ยากดภููมิิคุ้�มกััน
บางชนิดิ ได้้ เช่น่ มะเร็ง็ หลอดอาหาร มะเร็ง็ เต้า้ นม อาจต้้องงดบริิโภคพืืชสกุุลส้้มด้้วย เนื่่�องจาก
มะเร็ง็ ตับั อ่อ่ น โดยช่ว่ ยยับั ยั้้ง� การเจริญิ เติบิ โตของ พืืชตระกููลนี้้�มีีสารที่่�เรีียกว่่า “ฟููราโนคููมารีีน”
เซลล์ม์ ะเร็ง็ ช่ว่ ยป้อ้ งกันั การสร้า้ งเซลล์ม์ ะเร็ง็ ใหม่่ (furanocoumarin) ที่่�จะไปรวมตััวกัับเอนไซม์์
รวมถึงึ ช่ว่ ยยับั ยั้้ง� การทำ�ำ งานของสารก่อ่ มะเร็ง็ ด้ว้ ย ในลำ�ำ ไส้ซ้ึ่ง� เอนไซม์ช์ นิดิ นี้้ท� ำ�ำ หน้า้ ที่่ล� ดการดูดู ซึมึ ยา
ทั้้ง� ยัังช่ว่ ยลดความเสี่่�ยงในการเกิิดโรคหัวั ใจ และ จนส่่งผลให้้เอนไซม์์ทำำ�งานผิิดปกติิ และร่่างกาย
โรคหลอดเลืือดสมอง ฟลาโวนอยด์์ที่่�ชื่่�อว่่า ดููดซึึมยามากเกิินไป ดัังนั้้�นถ้้าใครมีียาที่่�ต้้อง
“เควอซิทิ ินิ (quercetin)” ในพืชื สกุลุ ส้ม้ นี้้ช� ่ว่ ยป้อ้ งกันั รัับประทานประจำ�ำ ควรสอบถามจากแพทย์์หรืือ
การเกิดิ ภาวะอักั เสบเรื้อ� รัังได้้ ช่ว่ ยเสริมิ สร้า้ งการ เภสััชกรก่่อนว่่าสามารถรัับประทานร่่วมกัับพืืช
ทำำ�งานของสมองลดความเสี่่�ยงในการเกิิดโรคที่่� สกุุลส้ม้ ได้้หรืือไม่่
เกี่ย� วกับั ความผิดิ ปกติขิ องสมองอย่า่ งโรคอัลั ไซเมอร์์
และโรคพาร์์กิินสัันได้้ พืืชสกุุลส้้มนี้้�ยัังเหมาะกัับ มะกรดู (Kaffir lime)
ผู้�ที่ต� ้อ้ งการควบคุมุ น้ำ��ำ หนักั เนื่่อ� งจากมีแี คลอรี่ต� ่ำ��ำ
แต่่มีีไฟเบอร์์ชนิิดที่่�ละลายน้ำำ��ได้้ (Soluble Fiber) (ที่มา: https://www.oopsnew.com/สรรพคณุ ของมะกรดู )
ในปริมิ าณสูงู ช่ว่ ยลดระดับั คอเลสเตอรอลในเลือื ด

65 สวนและตน้ ไม้ 2564

พืืชวงศ์์ขิิง (Zingiberaceae Family)
พชื วงศน์ ท้ี ว่ั โลกมปี ระมาณ 56 สกลุ มากกวา่ 1,300 ชนดิ แตพ่ ชื วงศข์ งิ ทค่ี นไทยคนุ้ เคยแลว้ พบวา่
มีการใช้กนั มากในครัวไทย ไดแ้ ก่ กระชายขาว ขมน้ิ ชัน ข่า ขงิ เปน็ ต้น โดยแตล่ ะชนดิ มีสรรพคณุ ท่ีดี
แตกต่างกันไปดงั นี้
กระชายขาว (Boesenbergia rotunda (L.) Mansf.)
ทีมี วิิจัยั ที่�เกิิดจากความร่่วมมืือกัันของคณะวิทิ ยาศาสตร์์ มหาวิทิ ยาลััยมหิิดล คณะแพทยศาสตร์์
โรงพยาบาลรามาธิบิ ดีี มหาวิทิ ยาลัยั มหิดิ ล และศูนู ย์ค์ วามเป็น็ เลิศิ ด้า้ นชีวี วิทิ ยาศาสตร์์ (องค์ก์ ารมหาชน)
หรืือ TCELS ได้้ศึึกษาวิิจััย “กระชายขาว” พบว่่าสารสกััดจากกระชายขาว ซึ่่�งมีีสารสำำ�คััญ 2 ชนิิด
สามารถยัับยั้�งการเจริิญเติิบโตของโควิิด-19 ได้้ถึึง 100 เปอร์์เซ็็นต์์ โดยสารสำำ�คััญทั้�ง 2 ตััวที่�อยู่�ใน

กระชายขาวได้้แก่่ แพนดููลาตินิ เอ (pandulatin A)
และ พิโิ นสโตรบิิน (pinostrobin) สารทั้�ง 2 ตััวใน
กระชายขาว สามารถทำ�ำ หน้า้ ที่่�ยับยั้�งการเจริญิ เติบิ โต
ของเชื้�อไวรััสต้้นเหตุุของโควิิด-19 ได้้ ซึ่่�งสาร
ทั้�ง 2 ตััวนี้�สามารถลดจำำ�นวนเซลล์์ที่่�ติิดเชื้�อจาก
100 เปอร์์เซ็น็ ต์์ ให้ล้ ดลงจนเหลือื 0 เปอร์เ์ ซ็็นต์์
นอกจากนี้� ยังั สามารถยับั ยั้�งเซลล์ใ์ นการผลิติ ไวรัสั
(ทม่ี า: https://mgronline.com/travel/detail/9640000007506) ได้้ถึงึ 100 เปอร์เ์ ซ็็นต์์ อีีกด้ว้ ย

ขมิน้ ชัน (Curcuma longa L.)
ในเหง้้าของขมิ้�นชััน (turmeric) มีสี ารที่�เรีียกว่า่ “เคอร์ค์ ููมิินอยด์์” (curcuminoids) เป็็นสารกลุ่�ม
ฟีโี นลิกิ คอมพาว (phenolic compounds) ประกอบด้ว้ ยสารประกอบหลักั 3 ชนิดิ ได้แ้ ก่่ เคอร์ค์ ูมู ินิ (curcumin)
เดเมทอกซี่�เคอร์ค์ ูมู ินิ (desmethoxycurcumin) และบิสิ เดสเมท็อ็ กซี่�เคอร์ค์ ูมู ินิ (bisdesmethoxycurcumin)

มีคี ุณุ สมบัตั ิใิ นการรักั ษาบาดแผล ยับั ยั้�งเชื้�อจุลุ ินิ ทรียี ์์
ฤทธิ์ �ต้้านการอัักเสบ มีีคุุณสมบััติิเป็็นสารต้้าน
อนุุมููลอิิสระที่่�มีีประสิิทธิิภาพ และสามารถต้้าน
การเกิดิ มะเร็ง็ ได้้ จากการศึกึ ษาในหลอดทดลองพบว่า่
มีีฤทธิ์ �ต่่อต้้านเชื้�อไวรััสไข้้หวััดใหญ่่สายพัันธุ์�เอ
ในการป้อ้ งกันั ไม่ใ่ ห้เ้ ชื้�อเข้า้ เซลล์์ ยับั ยั้�งการแบ่ง่ ตัวั
ของเชื้�อไวรัสั และช่ว่ ยยัับยั้�งการหลั่�งสารอักั เสบ
ทั้�งนี้�โรงพยาบาลเจ้้าพระยาอภััยภููเบศรได้้ทำ�ำ การ
จำำ�ลองภาพสามมิิติิในคอมพิิวเตอร์์ พบว่่า
สารสำำ�คััญของขมิ้�นชัันคืือ เดเมทอกซี่�เคอร์์คููมิิน
(desmethoxycurcumin) สามารถแย่่งจัับกัับ
ตำ�ำ แหน่ง่ main protease (Mpro) ของไวรัสั โควิดิ -19
(ทีม่ า: https://mgronline.com/qol/detail/9610000079242) ที่่�มีีผลยัับยั้�งการแบ่่งตััวของไวรัสั ได้้

สวนและตน้ ไม้ 2564 66

ข่า (Alpinia galanga (L.) Willd)

มีีรสเผ็็ดปร่่า มีีน้ำำ��มััน (ที่มา: https://kaset1009.com/th/articles/127327-ปลูก-”ข่า”-ชว่ ยก�ำ จัดแมลงศตั รูพืช)
หอมระเหย มีกี ลิ่่�นหอมฉุุนแรง
คนไทยใช้้ข่่าเป็็นยารัักษาอาการ
เจ็็บป่่วยในแทบทุุกระบบของ
ร่่างกาย ข่่ามีีสรรพคุุณแก้้ปวด
แก้้อักั เสบที่่�ดีมี าก และยังั มีีฤทธิ์�์
ต้้านอนุุมููลอิิสระต้้านมะเร็็ง
ต้้านเนื้้�องอก ขยายหลอดลม
น้ำำ��มัันหอมระเหยในข่่ามีีฤทธิ์์�
ฆ่า่ เชื้�้อแบคทีเี รียี และรา

ขงิ (Zingiber officinale Roscoe) ศึกษาการจำ�ลองภาพสามมิติในคอมพิวเตอร์ของ
เปน็ พืชท่ี มรี สเผด็ รอ้ น จงึ เปน็ พืชอกี หนง่ึ ชนิด โรงพยาบาลเจา้ พระยาอภยั ภเู บศร พบวา่ สารส�ำ คญั
ท่ี ข้ึ นชื่อเร่อื งเปน็ สมนุ ไพรท่ี มีสารต้านอนมุ ลู อิสระ ทั้ง 2 ชนิดนี้สามารถแย่งจับกับตำ�แหน่ง main
สรา้ งเสริมระบบภมู คมุ้ กนั เนื่องจากในขิงมสี ารตา้ น protease ท่ี ชว่ ยยบั ยง้ั การแบง่ ตวั ของไวรสั โคโรนา
การอกั เสบ (anti-inflammatory) อยมู่ ากมาย มฤี ทธิ์ สายพันธ์ุ 2019 ได้นอกจากนี้สารสกดั ขิงยังชว่ ย
ตา้ นไวรสั โดยเฉพาะไวรัสไข้หวดั ใหญ่ เนื่องจากมี ตา้ นไวรสั ไขห้ วดั นก ไวรสั อารเ์ อสวี และไวรสั คาลิไซ
สารส�ำ คญั คอื จินเจอรอล (gingerol) และซงิ เจอโรน ในแมว (Feline Calicivirus; FCV)
(zingerone) ท่ี ชว่ ยยับยง้ั การเพิ่มจ�ำ นวนของไวรัส
และช่วยป้องกันไม่ให้ไวรัสเข้าสู่เซลล์ จากการ

ขงิ ออ่ น ขงิ แก่

(ที่มา: https://www.thaihealth.or.th/Content/43180-) (ที่มา: https://www.thaitechno.net/t1/
productdetails.php?id=175374&uid=50471)
67
สวนและต้นไม้ 2564

พืืชวงศ์ผ์ ัักชีี (Apiaceae Family) จึงึ นิยิ มใส่พ่ ืชื วงศ์ผ์ ักั ชีีลงไปเพื่่อ� ใช้ด้ ัับกลิ่น� คาวและ
พืชื วงศ์น์ ี้ท�้ ั่ว�่ โลกมีีมากกว่า่ 300 สกุลุ มากกว่า่ ตกแต่่งอาหารให้้น่่ารัับประทาน “ผัักชีีโรยหน้้า”
3,000 ชนิดิ ส่ว่ นใหญ่เ่ ป็น็ พืชื ที่่ม� ีถี ิ่น�่ กำ�ำ เนิดิ ในแถบ แม้้ความหมายในสำำ�นวนไทยจะมีีความหมาย
เมดิเิ ตอร์เ์ รเนีียน เป็น็ พืชื ที่่ม� ีีประโยชน์ใ์ นหลายด้า้ น ค่อ่ นข้า้ งไปในทางที่่เ� ป็น็ ลบ แต่ใ่ นความเป็น็ จริงิ แล้ว้
แต่่ส่่วนใหญ่่นำ�ำ มาใช้้ประโยชน์์สำ�ำ หรัับปรุุงอาหาร พืืชวงศ์์ผัักชีีเป็็นพืืชที่่�มีีสรรพคุุณดีีๆ มากมาย
และใช้ท้ ำ�ำ ยา พืชื วงศ์ผ์ ักั ชีีนั้้น� มีีมากมายหลายชนิดิ และเป็็นพืืชที่่�ใช้้ในประโยชน์์มากมายในวิิถีีชีีวิิต
ในบ้า้ นเรา พืชื วงศ์น์ ี้แ�้ หละที่่ท� ำ�ำ ให้เ้ กิดิ สำ�ำ นวนไทยว่า่ คนไทยตั้้�งแต่่อดีีตจนถึึงปััจจุุบััน ซึ่่�งในที่่�นี้้�ผู้้�เขีียน
“ผัักชีีโรยหน้้า” เพราะพืืชวงศ์์นี้้�ส่่วนใหญ่่เป็็นพืืช จะพููดถึึงเฉพาะชนิิดที่่�เราคุ้้�นเคยและใช้้กัันมาก
ที่่�ทุกุ ส่ว่ นของต้น้ พืืชมีีกลิ่่น� หอม ไม่ว่ ่่าจะเป็น็ ราก เมื่่อ� กล่า่ วถึงึ คนทั่ว�่ ไปก็จ็ ะนึกึ ออก คือื ผักั ชีี ผักั ชีีลาว
ลำำ�ต้้น ใบ ผล ดัังนั้้�นอาหารไทยหลาย ๆ อย่่าง ผัักชีีฝรั่�่ง และขึ้น� ฉ่า่ ย
โดยเฉพาะอาหารที่่�มีีเนื้้�อสััตว์์เป็็นส่่วนประกอบ

ผกั ชี (Coriandrum sativum L.) (ที่มา: http://farmorganicseed.com/สวนของเรา/
เป็็นพืืชที่่�ปลุุกกระแส “ผัักชีีฟีีเวอร์์” ของ ตระกูลผักพ้ื นบ้าน/เมลด็ พันธ์ุผักชี/)
คนญี่่ป� ุ่่น� จนเป็น็ พืชื ที่่ไ� ด้ร้ ัับรางวััลสุดุ อาหารแห่ง่ ปีี
ของประเทศญี่่ป�ุ่่น� ในปีี ค.ศ. 2016 นั่น�่ เอง ตามตำ�ำ รา
พื้้�นบ้้าน นำำ�น้ำำ��คั้้�นจากใบอ่่อนใช้้คลายกัังวล
และรัักษาอาการนอนไม่ห่ ลัับ โดยมีสี ารสำ�ำ คััญคือื
แกมเฟอรอล (kaempferol) และ เควอซิทิ ินิ (quercetin)
ที่่โ� รงพยาบาลเจ้า้ พระยาอภัยั ภููเบศรได้จ้ ำ�ำ ลองภาพ
สามมิิติิในคอมพิิวเตอร์์ พบว่่าสารสำ�ำ คััญดัังกล่่าว
สามารถแย่ง่ จัับกัับตำ�ำ แหน่ง่ main protease (Mpro)
ที่่�ช่่วยยัับยั้้�งการแบ่่งตััวของไวรััสโคโรนาสายพัันธุ์�์
2019 ได้้ ทั้้ง� นี้�้ จึึงมีีฤทธิ์์�เสริมิ ภููมิิคุ้้�มกััน ลดการ
อัักเสบและต้า้ นไวรััส
ผกั ชลี าว (Anethum graveolens L.)

(ที่มา: https://www.healthbenefitstimes.com/dill/) เป็น็ พืชื ผักั สมุนุ ไพรพื้้น� บ้า้ นที่่ใ� ช้ใ้ บช่ว่ ยขัับลม พบ
สวนและต้นไม้ 2564 ฤทธิ์์ต� ้า้ นไวรััส ส่ว่ นเมล็ด็ ใช้ก้ ินิ รัักษาหวััด ส่ว่ นมาก
ใช้เ้ ป็น็ หนึ่่ง� ในวััตถุดุ ิบิ ทำ�ำ พริกิ แกง และเครื่อ� งเทศมีสี าร
สำ�ำ คััญคือื แกมเฟอรอล (kaempferol) และเควอซิทิ ินิ
(quercetin) โดยโรงพยาบาลเจ้า้ พระยาอภัยั ภููเบศร
ได้้จำำ�ลองภาพสามมิิติิในคอมพิิวเตอร์์ พบว่่า
สารสำำ�คััญดัังกล่่าวสามารถแย่่งจัับกัับตำำ�แหน่่ง
main protease (Mpro) ที่่�ช่่วยยัับยั้้�งการแบ่่งตััว
ของไวรััสโคโรนาสายพัันธุ์�์ 2019 ได้้

68

ผกั ชีฝรั่ง (Eryngium foetidum L.)
เป็็นพืืชผักั สมุุนไพร ที่่�เป็น็ ที่่�รู้้�จักกัันดีี สามารถนำำ�มาประกอบ ปรุงุ อาหารเมนูตู ่า่ ง ๆ ได้ม้ ากมาย
หลากหลายเมนูู เป็น็ ผักั ที่่จ� ะใช้ใ้ บเป็น็ ผักั สด กินิ กับั อาหารจำ�ำ พวกลาบ หรือื กินิ แกล้ม้ ก็จ็ ะเข้า้ กันั ดีี เป็น็ พืชื
ที่่ม� ีวี ิติ ามินิ และแร่ธ่ าตุตุ ่า่ งๆ มากมาย เช่น่ แคลเซียี ม เส้น้ ใย เหล็ก็ เบต้า้ แคโรทีนี วิติ ามินิ เอ วิติ ามินิ บีี
วิติ ามินิ ซีี วิติ ามินิ อีี เป็น็ ต้น้ เป็น็ พืชื ที่่ใ� ช้แ้ ก้แ้ มลงสัตั ว์ก์ ัดั ต่อ่ ย แก้อ้ าหารเป็น็ พิษิ แก้ป้ วดศีรี ษะ แก้แ้ ผลเรื้อ� รังั
แก้แ้ ผลบวม แก้ไ้ ข้ช้ ่ว่ ยป้อ้ งกันั หวัดั ช่ว่ ยขับั เหงื่อ� ช่ว่ ยขับั ปัสั สาวะ ช่ว่ ยระบาย ช่ว่ ยป้อ้ งกันั ความดันั โลหิติ สูงู
ช่่วยป้้องกัันเบาหวาน ช่ว่ ยบำ�ำ รุุงผิวิ พรรณ ช่่วยขัับลม ช่ว่ ยบำ�ำ รุงุ ฟันั ช่ว่ ยบำำ�รุุงกระดูกู

(ที่มา: https://www.bangkokbiznews.com/news/detail/876045)

ข้นึ ฉ่าย (Apium graveolens L.) ขน้ึ ฉา่ ยฝรั่ง (Celery)
ขึ้น� ฉ่า่ ย หรือื คื่น� ไช่่ ที่่ม� ีทีั้้ง� พันั ธุ์�ฝรั่ง� ต้น้ อวบใหญ่่
อาจเรียี กว่า่ “ขึ้น� ฉ่า่ ยฝรั่ง� ” ซึ่ง� ก็ค็ ือื เซอรารี่� (Celery) (ทีม่ า: https://depositphotos.com/stock-photos/celery.html)
นั่่น� เอง กับั พันั ธุ์�จีนต้น้ เล็ก็ บางหรือื เรียี กว่า่ “ขึ้น� ฉ่า่ ยจีนี
(Chinese Celery)” ซึ่ง� เป็น็ พันั ธุ์�ที่น� ิยิ มปลูกู กันั มาก สรรพคุุณคล้า้ ยๆ กััน คืือบำ�ำ รุงุ ร่่างกาย บำำ�รุงุ ตับั
ในบ้้านเรา คนไทยสมััยก่่อนหรืือคนต่่างจัังหวััด และไต มีสี ารสำ�ำ คัญั ที่่ม� ีฤี ทธิ์ก�์ ล่อ่ มประสาท ช่ว่ ยให้้
ในบางพื้้�นที่่�เรีียกขึ้�นฉ่า่ ยจีนี นี้้ว� ่่า “ผัักชีีเจ๊ก๊ ” ทั้้�งนี้้� ผ่อ่ นคลาย นอนหลับั ได้ด้ ีขีึ้น� สามารถนำ�ำ มาเป็น็ พืชื
น่่าจะเป็็นเพราะว่่าต้้องการให้้เห็็นความแตกต่่าง แต่ง่ กลิ่่�นในอาหาร ช่ว่ ยให้้เจริิญอาหาร ในเมล็็ด
ระหว่่างผักั ชีไี ทย (Coriandrum sativum L.) กัับ ขึ้ �นฉ่่ายมีีน้ำำ��มัันหอมระเหย ช่่วยในการขัับลม
ขึ้�นฉ่่ายที่่�มีีต้้นใหญ่่กว่่านั่่น� เอง แต่ท่ ุกุ พัันธุ์์�ล้ว้ นมีี และนำ�ำ ไปสกัดั ใช้ไ้ ล่ย่ ุงุ ได้้ ผู้้�ชายไม่ค่ วรบริโิ ภคขึ้้น� ฉ่า่ ย
ติิดต่่อกัันเป็็นระยะเวลานานหรืือรัับประทาน
ข้ึนฉ่ายจีน (Chinese Celery) มากเกินิ ไปเพราะจะลดการสร้า้ งอสุุจิิ อาจทำ�ำ ให้้
เป็น็ หมัันได้้
(ที่มา: https://www.dreamstime.com/royalty-free-
stock-image-chinese-celery-image21224896#_)

69 สวนและต้นไม้ 2564

ตวั อยา่ งเมนูอาหารสุขภาพ....ชว่ ยเพ่มิ ภมู ิคุม้ กนั
อาหารไทยนอกจากจะมีีจุุดเด่่นในเรื่�องของ แต่่อย่่างไรก็็ตามในการบริิโภคพืืชผัักสมุุนไพร
รสชาติทิ ี่่ผ� สมผสานกันั อย่า่ งลงตัวั ทั้้ง� เปรี้้ย� ว หวาน เหล่า่ นี้้ค� วรบริโิ ภคให้ม้ ีคี วามหลากหลาย โดยเฉพาะ
มันั เค็ม็ เผ็ด็ แล้ว้ อาหารในแต่ล่ ะตำ�ำ รับั ของไทยยังั มีี หญิิงตั้้�งครรภ์์ ให้้นมบุุตร หรืือผู้้�มีีโรคประจำำ�ตััว
ส่ว่ นประกอบของอาหารที่่เ� ต็ม็ ไปด้ว้ ยพืชื ผักั สมุนุ ไพร ต่า่ งๆ เพราะในพืชื ผักั สมุนุ ไพรบางรายการยังั ไม่ม่ ีี
และเครื่่�องเทศต่่างๆ ที่่�มีีสรรพคุุณดีีๆ ในการ รายงานความปลอดภััย จึึงควรบริิโภคในรููปแบบ
รัักษาสุุขภาพ ช่ว่ ยเสริมิ สร้า้ งภููมิคิุ้�มกัันให้้ร่่างกาย ของอาหารมากกว่่าการใช้้เป็็นยา โดยเลืือกใช้้
ป้อ้ งกันั โรคภััย ดัังนั้้�นอาจกล่า่ วได้ว้ ่่า อาหารไทย เป็น็ ส่่วนผสมหลัักในอาหารที่่�บริโิ ภคทุกุ วััน และ
เป็น็ ตำ�ำ รับั อาหารที่่ท� รงคุณุ ค่า่ ทางโภชนาการเพราะ ใช้้ให้้หลากหลายชนิิด ไม่่ควรบริิโภคชนิิดเดีียว
อุุดมไปด้้วยสารอาหารที่่�มีีประโยชน์์ต่่อร่่างกาย ติิดต่่อกัันเป็น็ เวลานานจึงึ จะปลอดภัยั ที่่ส� ุดุ

ผัดั กะเพรา
เวลาจะสั่่�งอาหารแล้้วคิิดเมนููอะไรไม่่ออก
คนไทยส่่วนใหญ่่ก็็จะสั่่�งข้้าวกะเพราไข่่ดาวเป็็น
อัันดัับแรก ถึึงแม้้จะถููกว่่าเป็็นเมนููสิ้้�นคิิด แต่่ใน
ความเป็็นจริงิ แล้้ว เมนููนี้้จ� ััดเป็็นเมนูซู ุปุ เปอร์์ฟู๊๊�ด
ในยุคุ ชีวี ิติ วิถิ ีใี หม่เ่ ลยทีเี ดียี ว เพราะในใบกะเพรามีี
สารโอเรียี นทินิ (orientin) ช่ว่ ยลดโอกาสการติดิ เชื้้�อ
ของเซลล์์ ช่่วยป้้องกัันไม่่ให้้ไวรััสเข้้าเซลล์์ ด้้วย
คุุณสมบััติิที่่�ดีีเลิิศนี้้� อย่่าลืืมสั่่�งเมนููข้้าวกะเพรา
ไข่ด่ าวมากิินเป็็นอาหารต้า้ นไวรััสกันั นะ

ต้ม้ ยำำ� สารเบต้า้ กลูแู คน ช่ว่ ยกระตุ้�นภูมู ิคิุ้�มกันั ของร่า่ งกาย
มีีส่่วนประกอบหลัักคือื หอมใหญ่่ หอมแดง ทำำ�ให้้ไม่่ป่่วยง่่าย และมะนาวที่่�ใส่่ในต้้มยำำ�มีี
ซึ่่�งมีีสารสำำ�คััญอย่่าง สารเควอซิิทิิน (quercetin) วิิตามิินซีีที่่�มีีฤทธิ์์�ต้้านอนุุมููลอิิสระสููง ช่่วยเสริิม
ที่่�มีีศัักยภาพในการป้้องกัันไม่่ให้้ไวรััสเข้้าเซลล์์ การทำำ�งานของระบบภููมิิคุ้ �มกันั
ช่่วยลดโอกาสการติิดเชื้้�อ อีีกทั้้�งยัังมีีเห็็ดที่่�มีี

สวนและต้นไม้ 2564 70

เมี่่ย� งคำำ�
เป็็นอาหารทานเล่่นที่่�ประกอบไปด้้วยพืืชผััก
สมุนุ ไพรหลายชนิดิ ทั้้ง� ใบชะพลูู ขิงิ พริกิ มะพร้า้ ว
ถั่่ว� ลิสิ ง กุ้�งแห้้ง และยังั มีีสมุนุ ไพรต้้านไวรััสอย่่าง
หอมแดง ที่่�มีีสารเควอซิิทิิน (quercetin) และ
มะนาวหั่่น� ทั้้ง� เปลือื ก มีสี ารเฮสเพอริดิ ินิ (hesperidin)
สารรูทู ินิ (rutin) และวิติ ามินิ ซีี ช่ว่ ยป้อ้ งกันั ไม่ใ่ ห้ไ้ วรัสั
เข้้าสู่�เซลล์์ของร่่างกาย ลดโอกาสการติิดเชื้้�อใน
อวัยั วะต่า่ งๆ ได้้ ด้ว้ ยประโยชน์ท์ ี่่ม� ากมายขนาดนี้้�
ลองไปหามาชิิมกัันดูนู ะ

ชีวติ วถิ ีใหม่...ชีวิตแบบพอเพยี ง...ปลูกพืชผักไวก้ นิ เองท่ีบ้าน

การระบาดของโรคโควิดิ -19 ทำ�ำ ให้ท้ ุกุ ประเทศ ตวั อยา่ งภาชนะปลูกจากวัสดุเหลือใช้
ทั่่�วโลกต้้องประสบกัับวิิกฤตปััญหาอย่่างรุุนแรง (ทม่ี า: https://teeneethailand2.com/news/14375)
ในหลายด้้านๆ โดยเฉพาะด้้านเศรษฐกิิจที่่�ช่่วงนี้้�
มีีการชะลอตััวอย่า่ งเห็น็ ได้้ชััด หลายคนต้้องออก ภููมิคิุ้�มกัันที่่�ดีี ดังั นั้้น� การดำ�ำ เนินิ ชีีวิิตแบบพอเพีียง
จากงาน ทำำ�ให้้ขาดรายได้้มาเลี้้�ยงดููครอบครััว ก็็คืือการฉลาดใช้้ชีีวิิต ซึ่่�งการฉลาดนี้้�ไม่่ได้้แปลว่่า
อีกี หลายคนต้อ้ งใช้ช้ ีวี ิติ “อยู่่�บ้าน หยุดุ เชื้อ� เพื่่อ� ชาติ”ิ การฉลาดซื้อ� ฉลาดใช้้ ฉลาดออม และฉลาดหาเงินิ
เพื่่�อลดการระบาดของโรคโควิิด-19 ด้้วย สภาวะ เพียี งอย่า่ งเดียี ว แต่ห่ มายถึงึ ความฉลาดในการใช้้
เช่่นนี้้�ส่่งผลทำำ�ให้้พวกเราต้้องดำำ�เนิินชีีวิิตแบบ ชีีวิิตอย่่างมีีความสุุข ไม่่ต้้องร่ำ���รวยเป็็นเศรษฐีี
วิิถีีใหม่่ แต่่การปรัับตััวสู่่�การใช้้ชีีวิิตแบบวิิถีีใหม่่ที่่� แต่่ก็็ไม่่ได้้อดอยากจนต้้องเบีียดเบีียนตนเอง
แตกต่า่ งออกไปจากการใช้ช้ ีวี ิติ ในวิถิ ีแี บบเดิมิ ๆ นั้้น� และก็็ไม่่ใช่่ว่่าอยากได้้จนต้้องเบีียดเบีียนคนอื่่�น
อาจเป็็นสาเหตุุหนึ่่�งที่่�ทำำ�ให้้ใครหลายๆ คนเกิิด นั่่�นเอง
ความเครีียด แนวทางที่่�ดีีที่่�สุุดในการดำำ�เนิินชีีวิิต
แบบวิิถีีใหม่น่ ี้้�คือื “การดำ�ำ เนิินชีวี ิิตแบบพอเพีียง” ในช่่วงที่่�เราต้้องอยู่่�บ้้านเพื่่�อช่่วยกัันลดการ
คำำ�ว่่า “พอเพีียง” คืือ การดำำ�เนิินชีีวิิตแบบทาง ระบาดของโรคโควิดิ -19 นั้้น� การปลูกู พืชื ผักั สวนครัวั
สายกลาง โดยตั้้�งอยู่�บนหลัักสำำ�คััญสามประการ ไว้้กิินเองที่่�บ้้าน เป็็นกิิจกรรมหนึ่่�งที่่�ช่่วยคลาย
คือื ความพอประมาณ ความมีีเหตุุผล และการมีี ความเครีียดได้้เป็็นอย่่างดีี ทั้้�งยัังช่่วยเพิ่่�มสีีสััน
สร้้างบรรยากาศให้้บ้้านน่่าอยู่�มากขึ้ �น และยัังได้้
(ที่มา: hตtวัtpอsย:/่า/งteภeาnชeนetะhปaลilaกู nจdา2ก.วcoัสmดเุ/หneลwือsใช/1้ 4375) พืืชผัักที่่�สดใหม่่เอาไว้้ใช้้ประกอบอาหารกิินเอง
ที่่�บ้้านอีีกด้้วย แต่่ก็็เป็็นที่่�ทราบกัันอยู่�แล้้วว่่า ใน
ปััจจุุบัันพื้้�นที่่�ในบ้้านที่่�เราอยู่ �อาศััยส่่วนใหญ่่ไม่่ได้้

71 สวนและต้นไม้ 2564

มีีพื้้�นที่่�ใช้้สอยกัันมากนััก ดัังนั้้�นการปลููกพืืชผััก หรือื อุปุ กรณ์ห์ าง่า่ ยใกล้บ้ ้า้ น มาประยุกุ ต์ใ์ ช้ส้ ร้า้ งสรรค์์
สวนครััวไว้้กิินเองที่่�บ้้านนั้้�น เราควรเลืือกปลููก ใส่่ไอเดีียออกแบบมาเป็็นภาชนะปลููกหรืือแปลง
พืืชผักั สวนครััวที่่ส� ามารถปลููกได้ง้ ่่าย ดููแลไม่ย่ าก ปลููกผัักในแบบของเราเองที่่�เหมาะสมกัับพื้้�นที่่�
ประหยััดพื้้�นที่่�ในการปลููก โดยนำำ�วััสดุุเหลืือใช้้ รอบๆ บ้้านที่่เ� รามีอี ยู่�

(ทีม่ า: hตtวัtpอsย:/า่ /งteภeาnชeนetะhปaลilaูกnจdา2ก.วcoสั mดุเ/หneลwือsใช/1้ 4375)

พชื ผกั สมนุ ไพรต่างชนิด....ตา่ งเทคนิคการปลูก

ความเข้าใจในการลักษณะการเจริญเติบโตและการดูแลรักษาพืชผักสมุนไพรแต่ละชนิดนั้น จะมี
สว่ นชว่ ยทำ�ให้เราสามารถเปน็ นักปลกู พชื ท่ี ประสบความส�ำ เร็จไดผ้ ลผลติ ของพชื นนั้ ๆ มาช่ืนชม

พืชื สกุุลแอลเลีียม (Genus Allium)

เปน็ พชื หวั โดยหวั ทเ่ี กดิ ขน้ึ เปน็ หวั ทเ่ี กดิ จากกาบใบ เรยี กวา่ “bulb” เกดิ จากกาบใบมาหอ่ หมุ้ ล�ำ ตน้
ที่ตง้ั ตรงรปู สามเหล่ยี มมขี นาดเลก็ และสัน้ เอาไว้ ใบทำ�หนา้ ทสี่ ะสมอาหาร ไดแ้ ก่ หอมแดง หอมใหญ่
กระเทยี ม การปลกู พชื สกลุ นถ้ี า้ ปลกู เพอ่ื การคา้ จะนยิ มใชเ้ มลด็ แตถ่ า้ เราปลกู ไวก้ นิ เองทบ่ี า้ นนยิ มปลกู
จากหัว

หอมแดง (Shallots) และใช้้ระยะเวลาการปลููกประมาณ 45 วัันจึึงจะ
สามารถปลูกู ได้จ้ ากการเพาะเมล็ด็ และปลูกู เก็บ็ เกี่ย� วได้้ การปลูกู หอมแดงโดยใช้ห้ ัวั ทำ�ำ ได้โ้ ดย
จากหัวั การปลูกู โดยวิธิ ีกี ารเพาะเมล็ด็ นั้้น� เริ่ม� จาก การวางหอมแดงด้้านที่่�มีีรากลงในภาชนะที่่�ใส่่น้ำ�ำ�
เตรียี มวัสั ดุปุ ลูกู ใส่ล่ งในภาชนะปลูกู นำ�ำ เมล็ด็ หอม ไว้เ้ ล็ก็ น้้อย ไม่่ต้อ้ งให้ท้ ่่วมหอมแดงทั้้�งหัวั จนราก
โรยลงไปบนหน้้าดิิน รดน้ำำ��อย่่างสม่ำำ��เสมอใน งอกใหม่่และยาวขึ้้�น จากนั้้�นนำำ�ไปปลููกในดิินที่่�
ช่่วงเช้้าและช่่วงเย็็นของทุุกวััน เมื่่�อเมล็็ดหอม ร่่วนซุยุ
งอกขึ้ �นมาเป็็นใบแล้้วให้้รดน้ำำ��เพีียงวัันละครั้้�ง
เมล็็ดหอมจะใช้้เวลาในการงอกประมาณ 5 วััน

กระเทียม (Garlic) กระเทียี ม วางให้โ้ ดนแดด หมั่่น� รดน้ำ�ำ�ทุกุ วันั จะมีี
นำำ�กระเทีียมมาแยกกลีีบ แล้้วนำำ�ไปวางไว้้ หน่่อสีีเขีียวงอกยาว เมื่่�อยาวได้้พอประมาณแล้้ว
บนกระดาษทิิชชููที่่�ซัับน้ำำ�� เพื่่�อให้้เกิิดความชื้้�นอยู่� เราสามารถตััดเอาหน่อ่ สีีเขียี วๆ นี้้ม� าใช้ป้ ระกอบ
ตลอดเวลา ใช้เ้ วลาประมาณ 3 - 5 วันั รากกระเทียี ม อาหารได้้
จะโผล่่ออกมา นำำ�กลีีบไปปัักลงดิินโดยรากต้้อง
อยู่่�ลึึกลงไปในดินิ ประมาณ 2 ใน 3 ส่่วนของกลีีบ

สวนและต้นไม้ 2564 72

หอมใหญ่ (Onion) ขึ้น� มาประมาณ 2 - 3 เซนติเิ มตร
การปลูกู หอมใหญ่ไ่ ว้ก้ ินิ เอง หััวของหอมใหญ่่ตามขวางโดย ส่่วนที่่�เหลืือก็็ใช้้ทำ�ำ อาหารตาม
ที่่บ� ้า้ น สามารถทำ�ำ ได้โ้ ดยใช้ม้ ีดี หั่่น� ให้้วััดจากส่่วนโคนด้้านที่่�มีีราก ปกติิจากนั้้�นนำำ�หััวที่่�ปาดออก
มาแล้้วไปปลููกลงดินิ โดยวางไว้้
(ที่มา: https://esกcาhรoปoลltoกู dพaชื yส.cกoุลmแ/อleลaเrลnีย/bมuโlbดsย-ใinช-้หvวัeg(Betualtbiv)e-propagation/) บนดินิ เฉย ๆ รดน้ำ��ำ ทุกุ วันั จนกว่า่
จะมีียอดอ่่อนแทงออกมา เมื่่�อ
มีียอดอ่่อนแทงออกมาก็็ให้้ปลููก
ต่อ่ ไปเรื่อ� ยๆ จนโต แค่น่ ี้้เ� ราก็ไ็ ด้้
หอมหััวใหญ่่เอาไว้้ทำำ�อาหาร
กัันแล้้ว

พืืชสกุลุ กะเพรา (Genus Ocimum)

เป็น็ พืชื ล้ม้ ลุกุ ที่่ม� ีอี ายุอุ ยู่�ได้้ พชื สกลุ กะเพราท่ีปลกู ในกระถางและแปลงขนาดเลก็
หลายปีี สามารถขยายพันั ธุ์�ได้ท้ั้้ง�
การปัักชำำ� และการเพาะเมล็็ด (ทม่ี า:2h0tt1p4s/:/0/g8a/frodre-nlopvuen-cohfli-sbt.absloilg.hsptmotl.)com/ (ทีม่ าs:nohhttopms:i/s/he/xbteanssil-iogna.rwdesun./e) du/
แต่่คนส่่วนใหญ่่นิิยมปลููกโดย
ใช้เ้ มล็ด็ มากกว่า่ การปักั ชำ�ำ โดย ใช้้เมล็็ดสามารถทำำ�ได้้ดัังนี้้� นำำ� และใบสามารถเจริิญเติิบโตได้้
พืืชสกุุลนี้้�ชนิิดที่่�เรานิิยมปลููก วัสั ดุปุ ลูกู ใส่ล่ งในกระบะเพาะที่่เ� รา อย่า่ งเต็็มที่่�
กันั มาก คือื กะเพรา (Holy Basil) เตรีียมไว้้ นำำ�เมล็็ดหว่่านบางๆ
โหระพา (Sweet Basil) แมงลักั ให้้ทั่่�ว หลังั จากนั้้�นรดน้ำ�ำ� ตามใน การปัักชำำ�กิ่่�งของพืืชสกุุล
(Lemon Basil) และยี่ห� ร่า่ (Tree Basil) ทัันทีีโดยใช้้บััวรดน้ำ�ำ�ที่่�เป็็นฝอย กะเพรา หลังั จากทำ�ำ กับั ข้า้ วเสร็จ็
โดยทุุกชนิิดนี้้�มีีลัักษณะเมล็็ดที่่� ละเอีียด รดน้ำำ��อย่่างสม่ำำ��เสมอ เรียี บร้อ้ ยแล้ว้ ถ้้ายัังมีีกิ่่ง� ที่่เ� หลือื
เหมือื นกััน รวมทั้้�งเมล็ด็ มีีขนาด ทุุกวััน เมล็็ดจะงอกเป็น็ ต้้นกล้า้ ข อ ง พืื ช ส กุุ ล ก ะ เ พ ร า อ ยู่ � แ ล้้ ว
ที่่�ใกล้้เคีียงกัันมากด้้วย ดัังนั้้�น ภายใน 5 - 7 วััน เมื่่�อต้้นกล้้า ไม่่อยากทิ้้ง� ไป ถ้า้ กิ่่ง� ที่่�เหลืืออยู่�
การแยกชนิิดจากเมล็็ดจึึงทำำ�ได้้ อายุไุ ด้ป้ ระมาณ 1 เดือื น สามารถ ไม่่อ่่อนจนเกิินไป ให้น้ ำ�ำ กิ่่�งนี้้�มา
ค่่อนข้้างยาก ถ้้าปลููกเป็็นต้้น ถอนแยกไปปลููกในภาชนะหรืือ ลิดิ ใบออกจนหมด และตัดั โคนกิ่ง�
แล้้วสัังเกตจากลัักษณะของใบ แปลงที่่เ� ราเตรียี มไว้้ โดยถ้า้ ปลูกู ออกเพียี งเล็ก็ น้อ้ ย จากนั้้น� นำ�ำ ไป
จะทำำ�ได้้ง่่ายกว่่า การปลููกโดย ในแปลงใช้้ระยะห่่างระหว่่างต้้น ปัักลงในกระถางที่่�มีีดิินร่่วนผสม
สกลุลกั กษะณเพะรตาน้ ใกนลกา้รขะอบงะพเพชื าะ ประมาณ 20 - 30 เซนติิเมตร ปุ๋๋ย� คอก รดน้ำ��ำ ในช่ว่ งเช้า้ และเย็น็
สามารถเก็็บเกี่่�ยวได้้เมื่่�อมีีอายุุ ให้้ชุ่ �มแต่่อย่่าให้้แฉะจนเกิินไป
(ที่มา: https://www.backyardboss.net/ 45 - 50 วันั นัับจากการหยอด นำ�ำ กระถางไปวางไว้้ในที่่�แสงแดด
grow-basil-seed-indoors/) เมล็ด็ ในช่ว่ งที่่ม� ีกี ารเจริญิ เติบิ โต ส่อ่ งถึงึ ถ้า้ ปักั ชำ�ำ สำ�ำ เร็จ็ ประมาณ
ควรหมั่่น� เด็ด็ ดอกทิ้้ง� เพื่่อ� ให้ล้ ำ�ำ ต้น้ 10 - 15 วันั ที่่ซ� อกกิ่ง� จะมีใี บอ่อ่ น
แตกออกมา

73 สวนและต้นไม้ 2564

พืืชสกุลุ พริิก (Genus Capsicum)
เป็น็ พืชื ล้ม้ ลุกุ สามารถมีอี ายุุ
อยู่�ได้ห้ ลายปีี พริิกชนิดิ ต่า่ งๆ นี้้� ปลกู พริกในกระถางใช้กินและตกแต่งบา้ น

นอกจากปลูกู ไว้ร้ ับั ประทานแล้้ว
ยังั สามารถใช้ป้ ระดับั ตกแต่ง่ บ้า้ น
ได้้ด้้วย โดยเฉพาะช่่วงที่่�ติิดผล
จะมีคี วามสวยงามเป็น็ พิเิ ศษช่ว่ ย
เพิ่่�มสีีสัันให้้บ้้านน่่าอยู่�มากขึ้ �น
เป็็นพืืชที่่�นิิยมปลููกจากเมล็็ด (ทีม่ า: https://www.shutterstock.com/th/search/ornamental+pepper+plant)

การปลููกพืืชสกุุลพริิกไว้้ทานเอง ต้อ้ งการปลูกู ลงในภาชนะที่่เ� ตรียี มไว้้ ประมาณ 5 - 10 เซนติิเมตร
ที่่�สามารถทำ�ำ ได้้โดยนำ�ำ วััสดุุปลููก ประมาณ 3 – 5 เมล็ด็ /ภาชนะ รดน้ำ��ำ อย่า่ งสม่ำ��ำ เสมอทุกุ วันั วาง
ใส่ล่ งในภาชนะปลูกู ที่่เ� ราเตรียี มไว้้ ถ้้าเพาะในกระบะเพาะควรเว้้น ภาชนะปลูกู ในที่่ท�ี่่ม� ีแี สงแดดส่อ่ งถึงึ
หยอดเมล็ด็ พืชื สกุลุ พริกิ ชนิดิ ที่่เ� รา ระยะให้้แต่่ละหลุุ มห่่ างกัั น เมื่่อ� ต้น้ กล้า้ มีใี บจริงิ 2 - 3 ใบ ให้้
ถอนแยก เหลือื ต้น้ กล้า้ ที่่แ� ข็ง็ แรง
สมบูรู ณ์ไ์ ว้เ้ พียี ง 2 ต้น้ เมื่่อ� ต้น้ กล้า้
มีใี บจริงิ 5 - 6 ใบ หรือื อายุปุ ระมาณ
30 วััน ควรย้้ายปลููกลงแปลง
หรือื ภาชนะปลูกู อื่่น� ๆ เมื่่อ� ต้น้ กล้า้
ตั้้�งตััวได้้ หรืือเริ่ �มเจริิญเติิบโต
ใส่่ปุ๋๋�ยยููเรีีย 1 ครั้้�ง เมื่่�อต้้นเริ่�ม
ออกดอกให้ใ้ ช้ป้ ุ๋๋ย� สูตู ร 15-15-15
หรืือ ปุ๋๋�ยสููตร 12-24-12 อายุุ
เก็็บเกี่่�ยวประมาณ 60 - 75 วันั
(ทมี่ า: m-group.in.th/article/บทความ/การปลกู พริก.html) นับั จากวัันที่่ย� ้า้ ยกล้า้ ลงปลูกู

พืืชสกุุลส้ม้ (Genus Citrus)

เปน็ ไมต้ น้ ขนาดเลก็ มอี ายุ การตอนกิ่่�ง คืือ การทำ�ำ ให้้ เนื้้อ� ไม้อ้ อก เพื่่อ� เอาเนื้้อ� เยื่อ� เจริญิ
หลายปี สามารถปลกู ไดโ้ ดยการ กิ่่�งหรืือต้้นพืืชเกิิดรากขณะติิด และท่อ่ ลำ�ำ เลียี งออกไป จากนั้้น�
เพาะเมลด็ แต่ไมน่ ยิ มเนอ่ื งจาก อยู่่�กับั ต้น้ แม่่ จะทำำ�ให้้ได้ต้ ้้นพืชื เอาดินิ ร่ว่ นที่่ค� ่อ่ นข้า้ งเหนียี วพอก
ใชร้ ะยะเวลานานกวา่ จะใหผ้ ลผลติ ใหม่่ที่่�มีีลัักษณะทางสายพัันธุ์ � รอบรอยควั่่�นจนมิิด หุ้้�มด้้วย
การขยายพันธุ์โดยวิธีการตอน เหมือื นกับั ต้น้ แม่่ การตอนกิ่ง� เป็น็ กาบมะพร้้าวชุ่่�มน้ำ��ำ ใช้เ้ ชืือกมัดั
เป็นวิธีที่นิยมมากที่สุดในการ การขยายพันั ธุ์�ที่ท� ำ�ำ โดยการเลือื ก หัวั ท้า้ ยให้แ้ น่น่ พันั ทับั อีกี ครั้้ง� ด้ว้ ย
ขยายพนั ธพ์ุ ชื สกลุ สม้ คอื มะนาว กิ่่�งที่่�ไม่่อ่่อนหรืือแก่่จนเกิินไป แผ่น่ พลาสติกิ รดน้ำ��ำ อย่า่ งสม่ำ��ำ เสมอ
(Lime) และมะกรดู (Kaffir lime) ควั่่�นเปลืือกรอบๆ กิ่่�งบริิเวณ กันั ตุ้�มแห้ง้ แต่ใ่ นปัจั จุบุ ันั นิยิ มทำ�ำ
เพราะท�ำ ไดง้ า่ ยและไดผ้ ลดเี หมาะ ใต้ข้ ้อ้ ออกประมาณ 1/2 - 1 นิ้้ว� ตุ้ �มตอนโดยใช้้ขุุยมะพร้้าวแช่่น้ำ��ำ
ส�ำ หรบั น�ำ มาปลกู ใสก่ ระถางไวใ้ ช้ โดยลอกเปลืือกระหว่่างรอย ให้้ชุ่ �มแล้้วบีีบน้ำำ��ออกให้้หมาด
ในครัว ควั่่น� ออก ขูดู เนื้้อ� เยื่่อ� ที่่ต� ิดิ กับั ผิวิ ใส่ล่ งในถุงุ ขนาด 3×5 นิ้้ว� แล้ว้ มัดั

สวนและต้นไม้ 2564 74

ปากถุุงด้้วยเชือื กฟางให้้แน่น่ แล้้ว ขาวอมเหลือื งออกมาให้้เห็น็ ราก รอยควั่�น เมื่่อ� ครบ 30 - 45 วันั
นำ�ำ ตุ้้ม� นี้้ม� าผ่า่ ครึ่ง� ด้้วยมีีดคมตาม ที่่�เกิิดขึ้�นมาใหม่่นี้้�เกิิดจากการ จึึงตัดั กิ่ง� ตอนแยกออกจากต้้นแม่่
แนวยาวของตุ้ม� แล้้วแหวกตุ้ม� ตาม สะสมอาหารของพืชื เหนือื บริเิ วณ แล้้วนำ�ำ ไปปลููกได้้
แนวผ่า่ สวมตุ้ม� หุ้้ม� รอยแผลที่ค�่ วั่น�
ให้้สนิทิ โดยให้้รอยควั่น� อยู่�กลางตุ้ม� การตอนกง่ิ พชื สกลุ ส้ม
มัดั ตุ้้ม� ด้้วยเชือื กฟาง 2 - 3 เส้้น
ให้้รอบอย่า่ ให้้ขยับั เขยื้้อ� นได้้ เพราะ (ที่มา: https://sites.google.com/site/plantreproductio/kar-subphanthu-
จะมีีผลต่อ่ การออกราก การตอน baeb-mi-xasay-phes/kar-khyay-phanthu-doy-mnusy/kar-txn-king)
โดยใช้้ตุ้้�มแบบนี้้�ไม่่จำำ�เป็็นต้้อง
ให้้น้ำ�ตุ้้ม� เพราะขุุยมะพร้าวสามารถ
อุ้้ม� เก็บ็ น้ำ��ำ ได้้อย่า่ งพอเพีียง หลังั
ตอนกิ่่ง� แล้้วประมาณ 20 - 22 วันั
กิ่่�งตอนนี้้�จะแทงรากสีีขาว หรือื

พืชื วงศ์ข์ ิงิ (Zingiberaceae Family) ลักษณะเหง้าของพชื วงศข์ ิงบางชนดิ
ที่่�เรารู้้�จัักและนิิยมนำำ�มาบริิโภค คืือ ขิิง ข่่า (ขงิ ขมิ้นชัน ขา่ กระชายขาว)
ขมิ้้�น และกระชายขาว แต่่กระชายขาวนี้้�ส่่วนที่่�
เรานำำ�มาบริิโภค คืือ ส่่วนของรากสะสมอาหาร (GZiinnggeibreRroooffticinT(aCuluirsrm)cuemrica Rloonogta)
(storage root) เรีียกว่่า รากกลุ่่�มหรืือรากพวง
(fascicled root) แต่ท่ ุุกชนิดิ ที่่�กล่่าวมานี้้เ� ป็น็ พืชื ที่�่ (GAalplainnigaaglaRloaongta)
นิยิ มขยายพันั ธุ์ด�์้้วย “เหง้า” (rhizome) ซึ่ง�่ เป็น็ ลำ�ำ ต้้น (FBinogeesernRboeortgia rotunda)
ใต้้ดินิ ที่ท�่ อดนอนขนานไปกับั ผิวิ ดินิ มีีข้้อและปล้้อง
ที่ช�่ ัดั เจน มีีใบเกล็ด็ (scale leaf) คลุุมที่ข�่้้อ มีีรากและ
ตาเกิดิ บริเิ วณข้้อ ดังั นั้้น� การขยายพันั ธุ์ส�์ ามารถทำ�ำ ได้้
ด้้วยวิธิ ีีการตัดั แบ่ง่ เหง้้าออกไปปลููก ให้้แต่ล่ ะส่ว่ น
มีีตาข้้างติิดไปด้้วย จะเกิิดต้้นและรากใหม่เ่ กิิดขึ้�น
อายุุเก็บ็ เกี่ย�่ วประมาณ 6 - 8 เดือื น นับั ตั้้ง� แต่ป่ ลููก
การปลูกพชื วงศ์ขิงโดยใชเ้ หง้า (Rhizome)

(ที่มา: https://eschooltoday.com/learn/ (ที่มา: https://www.terrytalksnutrition.com/health-articles/
bulbs-in-vegetative-propagation/) ginger-and-turmeric-essential-oils-a-dynamic-duo-for-
(ที่มา: http://cwawncwe.rij-batnsd-j-omuronrael/.;coขmิง /แimละaขgมesิ้น/)main_13667

96758/LO%2019-1318_Full%20Paper_
(ที่มา: httpsP:/o/snitgessa.gko%og2l0eJ.caormoe/sninteg/aprlampsrianmdireerc.ptsdafle; /ขl3่า-)1; กระชาย)

75 สวนและต้นไม้ 2564

พืืชวงศ์ผ์ ัักชีี (Apiaceae Family)
เป็นพืชล้มลุก ชนิดที่นิยมนำ�มาบริโภค คือ ผักชี ผักชีลาว ผักชีฝรั่ง และขึ้นฉ่าย ส่วนใหญ่นิยม
ปลกู ขยายพันธุ์โดยใชเ้ มล็ด โดยแตล่ ะชนดิ มวี ิธปี ลกู ดังต่อไปนี้

ผักชี (Coriander) เมลด็ ผกั ชี

นำำ�วััสดุุปลููกใส่่ลงในภาชนะปลููกที่่�เราเตรีียมไว้้ รดน้ำำ��ให้้ชุ่�ม ขาย(ปทลมี่ ีกา:-รhาtคtpาsส:/ง่ /-sเhมoด็ pผeักeช.cี-oล.กูthผ/กั ชี-
บีบี เมล็็ดให้แ้ ตกเป็็น 2 ซีีก แต่ล่ ะซีกี จะงอก 1 ต้้น ถ้้าไม่่บีีบให้้แตก ราคาถกู -คณุ ภาพด-ี 200-500-1000-กรมั
อาจทำ�ำ ให้เ้ มล็ด็ ไม่ง่ อก นำ�ำ เมล็ด็ ผ่า่ ซีกี หว่า่ นให้ก้ ระจายสม่ำ��ำ เสมอทั่่ว�
ภาชนะปลูกู กลบเมล็ด็ ด้ว้ ยวัสั ดุปุ ลูกู บาง ๆ รดน้ำ��ำ อย่า่ งสม่ำ��ำ เสมอ ผักั ชีี -i.31730422.2620497148)
จะงอกเป็น็ ต้น้ กล้า้ ใช้เ้ วลาประมาณ 4 - 8 วันั เมื่่อ� ต้น้ กล้า้ มีใี บจริงิ แล้ว้ ให้้
ถอนแยก และพรวนดินิ ให้ด้ ินิ โปร่ง่ เสมอจนกระทั่่ง� เก็บ็ เกี่ย� วโดยสามารถ เมล็็ดผักั ชีีนั่่�นเอง ปล่อ่ ยให้้แห้ง้
เก็บ็ เกี่ย� วได้เ้ มื่่อ� มีอี ายุุ 30 - 45 วันั ผักั ชีไี ม่ช่ อบแสงแดดจัดั จึงึ สามารถ และหล่่นลงพื้้�นได้้เลย ไม่่นาน
ปลูกู ในที่่ร� ่ม่ รำ��ไรได้้ ผักั ชีที ี่่ซ�ื้อ� มาประกอบอาหารจะมีรี ากติดิ มาด้ว้ ย ก็จ็ ะมีีต้้นผัักชีีใหม่ๆ่ เพิ่่ม� ขึ้น�
ให้้ตััดเหนืือรากขึ้�นมาประมาณ 2 นิ้้�ว จากนั้้�นนำำ�ไปแช่่น้ำำ��ให้้ท่่วม
ส่ว่ นรากเปลี่่ย� นน้ำ��ำ ทุกุ ๆ วันั ประมาณ 3 - 4 วันั ก็จ็ ะมีรี ากใหม่ง่ อกออกมา
และใบเขียี วสดก็จ็ ะแตกออกมาด้ว้ ย เราสามารถย้า้ ยไปปลูกู ลงดินิ ได้้
พอต้้นผักั ชีโี ตเต็็มที่่ก� ็จ็ ะออกดอก ซึ่ง� ดอกนี้้�ต่่อไปจะติดิ ผล ซึ่ง� ก็็คือื

ผกั ชลี าว (Dill)

เมล็ดผักชลี าว นำำ�วััสดุุปลููกใส่่ลงในภาชนะปลููกที่่�เราเตรีียมไว้้ รดน้ำำ��ให้้ชุ่�ม
บีบี เมล็็ดให้้แตกเป็็น 2 ซีีก แต่ล่ ะซีีกจะงอก 1 ต้น้ ถ้้าไม่บ่ ีบี ให้แ้ ตก
(ท่มี าp:rohdttupcst:s//w/b5he2or0ml0e-u75d90a80.6d--ged)silel-rsteceadrts.c-om/ อาจทำำ�ให้้เมล็็ดไม่่งอก นำำ�เมล็็ดผ่่าซีีกหว่่านให้้กระจายสม่ำำ��เสมอ
ทั่่ว� ภาชนะปลูกู กลบเมล็ด็ ด้ว้ ยวัสั ดุปุ ลูกู บางๆ รดน้ำ��ำ อย่า่ งสม่ำ��ำ เสมอ
ผักั ชีลี าวจะงอกเป็น็ ต้น้ กล้า้ ใช้เ้ วลาประมาณ 5 - 10 วันั โดยสามารถ
เก็็บเกี่่�ยวได้เ้ มื่่อ� มีีอายุุ 40 - 60 วััน

ผักชีฝรงั่ (Culantro) (เมล็ด็ ผักั ชีฝี รั่ง� : ทราย) เพราะเมล็ด็ มีขี นาดเล็ก็ มาก
นำ�ำ วัสั ดุปุ ลูกู ใส่ล่ งในภาชนะปลูกู ที่่เ� ราเตรียี มไว้้ หลัังจากนั้้�นนำำ�มาหว่่านให้้กระจายสม่ำำ��เสมอ
รดน้ำ��ำ ให้ชุ้่�ม นำ�ำ เมล็ด็ ผสมทรายในอัตั รา 1:20 ส่ว่ น ทั่่ว� ภาชนะปลูกู รดน้ำ��ำ อย่า่ งสม่ำ��ำ เสมอ เมล็ด็ จะงอก
ภายใน 7 วันั และจะใช้ร้ ะยะการปลูกู อยู่�ที่ป� ระมาณ
เมลด็ ผกั ชีฝร่ัง 60 - 120 วันั จึงึ จะสามารถเก็บ็ เกี่ย� วได้้ ผักั ชีฝี รั่ง� นี้้�
เมื่่อ� ตัดั ใบไปรับั ประทานแล้ว้ ส่ว่ นของต้น้ สามารถ
(ที่มา: http://www.lotuyo.info/en/ev/plant/ นำ�ำ ไปปลูกู ให้เ้ จริญิ เติบิ โตได้้ โดยนำ�ำ ผักั ชีฝี รั่ง� ที่่เ� หลือื
culantro-mexican-coriander?language=en) จากการปรุุงอาหารมาตััดบริิเวณโคนให้้เหลืือ
ถึึงรากความยาวประมาณ 3 นิ้้�ว นำำ�มาแช่่น้ำำ��ให้้
ท่ว่ มราก ประมาณ 2 - 3 วันั เมื่่อ� มองเห็น็ รากใหม่่
งอกขึ้�นมาก็็นำำ�ลงปลูกู ได้้

สวนและตน้ ไม้ 2564 76

ขึน้ ฉา่ ย (Chinese celery) ที่่�มีีน้ำำ�� จากนั้้�นนำำ�ไปวางไว้้ในที่่�ที่่�มีีแดดส่่องถึึง
นำ�ำ วัสั ดุปุ ลูกู ใส่ล่ งในภาชนะปลูกู ที่่เ� ราเตรียี มไว้้ และเปลี่่�ยนน้ำ��ำ ทุุกวันั ประมาณ 1 สััปดาห์์ จะเริ่ม�
รดน้ำ��ำ ให้ชุ้่�ม นำ�ำ เมล็ด็ ผสมทรายในอัตั รา 1:10 ส่ว่ น มีีรากออกมาก็ส็ ามารถนำำ�ไปปลููกได้เ้ ลย
(เมล็ด็ ขึ้น� ฉ่า่ ย : ทราย) เพราะเมล็ด็ มีขี นาดเล็ก็ มาก
หลัังจากนั้้�นนำำ�มาหว่่านให้้กระจายสม่ำำ��เสมอ เมลด็ ข้ึนฉา่ ย
ทั่่ว� ภาชนะปลูกู รดน้ำ��ำ อย่า่ งสม่ำ��ำ เสมอ เมล็ด็ จะงอก
ภายใน 4 - 7 วันั เมื่่อ� ต้น้ กล้า้ มีใี บจริงิ แล้ว้ ให้ถ้ อนแยก (ที่มา: http://www.equinoxaromas.com/
และพรวนดิินให้้ดิินโปร่่งเสมอจนกระทั่่�งเก็็บเกี่่�ยว product/celery-seed-oil/)
โดยสามารถเก็็บเกี่่�ยวได้้เมื่่�อมีีอายุุ 45 - 60 วััน
ขึ้ �นฉ่่ายไม่่ชอบแสงแดดจััดจึึงสามารถปลููกในที่่�
ร่่มรำ��ไรได้้ ต้้นขึ้ �นฉ่่ายที่่�เหลืือจากการประกอบ
อาหารสามารถนำ�ำ มาปลูกู ใหม่ไ่ ด้้ โดยตัดั ส่ว่ นโคน
นับั จากรากประมาณ 2 - 3 นิ้้ว� นำ�ำ ไปใส่ใ่ นภาชนะ

เอกสารอา้ งอิง

กนิ สโู้ ควดิ -19 “กระชายขาว” สมนุ ไพรไทยสดุ เจง๋ ยบั ยง้ั การเจรญิ เตบิ โตของไวรสั ได้ 100% (ออนไลน)์ .
2564. สบื คน้ จาก: https://mgronline.com/travel/detail/9640000007506, 23 เม.ย. 2564.

9 เมนอู าหารไทยเสรมิ ภมู คิ มุ้ กนั (ออนไลน)์ . 2564. สบื คน้ จาก: https://www.scb.co.th/th/personal-
banking/stories/tips-for-you/thai-food.html, 24 เม.ย. 2564. (ทม่ี าของภาพเมนอู าหารทง้ั หมด)

ชีวติ วิถีใหม่ (New Normal) (ออนไลน์). 2563. สบื คน้ จาก: http://www.tosh.or.th/covid-19/index.
php/new-Normal, 21 เม.ย. 2564.

ผกั ช-ี กะเพรา-โหระพา อดุ มประโยชน์ ‘ตา้ นไวรสั ’ (ออนไลน)์. 2563. สบื คน้ จาก: https://www.matichon.co.th/
lifestyle/food-travel/news_2172647, 22 เม.ย. 2564.

ผลไมต้ ระกูลซิตรสั ผลไมร้ สเปรี้ยว ทม่ี าพรอ้ มประโยชนส์ ขุ ภาพ (ออนไลน์). 2563. สบื ค้นจาก:
https://women.trueid.net/detail/YZ9px9e2EMkr, 22 เม.ย. 2564.

พชื ตระกลู แอลเลียม (Allium) (ออนไลน)์ . 2557. สืบค้นจาก: http://www.doohealthy.com/article/
disease/medicine/632-health.html, 22 เม.ย. 2564.

โรคตดิ เชอ้ื ไวรสั โคโรนา 2019 (COVID-19) (ออนไลน)์ . 2563. สบื คน้ จาก: https://thaiembdc.org/th/
2020/06/09/coronavirusdisease2019, 20 เม.ย. 2564.

สมนุ ไพรตา้ นโควดิ ! อภยั ภเู บศร ฟนั ธง 8 ชนดิ ขน้ึ แทน่ โปรดกั ตแ์ ชมเปย้ี น (ออนไลน)์ . 2563. สบื คน้ จาก:
https://www.sentangsedtee.com/health-beauty/article_153881, 23 เม.ย. 2564.

77 สวนและตน้ ไม้ 2564

10 ขอ้ ควรท�ำ ...ดแู ลตวั เองใหป้ ลอดภยั จากโควดิ -19. 2563. สบื คน้ จาก: http://www.nakhonsawan.
go.th/joomla/index.php?option=com_content&view=article&id=3211:10-20&catid=10:2017-
12-23-03-43-03&Itemid=217, 21 เม.ย. 2564.

อาการโควดิ -19 อาการเบื้องต้นเปน็ อยา่ งไร วิธปี ้องกันโควดิ -19 (ออนไลน์). 2563. สบื ค้นจาก:
https://www.sanook.com/health/20609/, 20 เม.ย. 2564.

COVID-19 คอื อะไร มารจู้ กั โคโรนาไวรสั สายพนั ธใ์ุ หม่ ทท่ี �ำ ลายปอดได้ (ออนไลน)์ . 2563. สบื คน้ จาก:
https://covid-19.kapook.com/view221519.html, 20 เม.ย. 2564.

Diagram of corona virus particle structure (Online). 2020. Available Source: https://www.freepik.
com/free-vector/diagram-corona-virus-particle-structure_11252089.htm, April 20, 2021.

The Capsicum Crop: An Introduction (Online). 2019. Available Source: https://www.researchgate.
net/publication/331498202_The_Capsicum_Crop_An_Introduction, April 23, 2021.

The First 75 Days of Novel Coronavirus (SARS-CoV-2) Outbreak: Recent Advances, Prevention,
and Treatment (Online). 2020. Available Source: https://www.mdpi.com/1660-4601/17/7/
2323/htm, April 20, 2021.

Zingiberaceae plant family (Online). 2021. Available Source: https://www.britannica.com/plant/
Zingiberaceae, April 23, 2021.

สวนและต้นไม้ 2564 78

ปลกู ผกั เลย้ี งปลาดว้ ย
อควาโปนกิ ส์

นางสนาักววอิชนาัญกญาราเกวษงตศรว์ ปาฏนบิรุ่งตั เริกือารง
กลุ่มงานขยายพันธไ์ุ ม้ สำ�นกั งานสวนสาธารณะ

ในยคุ ปจั จบุ นั คนจ�ำ นวนมากหนั มาสนใจปลกู ผกั ปลอดสารพษิ กนิ เองกนั มากขน้ึ นอกจากจะเปน็
เพราะเทรนด์การรักสุขภาพที่มาแรงแถมช่วยประหยัดเงินแล้ว การปลูกผักยังเป็นกิจกรรมที่สร้าง
ความเพลดิ เพลนิ ยามวา่ งไดอ้ ยา่ งดี แตถ่ า้ เป็นการปลกู ผักลงดินแบบเดมิ ๆ กจ็ ะดธู รรมดาไป หรอื ถา้
เปน็ การปลกู ผกั แบบไรด้ นิ ทเ่ี รารจู้ กั กนั วา่ ไฮโดรโปนกิ ส์ กค็ งจะไมน่ า่ สนใจเทา่ ไหร่ แตร่ หู้ รอื ไมว่ า่ ในชว่ ง
2 - 3 ปนี ม้ี กี ารปลกู ผกั แบบใหมท่ น่ี า่ สนใจและก�ำ ลงั เปน็ เทรนดเ์ กษตรในไทยทเ่ี รยี กวา่ “อควาโปนกิ ส”์
(Aquaponics)

79 สวนและตน้ ไม้ 2564

อควาโปนิกสค์ อื อะไร?

อควาโปนกิ ส์ (Aquaponics) การเกิดกระบวนการไนตริฟิเคช่ัน (Nitrification) เพื่อเปลย่ี นแอมโมเนีย
คอื การปลกู พชื แบบไรด้ นิ รว่ มกบั ซึ่งเป็นพิษตอ่ สตั ว์นำ�้ ใหก้ ลายเปน็ สารอาหารสำ�หรบั พืช
การเลี้ยงปลาแบบนำ้�ไหลเวียน
ในระบบปดิ สุดท้ายเราจึงไดท้ ั้ง จากการเลี้้�ยงปลาโดยที่่�ไม่่ต้้อง ของเสีียที่่�เกิิดขึ้ �นจากการเลี้้�ยง
ผักและปลามาบริโภคในเวลา ใส่่ปุ๋๋�ยเพิ่่�มเข้้าไปตลอดระยะการ ได้แ้ ก่่ ไนโตรเจนและฟอสฟอรััส
เดียวกันซึ่งเป็นการเลียนแบบ เพาะปลูกู เมื่่อ� น้ำ��ำ ในบ่อ่ เลี้ย� งปลา จะต้อ้ งมีปี ริมิ าณที่่ม� ากพอที่่พ� ืชื จะ
ระบบนิิเวศตามธรรมชาติิ คืือ มีีปริมิ าณแอมโมเนียี ลดลง น้ำ��ำ สามารถนำ�ำ ไปใช้ไ้ ด้อ้ ย่า่ งเพียี งพอ
เมื่่�อเราเลี้้�ยงปลาก็็จะมีีน้ำำ��เสีีย ก็็มีีความสะอาดเพีียงพอ และ หากมีีการปลููกพืืชจำำ�นวนมาก
ที่่�เกิิดจากการขัับถ่่ายของปลา สามารถหมุุนเวีียนนำ�ำ กลัับมาใช้้ แต่่มีีปริิมาณของเสีียน้้อยก็็จะ
จปำ�ำ ลพาวทีก่่�ตแกอคม้้โามงเในนียี ระ(NบHบ3แ) ลอะากหาารร ได้้อีีก ซึ่่�งก็็คล้้ายกัับการบำำ�บััด ทำ�ำ ให้พ้ ืชื ไม่เ่ จริญิ เติบิ โตเท่า่ ที่่ค� วร
เน่่าเสีียของซากตะกอนก้้นบ่่อ น้ำำ��เสีียด้้วยวิิธีีทางธรรมชาติิ ในทางตรงข้้าม หากปริิมาณ
ทำ�ำ ให้เ้ มื่่อ� เลี้ย� งไปนานๆ จะต้อ้ ง นั่่น� เอง แต่ก่ ็ม็ ีขี ้อ้ ควรระวังั อยู่่�คือื ของเสียี มีมี ากเกินิ ที่่พ� ืชื จะนำ�ำ ไปใช้้
มีกี ารเปลี่่ย� นถ่่ายน้ำำ�� แต่่สำำ�หรับั การที่่�จะนำำ�ระบบนี้้�ไปใช้้งาน จะส่ง่ ผลให้ม้ ีขี องเสียี สะสมในระบบ
อควาโปนิิกส์์นั้้�น ของเสีียจาก ให้้ได้้อย่า่ งสมบููรณ์์นั้้น� สัดั ส่่วน จนถึงึ ระดับั ที่่อ� าจเป็น็ พิษิ ต่อ่ ปลา
การเลี้้�ยงปลาจะถููกย่่อยสลาย ของปลาและพืืชที่่�ปลููกจะต้้องมีี ที่่�เลี้้ย� งได้เ้ ช่น่ กันั
กลายเป็็นสารอาหารสำ�ำ หรัับพืืช ความสััมพัันธ์์กััน โดยปริิมาณ
โดยจุลุ ินิ ทรียี ์์ (nitrifying bacteria)
ที่่�อาศััยอยู่ �ตามกรวดหิินและ
รากพืืช โดยจุลุ ิินทรีีย์์เหล่่านี้้�จะ
ทำำ�หน้้าที่่�เปลี่่�ยนสารประกอบ
ไแสสนาอามเรมตปาโรรมรตถะเนนกำี(�ำNยอี ไบOป(พใ3Nช-)้วใ้Hนกต3กไ)านามใรไลหตเำ้จ�ำก้รดริตลัญิ ์บั ์าเ(ซยึNต่ิง�เบิOปพ็โื2น็ตชื-)
ได้้ พืืชจึึงได้ร้ ัับธาตุุอาหารหลััก
ทั้้ง� ไนโตรเจน (N) ฟอสฟอรัสั (P)
โพแทสเซียี ม (K) ที่่อ� ยู่�ในน้ำ��ำ เสียี

ประเภทของอควาโปนิกส์
การปลูกพืชแบบอควาโปนิกส์สามารถทำ�ได้หลายวิธี ซึ่งจะเป็นการนำ�รูปแบบและวิธีการจาก
ไฮโดรโปนกิ ส์มาปรับใช้ ได้แก่

สวนและตน้ ไม้ 2564 80

1. Deep water culture (DWC) aquaponics หรืือระบบน้ำ�ำ� ลึึก
การปลููกพืืชแบบนี้้�จะเป็็นการปลููกพืืชโดยให้้
รากพืชื แช่อ่ ยู่�ในน้ำ��ำ ที่่ม� ีสี ารอาหารตลอดเวลาในระบบ
น้ำ�ำ�นิ่่ง� (น้ำำ��จากการเลี้้�ยงปลา) และใช้้ปั๊๊ม� ออกซิเิ จน
เชื่อ� มกับั หินิ ฟองอากาศเพื่่อ� เติมิ อากาศให้ก้ ับั รากพืชื
สามารถเลืือกใช้้ภาชนะปลููกเพื่่�อยึึดลำำ�ต้้นพืืชได้้
หลากหลาย ไม่่ว่่าจะเป็็น แผ่่นโฟม รางปลููก
ลัังพลาสติิก หรืือวััสดุุที่่�ลอยน้ำำ��อื่่�น ๆ จึึงทำำ�ให้้
ระบบนี้้เ� ป็น็ ระบบที่่ไ� ด้ร้ ับั ความนิยิ ม เพราะสามารถ
ทำ�ำ เองได้้ มีตี ้น้ ทุนุ ไม่ส่ ูงู ดูแู ลรักั ษาง่า่ ย หากเกิดิ เหตุุ
ไฟฟ้า้ ขัดั ข้อ้ งพืืชก็ย็ ัังคงมีชี ีีวิติ อยู่่�ต่่อไปได้้
2. Nutrient film technique (NFT) aquaponics หรืือระบบน้ำ��ำ ตื้้น�

เป็็นระบบที่่�พบเห็็นได้้บ่่อยในการปลููกพืืช บริิเวณด้้านต้้นของรางปลููกที่่�ทำ�ำ รางให้้ลาดเอีียง
แบบไฮโดรโปนิกิ ส์แ์ ละนำ�ำ มาปรับั ใช้ใ้ นอควาโปนิกิ ส์์ เล็ก็ น้อ้ ยเพื่่อ� ให้น้ ้ำ��ำ ไหลเป็น็ ชั้น� บางๆ ไปยังั ส่ว่ นปลาย
วิิธีีการคืือปั๊๊�มน้ำำ��จะสููบน้ำำ��จากถัังพัักขึ้ �นมาปล่่อย ของรางปลููกน้ำ�ำ� ที่่�มีีสารอาหารจะไหลผ่่านรากพืืช
เป็น็ แผ่่นฟิิล์ม์ บางๆ ตลอดเวลาทำ�ำ ให้้พืชื สามารถ
ดููดสารอาหารได้้สม่ำำ��เสมอ วิิธีีนี้้�เหมาะสำำ�หรัับ
ปลููกผักั หรือื พืืชอายุุสั้้น� เก็บ็ เกี่่ย� วเร็็ว มีีข้อ้ ดีคี ือื จะ
ใช้้น้ำำ��น้้อยกว่่าระบบอื่่�นรากพืืชจะได้้รัับออกซิิเจน
อย่า่ งเพีียงพอ แต่่มีีข้้อเสีียคือื มีีต้้นทุนุ สูงู พืชื ต้อ้ ง
ได้ร้ ับั สารอาหารอย่า่ งสม่ำ��ำ เสมอตลอดเวลา ดังั นั้้น�
หากไฟฟ้้าดัับติิดต่่อกัันเป็็นเวลานานจะทำำ�ให้้พืืช
ตายพร้อ้ มกัันอย่่างรวดเร็ว็ เนื่่อ� งจากการขาดน้ำำ��

81 สวนและต้นไม้ 2564

3. EBB & Flow (Flood & Drain) aquaponics หรือื ระบบน้ำ��ำ ขึ้้�น - น้ำ��ำ ลง

ระบบนี้้�จะใช้้ปั๊๊�มสููบน้ำ��ำ ที่่�มีี เรื่อ� งความสะอาดของกระบะปลูกู ไฮโดรโปนิิกส์์กัับอควาโปนิิกส์์
สารอาหารขึ้น� มาขังั ในกระบะปลูกู ที่่�อาจจะเป็็นแหล่่งสะสมของ คือื ไฮโดรโปนิกิ ส์จ์ ะสามารถขังั น้ำ��ำ
จนเกืือบเต็็มและปล่่อยน้ำ��ำ ออก เชื้อ� ราและแมลง และหากระบบ และปล่อ่ ยน้ำ�ำ�ทุกุ ๆ 4 - 6 ชั่ว� โมง
จนหมด โดยทำำ�ซ้ำำ��ไปแบบนี้้� การระบายน้ำ��ำ มีปี ัญั หาจะทำ�ำ ให้ร้ าก ได้้ทั้้�งนี้้�ขึ้ �นอยู่่�กัับการวางแผน
เรื่อ� ยๆ รากพืชื จะดูดู สารอาหาร พืชื เน่า่ ได้้ สำ�ำ หรับั ข้อ้ แตกต่า่ งของ การให้้น้ำำ�� ให้้สารอาหารและ
เมื่่อ� ขังั น้ำ��ำ ไว้ส้ ลับั กับั การสัมั ผัสั กับั ระบบนี้้เ� มื่่อ� เปรียี บเทียี บระหว่า่ ง ความคุ้�มค่า่ แต่ส่ ำ�ำ หรับั อควาโปนิกิ ส์์
ออกซิิเจนเมื่่�อน้ำ��ำ ถููกระบายออก จะต้้องดููดน้ำำ��ขึ้้�นมาขัังในกระบะ
ข้้อดีีของระบบนี้้�คืือสามารถ นานครั้้ง� ละ 15 นาทีี ทุกุ ๆ 45 นาทีี
ปลููกพืืชที่่�มีีต้้นขนาดใหญ่่กว่่า เพราะต้้องมีีการกรองของเสีีย
วิธิ ีแี บบอื่่น� ได้้ เช่น่ ผลไม้้ ดอกไม้้ จากปลามาให้้พืืชบำำ�บััด หาก
หรืือพืืชผักั ชนิดิ ต่า่ ง ๆ สามารถ ปล่่อยไว้้นาน 4 – 6 ชั่่�วโมงจะ
หาซื้้�ออุุปกรณ์์มาทำำ�เองได้้ แต่่ ทำ�ำ ให้้ปริิมาณของเสีียที่่�อยู่�ในน้ำ��ำ
อาจจะมีีต้้นทุุนที่่�สููงกว่่าแบบ มีมี ากเกินิ ไป
ระบบน้ำำ��ลึึก ส่่วนข้้อเสีียคืือถ้้า
ระบบปั๊๊�มน้ำำ��มีีปััญหาจะทำำ�ให้้
ต้น้ พืืชตาย รวมถึงึ ต้อ้ งระวังั ใน

4. Drip aquaponics หรือื ระบบน้ำ��ำ หยด

ระบบน้ำ��ำ หยดจะมีีถัังน้ำ��ำ ที่่�มีี การค้้า เพราะสามารถปลูกู พืชื ได้้
สารอาหารอยู่่�ด้านล่า่ ง แล้ว้ ใช้ป้ั๊๊ม� ครั้้ง� ละจำ�ำ นวนมาก หลากหลายชนิดิ
สูบู น้ำ��ำ ขึ้้น� ไปผ่า่ นทางท่อ่ หรือื สาย รวมถึึงปลููกพืืชที่่�มีีขนาดใหญ่่ได้้
แล้้วหยดน้ำำ��ช้้า ๆ ใส่่โคนต้้นไม้้ สำำ�หรัับข้้อเสีียคืือเป็็นระบบที่่�
แต่่ละต้้นตามความเหมาะสม ค่่อนข้้างยุ่�งยากซัับซ้้อน ต้้อง
ของพืชื แต่ล่ ะชนิดิ โดยจะมีกี าร อาศััยความชำำ�นาญ มีีค่่าใช้จ้ ่่าย
ระบายน้ำำ��ออกจากรางปลููก ในการดููแลบำำ�รุุงรัักษาที่่�สููง จึึง
ระบบนี้้�ได้้รัับความนิิยมมากใน เหมาะสำ�ำ หรับั ปลูกู พืชื เชิงิ การค้า้
การปลููกพืืชไฮโดรโปนิิกส์์เพื่่�อ มากกว่่าทำำ�ในครััวเรือื น

สวนและต้นไม้ 2564 82

5. Aero - aquaponics หรืือระบบรากอากาศ
สารอาหารทันั ทีี โดยขนาดของ
ละอองน้ำำ��ที่่�ฉีีดพ่่นจะมีีความ
สัมั พันั ธ์ต์ ่อ่ ความเร็ว็ ในการดูดู ซึมึ
สารอาหาร ยิ่่�งละอองเล็็ก ยิ่่�ง
ดููดซึึมได้้เร็็ว วิิธีีนี้้�พืืชจะได้้รัับ
อาหารและออกซิิเจนมากกว่่า
วิิธีีอื่่�น จึึงทำำ�ให้้พืืชที่่�ปลููกนั้้�นมีี
ขนาดใหญ่ก่ ว่า่ วิธิ ีที ั่่ว� ไป ถึงึ แม้ว้ ่า่
วิิธีีนี้้�จะเป็็นวิิธีีที่่�มีีประสิิทธิิภาพ
มากที่่�สุุด แต่่ก็็มีีต้้นทุุนสููงและ
ค่า่ ใช้จ้ ่า่ ยสูงู เนื่่อ� งจากต้อ้ งใช้ป้ ั๊๊ม�
แรงดัันสููงในการฉีีดสารละลาย

ในระบบนี้้�รากพืืชจะลอย สารอาหารให้แ้ ก่พ่ ืชื จะต้อ้ งใช้ป้ ั๊๊ม� ให้เ้ ป็น็ ฝอยทำ�ำ ให้เ้ ปลือื งพลังั งาน
อยู่�ในอากาศและมีกี ารฉีดี พ่น่ น้ำ��ำ ดูดู น้ำ��ำ จากถังั ผ่า่ นหัวั ฉีดี เพื่่อ� ฉีดี พ่น่ มาก ระบบนี้้�มัักจะใช้้กัับการ
ที่่ม� ีสี ารอาหารไปที่่ร� ากพืชื โดยตรง ละอองสารอาหารขนาดเล็ก็ ไปที่่� ปลููกพืืชในห้้องทดลองเพื่่�อการ
โดยจะมีีแท่่นที่่�มีีลัักษณะเป็็น ส่่วนของรากโดยตรงตามเวลา ทำ�ำ วิิจััยหรืือปลููกเป็็นงานอดิิเรก
หอคอยไว้ส้ ำ�ำ หรับั ปลูกู พืชื การให้้ ที่่เ� หมาะสม ซึ่ง� รากพืชื จะดูดู ซึมึ เท่า่ นั้้น� ไม่น่ ิยิ มปลูกู เพื่่อ� การค้า้

ข้อแตกต่างระหว่างไฮโดรโปนกิ ส์กบั อควาโปนกิ ส์

แม้้ว่่าอควาโปนิิกส์์จะเป็็น ภาพจาก : https://backtotheroots.com/products/watergarden
การปลููกพืืชแบบไร้้ดิินเหมืือน
ไฮโดรโปนิกิ ส์์ แต่่ทั้้ง� สองวิิธีีก็ม็ ีี การเล้ยี งปลาสวยงามในระบบอควาโปนกิ ส์
ความแตกต่่างกัันหลายอย่่าง
โดยเฉพาะการให้้ปุ๋๋�ยหรืือเติิม ที่่ส� ามารถฮุบุ เอาอากาศจากผิวิ น้ำ��ำ ก็็สามารถเปลี่่�ยนเป็็นการเลี้้�ยง
ธาตุุอาหารพืืชเข้้าไปในระบบ ไปใช้้ได้้โดยตรงโดยไม่่ต้้องใช้้ ปลาสวยงามในตู้้�ควบคู่่�กัับการ
ผัักที่่�ปลููกในระบบอควาโปนิิกส์์ ปั๊๊ม� ลมให้อ้ ากาศ แต่ถ่ ้า้ หากใคร ปลููกผักั ได้้เช่่นกันั
จึึงเน้้นประเภทผัักกิินใบ เช่่น ไม่่ต้้องการเลี้้�ยงปลาเพื่่�อบริิโภค
ผัักบุ้�ง ผัักสลััด ผัักกาด คะน้้า
กวางตุ้�ง เนื่่�องจากโตเร็็ว และ
ไม่ต่ ้อ้ งการธาตุอุ าหารมาก และ
จะเน้้นพัันธุ์์�ปลาที่่�เลี้้�ยงง่่าย
สามารถนำ�ำ ไปบริโิ ภคและขายได้้
เช่่น ปลานิิล ปลาดุกุ ปลาหมอ
ปลาช่อ่ น ปลากระดี่่� ซึ่ง� เป็น็ ปลา

83 สวนและตน้ ไม้ 2564

สวนและตน้ ไม้ 2564 84

85 สวนและต้นไม้ 2564

จะเห็็นได้้ว่่าการปลููกพืืชเลี้้�ยงปลาแบบ หลายหน่่วยงานทั้้�งภาครััฐ เช่่น กรมประมง
อควาโปนิิกส์์เป็็นวิิธีีการที่่�เป็็นมิิตรกัับสิ่่�งแวดล้้อม กรมส่่งเสริิมการเกษตร และสถาบัันการศึึกษา
ช่่วยลดการใช้้สารเคมีี ไม่่ต้้องใส่่ปุ๋๋�ย ลดการเกิิด หลายสถาบันั ได้ศ้ ึกึ ษาค้น้ คว้า้ วิจิ ัยั คัดั เลือื กพันั ธุ์์�พืชื
น้ำ�ำ�เสียี ไม่่มีีปัญั หาวััชพืชื ปััญหาที่่�เกิิดจากแมลง และพัันธุ์์�ปลาเพื่่�อให้้เหมาะสมกัับการนำ�ำ มาใช้้ใน
น้้อยลง สามารถทำำ�ได้้ในพื้้�นที่่�จำำ�กััด และเมื่่�อ ประเทศไทย รวมถึึงพััฒนาระบบและรููปแบบ
เปรีียบเทีียบกัับการเพาะปลููกพืืชจากระบบปกติิ การเลี้�ยงโดยหันั มาใช้้เทคโนโลยีที ี่่จ� ัับต้อ้ งได้้นำ�ำ มา
พบว่่าสามารถช่่วยลดการใช้้น้ำำ��ได้้ถึึง 90% แต่่ ปรัับให้้เข้้ากัับการเลี้้�ยงปลาแบบชาวบ้้านเพื่่�อนำ�ำ
วิิธีีนี้้�ก็็มีีข้้อจำำ�กััดหลายอย่่าง เช่่น ต้้องลงทุุนสููง ไปสู่่�การทำ�ำ เป็น็ การค้า้ โดยการเลี้ย� งปลาที่่เ� ลี้ย� งง่า่ ย
ต้้องใช้้พลัังงานไฟฟ้้า การกำำ�จััดโรคในปลาจะทำำ� เช่น่ ปลานิลิ ปลานิลิ แดง ปลาดุกุ และเน้น้ ปลูกู ผักั
ได้ย้ ากเพราะจะกระทบกับั จุลุ ินิ ทรียี ์ใ์ นระบบ รวมถึงึ ที่่ก� ินิ ได้ใ้ นชีวี ิติ ประจำ�ำ วันั ซึ่ง� ปัจั จุบุ ันั ได้ม้ ีไี ด้เ้ กษตรกร
ต้อ้ งอาศัยั ความรู้�หลายด้า้ นและต้อ้ งมีกี ารวางแผน ที่่น� ำำ�ระบบนี้้�ไปใช้เ้ พื่่อ� การประกอบอาชีพี มากขึ้�น
การทำำ�งาน และนอกจากจะเป็็นการปลููกผััก
ควบคู่่�กับั การเลี้ย� งปลาเพื่่อ� บริโิ ภคในครัวั เรือื นแล้ว้
ยัังสามารถสร้้างเป็็นรายได้้เสริิมได้้อีีกด้้วย วิิธีีนี้้�
จึึงเหมาะสำ�ำ หรัับการทำ�ำ เกษตรในเมืืองหรืือมีีพื้้�นที่่�
จำ�ำ กัดั แต่อ่ าจจะไม่เ่ หมาะกับั การลงทุนุ นักั เนื่่อ� งจาก
มีีค่า่ ใช้จ้ ่่ายสููง
สำ�ำ หรับั ในประเทศไทยแนวคิดิ เรื่อ� งอควาโปนิกิ ส์์
ได้เ้ ริ่�มเข้า้ มาเมื่่�อประมาณ 6 ปีที ี่่แ� ล้้ว และมีีการ
นำำ�ไปใช้้อย่า่ งแพร่่หลายช่ว่ ง 3 ปีที ี่่�ผ่่านมา โดยมีี ภาพจาก https://www.atophort.com/news/
led-grow-light-s-role-in-aquaponics-system.html

สวนและต้นไม้ 2564 86

ภาพโรงเรือนอควาโปนิกสพ์ ลงั งานแสงอาทติ ย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี

อควาโปนกิ สเ์ ปน็ การปลูกพืชแบบไร้ดินร่วมกบั การเลยี้ งปลาโดยอาศัยการพง่ึ พากนั ของสิ่งมชี ีวิต
ซึ่งเป็นการเลียนแบบระบบนิเวศในธรรมชาติ โดยการเอาน้ำ�จากการเลี้ยงปลามาวนให้พืช พืชจะใช้
น้ำ�เสียจากปลาเป็นสารอาหารเป็นการช่วยบำ�บัดน้ำ�เสียให้ปลาคล้ายกับการบำ�บัดน้ำ�เสียด้วยพืชน้ำ�
แตแ่ ทนทจ่ี ะใชพ้ ชื น�ำ้ ทร่ี บั ประทานไมไ่ ดก้ ป็ ลกู พชื ผกั ทก่ี นิ ไดแ้ ทน น�ำ้ กก็ ลบั มาสะอาด ปลากไ็ ดป้ ระโยชน์
จากน้ำ�สะอาด สว่ นเราก็จะได้ทั้งผกั และปลามาบริโภคในเวลาเดยี วกัน

87 สวนและตน้ ไม้ 2564

ภาพโรงเรอื นอควาโปนกิ สพ์ ลงั งานแสงอาทติ ย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบรุ ี

สวนและตน้ ไม้ 2564 88

โครงการ Green Bangkok 2030

ความท้้าทายใหม่ใ่ นการเพิ่่ม� พื้น�้ ที่่ส� ีเี ขียี วของกรุงุ เทพมหานคร :
โครงการก่อ่ สร้้างสวนสาธารณะภายในซอยวัดั หัวั ลำ�ำ โพง

นายวิศิ รุุต เนาวสุวุ รรณ์์
กลุ่่�มงานออกแบบสวน สำ�ำ นัสกั ถงาาปนนสิกิวชนำำ�สนาาธญารกณาะร

ท่่ามกลางความท้้าทายของกรุุงเทพมหานคร ในการเผชิิญปััญหาด้้านสิ่่�งแวดล้้อม อาทิิ ปััญหา
ปเพริ่ิ่ม� มิ สาูงูณแฝุ่นน�่ วทPาMงแ2.5ก้ไ้ ขที่ปม�่ ัีญีั สูงูหจานดัเงัปก็น็ ล่อา่ ัวนั อตยร่า่างยยั่ตง�่อ่ยืนสื ภคาือืพกร่าา่ รงเกพิา่่ม� ยปริปมิัญั าณหาพื้ส้น� ภทีา่ส�่ีพีเขีมียลวภใหา้กว้ ับะั เมปืัอื ญั งหแาตอุ่จ่ ณุ ะทหำ�ำภูอมู ิยเิ่มา่ ืงอื ไรง
เมื่่�อมููลค่่าพื้้�นที่่�ดิินสููงขึ้้�นและกรุุงเทพมหานครประสบปััญหาในการจััดหาพื้้�นที่่�ดิินเพื่่�อสร้้างให้้เป็็น
สวนสาธารณะยากขึ้�้นทุุกทีี

89 สวนและตน้ ไม้ 2564

สำำ�นัักสิ่่�งแวดล้้อม กรุุงเทพมหานคร ได้้รัับ ให้้ภาคเอกชน องค์ก์ รวิชิ าชีพี สถาบันั การศึึกษา
ความร่ว่ มมือื จากภาคีเี ครือื ข่า่ ย ได้แ้ ก่่ กลุ่�ม BigTree หน่ว่ ยงานภาคราชการ และภาคประชาสังั คมต่า่ ง ๆ
และเครืือข่่ายต้้นไม้้ใหญ่่ในเมืือง กลุ่�ม WePark ได้้เข้้ามามีีส่่วนร่่วมในการสร้้างพื้้�นที่่�สีีเขีียวให้้กัับ
สมาคมภููมิิสถาปนิิกแห่่งประเทศไทย (TALA) เมืือง และได้้เปิิดตััวโครงการอย่่างเป็็นทางการ
และสถาบัันปลููกป่่า ปตท. เพื่่�อดำำ�เนิินโครงการ เมื่่อ� วันั ที่่� 15 ธันั วาคม 2562 ณ สวนวชิริ เบญจทัศั
Green Bangkok 2030 เพื่่�อเป็็นการเปิิดโอกาส

ผู้ว้� ่า่ ราชการกรุงุ เทพมหานครและภาคีีเครือื ข่า่ ย
ร่่วมประกาศเจตนารมณ์์ โครงการ GREEN BANGKOK 2030

เมื่อ� วันั ที่่� 15 ธัันวาคม 2562 ณ สวนวชิริ เบญจทััศ

สวนและต้นไม้ 2564 90

โดยกรงุ เทพมหานครไดเ้ ลง็ เหน็ โอกาสในการ 3. ดา้ นสง่ิ แวดลอ้ ม พน้ื ทส่ี เี ขยี วมคี วามส�ำ คญั
สร้างพื้นที่สีเขียว เช่น พื้นที่ดินว่างเปล่าในเขต ในฐานะที่เป็นตัวสร้างระบบนิเวศของเมืองให้มี
กรุงเทพมหานครทั้งของภาครัฐและเอกชนกว่า ความสมดุลมีความหลากหลายทางชีวภาพ เป็น
38.15 ตารางกโิ ลเมตร พื้นที่วา่ งใตท้ างยกระดบั แหล่งอาศัยของสัตว์นานาชนิด ช่วยลดมลภาวะ
ทย่ี งั ไมไ่ ดใ้ ชป้ ระโยชนอ์ กี กวา่ 3.87 ตารางกโิ ลเมตร ในอากาศ และลดปรากฏการณ์เกาะความร้อน
พ้ืนท่ีวา่ งรมิ น�้ำ พ้ืนที่ว่างริมทางรถไฟ พ้ืนทีว่ า่ ง ของเมอื ง (Urban Heat Island)
ริมทางเท้า โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มปริมาณ
พื้นท่ีสีเขียวของกรุงเทพมหานครอย่างยั่งยืนเพื่อ 4. ด้านการบริหารจัดการ การดูแลรักษา
สง่ เสรมิ และแกไ้ ขปญั หาตา่ ง ๆ ของกรงุ เทพมหานคร พื้นที่สีเขียวต้องทำ�อย่างเป็นระบบ มีระบบฐาน
ดังน้ี ขอ้ มลู รองรบั มเี ทคโนโลยที เ่ี หมาะสมและทนั สมยั
ซง่ึ จะท�ำ ใหใ้ ชง้ บประมาณไดอ้ ยา่ งคมุ้ คา่ และประหยดั
พื้น�้ ที่เ�่ ป้า้ หมาย GREEN BANGKOK 2030 ก�ำ ลังคนในการบ�ำ รุงรักษาพน้ื ที่

1. ด้านสงั คม การออกแบบพืน้ ทส่ี ีเขยี วทมี่ ี 5. ด้า้ นชุมุ ชนและการมีสี ่ว่ นร่ว่ ม การสร้า้ ง
ความเหมาะสมกับทุกคน (Universal Design) พื้้�นที่่�สีีเขีียวที่่�ดีีนั้้�น ถ้้าชุุมชนและประชาชนมีี
มีการกระจายตวั ของพ้นื ทส่ี ีเขียวอยา่ งทว่ั ถงึ และ ส่่วนร่่วมตั้�งแต่่กระบวนการเริ่�มต้้น เมืืองก็็จะได้้
ประชาชนสามารถเขา้ ถงึ พน้ื ทไ่ี ดด้ ว้ ยการเดนิ อยา่ ง พื้้�นที่่�สีีเขีียวที่่�ตอบสนองพฤติิกรรมและความ
สะดวก การมพี น้ื ทส่ี �ำ หรบั กจิ กรรมทเ่ี พม่ิ ปฏสิ มั พนั ธ์ ต้้องการของชุุมชนและประชาชนอย่่างแท้้จริิง
ระหวา่ งคนในสงั คม เกิิดความรู้้�สึึกว่่าเป็็นเจ้า้ ของร่่วมกันั

2. ดา้ นเศรษฐกจิ หมายถงึ การทพ่ี น้ื ทส่ี เี ขยี ว โดยมีเี ป้า้ หมายในปีี พ.ศ. 2573 (ค.ศ. 2030)
ท�ำ หนา้ ทส่ี ง่ เสรมิ เศรษฐกจิ ระดบั ชมุ ชน ยา่ นและเมอื ง ในการเพิ่�มปริมิ าณพื้�นที่่�สีเี ขียี วต่อ่ จำ�ำ นวนประชากร
เพิ่มมูลค่าที่ดินที่อยู่รอบๆ หรือแม้กระทั่งเป็น จากเดิิม 6.9 ตารางเมตรต่่อคน เพิ่่�มขึ้�นเป็็น
องค์ประกอบสำ�คัญในการกระตุ้นการท่องเที่ยว 10 ตารางเมตรต่อ่ คน ประชาชนชาวกรุงุ เทพมหานคร
ในพื้นท่ี สามารถเข้้าถึึงพื้้�นที่่�สีีเขีียวในระยะ 400 เมตร
เพิ่�มอีกี 13% และมีพีื้�นที่�ใต้ร้ ่ม่ ไม้้ เพิ่�มขึ้�นจากเดิมิ
14 % เป็็น 30 % (เพิ่�มขึ้�นอีีก 1.6 แสนไร่่) และ
ได้้กำำ�หนดแนวทางการพััฒนาพื้ �นที่่�สีีเขีียวในทุุก
ขนาดพื้�นที่�ที่�สามารถพััฒนาพื้�นที่่�สีเี ขีียวได้้ ตั้�งแต่่
พื้้�นที่่�สีีเขีียวในบ้้านพัักอาศััย (Green House) >
สำ�ำ นักั งานสีเี ขียี ว (Green Office) > พื้�นที่�เกษตรกรรม
(Green Farm) > ศาสนสถานสีเี ขียี ว (Green temple) >
โรงเรีียนสีเี ขีียว (Green school) > หน่่วยราชการ
สีเี ขียี ว (Green Government office) > พื้�นที่่�สีเี ขียี ว
ริิมคลอง (Green canel) > พื้�นที่่�สีีเขียี วริมิ ทางเท้้า
(Green Path) จนถึึงสวนสาธารณะขนาดเล็็ก
Pocket Park และสวนสาธารณะเต็ม็ รูปู แบบ (Park)

91 สวนและต้นไม้ 2564

ภายใต้ข้ ้อ้ จำ�ำ กัดั มากมาย ทั้�งหมดนี้้�จึงึ ถือื เป็น็ 8. Park > สวนวนาภิรมย์รม่ เกลา้
ความท้้าทายของกรุุงเทพมหานครและภาคีี 9. Green Path > สวนใตท้ างด่วน ซอยปรดี ี
เครือื ข่า่ ยที่�จะร่ว่ มกัันขัับเคลื่�อนเมือื งหลวงของเรา พนมยงค์ 2 (ลานกีฬาแสงทพิ ย์)
เพื่�อเพิ่�มปริิมาณพื้�นที่่�สีีเขีียวให้้เทีียบเท่่ามหานคร 10. Park > สวนป่่านิิเวศอ่่อนนุุช (ภายใน
ชั้�นนำำ�ของโลก และเพื่�อคุุณภาพชีวี ิิตของพวกเรา ศูนู ย์์กำำ�จัดั มูลู ฝอยอ่อ่ นนุชุ )
ทุกุ คน โดยในปีี พ.ศ. 2563 ซึ่�งถือื เป็็นปีีแห่ง่ การ สำ�ำ นักั งานสวนสาธารณะ ได้ร้ ่ว่ มมือื กับั หน่ว่ ยงาน
“Kickoff” โครงการ Green Bangkok 2030 ภาคีีเครืือข่่าย ในการขัับเคลื่�อนโครงการนำำ�ร่่อง
กรุุงเทพมหานครได้้กำำ�หนดโครงการก่่อสร้้าง ดัังกล่่าว ให้้สำำ�เร็็จเป็็นรููปธรรม สวนสาธารณะ
สวนสาธารณะและพื้�นที่่�สีเี ขียี วเป็น็ โครงการนำ�ำ ร่อ่ ง หลายแห่ง่ เช่น่ สวนวนาภิริ มย์ร์ ่ม่ เกล้า้ สวนสันั ติพิ ร
จำำ�นวน 10 โครงการ ได้้แก่่ สวนปิิยะภิิรมย์์ ได้้ดำำ�เนิินการก่่อสร้้างแล้้วเสร็็จ
1. Green Path > โครงการปรับปรงุ พน้ื ที่ใต้ และเปิดิ ให้้ประชาชนเข้า้ ใช้บ้ ริกิ ารแล้ว้ และหลาย
ทางดว่ น สถานีรถไฟฟ้าบางซอ่ น โครงการเช่่นอยู่ �ในระหว่่างดำำ�เนิินการก่่อสร้้าง
2. Green Office Building > โครงการปรบั ปรงุ ซึ่�งในช่่วงรอบปีีที่�ผ่่านมามีีปััญหาและอุุปสรรค
ภูมทิ ัศน์สำ�นักงานใหญ่ ปตท. ในการดำำ�เนิินการมากมายโดยเฉพาะการแพร่่
3. Pocket Park > ซอยวภิ าวดี 18 แยก 3 ระบาดของโรคโควิิด-19 ซึ่�งส่่งผลกระทบให้้การ
4. Green Path > Green พหลโยธิน (ช่วง ดำ�ำ เนิินงานโดยเฉพาะการดำำ�เนิินการด้้านประชา
ระหวา่ งอนสุ าวรยี ช์ ยั สมรภมู ิ ถงึ หา้ แยกลาดพรา้ ว) สังั คมและการมีสี ่ว่ นร่ว่ มต้อ้ งหยุดุ ชะงักั ไม่ส่ ามารถ
5. Pocket Park > สวนสันติพร ดำ�ำ เนินิ การได้้ โดย ณ ที่�นี่�ผู้�เขียี นจะขออนุญุ าตนำ�ำ เสนอ
6. Pocket Park > สวนสาธารณะภายใน รายละเอียี ด โครงการก่อ่ สร้า้ งสวนสาธารณะภายใน
ซอยขา้ งวดั หัวล�ำ โพง ซอยข้า้ งวัดั หัวั ลำ�ำ โพง เขตบางรักั กรุงุ เทพมหานคร
7. Park > สวนปิยะภิรมย์

สวนและต้นไม้ 2564 92

สวนสาธารณะภายในซอยข้างวดั หวั ลำ�โพง

กรุุงเทพมหานครได้้รัับมอบที่่�ดิินภายในซอย ชุมชนท่ีตรงกับความต้องการของประชาชนท่ีสุด
ข้า้ งวัดั หัวั ลำ�ำ โพง เขตบางรักั พื้�นที่�ประมาณ 2 งาน พื้นที่ดินขนาดครึ่งไร่ได้ถูกออกแบบให้เป็นลาน
จากประชาชน เพื่่�อนำำ�มาจััดสร้้างให้้เป็็นสวน กจิ กรรมชมุ ชน เพ่ือรองรับการจัดกจิ กรรมชมุ ชน
สาธารณะ โดยกรุงุ เทพมหานครได้ร้ ับั ความร่ว่ มมือื ต่าง ๆ สนามเด็กเล่น สวนสุขภาพ พร้อมศาลา
จากกลุ่�ม Wepark ซึ่�งเป็็นภููมิสิ ถาปนิิกคนรุ่�นใหม่่ เอนกประสงค์
ให้ก้ ารสนัับสนุนุ บุคุ ลากรด้า้ นการออกแบบ และ
กระบวนการมีีส่่วนร่่วมของประชาชน โดย
เป็็นการดำำ�เนิินการภายใต้้การสนัับสนุุนของ
กรุุงเทพมหานคร โดยสำำ�นัักสิ่�งแวดล้้อมและ
สำำ�นัักงานเขตบางรััก และมีีนิิสิิตจากภาควิิชา
ภููมิิสถาปััตยกรรม คณะสถาปััตยกรรมศาสตร์์
มหาวิิทยาลััยเกษตรศาสตร์์ เข้้าร่ว่ มสังั เกตการณ์์
ซึ่ �งถืือได้้ว่่าเป็็นการสร้้างประสบการณ์์ให้้กัับคน
รุ่ �นใหม่่ที่ �จะเข้้ามารัับช่่วงการพััฒนาต่่อในอนาคต
ต่่อไป
กลุ่ม Wepark ได้จัดส่งอาสาสมัครลงพื้นที่
และดำ�เนินการรับฟังความเห็นของประชาชน
ในหลายกระบวนการ เช่น การพูดคุยสัมภาษณ์
กลุ่มตวั อย่าง การจดั ใหม้ ีประชมุ รับฟังความเหน็
จากภาคสว่ นต่าง ๆ การจัดท�ำ ตัวอยา่ งพื้นทจ่ี ริง
(mock up) เพอ่ื ด�ำ เนนิ การออกแบบสวนสาธารณะ

93 สวนและตน้ ไม้ 2564

นอกจากนี้้�ยัังได้้มีีการวางแผนการบริหิ ารจััดการพื้้�นที่่� ที่�ก่ ลุ่่ม� ประชาคมจะได้้เข้้ามามีสี ่่วนร่่วมกัับ
กรุุงเทพมหานครในการดูแู ลพื้น�้ ที่�่ โดยตั้ง�้ เป้า้ หมายว่่าสวนสาธารณะแห่่งนี้จ�้ ะเป็น็ สวนสาธารณะต้น้ แบบ
ของกรุุงเทพมหานครที่่�ประชาชนผู้ �ใช้้บริิการสวนได้้มีีส่่วนร่่วมตั้้�งแต่่กระบวนการออกแบบก่่อสร้้าง
จนถึึงได้้เข้า้ มามีีส่ว่ นร่่วมในการดููแลรักั ษาสวนสาธารณะร่่วมกัับกรุุงเทพมหานครอย่่างแท้้จริิง

สวนและตน้ ไม้ 2564 สวนชุมุ ชนเขตบางรักั (พื้้น� ที่�่ 2 งาน)

94

สวนชุุมชนเขตบางรััก (พื้้�นที่�่ 2 งาน)

95 สวนและตน้ ไม้ 2564

เมื่�อทุกุ ฝ่า่ ยเห็น็ ความสำ�ำ คัญั ของการเพิ่�มพื้�นที่� ของพวกคนกรุงุ เทพฯ ทุกุ คน ทั้�งนี้้�สำ�นักั สิ่�งแวดล้อ้ ม
สีเี ขียี วให้ก้ ับั เมือื ง การตั้�งเป้า้ หมายที่�จะ “ยกระดับั ” ยัังมีีภารกิิจต้้องจััดหาพื้้�นที่่�สีีเขีียวเพิ่่�มอีีกเป็็น
กรุุงเทพมหานครของเราให้้เทีียบชั้ �นกัับมหานคร จำ�ำ นวนมากโดยยังั คงเปิดิ รับั ฟังั ข้อ้ เสนอจากเจ้า้ ของ
อื่�นๆ ของโลก ก็ไ็ ม่ไ่ กลเกินิ ฝันั หวังั ว่า่ นี่่�คือจุดุ เริ่�มต้น้ ที่่�ดินที่่�มีคี วามประสงค์เ์ ข้า้ ร่ว่ มโครงการเพิ่�มอยู่�เสมอ
ดีๆี ที่�คนกรุงุ เทพฯ ทุกุ ภาคส่ว่ น ได้เ้ ข้า้ มามีสี ่ว่ นร่ว่ ม เพื่�อให้้กรุุงเทพมหานครของเราได้้เป็็น “กรุุงเทพ
ในการสร้้างบ้้านเมืืองของเราให้้สวยงาม เป็็น เมืืองในสวน : Bangkok City in The Garden”
ระเบียี บเรียี บร้อ้ ยและน่า่ อยู่� โครงการ Green Bangkok อย่่างแท้้จริงิ
2030 จะสำำ�เร็็จลุุล่่วงต่่อไปได้้ก็็ด้้วยความร่่วมมืือ

สวนและตน้ ไม้ 2564 96

สวนลอยฟา เจา พระยา

ข้อมลู โดย ส�ำ นักการวางผงั และพัฒนาเมอื ง

“สวนลอยฟ้้าเจ้้าพระยา” (Chao Phraya การปรับั ปรุงุ สะพานด้ว้ นสู่�แลนด์ม์ าร์ค์ แห่ง่ ใหม่น่ี้้�
Sky Park) พื้้�นที่่�สีีเขีียวกลางแม่่น้ำำ��เจ้้าพระยา มีีที่ม�่ าจากการจัดั ทำ�ำ แผนแม่บ่ ทโครงการ “กรุงุ เทพ 250”
ปอดแห่่งใหม่่ของเมืืองกรุุงเทพฯ เนื่่�องจากภาวะ ของกรุุงเทพมหานครและศููนย์์ออกแบบและ
โลกร้้อนที่่�เกิิดขึ้้�น ทำำ�ให้้เกิิดฝุ่่�นละออง มลภาวะ พััฒนาเมืือง (UddC) ที่ต่� ้อ้ งการอนุุรัักษ์แ์ ละฟื้�้นฟูู
ที่เ�่ ป็น็ พิษิ และอุณุ หภูมู ิคิ วามร้อ้ นสูงู ขึ้น�้ ในทุกุ ๆ วันั เมืืองย่า่ นเมืืองเก่า่ ให้ม้ ีีความน่า่ อยู่� และสอดคล้อ้ ง
เราจึึงต้อ้ งช่ว่ ยกันั สร้า้ งพื้น�้ ที่ส�่ ีีเขียี วจากต้น้ ไม้ข้ ึ้น�้ มา กับั ทิิศทางการพััฒนาเมืืองในอนาคตควบคู่�ไปกัับ
ทดแทน เพื่่อ� ช่ว่ ยสร้า้ งอากาศบริสิ ุทุ ธิ์จ�์ ากธรรมชาติิ การเชื่อ� มโยงความหลากหลายภายใต้ก้ รอบยุทุ ธศาสตร์์
การสร้้างสวนลอยฟ้้าเจ้้าพระยาจึึงได้้เกิิดขึ้้�น “กรุงุ เทพฯ 250 อนาคต โอกาส ความหลากหลาย
ท่่ามกลางแนวคิิดเป็็นสวนสาธารณะลอยฟ้้า ของทุกุ คน” ซึ่ง�่ ถืือเป็น็ ส่ว่ นหนึ่่ง� ของวาระสำ�ำ คัญั ในการ
ข้้ามแม่่น้ำำ��แห่่งแรกของประเทศไทย และยัังเป็็น เฉลิิมฉลองการสถาปนา 250 ปีีกรุุงรัตั นโกสิินทร์์
แห่่งแรกของโลกอีีกด้ว้ ย และ 100 ปีี ประชาธิิปไตยไทยในปีี พ.ศ. 2575
อีีกทั้้ง� ยังั เป็น็ แผนงานที่ส�่ อดคล้อ้ งกับั นโยบายของ
โดย “สำำ�นัักผัังเมืือง กรุุงเทพมหานคร” ผู้้�ว่่าราชการกรุุงเทพมหานคร ที่่�ให้้เรื่ �องนี้้�เป็็น
ได้้ดำ�ำ เนิินโครงการปรัับปรุุงภููมิิทััศน์์ทางสััญจรบน 1 ใน 9 ภารกิจิ เร่ง่ ด่ว่ นที่ต�่ ้อ้ งดำ�ำ เนินิ การทันั ทีี เพื่่อ� ให้้
โครงสร้้างสะพานข้้ามแม่่น้ำำ��เจ้้าพระยา บริิเวณ การพัฒั นาและแก้ไ้ ขปััญหาต่า่ งๆ ดำ�ำ เนินิ ไปอย่า่ ง
ช่อ่ งกลางสะพานพระปกเกล้า้ หรืือก็ค็ืือโครงสร้า้ งเดิมิ ต่อ่ เนื่่อ� งและมีีประสิทิ ธิภิ าพเป็น็ รูปู ธรรมและเป็น็ ไป
ของโครงการรถไฟฟ้้าลาวาลิินที่่�ถููกทิ้้�งร้้างไม่่ได้้ ตามนโยบายของผู้้�ว่่าราชการกรุุงเทพมหานคร
ใช้ป้ ระโยชน์ม์ านานกว่่า 30 ปีี จนได้้รับั การเรีียก นโยบายที่�่ 4 คุณุ ภาพชีีวิติ ที่ด�่ ีี (Care) ดูแู ลคุณุ ภาพ
ขานกันั จนติิดปากว่่า “สะพานด้้วน” ให้้กลายเป็น็ ชีีวิิตประชาชน สิ่่ง� แวดล้้อมและระบบนิิเวศ
ทางเดิิน และทางจัักรยานข้้ามแม่่น้ำำ��เจ้้าพระยา
เพื่่�อเชื่่�อมต่่อระบบการสััญจรระหว่่างฝั่่�งธนบุุรีี
กับั ฝั่ง�่ พระนคร โดยมีีต้น้ ไม้แ้ ละพืืชพันั ธุ์�ให้ค้ วามร่ม่ รื่่น�
ตลอดเส้้นทาง

97 สวนและต้นไม้ 2564

โครงสร้างท่ีถูกทง้ิ ร้าง : ลาวาลินเดิม

โครงการรถไฟฟ้า้ ลาวาลินิ เป็น็ หนึ่�งในโครงการ สำำ�หรัับรถไฟฟ้้าที่่�ตอม่่อของสะพานสมเด็็จ
ก่่อสร้้างรถไฟฟ้้ายกระดัับในกรุุงเทพมหานคร พระเจ้า้ ตากสินิ
จััดเป็็น โครงการที่�อยู่�ในแผนแม่่บทการจราจร
และขนส่่งในกรุุงเทพมหานคร พ.ศ. 2514 ซึ่�งได้้ สายสะพานพทุ ธจากดาวคะนอง - สะพานพทุ ธ -
เสนอแนะให้้มีรี ะบบขนส่ง่ มวลชนแบบเร็็ว (Mass มกั กะสนั ระยะทาง 16 กโิ ลเมตร โดยมกี ารกอ่ สรา้ ง
Rapid Transit System) ทั้�งหมด 3 สาย ระยะทางรวม สะพานขา้ มแมน่ �ำ้ เจา้ พระยาไปพรอ้ มกบั การกอ่ สรา้ ง
60 กิโิ ลเมตร โดย “การทางพิเิ ศษแห่ง่ ประเทศไทย” สะพานพระปกเกล้าอย่กู ่งึ กลางระหว่างผิวจราจร
เป็็นผู้้�ดำำ�เนิินการตามแผน และกำำ�หนดนโยบาย ทง้ั สองฝง่ั ดว้ ยปญั หาทางการเงนิ ท�ำ ใหไ้ มส่ ามารถ
ให้้เอกชนมาลงทุุนในเรื่ �องของระบบรถไฟฟ้้า ด�ำ เนนิ การกอ่ สรา้ งโครงการแลว้ เสรจ็ รฐั บาลยกเลกิ
ขนส่่งมวลชน ซึ่�งบริิษััทลาวาลิิน (SNC-Lavalin) สญั ญาสมั ปทานการกอ่ สรา้ งรถไฟฟา้ ขนสง่ มวลชน
จากประเทศแคนาดา เป็็นผู้�ประมููลโครงการได้้ ดังกล่าว
จึงึ เริ่�มดำ�ำ เนินิ การก่อ่ สร้า้ งรถไฟฟ้า้ ในปีี พ.ศ. 2527
ระยะเวลาสััมปทาน 30 ปีี โดยโครงการก่่อสร้า้ ง โครงสร้้างสะพานบริิเวณช่่องกลางสะพาน
รถไฟฟ้า้ ลาวาลินิ ในระยะแรกประกอบด้ว้ ย 3 เส้น้ ทาง พระปกเกล้า้ ที่่�นำ�ำ มาสร้า้ งสวนลอยฟ้า้ เจ้า้ พระยานี้�
ได้้แก่่ มีขี นาดความยาว 280 เมตร ความกว้า้ ง 8.50 เมตร
และมีีระยะห่่าง 0.80 เมตร จากช่่องทางเดิินรถ
สายพระราม 4 จากพระโขนง - หวั ล�ำ โพง - สะพานพระปกเกล้้าทั้�งสองฝั่่�ง และความสููงคงที่�
หมอชิต ระยะทาง 25 กิโลเมตร วััดจากระดัับพื้้�นดิินที่� 9.00 เมตร เมื่�อเทีียบกัับ
สะพานพระปกเกล้้าขาออกอยู่ �ระดัับสููงกว่่า
สายสาทร จากวงเวียี นใหญ่่ - สาทร - ลาดพร้า้ ว ประมาณ 2 เมตรที่�ปลายสะพานและระดับั เท่า่ กันั
ระยะทาง 20 กิโิ ลเมตร โดยมีกี ารเตรียี มโครงสร้า้ ง ที่�กลางสะพาน ส่่วนสะพานพระปกเกล้้าขาเข้้า
มีีระดับั เท่า่ กันั ที่�ปลายสะพานฝั่่ง� ธนบุรุ ีี
ภาพแสดงปลายสะพานฝง่ั พระนคร
ภาพแสดงปลายสะพานฝั่งธนบุรี

สวนและต้นไม้ 2564 98