ชุมชนต้นแบบ

ชุมชนต้นแบบ
ตำบล เกาะขันธ์ อำเภอ ชะอวด

นครศรีธรรมราช

จัดทำโดย
นางสาว สุริชา สามกำปัง 6440304134



เสนอ
อาจารย์ กนกพร ฉิมพลี
รายวิชา การพัฒนาตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง

KO KHAN

อำเภอชะอวด

ชะอวด เดิมเป็นพื้นที่การปกครองของ อำเภอร่อนพิบูลย์ วันที่ 16
กันยายน 2466 แยกพื้นที่ตำบลชะอวด ตำบลท่าประจะ ตำบลท่าเสม็ด
ตำบลวังอ่าง และตำบลเคร็ง อำเภอร่อนพิบูลย์ มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอชะอวด
ขึ้นกับอำเภอร่อนพิบูลย์ ต่อมา วันที่ 10 มีนาคม 2496 ยกฐานะจากกิ่ง
อำเภอชะอวด อำเภอร่อนพิบูลย์ เป็น อำเภอชะอวด ชะอวด เป็นตำบล
หนึ่งที่ชื่อของ ตำบล เหมือนกับชื่อของ อำเภอ มีความเป็นมา 2 ประการ
คือ มาจากคำว่า "เชือกอวด" หรือ "ย่านอวด" และมาจากคำว่า " เจ็กฮวด"
หรือ "เจ้าฮวด" พื้นที่บริเวณนี้อุดมสมบูรณ์ไปด้วยป่าไม้ หลากหลายพันธุ์
ตามลักษณะของพื้นที่ทาง ภาคใต้ จะมีฝนตกชุกตลอดทั้งปี ก่อนที่ป่าไม้
เหล่านั้นจะถูกแผ้วถางทำลาย ในพื้นที่ป่าถิ่นแถบนี้จะมีเถาวัลย์หลาก
หลายชนิด เถาวัลย์ชนิดหนึ่งมีขึ้นอยู่เป็นจำนวนมาก มีความเหนียวแน่น
ทนทาน ชาวบ้านนิยม นำมาใช้ผูกมัดสิ่งของ เรียกกันว่า "เชือกอวด" หรือ
"ย่านอวด" หรือ "ต้นอวด" การตัดย่านอวดนั้น ค่อนข้างลำบาก เพราะต้อง
ดึง ออกจากการเกี่ยวพันกับต้นไม้อื่น คนตัดจึงต้องออกแรงดึงซึ่งภาษาใต้
หรือ ภาษาไทยถิ่นใต้ เรียก "การดึง" ว่า "ชะ" ดังนั้นโดยรวมความหมาย
คำว่า "ชะอวด" ก็คือ การดึงย่านอวดให้หลุดออกมาจากต้น กิ่ง ก้าน ของ
ต้นไม้อื่นที่ย่านอวดเกี่ยวพันอยู่ และหากมีรังมดแดง อยู่ข้างบน คนที่ ชะ
หรือ ดึง ย่านอวด ต้องต่อสู้กับมดแดงอีกทางหนึ่งด้วย ท้องถิ่นชะอวด เป็น
บริเวณที่มีย่านอวดมากเป็นพิเศษ และ ชาวบ้านก็จะไปตัดมาใช้สอยอยู่
เป็นประจำ ชาวบ้านจึงเรียกชื่อท้องถิ่นของตนเองว่า "ชะอวด"

การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอชะอวดแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 11 ตำบล 87 หมู่บ้าน ได้แก่
1.ชะอวด (Cha-uat) 10 หมู่บ้าน
2.ท่าเสม็ด (Tha Samet) 7 หมู่บ้าน
3.ท่าประจะ (Tha Pracha) 6 หมู่บ้าน
4.เคร็ง (Khreng) 11 หมู่บ้าน
5.วังอ่าง (Wang Ang) 9 หมู่บ้าน
6.บ้านตูล (Ban Tun) 5 หมู่บ้าน
7.ขอนหาด (Khon Hat) 9 หมู่บ้าน
8.เกาะขันธ์ (Ko Khan) 10 หมู่บ้าน
9.ควนหนองหงษ์ (Khuan Nong Hong) 6 หมู่บ้าน
10.เขาพระทอง (Khao Phra Thong) 7 หมู่บ้าน
11.นางหลง (Nang Long) 7 หมู่บ้าน

ตำบลเกาะขันธ์

แบ่งเขตการปกครอง เป็น 10 หมู่บ้าน
ประกอบด้วยหมู่บ้าน หมู่1 บ้านป่ายางตก , หมู่2 บ้านไม้เสียบ ,
หมู่3 บ้านลานนา , หมู่4 บ้านสี่กั๊ก , หมู่5 บ้านห้วยปรุง , หมู่5 บ้านพรุบัว ,
หมู่6 บ้านทุ่งใหญ่ , หมู่7 บ้านห้วยทิ้ง , หมู่8 บ้านควนดินแดง ,
หมู่9 บ้านเกาะร้าว

จำนวนประชากรใน ตำบลเกาะขันธ์

จำนวนหลังคาเรือน : 2,098 หลังคาเรือน จำนวนประชากร : 10,327 คน
จำนวนเด็กแรกเกิด ถึง 6 ปี : 730 คน จำนวนสตรีตั้งครรภ์ : 33 คน
จำนวนสตรีอายุ 35 ปี ขึ้นไป : 938 คน จำนวนผู้สูงอายุ : 1,081 คน
จำนวนผู้สูงอายุ ที่ป่วยเป็นโรคเรื้อรัง : 104 คน
จำนวนผู้สูงอายุ ที่ช่วยตนเองไม่ได้ : 13 คน จำนวนผู้พิการ : 45 คน

'ตำบลเกาะขันธ์' ต้นแบบเศรษฐกิจชุมชน

สิ่งหนึ่งที่ทำให้ชุมชนท้องถิ่น สามารถจัดการตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ คือการ
เปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมคิด

ร่วมสร้างสรรค์ ในฐานะเจ้าของปัญหาที่แท้จริง
นายโกเมศร์ ทองบุญชู ผู้ประสานงานเครือข่ายการจัดการภัยพิบัติโดยชุมชน และ
เศรษฐกิจตำบลเกาะขันธ์ อำเภอชะอวด จ.นครศรีธรรมราช เล่าว่า เศรษฐกิจของ
คนเกาะขันธ์ที่เข้มแข็งได้ทุกวันนี้ เริ่มต้นจากการแก้ปัญหาภัยแล้ง สร้างฝายอาสา
ใช้ข้อมูลแผนที่ทำมือ พัฒนาคุณภาพผลไม้มังคุด เงาะ ลองกอง ทำตลาดกลางผลไม้
รวมผลผลิตชุมชน กำหนดราคากลางสร้างอำนาจต่อรองกับพ่อค้าคนกลาง ทำให้ปีนี้
สามารถสร้างรายได้ถึง 564 ล้านบาท ในช่วงเดือนกรกฎาคม-สิงหาคม ที่ผ่านมา
ใช้ข้อมูล ความรู้ จัดการตั้งแต่ต้นน้ำ (การผลิต) กลางน้ำ (ผลผลิต) และปลายน้ำ
(ราคาขาย) ทำให้ชุมชนสามารถจัดการเศรษฐกิจในระดับฐานราก เกิดการผลักดันได้
จริง โดยเชื่อมโยงกับสมาชิกที่มีใจพัฒนาคุณภาพไม้ผล ใช้ความรู้ใหม่เก่าผสมผสาน
และมีจุดรวมผลผลิต สร้างสัญญาใจร่วมกัน
นอกจากนี้ยังมีปัจจัยเงื่อนไขความสำเร็จว่า ต้องมีการจัดการมากมายหลายเรื่องที่
สำคัญ อาทิ ด้านสิ่งแวดล้อม เกิดการสร้างระบบการจัดการน้ำ โดยการก่อสร้างฝาย
กั้นน้ำระดับชุมชน ด้านการเมืองการปกครองชุมชน ประกอบด้วยการจัดตั้งกลุ่ม
เยาวชนจิตอาสาเป็นการนำแผนชุมชนไปสู่การปฏิบัติภายใต้กลไกการขับเคลื่อน
เกาะขันธ์ตำบลจัดการตนเอง ร่วมกับชุมชนกำหนดทิศทางการพัฒนาของตำบล
โดยยึดหลักการการใช้แผนชุมชนเป็นเครื่องมือ ใช้การมีส่วนร่วมเป็นหัวใจในการ
พัฒนาชุมชนท้องถิ่น

"ถ้าทุกคนในชุมชนไม่ลุกขึ้นมาช่วยกัน และยังคิดว่าเรื่องเหล่านี้ต้องเป็นหน้าที่
ของทางราชการเท่านั้น การขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชนฐานล่างก็จะไม่เกิดขึ้น "

ชาวตำบลเกาะขันธ์ บอกถึงความสำเร็จ

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมมือกับสถาบันพัฒนา
องค์กรชุมชน (พอช.) จัดเวทีผู้นำชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง ครั้งที่ 6 กรณี

"ระบบเศรษฐกิจชุมชน" เพื่อส่งเสริมชุมชนท้องถิ่นสู่ความเข้มแข็ง เป็นชุมชนฐานล่าง
ที่มีพลังสามารถจัดการตนเองได้

เกาะขันธ์ นครศรีธรรมราช ‘ต้นแบบตำบลสุขภาวะ’

นางเพ็ญศรี ทองบุญชู กำนันตำบลเกาะขันธ์ อ.ชะอวด จ.นครศรีธรรมราช กล่าวว่า
“บ้านทุ่งใหญ่” เป็นชุมชนมุสลิมที่มีการจัดการตนเอง ผ่านการบริหารจัดการของ
ธนาคารหมู่บ้านอย่างมีส่วนร่วมโดยเริ่มต้นจากแนวคิดที่จะสร้างเสริมการออมของ
คนในชุมชนผ่านการบริการทางการเงินที่ถูกต้องตามหลักการของศาสนาอิสลามเป็น
เครื่องมือในการช่วยเหลือซึ่งกันและกันของคนในชุมชน ทำให้เกิดการส่งเสริมกลุ่ม
อาชีพการทำกล้วยกรอบแก้ว กลุ่มเลี้ยงไก่ไข่ เกิดการสร้างระบบสวัสดิการใช้คนใน
ชุมชน การจัดตั้งกลุ่มต่างๆ โดยใช้กลไกของคณะกรรมการมัสยิดเป็นคนขับเคลื่อนงาน
เกิดระบบการจัดการน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ มีระบบท่อน้ำเพื่อการเกษตร น้ำประปา
หมู่บ้าน น้ำอุปโภคบริโภค รวมทั้งมีกฎกติกาในการใช้ทรัพยากรน้ำเพื่อประโยชน์ต่อ
สุขภาวะ เกิดคนรุ่นใหม่ที่หันมาสนใจอาชีพเกษตรกรรมแบบปลอดสารพิษ ซึ่งได้
กลายเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของหมู่บ้านหรือตำบลอื่นๆ
เพื่อนำไปปรับใช้ให้เหมาะกับพื้นที่ของตน
นางเพ็ญศรี กล่าวต่อว่า ในครั้งนี้ศูนย์จัดการเครือข่ายสุขภาวะชุมชนตำบลเกาะขันธ์
อ.ชะอวด และเครือข่ายตำบลพัฒนา 12 ตำบล ร่วมขับเคลื่อนเครือข่ายร่วมสร้างชุมชน
ท้องถิ่นน่าอยู่ เพื่อให้เกิดการปฏิบัติการของพื้นที่ 3 ประเด็นหลัก คือ 1 การลดปัจจัย
เสี่ยงทางสุขภาพ อาทิ การดูแลผู้สูงอายุ การท่องเที่ยวเพื่อสุขภาพ เด็กและเยาวชน
2 ปัจจัยสร้างเสริมสุขภาพ อาทิ อาหารชุมชน ส่งเสริมอาหารปลอดภัย การจัดการ
สิ่งแวดล้อม กองทุน อาชีพเสริม ตลาดนัดชุมชน อาสาสมัคร 3 รูปธรรมการจัดการ
พื้นที่ อาทิ หมู่บ้านจัดการตนเองอย่างน้อย 1 หมู่บ้านโดยมีการสำรวจทุนศักยภาพของ
ตนเอง พร้อมพัฒนาให้เกิดเป็นหมู่บ้านจัดการตนเองทุกตำบล

ต.เกาะขันธ์ อ.ชะอวด จ.นครศรีธรรมราช สำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน (สำนัก 3)
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับเครือข่ายร่วมสร้าง
ชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่ ศูนย์สนับสนุนวิชาการเพื่อการจัดการเครือข่ายพื้นที่ภาคใต้
ตอนบน (ศวภ.ใต้ตอนบน) ตำบลเกาะขันธ์ ร่วมลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ
ขับเคลื่อนเครือข่ายตำบลสุขภาวะ ต.เกาะขันธ์ และเครือข่ายตำบลพัฒนา 12 ตำบล

ผลกระทบพายุ “ปาบึก”

ผลจากพายุปาบึกทำให้หลายตำบลในจังหวัดนครศรีธรรมราชได้รับผลกระทบ
ดังเช่น เกาะขันธ์ อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช ไม่เพียงช่วยรับมือในพื้นที่
ของตัวเองเท่านั้น หากแต่ยังสามารถดำเนินเป็น “ศูนย์ช่วยเหลือผู้ประสบภัย” จาก
พายุปาบึก โดยประสานงานกับทุกส่วน
โกเมศร์ ทองบุญชู ผู้จัดการโครงการพัฒนาระบบและโครงข่ายการจัดการภัยพิบัติ
ด้วยพลังสังคมพื้นที่ภาคใต้ สนับสนุนโดยสำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน สสส. เล่าให้
ฟังว่า จากประสบการณ์ที่ผ่านมา “เกาะขันธ์”เป็นพื้นที่ประสบภัย ไม่ว่าจากน้ำท่วม
หรือภัยแล้ง จึงสามารถตั้งรับและช่วยเหลือพื้นที่ใกล้เคียง พร้อมทั้งผลิตอาหารจาก
โรงครัว ที่ตั้งอยู่พื้นที่ปลอดภัย น้ำท่วมไม่ถึง ไปช่วยศูนย์พักพิงผู้ประสบภัย 1,800 ชุด
ได้ในเวลาจำกัด บรรเทาความเดือดร้อนได้ระดับหนึ่ง กรมป้องกันและบรรเทา
สาธารณภัย กับสำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้าง
เสริมสุขภาพ (สสส.) จึงมีแนวคิดให้ตำบลต่างๆมีระบบป้องกันภัยแบบ ต.เกาะขันธ์
เกิดโครงการ “การจัดการภัยพิบัติใน จ.นครศรีธรรมราช” ขึ้น มีคนทำงานประมาณ
30 กว่าคน และใช้ “ตำบลเกาะขันธ์” เป็นแม่ข่าย

“เกาะขันธ์เป็นพื้นที่ตัวอย่างที่น่าสนใจอย่างยิ่ง โดยเฉพาะความสำเร็จเรื่องจัดการน้ำ
ได้นำมาซึ่งความสำเร็จด้านเศรษฐกิจ บางครอบครัวมีรายได้จากการขายผลไม้
มากกว่าหนึ่งล้านบาทต่อปีก็เพราะมีน้ำใช้อย่างเพียงพอ ทำให้ได้ผลผลิตเต็มเม็ด

เต็มหน่วย ส่งผลให้เกษตรกรเหล่านี้ไม่ต้องกังวลใดๆ จึงกล้าที่จะออกมาทำงานเพื่อ
สังคมมากขึ้น”

เกาะขันธ์โมเดล

ลิขิต แย่งกุลเชาว์ อายุ 26 ปี คนรุ่นใหม่ที่หันหลังให้กับตลาดแรงงานภาคธุรกิจสู่การ
เป็นคนต้นแบบเกษตรกรหัวใจใหม่ เล่าว่า เดิมทีทำอาชีพออกแบบกราฟิก จนวันหนึ่ง
ตัดสินใจหันมาทำเกษตรแบบผสมผสาน ปลูกถั่วดาวเป็นพืชหลักสลับกับปลูกพืช
ระยะสั้นหมุนเวียนด้วยการใช้ต้นทุนที่มีอยู่ จากการใช้ที่ดินของครอบครัว และใช้
แหล่งน้ำจากอ่างน้ำห้วยน้ำใส ที่ในหลวงรัชกาลที่ 9 มีพระราชดำริให้จัดตั้งขึ้น
นอกจากนี้ยังเรียนการทำน้ำหมักชีวภาพโดยศึกษาจากอินเทอร์เน็ตจนเกิดเป็นน้ำ
หมักชีวภาพจากปลาทะเลขึ้น และจากการเก็บข้อมูลหลังจากใช้น้ำหมักชีวภาพฯ
พบว่า ผลผลิตเพิ่มขึ้น มีอายุการเก็บยาวนานขึ้น ในปี 2559 จึงเริ่มขยายน้ำหมัก
ชีวภาพสู่ชุมชนและเปิดเป็นแหล่งเรียนรู้

นายบุญเสริม คชลักษณ์ อายุ 46 ปี ประกอบอาชีพเลี้ยงด้วง เกษตรกรที่ยึดหลัก
ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เล่าว่า เดิมทีตนเลี้ยงไก่ไข่ในบริเวณบ้าน แต่เกิดปัญหา
ในเรื่องของกลิ่น ทำให้เลิกเลี้ยงในที่สุด จนเมื่อปีที่แล้วชุมชนบ้านลานนา
ได้มีการสร้างฝาย จึงจำเป็นต้องขุดเอาต้นปาล์มสาคูออกเพื่อทำการเปิดฝาย
จึงนำต้นปาล์มสาคูที่ถูกขุดทิ้งมาปลูก เพราะในต้นสาคู มีด้วงสาคูอยู่ และได้
ขยายพันธุ์ด้วงสาคูจนเป็นฟาร์มได้ในปัจจุบัน ซึ่งด้วงจะไม่กินแป้งในต้นสาคู แต่จะกิน
แค่ส่วนที่เป็นเส้นใย จึงสกัดเอาแป้งออกแล้วนำมาใช้เป็นวัตถุดิบในการทำ ขนมขาย
เกิดเป็นรายได้เพิ่ม ในบริเวณพื้นที่รอบ ๆ โรงเลี้ยงด้วงก็จะปลูกผักและเลี้ยงปลา
ซึ่งปัจจุบันมีรายได้จากการขายด้วงสาคูประมาณ 8,000–12,000 บาทต่อเดือน และ
จากการขายขนมครั้งละ 1,200 บาทต่อครั้ง

ชุมชนไม่มีหนี้และรู้จักเก็บออมก็เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้ประชาชน
พึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน นายกะแมน ยุทธกาศ ผู้จัดการธนาคาร
หมู่บ้านบ้านทุ่งใหญ่ อธิบายถึงแนวคิดในการจัดตั้งธนาคารหมู่บ้าน
บ้านทุ่งใหญ่ว่า ต้องการสร้างระบบการเงินชุมชนที่ถูกตามหลัก
ศาสนาอิสลาม ปัจจุบันมีสมาชิกทั้งสิ้น 700 คน มีเงินทุนในการ
ดำเนินงาน 40 ล้านบาท นอกจากนี้ในแต่ละปียังมีการแบ่งเงินจาก
ธนาคาร 15% นำไปใช้แก้ไขปัญหาเรื่องน้ำในชุมชน
ชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเอง คือ การบริหารจัดการทุน ไม่ว่าจะเป็น
คน องค์กรชุมชน ทรัพยากร ฯลฯ เพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหา พัฒนา

ชุมชน ดังเช่นในพื้นที่ตำบลเกาะขันธ์ จ.นครศรีธรรมราช

บรรณานุกรม

เจาะลึกระบบสุขภาพ. เกาะขันธ์ นครศรีธรรมราช ‘ต้นแบบตำบลสุขภาวะ’. สืบค้นวันที่
3 มกราคม 2565, จาก https://www.hfocus.org/
ไทยรัฐออนไลน์. เกาะขันธ์...เสี่ยงสุดขั้ว สู่ต้นแบบจัดการ “ภัย”. สืบค้นวันที่ 3 มกราคม
2565, จาก https://www.thairath.co.th/
วิกิพีเดีย. อำเภอชะอวด. สืบค้นวันที่ 3 มกราคม 2565, จาก
https://th.wikipedia.org/
ศูนย์ข้อมูลประเทศไทย. ตำบลเกาะขันธ์. สืบค้นวันที่ 3 มกราคม 2565, จาก
http://nakhonsithammarat.kapook.com
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. 'ตำบลเกาะขันธ์' ต้นแบบเศรษฐกิจ
ชุมชน. สืบค้นวันที่ 3 มกราคม 2565, จาก https://www.thaihealth.or.th/