T3 BAB 5 PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK DAN SABAH

BAB 5
PENTADBIRAN

BARAT DI
SARAWAK DAN

SABAH

Pada akhir pembelajaran, murid akan dapat: 5.4
BENTUK
➢ Merumuskan pentadbiran Barat di Sarawak dan PENTADBIRAN
Sabah BARAT DI SARAWAK
DAN SABAH

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 1
JPN JOHOR

PENGENALAN

Peluasan kuasa Dinasti Brooke di
01 Sarawak dan SBUB di Sabah -

matlamat kaut keuntungan -
eksploitasi terhadap sumber hasil
dan kuasa politik mereka

02 Bagi pastikan matlamat mereka
tercapai, pelbagai perubahan
pentadbiran dilakukan

Perubahan pentadbiran - berikan
03 kesan besar kepada kehidupan

masyarakat di Sarawak dan

Sabah

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 2
JPN JOHOR

PEMANTAPAN PENTADBIRAN BARAT

01 02
Pembahagian
Pengekalan Golongan
Wilayah Elit Tempatan

03 04
Pentadbiran
Berhierarki Pentadbiran Berasaskan
Kaum
05
Perundangan

Pemantapan Pentadbiran A Datu Banddar for more than 40 years as
di Sarawak dan Sabah
one of the Rajah's ministers and also a
The Kuching General Post Office building, built in member of Supreme Council, c. 1930s
1931 with neoclassical architecture; pictured in 2015
BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 3
JPN JOHOR

1. PEMBAHAGIAN WILAYAH (SARAWAK)

PENGENALAN
Pentadbiran Dinasti Brooke di Sarawak dan SBUB di Sabah - susun semula sistem pentadbiran - pembahagian terhadap

wilayah-wilayah yang dikuasai. Hal ini dilakukan - bolehkan pentadbiran dijalankan dengan lebih berkesan

01 03

Tahap awal - Raja Brooke Setiap bahagian dipecahkan
bahagikan Sarawak - tiga kepada daerah dan kampung
bahagian bagi mudahkan
pentadbiran Bahagian pertama Sungai Sarawak dan Sadong 04

02 Sempadan kawasan ini jadi
asas pemilikan dan kekuasaan
Charles Brooke tambah dua Dinasti Brooke. Berbeza daripada
bahagian pada tahun 1885 amalan sebelumnya - lebih tekankan
dan 1890
kepada hak percukaian

Bahagian Kedua Batang Lupar, Saribas, Kalaka, Simanggang

Bahagian Ketiga Sungai Rajang, Oya, Mukah, Bintulu, Matu

Bahagian Keempat Sungai Baram BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 4
Bahagian Kelima Limbang, Trusan dan Lawas JPN JOHOR

1. PEMBAHAGIAN WILAYAH (SABAH)

01 03

SBUB laksanakan pembahagian Residensi diketuai oleh
residensi di Sabah. Residen.
Tahap awal - 2 Residensi – Daerah diketuai oleh
i) Residensi Pantai Timur Pegawai Daerah

(Sandakan) 04
ii) Residensi Pantai Barat
Setiap Pegawai Daerah
(Jesselton) dibantu oleh Penolong
Pegawai Daerah
02
(Residen, Pegawai Daerah dan
1922 - kawasan pentadbiran Penolong Pegawai Daerah
terdiri daripada 5 Residensi – berbangsa Inggeris atau Eropah)

i) Kudat

ii) Pantai Barat,

iii) Pedalaman 17 daerah

iv) Pantai Timur

v) Tawau BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 5
JPN JOHOR

2. PENGEKALAN PEMBESAR TEMPATAN

01 03
Di Sarawak, dasar dijalankan
Dinasti Brooke berasaskan Dengan asas ini, sikap ambil berat
kepada amanah terhadap usaha pertahankan hak dan
kepentingan kaum dijadikan pegangan
02
Sarawak - milik penduduk
peribuminya dan Raja Brooke perintah
bagi pihak dan untuk kepentingan
mereka

04

Di Sabah - SBUB perlu penuhi syarat Piagam
Diraja - hormati dan pertahankan masyarakat
peribumi

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 6
JPN JOHOR

2. PENGEKALAN PEMBESAR TEMPATAN DI SARAWAK

04 01
Zaman Charles Vyner Dinasti Brooke
Brooke - beberapa libatkan pembesar
gelaran diwujudkan tempatan dalam
i) Datu Menteri sistem pentadbiran
ii) Datu Pahlawan atas dasar
iii) Datu Bentara amanah
iv) Datu Amar)
02
05 Dasar ini digunakan bagi isi
kekurangan pegawai-
Para pembesar pegawai Eropah yang
i) tidak dibenarkan kutip cukai jumlahnya kecil
ii) diberikan gaji
iii) membantu pentadbiran

06 03
Pelibatan orang tempatan seperti
Undang-undang kalangan Datu –
tempatan dan adat i) Datu Patinggi
ii) Datu Bandar,
yang tidak iii) Datu Temenggung
bercanggah iv) Datu Imam
dengan sistem v) Datu Hakim
Barat dikekalkan
BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM
JPN JOHOR 7

2. PENGEKALAN PEMBESAR TEMPATAN DI SABAH

Jamin kecekapan dan pentadbiran Ketua Anak Negeri –
yang baik - SBUB bahagikan ✓ dilantik jadi hakim di Mahkamah
ketua-ketua peribumi kepada
i) ketua yang diakui Anak Negeri
ii) yang tidak diakui ✓ bertugas jaga keamanan daerah

mereka
✓ memungut cukai
✓ mengurus pentadbiran pengadilan

(pembantu majistret)

01 06
05
02

Ketua Anak Negeri 03 04 Ketua Anak Negeri yang
juga digelar Orang Kaya-
yang diakui - - Institusi peribumi Ketua bergaji Kaya (O.K.K.) bantu
✓ diserapkan ke utama ialah berperanan Pegawai Daerah
➢ Institusi Ketua ✓ memelihara jalankan pentadbiran
dalam sistem pada peringkat daerah
Anak Negeri keamanan &
pentadbiran ➢ Ketua Kampung peraturan
✓ dibayar gaji. ✓ kutip cukai kepala
(Orang Tua) ✓ mentadbir
Ketua Anak Negeri ➢ Mahkamah Anak keadilan

yang tidak diakui Negeri
✓ tidak dibayar gaji

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 8
JPN JOHOR

3. PENTADBIRAN YANG BERHIERARKI (SARAWAK)

Raja Brooke mengetuai 01 Setiap bahagian dibahagikan
pentadbiran di Sarawak - 03 kepada beberapa daerah yang
dibantu oleh Majlis Tertinggi
diketuai oleh Pegawai Daerah
dan Majlis Negeri

02 04

Residen mengetuai Pentadbiran pada peringkat
pentadbiran setiap bahagian kampung diketuai
penghulu yang jadi ketua
(Kuching, Simanggang, Sibu, bagi satu atau lebih
Marudi dan Lawas) kampung

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 9
JPN JOHOR

3. PENTADBIRAN YANG BERHIERARKI (SABAH)

SBUB di Sabah diketuai Majlis penasihat
oleh Gabenor yang ditubuhkan (1883) - untuk
nasihati gabenor dalam
bertanggungjawab kepada hal ehwal pentadbiran
lembaga pengarah
syarikat di London 02

01

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 10
JPN JOHOR

4. PENTADBIRAN BERASASKAN KAUM (SARAWAK)

Dinasti Brooke amalkan
sistem pecah dan
perintah

❖ Orang Melayu (pentadbiran), 01 masyarakat
❖ orang Cina (ekonomi) dikelompokkan - Melayu,
❖ orang Iban (keselamatan dan ketenteraan) 02 Iban dan Cina

Charles Brooke wujudkan jawatan
ketua masyarakat Iban iaitu
Temenggung

03

Orang Cina - 05 04
wujudkan

jawatan Kapitan

dan Kangcu BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 11
JPN JOHOR

4. PENTADBIRAN BERASASKAN KAUM (SABAH)

Pentadbir dikenali sebagai Berikan kesan Ketua-ketua etnik dipilih
Penolong Pegawai Daerah kepada pentadbiran berdasarkan personaliti
& kepakaran
Pentadbiran berasaskan kerajaan peringkat
peribumi di Sabah tempatan

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 12
JPN JOHOR

5. PERUNDANGAN (SARAWAK)

Mahkamah diwujudkan Mahkamah Adat 05
- diadili oleh raja dan diwujudkan bagi adili
dibantu Ketua Majistret
kesalahan
01 02 masyarakat tempatan

03 04

Undang-undang 8 perkara Mahkamah Residen 1911 – Mahkamah Cina
diperkenalkan - Januari 1842 diwujudkan di setiap diwujudkan (Kuching) bagi
bahagian. Residen bertindak tangani dan urus hal ehwal dan

sebagai Majistret kes-kes yang libatkan
masyarakat Cina

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 13
JPN JOHOR

5. PERUNDANGAN (SABAH) Jawatan Ketua Anak Negeri
kekal sehingga kini
Mahkamah di Sabah
pada masa kini

Diwujudkan Mahkamah Mahkamah
Majistret dan Mahkamah Majistret diadili
oleh Pegawai Daerah
Anak Negeri

01 02 03 04 05

Guna undang- Mahkamah Majistret Mahkamah Anak
undang barat dan guna undang- Negeri
undang Barat
tempatan diadili oleh Ketua
Anak Negeri

Mahkamah Anak Negeri wujud BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 14
sehingga kini JPN JOHOR

KESIMPULAN

Sarawak dan Sabah punyai sistem Kesannya- berlaku peluasan kuasa
pemerintahan tempatan yang yang ubah sistem pemerintahan
tempatan. Jelaslah bahawa sebagai
mantap sebelum kedatangan kuasa warganegara kita perlu sentiasa bersedia
Barat. Kedudukan strategik dan untuk terima perubahan yang
kekayaan kedua-dua buah negeri membawa kebaikan. Dalam masa yang
ini menarik perhatian para sama, kita perlu berwaspada terhadap
pemodal luar untuk kuasai anasir luar yang boleh ancam hak dan
kekayaan yang dimiliki kemakmuran negara yang kita miliki

01 02

Sistem Kedudukan Berlaku Mengubah ➢ Bersedia terima perubahan yg
pemerintahan strategik & perluasan sistem
kekayaan negeri membawa kebaikan
(mantap) (menarik pemodal kuasa pentadbiran ➢ Berwaspada terhadap anasir
luar utk kuasai) tempatan
luar

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 15
JPN JOHOR

SOALAN ESEI

Baca soalan dengan teliti dan jawab soalan mengikut peruntukan markah yang ditetapkan

1. Bagi menyelaraskan sistem pentadbiran yang berkesan, b) Sabah telah mempunyai sistem pemerintahan tempatan
SBUB di Sabah membentuk sistem pentadbiran
berhierarki. yang mantap sebelum kedatangan kuasa Barat. Buktikan.

(8m)
……………………………………………………………….
……………………………………………………………….
……………………………………………………………….
……………………………………………………………….
……………………………………………………………….
……………………………………………………………….

a) Berdasarkan rajah di atas, jelaskan sistem pentadbiran c) Pada pandangan anda, sejauh manakah sistem

yang diamalkan oleh SBUB di Sabah. (6m) pentadbiran Syarikat Borneo Utara British berjaya
……………………………………………………………….
………………………………………………………………. membangunkan Sabah? (6m)
………………………………………………………………. ……………………………………………………………….
………………………………………………………………. ……………………………………………………………….
………………………………………………………………. ……………………………………………………………….
……………………………………………………………….

BAHAGIAN PEMBANGUNAN KURIKULUM 16
JPN JOHOR