Top One (Ekonomi F4) Penerbitan Pelangi Sdn Bhd

Kandungan

Rekod Pencapaian Pentaksiran Murid i ii – vi • Soalan Struktur ................................................. 84
• Soalan Esei .......................................................... 87
BBAB1 Pengenalan kepada Ekonomi 1 Cabaran KBAT ..............................................................   88
Sudut PAK-21 ...............................................................   89
Lembaran PBD ................................................................ 3 B
Praktis Ke Arah SPM AB

• Soalan Objektif ................................................. 16 4 Pengeluaran 90
• Soalan Struktur ................................................. 19
• Soalan Esei .......................................................... 22 Lembaran PBD ............................................................. 92
Cabaran KBAT...............................................................   24 Praktis Ke Arah SPM
Sudut PAK-21................................................................   25
• Soalan Objektif ..............................................  108
AB2 Pasaran 26 • Soalan Struktur ..............................................  112
• Soalan Esei .......................................................  114
Lembaran PBD ............................................................   29 Cabaran KBAT ............................................................  117
Praktis Ke Arah SPM Sudut PAK-21 .............................................................  118

• Soalan Objektif ................................................. 48 Pentaksiran Akhir Tahun ....................................  119
• Soalan Struktur ................................................. 53 Jawapan ................................................................ .  J1 – J28
• Soalan Esei .......................................................... 56
Cabaran KBAT...............................................................   58
Sudut PAK-21................................................................   59

B AB3 Wang, Bank dan Pendapatan 60
Individu

Lembaran PBD ............................................................   62
Praktis Ke Arah SPM

• Soalan Objektif ................................................. 80

ii

Jawapan

BA 1B (b) Puan Dalila akan memilih –– Titik C berada dalam
Pengenalan kepada Ekonomi barang yang dapat memberikan kawasan keluk
kepuasan yang maksimum. kemungkinan pengeluaran.
LEMBARAN PBD
Puan Dalila memilih televisyen –– Ini menunjukkan
1. keinginan manusia terhadap kerana memberikan kepuasan berlaku ketidakcekapan
barang dan perkhidmatan untuk yang maksimum. pengeluaran dalam
hidup lebih selesa (c) Kepuasan daripada barang ekonomi.
kedua terbaik yang terpaksa
2. (a) sumber ekonomi dilepaskan iaitu komputer riba. –– Ekonomi gagal
(b) kehendak menggunakan semua
6. (a) kekurangan faktor faktor pengeluaran dengan
3. (a) faedah pengeluaran iaitu modal yang cekap.
(b) kedua terbaik tidak mencukupi.
–– Ada pengangguran dalam
4. (a) (i) Seorang atau (b) Syarikat akan memilih projek faktor pengeluaran.
sekumpulan individu yang yang dapat memberikan
tinggal dalam sebuah keuntungan yang maksimum –– Ekonomi belum mencapai
rumah iaitu memilih projek hotel guna tenaga penuh.
kerana memberikan
(ii) Kekurangan pendapatan keuntungan yang maksimum. (d) Keadaan kombinasi
wang pengeluaran di titik F:
(c) Keuntungan daripada projek –– Titik F berada di
(iii) Bermatlamatkan kedua terbaik yang terpaksa luar kawasan keluk
kepuasan maksimum dilepaskan iaitu projek pasar kemungkinan pengeluaran.
raya. –– Ini menunjukkan
(iv) Kepuasan yang mungkin ketidakupayaan pengeluaran
daripada barang kedua 7. (a) kekurangan hasil negara iaitu dalam ekonomi.
terbaik yang terpaksa modal yang diperuntukkan –– Faktor pengeluaran terhad.
dilepaskan sebanyak RM100 juta tidak –– Ekonomi belum mencapai
mencukupi. guna tenaga penuh.
(b) (i) Unit ekonomi yang –– Hanya boleh dicapai jika
merancang penggunaan (b) Kerajaan akan memilih ada peningkatan teknologi
faktor pengeluaran untuk projek pembangunan yang atau peningkatan dalam
dapat memberikan kebajikan faktor pengeluaran yang
menghasilkan barang dan masyarakat yang maksimum sedia ada.
perkhidmatan serta mampu dilaksanakan
(ii) Kekurangan faktor iaitu memilih projek 10. (a) Kos lepas = 90 – 120
pengeluaran pembinaan bangunan sekolah 60 – 40
(iii) Bermatlamatkan kerana memberikan kebajikan
keuntungan maksimum masyarakat yang maksimum. = –1.5
(iv) Keuntungan yang
mungkin daripada (c) Kebajikan daripada projek (b) Kos lepas = 40 – 90
keluaran kedua terbaik pembangunan kedua terbaik 80 – 60
yang terpaksa dilepaskan yang terpaksa dilepaskan iaitu
(c) (i) Unit ekonomi yang projek pembinaan jambatan. = –2.5
mempunyai kuasa
untuk membuat dan 8. (a) Kos lepas = 5 000 – 2 600 11. Kos:
menguatkuasakan undang- = 2 400 unit kasut sukan –– Kos yang terlibat dalam projek
undang untuk menjaga (b) Syarikat tersebut menghadapi ini ialah RM55 bilion yang
kestabilan ekonomi dipinjam dari China.
(ii) Kekurangan hasil negara masalah kos lepas kerana: –– Kerajaan juga terpaksa
(iii) Bermatlamatkan –– Wujud masalah kekurangan. membayar faedah untuk
kebajikan rakyat yang –– Faktor pengeluaran yang pinjaman tersebut.
maksimum –– Ini akan menyebabkan kerajaan
(iv) Kebajikan yang mungkin terhad manakala kehendak terpaksa menanggguhkan
diperoleh daripada projek firma yang tidak terhad. projek pembangunan
pembangunan kedua –– Ini menyebabkan syarikat lain kerana peningkatan
terbaik yang terpaksa terpaksa membuat pilihan. perbelanjaan kerajaan untuk
dilepaskan –– Pilihan yang dibuat oleh membayar faedah serta pokok
syarikat akan membawa pinjaman.
5. (a) kekurangan pendapatan wang kepada masalah kos lepas. –– Kos penyelenggaraan dan kos
iaitu memiliki wang sebanyak operasi lain yang terlibat dalam
RM1 200 sahaja. 9. (a) Titik F (b) Titik C projek ini.
–– Kos lain seperti kemusnahan
(c) Keadaan kombinasi hutan dan peningkatan aktiviti
pengeluaran di titik C:

J1 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

ekonomi menyebabkan yang paling cekap dan dapat (e) Pengguna dan pengeluar
kesesakan serta pencemaran meminimumkan kos. Syarikat bebas membuat pilihan
alam sekitar seperti ini menggunakan teknologi
pencemaran udara. pengeluaran Taiwan yang (f) Pengguna dan pengeluar
dapat menjimatkan kos buruh bebas membuat pilihan
Faedah: sehingga 40%. dengan kawalan kerajaan
–– Penjimatan masa perjalanan. Untuk siapa dikeluarkan
–– Penjimatan kos pengangkutan. –– Masalah ini berkaitan (g) Korea Utara
–– Mempelbagaikan aktiviti. menentukan pengagihan
ekonomi di pantai timur. barang kepada kumpulan 19. (a) Perancangan pusat
–– Peningkatan peluang pengguna yang menjadi (b) Pasaran bebas
pekerjaan. sasaran. Dalam situasi ini, (c) Campuran
–– Peningkatan pendapatan syarikat menyasarkan pelajar (d) Campuran
masyarakat. sekolah dan juga pelajar kolej. (e) Perancangan pusat
–– Peningkatan taraf hidup (f) Pasaran bebas
masyarakat. 14. (a) Sistem ekonomi pasaran bebas (g) Pasaran bebas
–– Mempelbagaikan pilihan (b) Sistem ekonomi perancangan (h) Campuran
barangan. pusat (i) Perancangan pusat
–– Menurunkan harga barangan (c) Sistem ekonomi campuran (j) Pasaran bebas
akibat pilihan yang banyak. (k) Campuran
(l) Pasaran bebas
12. Saya menyokong pelaksanaan
kempen ini kerana: 15. (a) bebas membuat segala 20. (a) Sebagai sebahagian
–– Beg plastik konvensional
mencemarkan alam sekitar. keputusan ekonomi daripada keseluruhan
–– Plastik tidak terurai secara
semula jadi. (b) campur tangan kerajaan sistem hidup Islam di
–– Ini menggalakkan jangkitan
penyakit seperti demam denggi. 16. Sistem ekonomi perancangan pusat mana keputusan ekonomi
–– Meningkatkan kos pelupusan. berlandaskan
–– Pembakaran plastik
mencemarkan udara. 17. Satu sistem ekonomi yang al-Quran dan Hadis.
–– Pelupusan plastik menjejaskan menggabungkan pelbagai ciri (b) Wujud persaingan yang adil
ekosistem. kebaikan dalam sistem ekonomi dan saksama antara
–– Meningkatkan kos perubatan. pasaran bebas dan sistem individu dalam membuat
–– Menjejaskan produktiviti. ekonomi perancangan pusat. keputusan ekonomi demi
–– Meningkatkan kos perniagaan. kebajikan dan
–– Mewujudkan perubahan sikap 18. (a) Dimiliki secara mutlak oleh kesejahteraan di dunia dan
manusia kepada kaedah kitar kerajaan akhirat.
semula. (c) Keseimbangan antara
(b) Dimiliki oleh individu, swasta kepentingan individu dan
13. Apa yang hendak dikeluarkan dan kerajaan masyarakat di mana prinsip
–– Masalah ini berkaitan kesederhanaan amat
menentukan jenis barang (c) Pengguna dan pihak diutamakan.
yang hendak dikeluarkan. Ia pengeluar berhak membuat
diselesaikan melalui permintaan keputusan ekonomi
masyarakat. Dalam situasi
ini, syarikat mengeluarkan fail (d) Segala keputusan ekonomi
kertas.
dibuat oleh kerajaan melalui
Berapa yang hendak dikeluarkan
–– Masalah ini berkaitan badan perancangan pusat
menentukan kuantiti barang
yang hendak dikeluarkan. Ia 21. (a) Negara M: Sistem ekonomi campuran
diselesaikan melalui permintaan Negara W: Sistem ekonomi pasaran bebas
masyarakat. Dalam situasi ini,
syarikat mengeluarkan 300 000 (b) Masalah Negara M Negara W
keping fail kertas. asas

Bagaimana hendak dikeluarkan ekonomi
–– Masalah ini berkaitan
menentukan kaedah Apa yang Diselesaikan melalui mekanisme Diselesaikan melalui
pengeluaran barang. Ia hendak pasaran dan kuasa kerajaan. kuasa permintaan
diselesaikan melalui memilih dikeluarkan Pihak pengeluar mengeluarkan dan kuasa penawaran
sama ada kaedah berintensifkan barang mengikut permintaan (mekanisme pasaran)
modal atau berintensifkan buruh masyarakat dan kerajaan di pasaran.
menyediakan barang awam.

Bagaimana Pengeluar akan memilih kaedah Pengeluar akan
hendak pengeluaran paling cekap memilih kaedah
dikeluarkan yang dapat memaksimumkan pengeluaran paling
keuntungan. Kerajaan akan cekap yang dapat
memilih kaedah pengeluaran memaksimumkan
paling cekap yang dapat keuntungan.
memaksimumkan kebajikan
masyarakat.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J2

22. (a) Negara X: Sistem ekonomi perancangan pusat Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 
Negara Y: Sistem ekonomi pasaran bebas
dikeluarkan” dengan
(b) Aspek Negara X Negara Y memilih cara pengeluaran
yang paling cekap.
Penentuan Ditentukan oleh kerajaan Ditentukan oleh pengguna [1m] Firma boleh
menggunakan kaedah
jenis barang dan barang yang membawa dan pengeluaran barang intensif buruh atau
intensif modal yang dapat
yang faedah sosial yang tinggi berdasarkan cita rasa dan meminimumkan kos
pengeluaran. [1m]
hendak diberi keutamaan keperluan pengguna
(c) Keadaan kombinasi
dikeluarkan pengeluaran di titik D ialah:

Penentuan Ditentukan oleh kerajaan Ditentukan oleh kuasa – Tiitk D berada
harga permintaan dan kuasa dalam kawasan
penawaran keluk kemungkinan
pengeluaran. [1m]
Penentuan Ditentukan oleh kerajaan Kadar upah yang diterima
kadar upah kerana ketiadaan kesatuan oleh pekerja bergantung – Ini menunjukkan
sekerja kepada rundingan antara ketidakcekapan dalam
majikan dan kesatuan pengeluaran. [1m]
sekerja
– Ekonomi gagal
23. (a) – Penguatkuasaan undang- –– Tanah merupakan sumber menggunakan semua
undang dan insentif semula jadi manakala faktor pengeluaran
modal merupakan wang dengan cekap. [1m]
–– Pengenaan cukai atau alatan yang digunakan
–– Program menjaga dalam aktiviti pengeluaran. – Terdapat pengangguran
[2m] dalam faktor pengeluaran.
kebajikan masyarakat [1m]
–– Memastikan persaingan –– Pemilik tanah menerima
ganjaran sewa manakala – Contohnya, kadar
sihat dalam kalangan pemilik modal menerima pengangguran yang
pengeluar ganjaran berbentuk faedah.
–– Mengawal bekalan barang [2m] tinggi. [1m]
keperluan – Ekonomi belum mencapai
–– Menyediakan barang awam (b) (i) Sistem ekonomi negara
(b) Ya. Saya bersetuju kerana X ialah sistem ekonomi guna tenaga penuh. [1m]
pihak swasta bermotifkan pasaran bebas. [1m] (d) Unit ekonomi tersebut
keuntungan dan ini menyebabkan Sistem ekonomi pasaran
penyalahgunaan sumber serta bebas merupakan satu ialah kerajaan. Kerajaan
peruntukan sumber yang sistem ekonomi yang menghadapi masalah
kurang cekap. Campur tangan pengguna dan pengeluar kekurangan [1m] iaitu sumber
kerajaan membolehkan bebas membuat hasil terhad yang hanya
kebajikan pengguna terjaga keputusan tanpa campur sebanyak RM12 juta sahaja.
dan juga aktiviti pengeluaran tangan kerajaan. [1m] [1m] Kerajaan perlu membuat
dijalankan mengikut kaedah pilihan [1m] iaitu memilih
yang betul. Jurang perbezaan (ii) Sistem ekonomi projek menaik taraf hospital
pendapatan juga dapat negara X menyelesaikan besar [1m] yang dapat
dikurangkan serta keperluan memaksimumkan kebajikan
rakyat berpendapatan rendah masalah asas ekonomi masyarakat. [1m] Oleh itu,
dibela. “Apa yang hendak kos lepas [1m] ialah projek
dikeluarkan” melalui pembinaan kompleks sukan
Praktis SPM kuasa permintaan yang terpaksa dilepaskan.
pengguna dan kuasa [1m]
Soalan Objektif penawaran firma di
pasaran. [1m] Pengguna 2. (a) Tiga faktor pengeluaran yang
1. B 2. B 3. C 4. C 5. A mempunyai kebebasan terlibat ialah:
6. D 7. C 8. A 9. A 10. C memilih barang dan –– Tanah [1m] iaitu sumber
11. C 12. C 13. A 14. A 15. C perkhidmatan dan firma semula jadi iaitu hasil
16. D 17. D 18. B 19. B 20. A mengeluarkan barang lautan seperti ikan. [1m]
21. A 22. B 23. B 24. D 25. A yang mempunyai –– Usahawan [1m] iaitu orang
26. A 27. C 28. A 29. B 30. D permintaan yang tinggi. yang menggabungkan
[1m] faktor pengeluaran iaitu
Soalan Struktur Sistem ekonomi negara nelayan. [1m]
X menyelesaikan –– Modal [1m] iaitu alatan
1. (a) Perbezaan antara kedua-dua masalah asas ekonomi yang digunakan oleh
faktor pengeluaran tersebut “Bagaimana hendak usahawan iaitu bot dan
ialah: jala. [1m]

J3 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

(b) Keluk kemungkinan pengeluaran Barang X (unit) subsidi kepada pengeluar
20 dapat memastikan
Barang Y (unit) pengeluaran barang yang
[4m] cukup dan memenuhi
3 keperluan semasa. [1m]
menggunakan kaedah –– Menguatkuasakan
2 intensif buruh. [2m] undang-undang dan
–– Jenis industri iaitu industri peraturan. [1m] Undang-
1 pertanian di peringkat undang yang digubal oleh
pengeluaran input kerajaan bertujuan untuk
0 5 10 15 memerlukan penggunaan mewujudkan pasaran
buruh berbanding peringkat persaingan sihat. [1m]
(c) Unit ekonomi tersebut ialah isi pemprosesan di kilang. –– Penyediaan barang
rumah / individu. Kekurangan [2m] awam. [1m] Kerajaan
[1m] yang dihadapi oleh (b) Konsep “keseimbangan menyediakan barang awam
keluarga Encik Malek ialah antara kepentingan individu seperti perkhidmatan polis,
kekurangan pendapatan. [1m] dan masyarakat” dalam jalan raya yang boleh
Oleh itu, Encik Malek perlu ekonomi Islam ialah: digunakan oleh semua
membuat pilihan [1m] iaitu –– Kepentingan awam lapisan masyarakat agar
memilih untuk membayar adalah lebih diutamakan kebajikan masyarakat
yuran pengajian anak yang berbanding dengan dimaksimumkan. [1m]
lebih penting. [1m] Kos lepas kepentingan individu. [1m] (d) Masalah asas ekonomi yang
[1m] ialah pembelian kereta –– Sasaran pengeluaran belum diselesaikan oleh
baharu. [1m] adalah untuk semua Syarikat Warta Berhad ialah:
masyarakat. [1m] –– Berapa yang hendak
(d) Ciri-ciri ekonomi Islam ialah: –– Setiap individu dijamin dikeluarkan [1m] iaitu
–– Matlamat ekonomi Islam memperoleh barang kuantiti kasut sukan yang
ialah mencapai al-Falah. [1m] keperluan asas. [1m] hendak dikeluarkan. [1m]
–– Segala aktiviti ekonomi yang –– Prinsip kesederhanaan –– Untuk siapa dikeluarkan
dijalankan berlandaskan amat dipentingkan dalam [1m] iaitu kumpulan
syariat Islam. [1m] aspek penggunaan dan pengguna yang akan
–– Kegiatan ekonomi merupakan pengeluaran sesuatu membeli kasut sukan
satu bentuk ibadat. [1m] barang atau perkhidmatan. tersebut. [1m]
–– Keputusan ekonomi dibuat [1m]
berdasarkan al-Quran dan –– Pembayaran zakat dapat Soalan Esei
hadis. [1m] memastikan agihan
–– Aktiviti ekonomi yang tidak kekayaan yang lebih adil. 1. (a) Encik Nageh boleh dianggap
halal seperti perjudian [1m] sebagai usahawan kerana
diharamkan sama sekali. [1m] (c) Tiga cara yang boleh Encik Nageh menggabungkan
digunakan oleh kerajaan faktor tanah, buruh dan
3. (a) Intensif buruh bermaksud untuk memastikan wujud modal untuk menghasilkan
menggunakan lebih keadilan dalam kegiatan jual- getah dan kelapa sawit.
ramai buruh dalam aktiviti beli barang dalam sistem [1m] Encik Nageh juga
pengeluaran berbanding faktor ekonomi campuran ialah: membuat keputusan tentang
modal. Firma menggunakan –– Menggunakan sistem hasil pengeluaran seperti
intensif buruh kerana: percukaian dan subsidi. menentukan jumlah getah
–– Penggunaan buruh [1m] Misalnya, pemberian dan kelapa sawit yang
melibatkan kos yang hendak dikeluarkan. [1m]
lebih rendah berbanding Encik Nageh juga merupakan
penggunaan modal seperti pemilik kebun kecil. [1m]
mesin. [2m] Sebagai usahawan, Encik
–– Terdapat faktor buruh yang Nageh perlu menanggung
lebih banyak di pasaran risiko seperti kerugian
berbanding faktor modal yang mungkin wujud akibat
menyebabkan firma daripada aktiviti pengeluaran
tersebut. [1m]

(b) Masalah ekonomi yang
dihadapi oleh Encik Nageh
sebagai pemilik ladang
ialah kekurangan [1m]
sumber ekonomi seperti
tanah dan buruh berbanding
dengan projek yang hendak
dijalankan. [1m] Oleh itu,

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J4

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 

Encik Nageh perlu membuat [1m] Intensif modal sering pelaksanaan lebih banyak
pilihan [1m] iaitu memilih digunakan dalam industri projek pembangunan
kombinasi pengeluaran berat seperti otomobil [1m] serta peningkatan
yang dapat meminimumkan kerana melibatkan komponen aktiviti perniagaan dan
kos dan memaksimumkan yang banyak dan penggunaan pengeluaran dalam
keuntungan. [1m] Pilihan mesin dapat menjimatkan negara. Peningkatan
Encik Nageh menyebabkan masa serta meningkatkan peluang pekerjaan dapat
kos lepas [1m] iaitu pilihan kualiti produk. [1m] meningkatkan saiz
kedua terbaik yang terpaksa Penggunaan buruh dalam pendapatan isi rumah
dilepaskan. [1m] industri ini akan melambatkan kumpulan B40. [2m]
(c) Kesan kepada ekonomi proses pengeluaran serta
negara jika berlaku menurunkan produktiviti dan 3. (a) Dua ciri lain sistem ekonomi
kekurangan bekalan air ialah: kualiti produk. [1m] negara P ialah pemilikan
–– Gangguan proses faktor pengeluaran oleh
(b) Sesetengah industri pihak individu, swasta dan
pengeluaran. [1m] Industri menggunakan kaedah intensif kerajaan. [1m] Individu atau
tertentu seperti industri modal kerana industri tersebut pihak swasta bebas memiliki
pemprosesan makanan melibatkan komponen yang faktor pengeluaran manakala
amat bergantung banyak [1m] serta perlu pihak kerajaan tidak campur
kepada bekalan air. [1m] menghasilkan produk yang tangan dalam sistem
Kekurangan bekalan air standard. [1m] Penggunaan ekonomi. [1m] Kerajaan perlu
menyebabkan gangguan mesin dapat menjimatkan menetapkan undang-undang
proses pengeluaran serta masa, [1m] menjimatkan dan peraturan yang perlu
kekurangan bekalan kos, [1m] mampu diikuti oleh individu dan pihak
makanan yang diproses menghasilkan keluaran yang swasta. [1m] Di samping itu,
dalam negara. [1m] Ini banyak [1m] serta mudah ciri sistem ekonomi negara
menyebabkan peningkatan membuat perubahan. [1m] P juga termasuk pembuat
harga makanan [1m] Penggunaan kaedah intensif pilihan oleh individu dan
dan membawa kepada buruh pula sesuai untuk pihak pengeluar. [1m] Individu
masalah inflasi [1m] kerana industri bercorak tradisional bebas memilih barang yang
makanan dan minuman [1m] seperti pertanian, [1m] ingin dibeli manakala pihak
merupakan komponen industri yang berpusat di pengeluar bebas memilih
utama dalam indeks harga luar bandar [1m], serta faktor pengeluaran dan teknik
pengguna di negara kita. menghasilkan keluaran yang pengeluaran. [1m]
[1m] unik. [1m] Penggunaan
–– Pengurangan pendapatan kaedah intensif buruh dapat (b) Negara P lebih sesuai untuk
negara. [1m] Kekurangan menghasilkan produk yang menjalankan perniagaan
bekalan air akan spesifik untuk memenuhi cita kerana:
menyebabkan pengurangan rasa pengguna yang tertentu. –– Pengeluar bebas memiliki
eksport negara kerana [1m] faktor pengeluaran
gangguan proses yang membantu untuk
pengeluaran. [1m] Ini (c) Tiga usaha kerajaan tersebut menghasilkan pelbagai
menyebabkan kekurangan ialah: barang atau perkhidmatan
aliran masuk wang serta –– Menyediakan peluang yang menguntungkan. [2m]
menjejaskan imbangan perniagaan yang lebih –– Campur tangan kerajaan
pembayaran Malaysia. [1m] banyak dengan memberi membolehkan persaingan
–– Penurunan produktiviti latihan keusahawanan sihat di kalangan pengeluar
negara. [1m] Pengurangan serta pembiayaan modal dan ini memberi peluang
bekalan air akan membawa perniagaan. Dengan ini, yang adil kepada firma
pelbagai masalah kumpulan B40 dapat untuk bersaing. [2m]
kepada isi rumah seperti meningkatkan saiz –– Sistem percukaian dan
peningkatan kos hidup pendapatan mereka. [2m] subsidi dapat memastikan
serta gangguan kesihatan. –– Memberi bantuan seperti aktiviti perniagaan
[1m] Ini menyebabkan BR1M yang dapat berjalan lancar dan ini
produktiviti pekerja meningkatkan saiz akan meningkatkan imej
menurun. [1m] pendapatan kumpulan B40. perniagaan. [2m]
Contohnya, RM1 000 –– Penyediaan pelbagai
2. (a) Intensif modal bermaksud diberikan kepada kemudahan prasarana
firma menggunakan lebih individu yang menerima seperti kemudahan
banyak modal dalam proses pendapatan kurang pengangkutan dan
pengeluaran berbanding daripada RM3 000 sebulan. komunikasi oleh kerajaan
tenaga buruh. [1m] [2m] membantu aktiviti
Contohnya, penggunaan lebih –– Kerajaan juga perniagaan berjalan lancar.
banyak mesin dan jentera menyediakan lebih banyak [2m]
dalam proses pengeluaran. peluang pekerjaan dengan

J5 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

(c) Masalah asas ekonomi yang (b) – Lokasi yang strategik 4.( a)
belum diselesaikan oleh –– Penduduk ramai Keluk Permintaan Daging Ayam
syarikat tersebut ialah: –– Kuasa beli tinggi
–– Berapa hendak dikeluarkan –– Pusat pelancongan Harga (RM)
[1m] iaitu kuantiti barang –– Keuntungan meningkat
tembikar yang hendak –– Hasil jualan yang tinggi 15 D
dihasilkan berdasarkan –– Kurang persaingan
permintaan masyarakat. BA 12
[1m] 2B
–– Bagaimana hendak Pasaran 9
dikeluarkan [1m] iaitu
pemilihan kaedah LEMBARAN PBD 6
pengeluaran intensif buruh
atau intensif modal [1m] 1. (a) tinggi 3D
yang dapat meminimumkan (b) kurang
kos dan memaksimumkan (c) songsang/negatif 01 3 5 7 9 Kuantiti
keuntungan. [1m] (kg)
–– Untuk siapa dikeluarkan 2. (a) tinggi
[1m] iaitu menentukan (b) banyak (b) (i) Mencerun ke bawah dari
sasaran pengguna yang (c) langsung/positif kiri ke kanan
akan membeli barang
tembikar yang dikeluarkan 3. Harga Kuantiti diminta (ii) Menggambarkan
oleh syarikat tersebut. [1m] hubungan negatif antara
(RM) (kg) harga dengan kuantiti
Cabaran KBAT diminta
5 10
1. (a) Kesan terhadap aktiviti (iii) Mempunyai kecerunan
ekonomi negara: 4 20 negatif
–– Aktiviti pertanian terjejas
–– Pengeluaran barang 3 35
pertanian merosot
–– Pendapatan golongan 2 55
petani merosot
–– Kenaikan harga barang 1 80
pertanian
–– Peningkatan kos 5. (a) Harga (RM) Permintaan pasaran (unit)
pengeluaran barang 2.50 1
pertanian 2.00 5
–– Taraf hidup masyarakat 1.50 9
terjejas 1.00 13

(b) Cuaca panas merupakan (b)
satu peluang perniagaan.
Perniagaan yang boleh Harga (RM) Harga (RM) Harga (RM)
ditubuhkan adalah: DP
–– Penjualan air minuman 2.50 DJ 2.50 DJ
–– Menyediakan perkhidmatan 2.00 2.50 w
penjualan alat penghawa 1.50 2.00 2.00 x
dingin 1.00
–– Menyediakan perkhidmatan 0.50 DJ 1.50 DJ 1.50 y
menyelenggara alat 1.00 z
penghawa dingin 1.00 DP
–– Membuka taman
bertemakan air 0.50 0.50

2. (a) Saya bersetuju kerana: 01 35 7 Kuantiti 0 246 Kuantiti 0 1 5 9 13 Kuantiti
–– Bebas membuat keputusan (unit) (unit) (unit)
–– Pendapatan lebih tinggi
–– Mampu menggunakan idea (a) Johan (b) Juwita (c) Pasaran
perniagaan
–– Memenuhi keperluan dan (c) (i) 1 (vii) permintaan pasaran
kehendak masyarakat (ii) w adalah 13 unit yang
–– Mewujudkan peluang (iii) 5 ditunjukkan oleh titik z
pekerjaan (iv) x
–– Meningkatkan taraf hidup (v) 9 (viii) bawah
(vi) y (ix) negatif
(x) kuantiti diminta

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J6

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 

6. (a) Harga Kuantiti ditawar (b) Keluk Penawaran Kasut
7. (a) (RM) (pasang) Harga (RM)

20 5 000 60 S
40
60 10 000 40
12 000
Harga (RM) 20 S
10 Penawaran pasaran (kg)
15 10 0 Kuantiti
20 5 000 10 000 15 000 (pasang)
25
50

90

130

(b) Harga (RM) Harga (RM) (c) (i) 130
Harga (RM) (ii) w

25 SA 25 SB 25 w SP (iii) 90
20 (iv) x
15 20 x
10 SA 20 (v) 50
15 y (vi) y
5 z
15 (vii) penawaran pasaran
10 SP
10 SB 5 adalah 10 unit yang
5 ditunjukkan oleh titik z

(viii) atas

(ix) positif

0 10 30 50 70 Kuantiti 0 20 40 60 Kuantiti 0 10 50 90 130 Kuantiti (x) kuantiti ditawarkan
(kg) (kg)
(kg)

(a) Firma A (b) Firma B (c) Pasaran

8. Permintaan pasaran ialah hasil tambah permintaan 9. 120 = A + B + C
individu A, B, C dan D. 120 = X + X + 70
120 – 70 = 2X
Permintaan pasaran = 10 + 10 + 30 + 40 = 90 unit 50 = 2X
X = 25

10. Penentu Contoh dalam petikan
Harga barang lain Harga barang penggenap iaitu penurunan harga minyak
Cita rasa Syarikat memperkenalkan dua versi motosikal baharu
Pendapatan Dasar gaji minimum yang dapat meningkatkan kuasa beli pengguna
Harga barang itu Potongan harga 15%

11. Penentu Contoh dalam petikan
Harga faktor pengeluaran Kenaikan harga komponen komputer
Penggunaan kaedah pengeluaran yang kurang canggih
Teknologi Kenaikan cukai ke atas komponen komputer

Dasar kerajaan (iii) peralihan (b) (i) faktor selain harga
(iv) kenaikan barang itu
12. (a) (i) harga barang itu
(ii) tidak berubah 13. (a) (i) harga barang itu (ii) tidak berubah
(iii) sama (ii) tidak berubah (iii) peralihan
(iv) penurunan, 10, 20 (iii) sama (iv) dasar kerajaan
(iv) kenaikan, 20, 30
(b) (i) faktor selain harga
barang itu

(ii) tidak berubah

J7 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

14. (a) kuantiti 15. (a) Pasaran mencapai (b) Berlaku lebihan permintaan
(b) ditawarkan keseimbangan kerana sebanyak 300 unit dan harga
(c) permintaan permintaan pasaran sama akan meningkat.
(d) penawaran dengan penawaran pasaran
(e) tidak sebanyak 250 unit dan (c) Berlaku lebihan penawaran
(f) berubah harga tidak akan cenderung sebanyak 520 unit dan harga
berubah. akan menurun.
16. Permintaan pasaran
perabot Penawaran Keadaan Harga pasaran perabot
pasaran perabot pasaran perabot
(a) Meningkat Naik
Tetap Lebihan permintaan Naik
(b) Meningkat Tetap Lebihan permintaan Turun
Meningkat Lebihan penawaran Naik
(c) Tetap Menurun Lebihan permintaan Naik
Tetap Lebihan permintaan Naik
(d) Tetap Tetap Lebihan permintaan Turun
Tetap Lebihan penawaran
(e) Meningkat

(f) Meningkat

(g) Menurun

17. (b) Usahawan perlu 22. (a) perubahan kuantiti ditawarkan
menambahkan pengeluaran (b) perubahan harga barang itu
Harga (RM) daging ayam agar permintaan
D0 pasaran daging ayam dapat 23. Keanjalan harga penawaran (Es)
D1 E1 dipenuhi. Usahawan perlu
P0 ES menambahkan penawaran Peratus perubahan kuantiti
P 0 sehingga pasaran dapat
mencapai keseimbangan. = ditawarkan
1 D0 Peratus perubahan harga
D1
S 19. (a) 24 . (a) ((ii)i) %EdD>Q1d > %DP
(iii)
Harga (RM)
Harga (RM)
D0 S0
S1
E0
0 ((((adcb)))) pPkEie1or ir mintQ a1an Q0 (((gfe))) QPQ1o1 Kuantiti P0 E1
18. (a) (unit) P1

S0 S1 D0 D
P0
0 Q0 Q1 Kuantiti P1 %∆P
(unit)
%∆Qd D
Harga (RM) D1 S0 (b) Usahawan perlu Kuantiti
E1 mengurangkan pengeluaran 0 Q0 Q1 (unit)
D0 daging ayam. Usahawan
E0 juga boleh berusaha untuk (b) ((ii)i) %EdD<Q1d < %DP Kuantiti
P1 menghasilkan produk (iii) (unit)
P0 berkaitan dengan daging
ayam agar tidak berlaku Harga (RM)
S0 D1 pembaziran dalam pasaran. D
0
D0 Kuantiti 20. (a) tindak balas P1
Q0 Q1 (unit) (b) perubahan %∆P

21. Keanjalan harga permintaan (Ed) P0
%∆Qd
Peratus perubahan kuantiti D

= diminta 0 Q1 Q0
Peratus perubahan harga

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J8

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 

25 . (a) ((ii)i) E%sD>Q1s > %DP Ed = %DQd (b) Kerajaan boleh mengatasi
(iii) %DP masalah ini dengan:
(i) Mengawal harga barang
Harga (RM) – 75% keperluan
= 20% (ii) Menjadikan barang itu
S = – 3.75 sebagai barang kawalan
(iii) Mengadakan
P1 %∆P Kuantiti (b) Perubahan jumlah hasil pemeriksaan mengejut
P0 (unit) = (RM6 × 100) – (RM5 x 400) (iv) Mengenakan tindakan
= –RM1 400 tegas ke atas peniaga
S yang menaikkan harga
Jumlah hasil berkurang barang keperluan
%∆Qs sebanyak RM1 400.
(c) Perubahan jumlah hasil
0 Q0 Q1 = (RM5 × 400) – (RM6 × 100) Praktis SPM
= RM1 400
(b) ((ii)i) E%sD<Q1s < %DP Jumlah hasil bertambah Soalan Objektif
(iii) sebanyak RM1 400.
(d) Tidak wajar kerana kenaikan 1. C 2. D 3. C 4. C 5. B
Harga (RM) S harga barang X akan 6. B 7. D 8. A 9. A 10. D
menyebabkan jumlah hasil 11. A 12. D 13. A 14. B 15. A
P0 merosot disebabkan harga 16. A 17. A 18. D 19. A 20. C
permintaan barang X adalah 21. C 22. D 23. B 24. B 25. C
%∆P anjal, peniaga seharusnya 26. B 27. D 28. D 29. D 30. D
P1 menurunkan harga barang 31. B 32. B 33. A 34. D 35. B
X supaya memaksimumkan 36. D 37. A 38. B 39. A 40. D
hasil jualan. 41. A 42. D 43. D 44. C 45. A
46. D 47. C
S %∆Qs Kuantiti 31. (a) Barang A: Penawaran anjal
0 Q1 Q0 (unit) Barang B: Penawaran tak Soalan Struktur
anjal
26. (a) Jenis barang 1. (a) Kuantiti diminta
(b) Ketahanan barang (b) Penawaran barang A anjal (unit)
kerana ketersediaan stok Harga
27. (a) (i) Tak anjal atau inventori, terdapat (RM) 6
(ii) Beras merupakan bilangan firma yang banyak 4
barang keperluan dan dalam pasaran, faktor 1 2
mempunyai nisbah pengeluaran yang digunakan 2
perbelanjaan dengan untuk mengeluarkan barang 3
pendapatan yang rendah. tersebut mempunyai mobiliti
yang tinggi dan melibatkan [2m]
(b) (i) Anjal tambahan kos yang sedikit –– Hukum permintaan
(ii) Jam tangan mewah dalam penambahan kuantiti
merupakan barang barang. menyatakan bahawa
mewah dan mempunyai semakin tinggi harga
nisbah perbelanjaan Penawaran barang B tidak suatu barang, semakin
dengan pendapatan yang anjal kerana pengeluaran kurang kuantiti diminta.
tinggi. barang tersebut memerlukan Berdasarkan jadual
jangka masa yang panjang, tersebut, jika harga
28. (a) Faktor masa tiada ketersediaan stok meningkat daripada RM1
(b) Corak penggunaan faktor atau inventori dan faktor kepada RM2, kuantiti
pengeluaran yang digunakan diminta akan berkurang
pengeluaran untuk mengeluarkan barang daripada 6 unit kepada 4
tersebut mempunyai mobiliti unit. [1m]
29. (a) Tambahan kos yang rendah. –– Semakin rendah harga
(b) Corak penggunaan faktor sesuatu barang, semakin
32. (a) Tidak wajar kerana barang banyak kuantiti diminta.
pengeluaran tersebut diperlukan oleh Berdasarkan jadual
semua pengguna. Kenaikan tersebut, penurunan harga
30. (a) %DQd = Q1 – Q0 × 100 harga akan menjejaskan daripada RM3 kepada
Q0 kebajikan pengguna. Firma RM2 menyebabkan kuantiti
bertanggungjawab untuk diminta meningkat daripada
= 100 – 400 × 100 mengekalkan harga barang 2 unit kepada 4 unit. [1m]
400 tersebut kecuali dalam –– Ini menunjukkan hubungan
keadaan tertentu seperti songsang antara harga
= – 75% kenaikan harga bahan dengan kuantiti diminta.
mentah ataupun kenaikan kos [1m]
%DP = P1 – P0 × 100 upah pekerja.
P0

= 6 – 5 × 100
5
= 20%

J9 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

(b) seterusnya permintaan (i) Jenis barangan [1m]
komputer meningkat. –– Bagi barang keperluan
Harga (RM) E1 S0 [1m] harian, perubahan
D –– Dasar kerajaan. harga yang besar
Pengurangan cukai akan menyebabkan
D0 1 pendapatan serta perubahan kuantiti
pelepasan cukai diminta yang kecil.
P1 E0 menyebabkan lebih Oleh itu, permintaannya
P0 ramai membeli tak anjal. [1m]
komputer. [1m] –– Bagi barang mewah,
S0 D0 D –– Harga barang lain iaitu perubahan harga
0 Q0 Q1 1 kejatuhan harga barang yang besar akan
Kuantiti (unit) penggenap seperti menyebabkan
bayaran internet yang perubahan kuantiti
[1m] murah menyebabkan diminta yang besar.
permintaan komputer Oleh itu, permintaannya
Rajah perubahan meningkat. [1m] anjal. [1m]
–– Jangkaan harga masa
keseimbangan pasaran depan. Kemungkinan (ii) Bilangan kegunaan [1m]
pengguna –– Jika sesuatu barang
–– Peningkatan permintaan menjangkakan harga mempunyai kegunaan
komputer akan yang banyak, maka
menyebabkan keluk meningkat pada masa permintaannya adalah
hadapan menyebabkan anjal. [1m]
permintaan ayam beralih permintaan komputer –– Jika sesuatu barang
Dka1Dna1n[1imait]um, daanraikDa0laD0 meningkat. [1m] mempunyai kegunaan
ke yang sedikit, maka
ke permintaannya adalah
tak anjal. [1m]
penawaran tidak berubah.

[1m]

–– Ini menyebabkan titik

keseimbangan baharu 2. (a) (i) 40 + Z = 100 [1m]
iaitu E1 [1m] dan kuantiti Z = 60 [1m]
keseimbangan baharu ialah
Q1. [1m] (ii) Keadaan pasaran pada 3. (a) Nilai keanjalan ialah 1.5. [1m]
–– Harga meningkat –– Penawaran barang tersebut
dari P0 ke harga RM15 ialah berlaku ialah anjal. [1m]
P1. [1m] Y ke titik –– Nilai keanjalan lebih
Pergerakan dari titik lebihan penawaran daripada 1. [1m]
–– Perubahan harga sebanyak
(c) sebanyak 100 unit. [1m] 40% menyebabkan kuantiti
ditawar berubah sebanyak
Z menunjukkan: Ini menyebabkan harga 60%. [1m]
–– Peratus perubahan
–– Kuantiti diminta barang W barang itu menurun di kuantiti ditawar lebih
besar daripada peratus
telah berkurang daripada pasaran. [1m] perubahan harga. [1m]

20 unit kepada 10 unit. (b) Rajah tersebut menunjukkan (b)

[1m] penawaran ikan kembong Harga (RM)

–– Ini disebabkan oleh telah berkurang. [1m]

peningkatan harga –– Permintaan ikan kembong

daripada RM8 kepada tidak berubah. [1m]
Keluk penawaran S0S0
RM12. [1m] –– beralih ke kiri menjadi S1S1.

–– Perubahan ini dikenal [1m]

sebagai penguncupan –– Harga meningkat dari P0 ke
P1. [1m]
permintaan. [1m] D S
E
–– Diandaikan faktor lain tidak –– Kuantiti keseimbangan 3

berubah. [1m] baharu ialah Q1. [1m]

(d) (i) Keluk permintaan untuk –– Titik keseimbangan baharu 2

komputer riba jenama ialah E1. [1m] 1S D

Fizzy beralih ke kanan. (c) Saya tidak bersetuju kerana:

Ini bermaksud terdapat –– Permintaan barang Z 0 20 40 60 80 100 Kuantiti (unit)

pertambahan permintaan adalah anjal. [1m] Ini

dalam komputer riba adalah kerana nilai [4m]

jenama Fizzy. [1m] keanjalan lebih daripada

(ii) Empat faktor yang 1. [1m] (c) (i) Permintaan garam tak
–– Permintaan barang M anjal [1m], permintaan
menyebabkan minuman jus anjal [1m].

peningkatan permintaan adalah tak anjal. [1m] Ini (ii) Tiga penentu keanjalan
harga permintaan telefon
tersebut ialah: kerana nilai keanjalan bimbit ialah:
–– Nisbah perbelanjaan
–– Pendapatan individu. kurang daripada 1. [1m] dengan pendapatan.
Perbelanjaan untuk
Peningkatan (d) Dua faktor yang mungkin telefon bimbit

pendapatan individu mempengaruhi keanjalan

menyebabkan kuasa harga permintaan sesuatu

beli pengguna barang ialah:

meningkat dan

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J10

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 

melibatkan nisbah yang pesawah menggunakan boleh dilakukan dalam 24
besar. [1m] kaedah baharu tersebut. jam. [1m] Bayaran untuk
–– Jenis barangan. Telefon [2m] pasaran ini menggunakan
bimbit merupakan –– Kerajaan juga boleh perbankan elektronik. [1m]
barang kehendak. [1m] menyediakan skim Urus niaga yang berlaku
–– Ketahanan barang. pinjaman untuk pesawah atas talian menggunakan
Telefon bimbit kerana penggunaan alatan komunikasi seperti
merupakan barang kaedah moden ini telefon bimbit dan komputer
tahan lama. [1m] melibatkan kos tambahan. [1m] dan pihak pembeli dan
(d) Dua faktor yang [2m] penjual perlu ada kemudahan
mempengaruhi penawaran –– Menyediakan lebih banyak internet. [1m]
sesuatu barang ialah: tanah untuk pesawah
(i) Tingkat teknologi [1m] yang menggunakan 2. (a) Sawi organik lebih mahal
Penggunaan mesin kaedah moden dan ini kerana:
atau jentera yang lebih menyebabkan lebih ramai –– Melibatkan kos yang tinggi
berteknologi tinggi dapat pesawah bersedia untuk untuk menanam. [1m]
meningkatkan daya menggunakan kaedah –– Dikeluarkan dalam kuantiti
pengeluaran sesebuah tersebut. [2m] yang kecil disebabkan saiz
firma. [1m] Kos dan pasaran yang kecil. [1m]
masa pengeluaran dapat (b) –– Hanya dijual di tempat
dijimatkan. [1m] Oleh itu, tertentu maka melibatkan
peningkatan pengeluaran Harga (RM) kos pengangkutan yang
menyebabkan penawaran tinggi. [1m]
beralih ke kanan. [1m] A E0 B S0 S1 –– Ditujukan kepada
(ii) Dasar kerajaan [1m] P0 D0 D0 pengguna berpendapatan
Pemberian subsidi dan P1 S1 C tinggi. [1m]
pengurangan cukai oleh Q0 E1
kerajaan dapat membantu S0 Sawi biasa lebih murah
pengeluar mengurangkan Q1 Kuantiti (unit) kerana:
kos pengeluaran. 0 –– Melibatkan kos yang
[1m] Pengurangan rendah untuk menanam.
kos pengeluaran akan Rajah keseimbangan pasaran [1m]
menggalakkan firma –– Dikeluarkan dalam kuantiti
untuk menambahkan selepas pemberian subsidi yang besar disebabkan
pengeluarannya. [1m]. saiz pasaran yang besar.
Oleh itu, keluk penawaran [2m] [1m]
akan beralih ke kanan. –– Ditujukan kepada
[1m] –– Pemberian subsidi masyarakat umum. [1m]

Soalan Esei menyebabkan peningkatan (b)

1. (a) Tindakan yang boleh diambil penawaran. [1m] Harga (RM)
oleh kerajaan ialah: Harga menurun ke P1 1.50 D
–– Memberi bantuan seperti –– kuantiti meningkat ke dan S
subsidi. Pemberian subsidi Q1. 1.00 E
menyebabkan lebih ramai [1m]
pesawah menggunakan
teknologi moden kerana –– Walaupun bantuan
penggunaan teknologi
moden melibatkan kos subsidi ditujukan kepada
yang tinggi dan subsidi
dapat mengurangkan kos pengeluar, disebabkan 0.50 S D
yang ditanggung oleh
pesawah. [2m] keluk permintaan barang
–– Kerajaan juga boleh
menyediakan kemudahan tersebut anjal, jumlah 0 2 000 4 000 6 000 8 000
latihan kepada pesawah Kuantiti (unit)
agar mereka dapat subsidi yang diterima oleh
menggunakan teknologi [6m]
ini. Ini akan meningkatkan pengeluar adalah lebih
kemahiran pesawah dalam kecil iaitu P0P1E1C. [1m] (c) Kuantiti ditawarkan
penggunaan kaedah –– Pengguna pula menerima selepas penggunaan
baharu tersebut dan subsidi sebanyak P0ABC. teknologi moden
seterusnya lebih ramai [1m] (unit)

(c) Jenis pasaran tersebut ialah 200
pasaran tidak langsung.
[1m] Jenis pasaran ini tidak 300
melibatkan pertemuan
langsung antara penjual 400
dengan pembeli. [1m]
Pembeli boleh mendapatkan 500
barang atau perkhidmatan
walaupun lokasi pengeluar [4m]
jauh daripada pembeli.
[1m] Pembelian juga

J11 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

Harga (RM) S0 S1 –– Peningkatan harga produk BA 3B Wang, Bank dan Pendapatan
25 minuman ringan Individu

20 –– Pengurangan permintaan LEMBARAN PBD
terhadap minuman ringan
15 1. (a) Alat perantaraan pertukaran
–– Keuntungan syarikat (b) Alat ukuran nilai
10 S S merosot (c) Alat penyimpan nilai
50 1 (d) Alat bayaran tertunda
–– Terpaksa mengubah
0 100 200 300 400 500 kaedah pengeluaran 2. (a) Menerima deposit
Kuantiti (unit) (b) Memberi pinjaman
–– Mengubah jenis ramuan (c) Menerima dan membuat
[4m] yang digunakan dalam bayaran
pengeluaran minuman (d) Menyediakan perkhidmatan lain
Cabaran KBAT ringan
3. (a) Mewujudkan sandaran
1. (a) Ya, saya bersetuju kerana: –– Menjalankan penyelidikan minimum iaitu 80.59% dalam
–– Permintaan sayur di dan pembangunan untuk bentuk emas dan rizab
pasaran akan berkurang pengeluaran minuman antarabangsa
–– Harga sayur di pasaran ringan dengan ramuan
menurun yang baharu (b) Campur tangan dalam
–– Pengeluar mengurangkan pasaran pertukaran asing
pengeluaran sayur (b) Kesan terhadap ekonomi dengan menjual atau membeli
negara: pertukaran asing
(b) (i) Masyarakat –– Peningkatan import gula
–– Menghadiri kursus/ mentah (c) Mengawal inflasi dengan
Mencari maklumat –– Aliran keluar wang menggunakan alat dasar
tambahan –– Memburukkan imbangan kewangan
–– Mulakan tanam sayur dagangan
di laman rumah –– Masalah kesihatan 4. (a) Alat simpanan nilai
–– Lakukan sebagai aktiviti menyebabkan kos perubatan (b) Alat bayaran tertunda
riadah meningkat (c) Alat perantaraan pertukaran
–– Wujudkan kerjasama –– Perbelanjaan kerajaan (d) Alat ukuran nilai
antara komuniti bertambah (e) Alat bayaran tertunda
setempat –– Masalah obesiti bertambah (f) Alat perantaraan pertukaran
buruk
(ii) Penjual sayur-sayuran –– Produktiviti buruh
–– Beli bekalan sayur dari
penduduk setempat   menurun
–– Mengadakan promosi
–– Menawarkan harga 5. (a) Deposit semasa (b) Deposit tetap (c) Deposit tabungan
kompetitif
(i) Mempunyai (i) Simpan untuk (i) Boleh simpan dan
(iii) Kerajaan
–– Memberi insentif kepada kemudahan cek tempoh masa keluar wang pada
masyarakat yang
menyertai program ini (ii) Tidak dibayar faedah tertentu bila-bila masa
–– Menyediakan kursus
kepada masyarakat (iii) Mempunyai (ii) Dibayar faedah yang (ii) Dibayar faedah yang
yang berminat dalam
program ini kemudahan overdraf tinggi rendah
–– Menyediakan tanah
kosong bagi tujuan (iii) Diberi sijil simpanan (iii) Mempunyai
tanaman
–– Mengadakan kempen kemudahan kad
menanam
juruwang elektronik
2. (a) Kesan terhadap syarikat
pengeluar: 6. (a) Perintah sedia ada 8. (a) – Melibatkan prinsip
–– Peningkatan kos pengeluaran (b) Pindahan kredit perbankan Islam Takjiri.
(c) Kad juruwang elektronik
(d) Kad kredit –– Bank membeli bas dan
(e) Cek menyewakannya kepada
(f) Draf bank Syarikat Pengangkutan
(g) Debit langsung Wira Maju Berhad.

7. (a) Wadiah –– Syarikat perlu bayar
(b) Mudharabah sewa untuk tempoh yang
(c) Takjiri ditetapkan.
(d) Bai Bithaman Ajil
(e) Wadiah –– Apabila tempoh sewa
(f) Bai Bithaman Ajil tamat, bas akan dipindah
(g) Takjiri milik kepada Syarikat
(h) Mudharabah Pengangkutan Wira Maju
Berhad.

(b) – Melibatkan prinsip
perbankan Islam Bai
Bithaman Ajil.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J12

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 

–– Bank membeli pangsapuri 11. – Overdraf mempunyai had – Untuk mengekalkan serta
mewah dan jual semula – pinjaman (c) – meningkatkan motivasi
kepada Puan Maimunah – Pinjaman overdraf dikenakan pekerja.
pada harga yang – faedah yang tinggi Merujuk keupayaan
mengambil kira margin Pinjaman overdraf perlu – pekerja untuk kekal
keuntungan. dibayar balik dengan segera dalam sesuatu pekerjaan.
Kurang lindungan daripada (d) – Individu suka memilih
–– Puan Maimunah boleh inflasi kerjaya yang ada jaminan
membayar harga – kerja seperti bekerja
pangsapuri secara ansuran 12. Saya cadangkan agar Encik Chan dengan kerajaan.
berdasarkan syarat yang menggunakan kaedah pinjaman (e) – Lokasi tempat kerja
telah ditetapkan. perumahan kerana: merujuk jarak tempat
– Bank mengenakan kadar kerja dengan tempat
9. (a) (i) Bank pusat faedah yang rendah tinggal pekerja.
(ii) Bank perdagangan – Bank menawarkan tempoh Individu suka memilih
pinjaman yang panjang tempat kerja yang dekat
(b) Persamaan antara institusi – Encik Chan hanya perlu agar dapat menjimatkan
kewangan X dan institusi membayar ansuran bulanan masa, kos dan stres.
kewangan Y: dengan jumlah yang lebih Merujuk persekitaran
–– Kedua-duanya menjalankan kecil pada masa hadapan tempat kerja seperti
urus niaga pertukaran – Nilai rumah akan meningkat selamat, selesa dan
asing. – Terlindung dari inflasi kondusif.
–– Kedua-duanya menjalankan
aktiviti pelaburan. 16. (a) Bayaran pindahan
(b) Bayaran pindahan
Perbezaan antara institusi 13. Cik Punitha boleh memilih (c) Untung
kewangan X dan institusi kemudahan pinjaman kenderaan (d) Dividen
kewangan Y: yang disediakan oleh bank (e) Sewa
perdagangan kerana: (f) Upah
Institusi Institusi – Bank akan membiayai baki (g) Faedah
kewangan X kewangan Y harga kereta tersebut
– Akan dikenakan faedah tetap 17. (a) Sewa
Milikan kerajaan Milikan swasta untuk tempoh pinjaman (b) faedah
– Tempoh pinjaman ditawarkan (c) hasil
Menguruskan Memberi sehingga sembilan tahun (d) pindahan
pinjaman pinjaman kepada – Boleh bayar balik pinjaman (e) buruh
kerajaan orang ramai berserta dengan faedah (f) benar
secara ansuran (g) harga
Menguruskan Menguruskan (h) Pendapatan, dividen
akaun kerajaan akaun pelanggan 14. (a) (i) Petani (i) Keuntungan
(ii) Penoreh getah
10. Kelebihan: (iii) Nelayan
(iv) Pengurus ladang
Akaun simpanan Akaun simpanan (v) Pembalak 18. Saya berpendapat bahawa Cik
tetap Linda perlu memilih jawatan
(b) (i) Operator pengeluaran eksekutif kewangan kerana:
– Dibayar faedah – Boleh simpan (ii) Jurutera – Beliau merupakan seorang
yang tinggi dan keluar wang (iii) Penyelia kilang graduan baharu. Jawatan
pada bila-bila (iv) Juruteknologi makanan eksekutif kewangan tidak
– Boleh dijadikan masa (v) Tukang simen memerlukan sebarang
cagaran pengalaman kerja.
pinjaman – Ada kemudahan (c) (i) Guru – Kerjaya ini sesuai dengan
kad juruwang (ii) Doktor kelayakan beliau iaitu ijazah
elektronik (iii) Pegawai bank dalam bidang kewangan.
(iv) Juruwang pasar raya mini – Walaupun jarak jauh,
Kekurangan: (v) Pelakon majikan ada menyediakan
tiket penerbangan secara
Akaun simpanan Akaun simpanan 15. (a) – Ganjaran majikan kepada percuma.
tetap – pekerja. – Kerjaya ini sesuai sekiranya
Individu memilih Cik Linda merupakan individu
– Tidak boleh – Kadar faedah – pekerjaan yang yang ekstrovert kerana
keluarkan rendah menawarkan upah yang jawatan ini perlu bekerja
wang serta (b) – tinggi. dalam kumpulan.
merta dan – Tidak boleh – Upah bergantung kepada – Kerjaya dalam bank khusus
perlu memberi dijadikan faktor peribadi seperti dalam kewangan dan tidak
notis kepada cagaran kelayakan, kemahiran memerlukan kemahiran audit.
bank pinjaman dan pengalaman.
Insentif majikan kepada
– Tiada pekerja. 19. (a) Rajah tersebut menunjukkan:
kemudahan Contohnya, bonus dan –– Sektor ketiga
kad juruwang elaun lebih masa.
elektronik menyumbangkan guna

tenaga yang paling tinggi

J13 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan –– Sumbangan sektor utama (b) (i) Upah tidak stabil
juga menunjukkan keadaan (ii) Suasana tempat kerja
berbanding dengan sektor turun naik. Sektor utama kurang selesa
kedua dan utama. memberi sumbangan yang (iii) Lokasi tempat kerja jauh
–– Sumbangan guna tenaga paling kecil kepada guna dari tempat tinggal
sektor ketiga telah meningkat tenaga Malaysia dalam (iv) Waktu bekerja yang tidak
dari tahun 2002 hingga tempoh tersebut. tetap
tahun 2012. (v) Kurang prospek
–– Sumbangan sektor kedua –– Berdasarkan trend di atas, pekerjaan
menunjukkan keadaan dijangka lebih ramai rakyat
turun naik. Sektor kedua Malaysia akan terlibat dalam
memberi sumbangan sektor ketiga berbanding
kedua terbesar kepada dengan sektor kedua dan
guna tenaga Malaysia utama.
dalam tempoh tersebut.

20. (a)

2020 2022 2023 – 2027 – 2029 – 2035 – 2041
2026 2028 2034 2040

Mendapat Mengambil Mendapat Mendapat Bekerja Menjadi Membuka

keputusan mata Ijazah kelayakan sebagai rakan firma

cemerlang pelajaran Perakaunan profesional juruaudit kongsi perakaunan

dalam mata Ekonomi dari ACCA di firma dalam firma sendiri

pelajaran dan Universiti Perakaunan Perakaunan

Ekonomi Perakaunan Malaya Tan & Tan & Wong

dan serta Wong

Perakaunan mendapat

dalam SPM keputusan

2019 cemerlang

dalam

STPM 2021

(b) Kelayakan akademik yang 21. potongan wajib

perlu dimiliki serta kursus 22. Pendapatan boleh guna= Pendapatan individu – Potongan wajib

profesional yang perlu diikuti

ialah: RM RM RM RM
90 000
–– Keputusan cemerlang Pendapatan
Tolak Potongan wajib 14 600
dalam mata pelajaran Cukai pendapatan 75 400
RM50 000 pertama
Ekonomi dan Perakaunan RM10 000 berikut
– Zakat
SPM 2 400
KWSP 1 600
–– Keputusan cemerlang RM90 000 × 11% 4 000
Zakat 1 000
dalam mata pelajaran PERKESO 3 000

Ekonomi dan Perakaunan Jumlah potongan wajib 9 900
1 000
STPM Pendapatan boleh guna
700
–– Kelayakan Sarjana Muda

Perakaunan

–– Kelayakan profesional

dalam ACCA/ICAEW

(c) Anggaran kos:

Ijazah Sarjana Muda 23. (a) Isi rumah Encik Jamali (b) Peningkatan harga barang
mempunyai pendapatan keperluan tidak memberi
Perakaunan RM20 000 bulanan yang tinggi. kesan kepada corak
Perbelanjaan keluarga perbelanjaan keluaraga ini.
Kelayakan profesional ini tertumpu kepada Jika harga barang kehendak
pengangkutan, pelancongan meningkat, isi rumah ini
ACCA RM25 000 serta hotel dan restoran. mungkin akan mengurangkan
Jumlah kos RM45 000

(d) Jumlah hutang yang perlu

ditanggung oleh Chelsea

ialah RM45 000.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J14

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 

perbelanjaan untuk barang + RM800 + RM1 000 + menyusun perbelanjaan
kehendak. RM3 000 mengikut keutamaan
(c) Kenaikan harga mungkin = RM11 700 dan mengurangkan
menyebabkan keluarga ini (iv) Tabungan = perbelanjaan yang
mencari barang pengganti Pendapatan boleh dianggap kurang penting.
yang lebih murah. Walau guna – Perbelanjaan
bagaimanapun, bagi barang penggunaan 25. (a) Membolehkan individu
keperluan yang tidak Tabungan Encik Malek mendahulukan perkara
mempunyai pengganti hampir = RM6 020 – RM5 100 penting terutamanya
seperti barang makanan, = RM920 mendahulukan barang
mereka tetap membeli barang Tabungan Encik Razak = keperluan sebelum membeli
yang sama. Tiada barang kehendak.
(d) Disebabkan perbelanjaan (b) Encik Malek berbelanja
keluarga ini lebih tertumpu secara berhemah kerana (b) Membantu individu menabung
kepada barang kehendak, mempunyai baki sebanyak untuk tujuan kecemasan
corak perbelanjaan mereka RM920. Encik Razak seperti kemalangan.
banyak dipengaruhi oleh pula berbelanja melebihi
pengiklanan dan strategi pendapatan dan tidak (c) Membantu menyelaraskan
pemasaran yang digunakan mempunyai sebarang perbelanjaan mengikut
oleh pengeluar barang dan tabungan. pendapatan supaya tidak
perkhidmatan. berlaku pembaziran.
(e) Keluarga ini mungkin membeli (c) (i) Encik Razak
barang mengikut cita rasa (ii) Encik Razak haruslah (d) Mengelakkan daripada
mereka tetapi ini bergantung menyediakan belanjawan berhutang kerana berbelanja
kepada peringkat umur Encik peribadi. Ia boleh tidak melebihi pendapatan.
Jamali serta ahli keluarganya dilakukan dengan
serta bangsa dan agama (e) Mengelakkan kenaikan harga
mereka. barang kerana individu dapat
mengawal perbelanjaan.
24. (a) (i) Potongan wajib =
Caruman KWSP + Zakat 26. Tahap risiko Tahap pulangan Tahap kecairan
+ Cukai pendapatan (a) Bebas risiko Rendah Tinggi
Potongan wajib Encik (b) Bebas risiko Rendah
Malek (c) Rendah Sederhana
(d) Rendah Tinggi Rendah
= RM880 + RM200 + (e) Sederhana Tinggi Rendah
RM900 (f) Tinggi Tinggi
= RM1 980 (g) Tinggi Rendah
Tinggi Sederhana
Potongan wajib Encik Rendah Tinggi
Razak
27. (a) Kadar faedah yang dibayar (c) Dengan melabur dalam
= RM990 + RM300 + oleh bank lazimnya lebih beberapa jenis pelaburan,
RM1 000 rendah daripada kadar inflasi. seseorang pelabur dapat
Contohnya, katakan kadar meminimumkan risiko
= RM2 290 inflasi pada tahun 2017 ialah kerana setiap pelaburan
(ii) Pendapatan boleh guna 6% dan bank membayar mempunyai tahap risiko
faedah sebanyak 4%. Ini dan tahap pulangan yang
= Pendapatan individu – bererti jumlah simpanan berbeza. Ini dikenal sebagai
Potongan wajib kita susut nilai sebanyak pempelbagaian pelaburan.
Pendapatan boleh guna 2%. Walau bagaimanapun, Dengan ini, pelabur dapat
Encik Malek kelebihannya adalah melindungi diri daripada
= RM8 000 – RM1 980 simpanan di bank dijamin menghadapi risiko seperti
= RM6 020 pembayaran kerana dilindungi inflasi, kejatuhan nilai mata
Pendapatan boleh guna oleh Perbadanan Insurans wang atau kemelesetan
Encik Razak Deposit Malaysia. Oleh ekonomi. Individu juga
= RM11 500 – RM2 290 itu, simpanan bank tidak boleh melupuskan atau
= RM9 210 menghadapi sebarang risiko memindahkan dari satu
(iii) Jumlah perbelanjaan seperti pelaburan lain. pelaburan ke pelaburan lain.
Encik Malek Tindakan ini dapat membantu
= RM400 + RM1 200 (b) (i) Pertukaran asing pelabur mengurangkan
+ RM1 000 + RM800 + (ii) Saham syarikat kesan negatif terhadap
RM200 + RM500 + (iii) Pelaburan melalui modal pelaburannya.
RM1 000 teroka
= RM5 100
Jumlah perbelanjaan
Encik Razak
= RM600 + RM3 000
+ RM1 800 + RM1 500

J15 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

Praktis SPM (ii) Kemudahan overdraf: Ramona merupakan anak
–– Kemudahan ini hanya kepada seorang guru. [1m]
Soalan Objektif disediakan untuk (b) (i) Jenis pendapatan yang
pemegang akaun
1. C 2. C 3. A 4. D 5. A semasa. [1m] diterima ialah bayaran
6. D 7. C 8. A 9. A 10. D –– Dikenakan faedah pindahan. [1m] Contoh
11. C 12. C 13. C 14. C 15. B mengikut jumlah yang lain ialah biasiswa [1m]
16. C 17. A 18. C 19. B 20. A dikeluarkan. [1m] dan dermasiswa. [1m]
21. D 22. D 23. D 24. C 25. B –– Ada had tertentu. [1m] (ii) Dua kesan pemberian
26. C 27. B 28. D 29. A 30. A –– Sesuai digunakan pencen terhadap ekonomi
31. B 32. C 33. D 34. B 35. B untuk membiayai Malaysia ialah:
36. B 37. D 38. A 39. A 40. B perbelanjaan semasa –– Taraf hidup rakyat
41. C 42. D perniagaan seperti
membeli stok. [1m] Malaysia meningkat
Soalan Struktur –– Tidak memerlukan kerana kuasa beli telah
cagaran. [1m] meningkat. [1m]
1. (a) (i) Empat fungsi wang –– Permintaan
tersebut ialah sebagai: (d) (i) Wadiah bermaksud terhadap barang
–– Alat perantaraan perjanjian simpanan dan perkhidmatan
pertukaran [1m] keselamatan antara bank dalam negara akan
–– Alat bayaran tertunda dan penyimpan sebagai meningkat. [1m]
[1m] pelanggan. [1m] Prinsip (c) (i) Jumlah faedah yang perlu
–– Alat ukuran nilai [1m] ini digunakan apabila dibayar ialah:
–– Alat simpanan nilai penyimpan buka akaun = (RM6 000 – RM500) ×
[1m] simpanan atau akaun 6% × 3 [1m]
semasa. [1m] = RM990 [1m]
(ii) Dua cara Bank Negara (ii) Tiga kelemahan kaedah
Malaysia mengawal (ii) Bai Bithaman Ajil pembayaran tersebut
kestabilan nilai Ringgit bermaksud jual beli ialah:
Malaysia ialah: barang secara bayaran –– Risiko motosikal ditarik
–– Memastikan sandaran ansuran [1m] pada harga balik jika gagal bayar
minimum sebanyak tertentu termasuk margin ansuran. [1m]
80.59% dalam bentuk keuntungan. [1m] Prinsip –– Faedah yang dibayar
emas, pertukaran asing ini digunakan untuk menyebabkan harga
dan rizab antarabangsa pembiayaan aset tetap motosikal menjadi lebih
apabila mengeluarkan seperti rumah. [1m] tinggi. [1m]
mata wang. [1m] –– Mendorong sikap
–– Mengawal inflasi 2. (a) Ramona membuat keputusan perbelanjaan secara
melalui dasar yang bijak kerana: boros. [1m]
kewangan agar –– Jarak tempat kerja baharu (d) (i) Pilihan kerjaya yang
paras tingkat harga lebih dekat dengan rumah dipilih oleh individu
umum barang dan keluarganya. [1m] memberi kesan kepada
perkhidmatan dalam –– Ramona perlu membayar gaji yang diterima oleh
negara terkawal. [1m] kos pengangkutan yang individu. [1m] Individu
rendah serta dapat yang memilih kerjaya
(b) Menjaga rizab berkanun [1m] menjimatkan wang kerana yang berisiko tinggi
–– Rizab berkanun ialah tidak perlu bayar sewa seperti juruterbang
simpanan wajib bank rumah. [1m] menerima gaji yang lebih
perdagangan di bank –– Suasana tempat kerja yang tinggi. [1m] Pekerjaan
pusat. [1m] riang kerana mengajar berisiko rendah seperti
–– Perubahan kadar rizab kanak-kanak. [1m] guru sekolah dibayar gaji
berkanun memberi kesan –– Pekerjaan sebagai guru yang rendah. [1m]
kepada keupayaan bank tadika sesuai dengan (ii) Kemahiran merujuk
perdagangan memberi kelayakan STPM yang keupayaan khusus yang
pinjaman. [1m] dimiliki oleh Ramona. [1m] dimiliki atau diperlukan
–– Ramona boleh oleh sesuatu kerjaya.
Sumber pinjaman terakhir menggunakan pengalaman [1m] Individu yang
kepada bank perdagangan bekerja untuk melanjutkan mempunyai kemahiran
[1m] pelajaran dalam bidang pelbagai bahasa
–– Bank pusat menyediakan pendidikan untuk menerima gaji yang lebih
pinjaman kepada bank meneruskan kerjaya tinggi. [1m]
perdagangan yang sebagai seorang guru. [1m]
menghadapi masalah –– Pekerjaan selaras dengan
kekurangan tunai. [1m] pengaruh keluarga kerana

(c) (i) Kemudahan tersebut
ialah overdraf. [1m]

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J16

3. (a) Tiga butiran X ialah: boleh guna dan Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 
–– Upah [1m] perbelanjaan [1m]
–– Sewa [1m] pergantungan kepada
–– Faedah [1m] Soalan Esei intensif buruh yang ternyata
mempunyai kelebihan
Dua butiran Y ialah: 1. (a) Golongan belia Malaysia dari segi penjimatan kos
–– Caruman KWSP [1m] enggan menceburi pekerjaan pengeluaran. [1m]
–– Bayaran zakat [1m] 3D kerana: (c) Tindakan yang boleh
–– Upah yang rendah. [1m] diambil oleh kerajaan untuk
(b) (i) Sektor ketiga / Pekerjaan 3D lazimnya meningkatkan penglibatan
perkhidmatan/ pendidikan dibayar upah yang rendah belia Malaysia dalam
[1m] berbanding dengan pekerjaan 3D ialah:
pekerjaan lain. [1m] –– Penyediaan program
(ii) Pendapatan faktor yang –– Suasana tempat kerja. [1m]
diterima oleh individu Pekerjaan 3D melibatkan latihan. [1m] Golongan
tersebut ialah upah. [1m] risiko yang tinggi. [1m] belia perlu dilatih untuk
Beliau dibayar upah –– Persepsi masyarakat. [1m] meningkatkan kemahiran
kerana menyumbangkan Masyarakat memandang berkaitan dengan pekerjaan
tenaga mental dan rendah individu yang 3D seperti pemasangan
fizikal dalam proses membuat kerja 3D. [1m] paip dan pendawaian. [1m]
pengeluaran. [1m] Upah –– Penetapan gaji minimum
yang diterima bergantung (b) Saya bersetuju kerana yang lebih tinggi. [1m]
kepada kelayakan serta pergantungan kepada Golongan belia tempatan
kemahiran yang dimiliki. pekerja asing membawa yang melakukan pekerjaan
[1m] Upah mungkin pelbagai kesan buruk kepada 3D wajib dibayar gaji yang
dibayar mengikut masa ekonomi dan sosial negara. lebih tinggi berbanding
bekerja atau mengikut [1m] Pergantungan kepada dengan pekerja asing
output. [1m] pekerja asing menyebabkan dan ini akan mendorong
aliran keluar mata wang ke lebih ramai belia tempatan
(c) (i) Jumlah keuntungan yang luar negara. [1m] Pekerja menceburi pekerjaan 3D.
diperoleh ialah: asing menghantar pulang [1m]
gaji yang mereka terima ke –– Insentif untuk majikan.
= [(100 × RM3.40) + (600 negara asal mereka. [1m] [1m] Kerajaan perlu
× RM3.90)] – (700 × Ini memberi kesan kepada menyediakan insentif
RM2.80) [1m] imbangan pembayaran seperti potongan cukai
= RM2 680 – RM1 960 Malaysia. [1m] Di samping itu, untuk perbelanjaan latihan
[1m] pergantungan kepada pekerja kemahiran dan juga
= RM720 [1m] asing juga menyebabkan majikan yang menggajikan
(ii) Jenis pelaburan ini pekerja Malaysia kehilangan pekerja tempatan untuk
peluang pekerjaan [1m] dan pekerjaan 3D. [1m]
mempunyai tahap juga tidak berminat untuk
risiko yang tinggi [1m] mempelajari kemahiran 2. (a) Penggunaan perbankan
kerana terdedah kepada dalam bidang berkenaan. Internet semakin meningkat di
risiko turun naik harga [1m] Kemungkinan berlaku Malaysia disebabkan:
disebabkan faktor pelbagai masalah sosial –– Kemudahan Internet.
persekitaran seperti seperti pergaulan bebas Liputan Internet yang luas
keadaan ekonomi dunia. dengan belia tempatan, di negara ini memberi
[1m] penyalahgunaan dadah peluang kepada lebih
(d) (i) Belanjawan peribadi ialah serta penyebaran pelbagai ramai rakyat Malaysia
anggaran perbelanjaan penyakit berbahaya. [1m] menggunakan perbankan
berdasarkan anggaran Ini mungkin menjejaskan elektronik. [2m]
pendapatan boleh guna kualiti hidup penduduk –– Penggunaan telefon pintar.
untuk tempoh masa Malaysia. [1m] Pergantungan Peratusan pengguna
tertentu. [1m] kepada pekerja asing juga telefon pintar yang tinggi
(ii) Empat langkah menyebabkan pengeluar juga memberi kesan
penyediaan belanjawan menggunakan kaedah intensif kepada peningkatan
peribadi ialah: buruh yang mengurangkan perbankan elektronik
–– Mengenal pasti punca daya saing ekonomi Malaysia kerana perkhidmatan
[1m] berbanding negara perbankan dapat
pendapatan dan lain. Pengeluar juga enggan diakses dengan pantas
potongan wajib [1m] menggunakan teknologi menggunakan telefon
–– Mencatat semua yang lebih tinggi kerana pintar. [2m]
perbelanjaan yang –– Insentif untuk pengguna.
hendak dilakukan [1m] Industri bank menawarkan
–– Menyusun perbelanjaan pelbagai insentif seperti
ikut keutamaan [1m]
–– Mengimbangkan
anggaran pendapatan

J17 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

caj yang rendah untuk 3. (a) Berdasarkan pernyataan meningkat dan ini akan
pengguna perbankan tersebut, terdapat beberapa meningkatkan pertumbuhan
elektronik juga persamaan dan perbezaan ekonomi negara. [2m]
menggalakkan penggunaan antara dua jenis pelaburan (c) Kesan penurunan kadar
perkhidmatan tersebut. peribadi tersebut. Antaranya: caruman KWSP kepada
[2m] ekonomi negara ialah:
–– Lebih ramai pengguna Persamaannya ialah: –– Pendapatan boleh guna
yang celik literasi teknologi –– Kedua-duanya menjana bulanan meningkat [1m]
maklumat juga mendorong pendapatan kepada –– Kuasa beli pengguna
peningkatan penggunaan pelabur [1m] meningkat [1m]
perbankan elektronik. [2m] –– Kedua-duanya mempunyai –– Permintaan terhadap
(b) Kesan peningkatan tahap risiko yang rendah barang dan perkhidmatan
penggunaan perbankan [1m] meningkat [1m]
Internet kepada ekonomi –– Kedua-duanya bersifat cair –– Pengeluaran barang dan
Malaysia ialah: [1m] perkhidmatan meningkat
–– Pengurangan penggunaan –– Kedua-duanya [1m]
wang kertas [1m] membolehkan pelabur –– Peluang pekerjaan
–– Kos percetakan wang membuat pelaburan secara meningkat [1m]
baharu berkurang [1m] kecil-kecilan [1m] –– Tabungan negara
–– Mempercepatkan berkurang [1m]
pembentukan masyarakat Perbezaannya ialah:
moden [1m] –– Pelaburan dalam unit Cabaran KBAT
–– Menggalakkan aktiviti amanah adalah keuntungan
e-dagang dan pembelian modal kerana kenaikan 1. (a) Manfaat terhadap rakyat
barang atas talian [1m] nilai saham manakala Selangor:
–– Penutupan perniagaan simpanan tetap tidak –– Perjalanan lebih cepat
seperti butik dan kedai mempunyai keuntungan –– Memperkembangkan
elektronik [1m] modal [2m] aktiviti ekonomi
–– Peningkatan peluang –– Pelaburan dalam unit –– Mewujudkan bandar
pekerjaan dalam bidang amanah ada melibatkan baharu
perbankan elektronik [1m] kos pelaburan manakala –– Boleh membeli rumah lebih
–– Menggalakkan globalisasi pelaburan dalam simpanan jauh dari pusat bandar
[1m] tetap tidak melibatkan kos –– Perjalanan lebih selamat
–– Pembelian import barang pelaburan [2m] –– Mudah mencari pekerjaan
dan perkhidmatan –– Pelaburan dalam unit –– Pendapatan isi rumah
meningkat [1m] amanah mungkin meningkat
–– Peningkatan pengangguran menyebabkan kerugian –– Menggalakkan aktiviti
dalam kalangan pekerja modal kerana kejatuhan pelancongan
bank [1m] nilai manakala simpanan
(c) Kesan peningkatan tetap di bank tiada risiko (b) Projek pembinaan lebuh raya
penggunaan perbankan kerugian modal [2m] ditentang oleh sesetengah
Internet kepada industri pihak kerana:
perbankan Malaysia ialah: (b) Rakyat Malaysia digalakkan –– Menyebabkan kesesakan
–– Penjimatan kos membuat pelaburan peribadi jalan raya
pengeluaran [1m] kerana: –– Peningkatan kenderaan di
–– Mampu menyediakan –– Menambah kekayaan atas jalan raya
perkhidmatan dengan kos negara. Peningkatan –– Kos perjalanan meningkat
yang lebih rendah [1m] kekayaan dalam negara disebabkan pengenaan
–– Meningkatkan pelaburan menyebabkan pelaburan caj tol
dalam teknologi maklumat domestik meningkat. [2m] –– Meningkatkan pencemaran
[1m] –– Meningkatkan taraf alam sekitar
–– Meningkatkan perbelanjaan hidup. Peningkatan –– Terpaksa menggunakan
untuk meningkatkan tahap pendapatan individu laluan alternatif yang lebih
keselamatan Internet [1m] disebabkan pulangan jauh jika jalan ditutup
–– Penutupan lebih banyak daripada pelaburan akibat kerja pembinaan.
cawangan bank [1m] peribadi menyebabkan
–– Peningkatan keuntungan individu mampu membeli 2. Kerajaan menggalakkan kerana:
bank [1m] lebih banyak barang dan –– Kemahiran yang dimiliki
–– Boleh memperkenalkan perkhidmatan. [2m] masyarakat meningkat
produk perbankan yang –– Menggalakkan aktiviti –– Daya pengeluaran meningkat
unik dan inovatif [1m] ekonomi dalam negara. –– Dapat gaji/pendapatan yang
Peningkatan pendapatan lebih tinggi
individu menyebabkan
perbelanjaan penggunaan

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J18

–– Senang cari kerja Perubahan dalam jumlah Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 
–– Dapat memulakan perniagaan
–– Mengurangkan penggunaan (ii) keluaran –– Jumlah keluaran meningkat
Perubahan input berubah daripada 50 unit kepada
pekerja asing 230 unit.
–– Pendapatan isi rumah   10. (a) (i) 10 (ix) 12.67
–– Keluaran purata meningkat
meningkat (ii) 10 (x) 120 dan mencapai nilai
–– Jimat perbelanjaan maksimum pada buruh ke-3.
–– Yuran pengajian yang rendah (iii) 18 (xi) 140
–– Sumber manusia yang –– Keluaran marginal (MP)
(iv) 19 (xii) 20 meningkat lebih cepat
berkualiti daripada keluaran purata.
–– Pelaburan asing meningkat (v) 13 (xiii) 17.14
–– Tahap pengeluaran ini tidak
4B (vi) 9 (xiv) 25 cekap kerana penggunaan
Pengeluaran input berubah secara relatif
(vii) 70 (xv) 60 kecil berbanding dengan
input tetap.
(viii) 26
–– Berlakunya pembaziran
(b) Hubungan antara output input tetap.

BA dengan jumlah kos: –– Pengeluar yang rasional
tidak akan memberhentikan
(i) tetap pengeluaran pada tahap
ini kerana pertambahan
(ii) tinggi, langsung input berubah akan
meningkatkan keluaran.
LEMBARAN PBD (iii) sama, berubah
(b) Tahap 2 (buruh 4 hingga 7
Hubungan antara output orang)
–– Bermula dari MP mencapai
1. (a) menggabungkan dengan kos purata: nilai maksimum sehingga
(b) menghasilkan menjadi 0.
(i) menurun –– Jumlah keluaran meningkat
daripada 300 unit kepada
(ii) minimum 336 unit iaitu nilai
maksimum.
2. (a) barang (iii) meningkat –– Pada tahap ini, nilai AP
(b) perkhidmatan melebihi nilai MP.
(c) perantaraan Hubungan antara output –– Kedua-dua AP dan MP
(d) akhir menurun tetapi jumlah
dengan kos marginal: keluaran (TP) meningkat
walaupun pada kadar
(i) menurun berkurangan.
–– Pada tahap ini, gabungan
3. (a) perbelanjaan (ii) minimum input berubah dan input
(b) input tetap adalah paling cekap
(iii) meningkat dan paling rasional.
(c) faktor pengeluaran
Hubungan antara kos (c) Tahap 3 (buruh 8 orang dan
seterusnya)
purata dengan kos –– Bermula apabila MP=0 di
mana TP mencapai nilai
4. Kos berubah marginal: maksimum.
–– Pertambahan input berubah
(i) menurun, minimum akan menyebabkan TP
berkurangan.
5. kos seunit output (ii) rendah –– Pengeluar yang rasional
tidak akan mengeluarkan
6. jumlah nilai penerimaan (iii) meningkat, tinggi pada tahap ini kerana
pertambahan input berubah
Hubungan antara output hanya menyebabkan
penurunan TP. Oleh itu,
7. jumlah hasil dengan jumlah kos dengan kos berubah purata: berlakunya pembaziran input.
–– Tahap ini dikenal sebagai
8. (a) (i) Wujud input tetap dan (i) menurun tahap ketidakcekapan
input berubah pengeluaran dan
(ii) minimum merugikan pengeluar.
(ii) Tidak dapat
menyesuaikan kapasiti (iii) meningkat
pengeluaran mengikut
kehendak pasaran 11. (a) Jumlah keluaran
= Keluaran purata × Input
(b) (i) Semua input adalah input berubah
berubah = 16 × 7
= 112 unit
(ii) Dapat mengubah kapasiti
pengeluaran dengan (b) Keluaran marginal
mengubah semua input
Perubahan dalam jumlah

= keluaran
Perubahan dalam input
9. (a) (i) Jumlah output yang dapat
berubah
dihasilkan.
112 – (12 × 5)
(ii) Keluaran purata × Input = 7–5

berubah = 26

(b) (i) Jumlah kuantiti keluaran

yang dapat dihasilkan 12. (a) 5 000 (g) 12 000
(b) 0 (h) 7 000
oleh seunit input berubah. (c) 5 000 (i) 0
Jumlah keluaran (d) 6 000 (j) 5 000
(ii) Input berubah (e) 5 000 (k) 11 000
(f) -4 000 (l) 16 000
(c) (i) Perubahan dalam jumlah
keluaran kesan daripada 13. (a) Tahap 1 (buruh 1 hingga 3
perubahan dalam orang)
penggunaan seunit input –– Keluaran purata (AP)
berubah. mencapai nilai maksimum.

J19 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

14. (a) Output (unit) Jumlah hasil 4 48 43 8.25 –– Encik Johari boleh menjalankan
(RM) tugas sebagai kerani dan
5 60 54 8.8 menjadikan kerani sebagai
10 50 penyelia untuk pasukan
6 72 65 9.17 pembersihan yang baharu.
20 100
7 84 80 10 18. (a) keupayaan
30 150 (b) input
8 96 100 11.25
40 200 19. kos atau faedah
9 108 125 12.78
(b) Jumlah output yang dapat 20. (a) Tenaga manusia yang
memaksimumkan keuntungan 10 120 155 14.5 mempunyai kemahiran dan
firma ialah output ke-10 motivasi yang tinggi dapat
kerana keuntungan ialah (b) Firma akan mencapai meningkatkan produktiviti.
RM40 (RM200 – RM160). keuntungan maksimum pada Produktiviti juga meningkat
output ke-6 kerana perbezaan jika pekerja ditempatkan
15. (a) Input tetap: Mesin paling tinggi dengan jumlah mengikut kemahiran dan
Input berubah: Bahan mentah kos iaitu RM6. kelayakan mereka.
dan pekerja
(b) Jangka masa pengeluaran (c) Firma perlu menutup (b) Tempat kerja yang ada
kerepek pisang untuk perniagaannya pada output kemudahan yang mencukupi
perniagaan Puan Rini ialah ke-9 kerana harga output serta keadaan tempat
pengeluaran jangka pendek lebih rendah daripada kos kerja yang selesa akan
kerana Puan Rini tidak berubah purata. meningkatkan produktiviti.
mampu menambah bilangan
mesin disebabkan perniagaan 17. Cara-cara untuk memaksimumkan (c) Penggunaan sistem dan
baru dimulakan dan beliau hasil perniagaan ialah: prosedur yang sesuai dan
kekurangan modal untuk berkesan untuk menjalankan
menambah bilangan mesin. Menaikkan caj pembersihan sesuatu kerja akan
(c) Puan Rini boleh meminta –– Oleh kerana mutu meningkatkan produktiviti.
pekerjanya untuk membuat perkhidmatan yang ditawarkan Ini adalah kerana organisasi
kerja lebih masa. Walau oleh Joh Enterprise sangat dapat mengenal pasti
bagaimanapun, pertambahan baik, pelanggan boleh kelemahan prosedur yang
pengeluaran memerlukan menerima kenaikan caj boleh menjejaskan prestasi
bahan mentah tambahan. perkhidmatan. kerja.
Oleh itu, beliau boleh
menggunakan mesin dan Memanjangkan waktu operasi (d) Syarikat mempunyai
pekerja sedia ada tetapi perniagaan pemimpin yang boleh
bahan mentah perlu –– Waktu operasi sedia ada iaitu membuat keputusan cekap
ditambah. 10 pagi hingga 4 petang boleh serta mampu menyelesaikan
(d) (i) Pengeluaran jangka ditukar kepada 8 pagi hingga masalah dengan baik akan
panjang kerana Puan Rini 8 malam. Dengan ini, Encik memotivasikan pekerja dan
mampu membeli mesin Johari boleh menawarkan ini dapat meningkatkan
baharu iaitu berupaya perkhidmatan pembersihan produktiviti.
menambah input tetap. kepada lebih ramai pelanggan.
(ii) Tiada input tetap kerana 21. Faktor-faktor yang menyebabkan
dalam pengeluaran Mengambil lebih ramai pekerja produktiviti syarikat meningkat:
jangka panjang firma dan mesin Gaya kepimpinan
berupaya mengubah –– Disebabkan permintaan –– Cik Mira merupakan seorang
semua input dalam yang tinggi, Encik Johari yang peramah. Semua pekerja
pengeluaran. boleh menambah bilangan boleh berbincang dengan
pekerja, mesin dan juga van beliau tentang masalah
16. (a) untuk meningkatkan hasil berkaitan pekerjaan atau
perniagaannya. pengeluaran.
Output Jumlah Jumlah Kos Sistem dan prosedur
(unit) hasil kos berubah Cara-cara untuk mengurangkan –– Cik Mira sebagai ketua pegawai
(RM) (RM) purata kos operasi ialah: eksekutif telah memudahkan
pelaporan pekerja kepada
(RM) Sewa pejabat pengurus dan melaksanakan
–– Encik Johari boleh mengubah sistem pejabat terbuka.
00 10 – suai sebahagian rumahnya Bahan-bahan
sebagai pejabat dan ini dapat –– Bahan mentah yang digunakan
1 12 20 10 mengurangkan bayaran sewa dalam proses pengeluaran
pejabat. adalah berkualiti tinggi yang
2 24 28 9 diimport dari Indonesia dapat
Iklan surat khabar
3 36 36 8.7 –– Mengiklankan dalam media
sosial seperti Facebook dan
membuka laman web untuk
menjimatkan kos pengiklanan.

Gaji kerani

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J20

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 

menghasilkan biskut yang lebih yang menghasilkan lebih –– Kitar semula sisa
rangup dan berkualiti. banyak buah-buahan makanan
Tenaga manusia
–– Pekerja diberi peluang untuk 26. (a) Faedah persendirian terhadap Kos sosial:
mengikuti latihan kemahiran firma yang melaksanakan –– Harga hasil pertanian
di beberapa pusat latihan di projek MRT: meningkat
dalam dan luar negara. –– Meningkatkan keuntungan –– Bekalan hasil pertanian
Persekitaran kerja –– Meningkatkan imej firma adalah terhad
–– Pelbagai kemudahan –– Meningkatkan harga saham –– Penurunan kuasa beli
disediakan di kawasan firma masyarakat akibat
perkilangan seperti kemudahan –– Meningkatkan pelaburan harga hasil pertanian
aktiviti sukan, kafeteria dengan firma meningkat
makanan bersubsidi dan –– Meningkatkan keyakinan
gimnasium. pengguna perkhidmatan Praktis SPM
–– Pekerja wanita dalam syarikat firma
tersebut diberi waktu kerja yang Soalan Objektif
fleksibel dan pekerja syarikat (b) Kos persendirian terhadap
ini telah diberi pelbagai insentif firma yang melaksanakan 1. B 2. B 3. D 4. A 5. D
tambahan. projek MRT: 6. C 7. D 8. C 9. D 10. D
Teknologi –– Kos pelaksanaan projek 11. C 12. B 13. D 14. A 15. C
–– Syarikat telah mengimport seperti pengambilalihan 16. C 17. B 18. A 19. C 20. C
lapan buah ketuhar baharu tanah, bayaran upah, 21. C 22. B 23. A 24. B 25. A
dari Korea Selatan untuk bayaran jurunding serta 26. B 27. A 28. D 29. B 30. B
menggantikan ketuhar yang bayaran bahan 31. D 32. B 33. A 34. A 35. C
sering mengalami kerosakan. 36. D 37. B 38. A
(c) Faedah sosial projek MRT:
22. (a) Membahayakan kesihatan –– Mempercepatkan Soalan Struktur
perokok pasif perjalanan
–– Menggalakkan aktiviti 1. (a) (i) Firma ialah unit
(b) Meningkatkan kos perubatan perniagaan ekonomi yang produktif
(c) Mencemarkan alam sekitar –– Meningkatkan pelancongan yang merancang
–– Meningkatkan taraf hidup dan menggabungkan
kerana pembuangan puntung –– Meningkatkan peluang faktor pengeluaran
rokok merata-rata tempat pekerjaan yang terhad untuk
menghasilkan barang
23. (a) Persekitaran yang indah (d) Kos sosial projek MRT: dan perkhidmatan. [1m]
(b) Meningkatkan taraf hidup –– Peningkatan masalah Firma terdiri daripada
masyarakat sosial firma swasta dan firma
(c) Penggunaan masa luang –– Penghijrahan penduduk kerajaan. [1m] Firma
secara berfaedah –– Pencemaran udara swasta bermotifkan
(d) Menggalakkan kemasukan –– Peningkatan harga rumah keuntungan maksimum
pelancong asing manakala firma awam
(e) Meningkatkan kualiti udara 27. (a) Faedah sosial: bermotifkan kebajikan
(f) Meningkatkan taraf kesihatan –– Peningkatan kualiti sayur masyarakat. [1m]
masyarakat –– Harga makanan berasaskan
pertanian lebih murah (ii) Pengeluaran ialah
24. (a) Meningkatkan taraf hidup –– Meningkatkan peluang suatu proses yang
masyarakat pekerjaan menggabungkan faktor
–– Meningkatkan taraf hidup pengeluaran untuk
(b) Meningkatkan peluang menghasilkan barang
pekerjaan Kos sosial: atau perkhidmatan. [1m]
–– Kemusnahan hutan Pengeluaran bertujuan
(c) Memudahkan penduduk disebabkan keperluan untuk memenuhi
di kawasan tersebut yang tanah yang luas untuk keperluan dan kehendak
hendak menaiki kapal terbang penanaman pengguna. [1m]
–– Penggunaan racun Pengeluaran merupakan
25. (a) Faedah sosial seperti kurang serangga yang proses mengubah input
pencemaran, pemandangan mencemarkan alam sekitar kepada output. [1m]
yang cantik serta
menyediakan udara yang (b) (i) Dasar yang menggalakkan (b) (i) Input A ialah input
segar penanaman tanaman berubah iaitu buruh. [1m]
organik. Input B ialah input tetap
(b) Kos sosial seperti pencemaran iaitu mesin. [1m]
udara (ii) Faedah sosial:
–– Meningkatkan taraf (ii) Tiga ciri input B ialah:
(c) Kos sosial seperti pencemaran kesihatan masyarakat –– Tidak berubah
udara –– Mengurangkan mengikut bilangan
pencemaran alam output. [1m]
(d) Faedah sosial iaitu sekitar
menggalakkan pendebungaan

J21 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

–– Wujud walaupun tiada jumlah kos sama dengan = RM26 000 [1m]
output dikeluarkan. kos tetap apabila output 12 000
[1m] sifar [1m], kos berubah
meningkat apabila bilangan = RM2.17 [1m]
–– Melibatkan output meningkat [1m] dan
perbelanjaan yang jumlah kos meningkat selaras (c) (i) Input Y dan Z ialah input
besar. [1m] dengan peningkatan kos berubah. [1m]
berubah. [1m]
–– Wujud dalam (c) V = RM185 [1m] (ii) Input berubah ialah input
pengeluaran jangka W = RM92.5 [1m] yang boleh berubah
pendek sahaja. [1m] X = RM30 [1m] mengikut bilangan output.
Y = RM57.86 [1m] [1m] Input berubah wujud
(c) V = 12 unit [1m] Z = RM70 [1m] dalam pengeluaran
W = 42 unit [1m] (d) (i) Tenaga manusia merujuk jangka pendek dan
X = 10.5 unit [1m] jangka panjang. [1m]
Y = 6.86 unit [1m] kepada faktor yang Tiada input berubah
Z = –3 unit [1m] memberi sumbangan wujud jika tiada output
(d) (i) Kos tetap ialah bayaran tenaga mental dan dikeluarkan. [1m] Contoh
fizikal dalam proses input berubah ialah bahan
untuk penggunaan input pengeluaran. [1m] Tenaga mentah. [1m]
tetap. [1m] Contohnya, buruh yang berkemahiran
sewa bangunan. [1m] akan meningkatkan (d) (i) Produktiviti merujuk
(ii) Kos berubah ialah produktiviti firma. [1m] keupayaan untuk
bayaran untuk (ii) Teknologi merujuk meningkatkan output [1m]
penggunaan input kaedah pengeluaran daripada sejumlah input
berubah. [1m] Contohnya, barang. [1m] Penggunaan yang digunakan [1m].
upah buruh. [1m] Kos ini kaedah yang canggih
tidak perlu ditanggung dapat mengurangkan (ii) Tiga faktor yang
jika tiada output penggunaan buruh mempengaruhi
dikeluarkan. [1m] dan menjimatkan masa produktiviti sesebuah
pengeluaran. [1m] firma ialah:
2. (a) (i) Pengeluaran jangka Dengan ini, pengeluaran • Tenaga manusia [1m]
masa pendek merujuk barang yang lebih banyak • Sistem dan prosedur
satu tempoh pengeluaran dan berkualiti dapat [1m]
di mana terdapat dihasilkan. [1m] • Struktur organisasi [1m]
sekurang-kurangnya • Gaya kepimpinan [1m]
satu input tetap dalam 3. (a) (i) Untung • Persekitaran kerja [1m]
proses pengeluaran. [1m] • Bahan-bahan [1m]
Contohnya, firma boleh = Jumlah hasil – Jumlah • Teknologi [1m]
menambah bilangan • Kelengkapan modal
buruh tetapi gagal [1m]
menambah saiz kilang
kerana ia merupakan kos Soalan Esei
input tetap. [1m]
= RM21 000 – (RM6 000
(ii) Pengeluaran jangka
masa panjang merujuk + RM1 500 + RM800) 1. (a) Tindakan yang boleh
satu tempoh pengeluaran diambil oleh kerajaan untuk
di mana semua input [1m] meningkatkan produktiviti
yang digunakan ialah negara ialah:
input berubah. [1m] Firma = RM12 700 [1m] –– Meningkatkan kemahiran
boleh mengubah tingkat tenaga manusia.
output dengan mengubah (ii) Untung ekonomi Tenaga manusia yang
semua input dalam berkemahiran mampu
proses pengeluaran. [1m] = Jumlah hasil – (Kos menghasilkan lebih banyak
Contohnya, firma boleh output dan ini akan
memperbesarkan saiz eksplisit + Kos implisit) menyumbang kepada
kilang, menggantikan peningkatan produktiviti.
mesin dan menambah [1m] [2m]
bilangan pekerja dalam –– Penggunaan teknologi.
organisasi. [1m] = RM21 000 – (RM8 300 Kerajaan boleh
menyediakan pembiayaan
(b) Dua ciri kos tetap ialah kos + RM9 000 + RM2 000) modal atau insentif untuk
tetap tidak berubah mengikut firma menggunakan
bilangan output [1m] dan [1m] teknologi terkini.
perlu ditanggung walaupun Contohnya, kerajaan boleh
tiada output dikeluarkan. [1m] = RM1 700 [1m] menyediakan kemudahan
Tiga ciri jumlah kos ialah pinjaman atau geran
(b) (i) Kos tetap ialah premium untuk membantu firma

insurans kebakaran dan

sewa bangunan. [1m]

(ii) Kos berubah = Upah

buruh + Cukai jualan

[1m]

Kos berubah = RM3 000

+ RM5 000 = RM8 000

[1m]

(iii) Kos purata
Jumlah kos
= Bilangan output

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J22

mengimport mesin atau –– Tenaga yang boleh Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 
jentera yang lebih canggih diperbaharui diperoleh
dari luar negara. Ini akan secara percuma. [1m] mencukupi agar mereka
meningkatkan produktiviti dapat melakukan kerja
negara. [2m] –– Ini dapat mengurangkan dengan cekap dan ini akan
–– Persekitaran kerja. pergantungan kepada meningkatkan produktiviti.
Kerajaan boleh memantau kekayaan negara dan [1m]
dan mengambil tindakan sumber alam. [1m] –– Menyediakan persekitaran
agar pihak firma kerja yang selesa dan
menyediakan persekitaran –– Meningkatkan taraf kondusif. Ini akan
kerja yang kondusif kesihatan rakyat. [1m] mendorong pekerja
untuk pekerja. Ini akan bekerja lebih cekap dan
meningkatkan motivasi 2. (a) Mesin merupakan meningkatkan produktiviti.
pekerja dan seterusnya faktor modal dalam [1m]
berlaku peningkatan proses pengeluaran –– Meningkatkan automasi
produktiviti. [2m] firma percetakan. [1m] pengeluaran. Penggunaan
–– Mewujudkan sistem dan Penggunaan mesin akan kaedah intensif modal akan
prosedur yang efektif. mempercepatkan aktiviti mengurangkan keperluan
Kerajaan boleh membantu pengeluaran. [1m] Ia juga pekerja berkemahiran
dan membimbing firma dapat menghasilkan output rendah dan peningkatan
untuk mewujudkan sistem yang lebih banyak [1m] dan dalam penggunaan pekerja
dan prosedur yang efektif. berkualiti. [1m] Penggunaan yang berkemahiran tinggi
Ini akan membantu mesin dalam proses akan meningkatkan
peningkatan produktiviti. pengeluaran juga dapat produktiviti pekerja. [1m]
[2m] mengurangkan pergantungan –– Memudahkan prosedur
(b) Kesan peningkatan kepada pekerja. [1m] kerja dan polisi syarikat.
produktiviti ialah: Buruh ialah pihak yang Pemberian lebih banyak
–– Peningkatan jumlah menyumbangkan tenaga kebebasan kepada pekerja
pengeluaran dalam negara mental dan fizikal dalam akan meningkatkan
[1m] proses pengeluaran. [1m] inovasi dan kreativiti dalam
–– Peningkatan dalam eksport Buruh yang berkemahiran kalangan pekerja yang
negara [1m] dapat membantu proses membantu meningkatkan
–– Peningkatan dalam pengeluaran berjalan dengan produktiviti pekerja. [1m]
KDNK dan seterusnya lancar. [1m] Buruh yang mahir (c) Tiga faedah sosial ialah:
meningkatkan kadar juga dapat mengendalikan –– Peningkatan peluang
pertumbuhan ekonomi [1m] peralatan dengan lebih cekap. pekerjaan kepada
–– Peningkatan keuntungan [1m] Ini dapat mengurangkan penduduk di sepanjang
dan daya saing pengeluar gangguan proses kawasan pembinaan
[1m] pengeluaran dan seterusnya Lebuhraya Utara Tengah.
–– Peningkatan kadar upah meningkatkan produktiviti [1m]
dalam negara [1m] firma. [1m] –– Peningkatan peluang
–– Peningkatan pendapatan perniagaan kepada
negara [1m] (b) Tindakan yang boleh diambil penduduk di sepanjang
–– Peningkatan taraf hidup oleh syarikat percetakan kawasan pembinaan
rakyat [1m] untuk meningkatkan Lebuhraya Utara Tengah.
(c) Faedah sosial daripada produktiviti faktor buruh ialah: [1m]
penggunaan tenaga solar –– Menetapkan matlamat –– Penjimatan masa
ialah: dan target untuk dicapai perjalanan untuk pengguna
–– Mengurangkan kesan oleh setiap pekerja. Ini jalan raya yang melawat ke
rumah hijau. [1m] akan mendorong pekerja negeri Kelantan. [1m]
–– Mengurangkan mengeluarkan jumlah –– Penjimatan kos
pergantungan kepada barang yang lebih banyak. pengangkutan kerana tiada
bahan tidak boleh [1m] bayaran tol dikenakan. [1m]
diperbaharui seperti arang –– Memudahkan proses Tiga kos sosial ialah:
batu. [1m] pengeluaran. Proses –– Pencemaran alam sekitar
–– Mengurangkan kos pengeluaran yang mudah disebabkan peningkatan
penyelenggaraan yang akan membantu pekerja bilangan kenderaan. [1m]
boleh digunakan untuk memahami proses –– Pemusnahan hutan akibat
menyediakan kuasa elektrik pengeluaran dengan cepat penerokaan tanah untuk
yang murah kepada rakyat. dan mudah dan ini akan pembinaan jalan raya. [1m]
[1m] meningkatkan produktiviti –– Peningkatan penggunaan
pekerja. [1m] bahan api seperti petrol
–– Melatih pekerja. Pekerja yang boleh menyebabkan
perlu dilengkapkan
dengan kemahiran yang

J23 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

sumber asli semakin –– Harga saham merosot. Cabaran KBAT
berkurangan. [1m] [1m]
1. (a) Firma e-dagang menanggung
3. (a) Dua faktor yang membawa –– Modal syarikat merosot. [1m] kos operasi yang lebih rendah
kepada peningkatan berbanding dengan firma
produktiviti ialah: 4. (a) – Pengurusan sampah yang konvensional kerana:
lebih cekap. [1m] –– Sewa yang lebih rendah
Tenaga manusia [1m] –– Tidak memerlukan pekerja
–– Penggunaan buruh –– Mengurangkan jumlah yang ramai
mahir dan terlatih boleh sampah di tapak pelupusan –– Menggunakan
meningkatkan produktiviti sampah. [1m]
syarikat. [1m] perkhidmatan penghantaran
–– Tanah dapat digunakan daripada pihak ketiga
Sistem dan prosedur [1m] untuk aktiviti ekonomi yang seperti pos laju
–– Pengamalan sistem dan lebih baik. [1m]
prosedur yang efektif –– Kos kertas yang rendah
seperti sistem kawalan –– Menghasilkan tenaga hijau. (b) Sumbangan e-dagang
pengeluaran dan sistem [1m]
pengurusan bekalan bahan kepada KDNK di negara
mentah yang baik boleh –– Mengurangkan pergantungan Amerika Syarikat lebih tinggi
meningkatkan produktiviti. kepada penghasilan tenaga berbanding dengan Malaysia
[1m] menggunakan bahan fosil. kerana:
[1m] –– Kutipan cukai banyak di
(b) Kesan kenaikan kadar faedah
ialah: –– Menjimatkan kos Amerika Syarikat
–– Syarikat akan menanggung pengangkutan. [1m] –– Lebih ramai rakyat
kos faedah yang tinggi.
[1m] –– Sampah tidak perlu dibawa di Amerika Syarikat
–– Kos operasi akan ke tapak pelupusan sampah menggunakan urus niaga
meningkat. [1m] yang terletak jauh. [1m] atas talian
–– Ini boleh menjejaskan –– Lebih banyak firma
keuntungan firma. [1m] –– Tidak mencemarkan air di Amerika Syarikat
–– Syarikat mungkin bawah tanah. [1m] menyediakan urus niaga
mengurangkan jumlah atas talian
pembiayaan. [1m] (b) – Melibatkan kos yang tinggi. –– Rakyat Amerika Syarikat
–– Menjejaskan aktiviti [1m] mempunyai tahap
pelaburan syarikat. [1m] pendidikan yang lebih
–– Pelaburan dalam teknologi –– Projek pembangunan lain tinggi dan banyak terdedah
baharu terjejas. [1m] terpaksa ditangguhkan. kepada e-dagang
–– Menjejaskan produktiviti [1m] (c) Firma e-dagang mempunyai
syarikat. [1m] pasaran yang lebih luas
–– Kadar faedah yang tinggi –– Mencemarkan alam sekitar. berbanding dengan firma
mengurangkan pinjaman [1m] konvensional kerana:
kenderaan oleh pembeli –– Pasaran lebih luas iaitu
kereta. [1m] –– Pelepasan asap daripada pelanggan dari seluruh
–– Jualan dan keuntungan aktiviti kebakaran. [1m] dunia
pengeluar terjejas. [1m] –– Lebih mudah dari segi
–– Tidak menggalakkan aktiviti pesanan oleh pelanggan
(c) Kesan kemerosotan kitar semula. [1m] dari seluruh dunia
keuntungan syarikat akan –– Menikmati pelanggan
menyebabkan: –– Insinerator memerlukan tempatan dan juga
–– Syarikat akan mengambil banyak sampah untuk pelanggan dari luar negara
tindakan untuk operasi. [1m] (d) Masalah-masalah yang
mengurangkan kos operasi. mungkin dihadapi oleh firma
[1m] –– Menyebabkan lebih banyak yang terlibat dalam aktiviti
–– Bilangan pekerja mungkin aktiviti pembuangan e-dagang:
dikurangkan. [1m] sampah. [1m] Gangguan Internet
–– Pelaburan firma berkurang. –– Jika Internet sesebuah
[1m] (c) – Meminimumkan syarikat terganggu, syarikat
–– Disebabkan kekurangan penghasilan sampah. [1m] tersebut mungkin tidak
modal. [1m] dapat menerima pesanan
–– Produktiviti merosot. [1m] –– Melalui aktiviti kitar semula. daripada pelanggan.
–– Daya saing merosot. [1m] [1m] Perbezaan cita rasa
–– Bayaran dividen kepada pengguna di seluruh dunia
pemegang saham terjejas. –– Mengenakan caj untuk –– Keperluan dan kehendak
[1m] plastik sekali guna. [1m] pelanggan dari seluruh
dunia adalah tidak sama
–– Mengadakan kempen akibat perbezaan dari segi
kesedaran. [1m]

–– Membina lebih banyak
insinerator. [1m]

–– Mencari kaedah
menggunakan sampah
untuk aktiviti ekonomi. [1m]

–– Menghasilkan tenaga hijau
dengan menggunakan
sampah. [1m]

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J24

adat resam dan tabiat –– Encik Steven perlu Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 
kehidupan. membuat pilihan bagi
Penggodam yang menyelesaikan masalah perdagangan. [1m]
mengganggukan sistem tersebut. [1m] –– Pemegang akaun
pesanan syarikat
–– Syarikat e-dagang –– Memilih kasut kerana semasa boleh
terdedah kepada risiko memberi kepuasan menggunakan
penggodam yang sengaja maksimum. [1m] kemudahan cek. [1m]
mengganggukan sistem –– Pemegang akaun
pesanan syarikat. –– Kos lepasnya ialah juga boleh memohon
kepuasan yang mungkin kemudahan overdraf.
2. Faedah sosial: diperoleh daripada jam [1m]
–– Peningkatan peluang pekerjaan tangan yang terpaksa –– Simpanan dalam akaun
daripada projek Pembangunan dilepaskan. [1m] semasa tidak dibayar
Bersepadu Penapisan Minyak faedah. [1m]
dan Petrokimia (RAPID) (c) (ii) – Akaun simpanan tetap
–– Perkembangan aktiviti ekonomi disediakan oleh bank
di kawasan tersebut Harga (RM) S perdagangan. [1m]
–– Penambahan peluang –– Simpanan dalam akaun
perniagaan seperti menggalakkan D ini dibayar faedah yang
perkembangan industri sokongan 40 tinggi. [1m]
di kawasan tersebut –– Simpanan perlu
30 E disimpan untuk tempoh
Kos sosial: 20 masa tertentu. [1m]
–– Pencemaran alam sekitar –– Pemegang akaun diberi
akibat aktiviti penapisan minyak 10 sijil simpanan. [1m]
mentah (b) – Mudah membuat bayaran.
–– Kemusnahan hidupan laut di SD [1m]
kawasan penapisan minyak Kuantiti –– Perkembangan urus niaga
mentah secara atas talian. [1m]
–– Menjejaskan nelayan 0 20 40 60 80 100 (unit) –– Lebih selamat. [1m]
untuk menjalankan aktiviti –– Boleh digunakan bila-bila
penangkapan ikan –– Pasaran mencapai masa. [1m]
keseimbangan pada harga –– Boleh membuat pindahan
Pentaksiran Akhir Tahun RM30 iaitu permintaan wang. [1m]
sama dengan penawaran –– Dikenakan caj/bayaran
KERTAS 1 sebanyak 60 unit. [1m] perkhidmatan yang rendah.
1. B 2. D 3. B 4. B 5. A [1m]
6. D 7. B 8. A 9. C 10. A –– Sekiranya harga lebih –– Boleh membuat
11. A 12. B 13. A 14. B 15. D rendah daripada harga permohonan kemudahan
16. D 17. A 18. B 19. B 20. C keseimbangan, misalnya bank seperti kad kredit.
21. C 22. B 23. B 24. D 25. C pada harga RM10 berlaku [1m]
26. B 27. C 28. D 29. C 30. D lebihan permintaan –– Boleh membuat
31. B 32. C 33. A 34. C 35. A sebanyak 80 unit dan permohonan pembiayaan.
36. B 37. A 38. A 39. C 40. A ini menyebabkan harga [1m]
meningkat. [1m]
KERTAS 2 (c) Wajar kerana:
–– Sekiranya harga lebih –– Pengangguran
Bahagian A tinggi daripada harga menyebabkan pembaziran
keseimbangan, misalnya sumber. [1m]
1. (a) – Tanah merupakan sumber pada harga RM40 berlaku –– Menjanjikan pendapatan
alam semula jadi. [1m] lebihan penawaran yang tinggi. [1m]
sebanyak 40 unit dan –– Kurangkan pergantungan
–– Penawarannya terhad. [1m] ini menyebabkan harga kepada pekerja asing. [1m]
–– Terdiri daripada sumber menurun. [1m] –– Mengurangkan aliran
keluar wang. [1m]
yang boleh diperbaharui (d) – Jenis barangan [1m] –– Peluang membuka
dan sumber tidak boleh Permintaan barangan perniagaan sendiri. [1m]
diperbaharui. [1m] –– Meningkatkan taraf hidup.
–– Tanah tidak mempunyai mewah lebih anjal dan [1m]
mobiliti tempat. [1m] barang keperluan seperti –– Mengurangkan masalah
–– Tanah mempunyai mobiliti garam permintaannya tak sosial seperti penagihan
kegunaan. [1m] anjal. [1m] dadah. [1m]
(b) – Encik Steven menghadapi –– Ketagihan [1m]
masalah kekurangan. [1m] Barang seperti rokok (d) (i) Kos tetap:
–– Jumlah wangnya terhad dan kopi mempunyai –– Bayaran untuk
iaitu RM200. [1m] ketagihan yang tinggi dan penggunaan input
permintaannya tak anjal. tetap. [1m]
[1m]

2 (a) (i) – Akaun semasa
disediakan oleh bank

J25 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan

–– Contohnya, sewa (ii) Kos purata ialah: –– Ini menyebabkan lebihan
bangunan. [1m] permintaan dalam pasaran
= RM2 120 000 [1m] kerana kekurangan
–– Tidak berubah 10 000 penawaran ikan makanan.
mengikut bilangan [1m]
output. [1m] = RM212 [1m]
(c) –– Hal ini menyebabkan
–– Wujud dalam kenaikan harga ikan
pengeluaran jangka Harga (RM) makanan. [1m]
pendek. [1m]
D S1 (b)
(ii) Kos berubah: S0
–– Bayaran untuk P1 Harga (RM)
penggunaan input P0 D
berubah. [1m] Kuantiti D1 S
–– Contohnya, upah S1 (unit) D0
buruh. [1m] S0 QQ P1 D1
–– Berubah secara 10 P0 D0
langsung mengikut 0
bilangan output. [1m] S
–– Wujud dalam Q0 Q1 Kuantiti
pengeluaran jangka 0 (unit)
pendek dan jangka
panjang. [1m] –– Cukai eksais sebanyak [2m]
40 sen menyebabkan kos
3. (a) (i) Persamaan antara input pengeluaran pengeluar –– Kenaikan permintaan
tetap dan input berubah minuman manis meningkat
ialah: dan kuantiti penawarannya menyebabkan keluk
–– Kedua-duanya wujud berkurang. [1m]
dalam pengeluaran permintaan beralih ke kanan
jangka pendek. [1m] –– Ini menyebabkan keluk dari D0D0 ke D1D1. [1m]
–– Kedua-duanya penawaran beralih ke kiri –– Berlaku lebihan permintaan
diperlukan untuk dari S0S0 ke S1S1.[1m]
menghasilkan output. dalam pasaran. [1m]
[1m] –– Wujud kuantiti
–– Kedua-duanya keseimbangan baharu –– Kuantiti permintaan
melibatkan kos pada Q1.[1m]
kegunaan mempunyai pasaran ikan meningkat.
permintaan yang anjal. –– Wujud harga
[1m] keseimbangan baharu [1m]
pada P1 [1m]
(ii) Perbezaan antara input –– Wujud kuantiti keseimbangan
tetap dan input berubah (d) Dua kepentingan belanjawan baharu pada Q1. [1m]
ialah: peribadi ialah: –– Harga akan meningkat
Mengelakkan kenaikan P P1.
harga barang [1m] daripada 0 kepada [1m]
–– Ini kerana penyediaan
belanjawan peribadi –– Harga keseimbangan
membolehkan individu baharu pada P1. [1m]
mengawal perbelanjaan. (c) – Memberi subsidi kepada
[1m]
Mengelakkan hutang [1m] nelayan. [1m]
–– Penyediaan belanjawan
peribadi membantu individu –– Seperti subsidi minyak.
berbelanja tidak melebihi
Input Input pendapatan. [1m] [1m]
tetap berubah
Bahagian B –– Pemberian subsidi
Wujud dalam Wujud dalam
pengeluaran pengeluaran 4. (a) – Input ialah bahan yang mengurangkan kos
jangka pendek. jangka pendek digunakan dalam aktiviti
[1m] dan jangka pengeluaran. [1m] pengeluaran nelayan. [1m]
panjang. [1m]
Penggunaannya –– Kenaikan harga input –– Pengeluaran ikan makanan
tidak berubah Penggunaannya menyebabkan kos
mengikut berubah mengikut pengeluaran meningkat. meningkat. [1m]
bilangan output. bilangan output. [1m]
[1m] [1m] –– Menggalakkan aktiviti
–– Kenaikan kos boleh
Contohnya, Contohnya, menjejaskan keuntungan penangkapan ikan laut
mesin. [1m] bahan mentah. firma. [1m]
[1m] dalam. [1m]
–– Pengeluar akan
mengurangkan jumlah –– Menyediakan pusat
pengeluaran ikan makanan.
[1m] simpanan ikan. [1m]

–– Menyediakan kemudahan

dingin beku. [1m]

–– Menyediakan program

latihan untuk siswazah.

[1m]

–– Mewujudkan lebih ramai

nelayan. [1m]

(b) (i) Kos tetap firma tersebut –– Menggalakkan ikan import.
ialah:
–– Sewa bangunan. [1m] [1m]
–– Premium insuran
kebakaran. [1m] 5. (a) – Dana institusi kewangan
tidak mencukupi. [1m]

–– Digunakan untuk
membiayai projek

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J26

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan 

pelaburan yang lebih –– Tiada komitmen seperti Membantu menyelaraskan
menguntungkan. [1m] cukai pintu dan cukai perbelanjaan mengikut
–– Boleh dikenakan faedah tanah. [1m] pendapatan [1m]
yang tinggi. [1m] –– Tidak boros berbelanja
–– Golongan berpendapatan –– Tidak perlu bayar kos dan boleh menabung lebih
rendah sukar mendapat guaman yang tinggi. [1m] banyak. [1m]
pembiayaan. [1m]
–– Institusi kewangan (c) – Membuat pekerjaan Membolehkan individu
menanggung risiko yang sambilan. [1m] menabung [1m]
tinggi. [1m] –– Pendapatan yang tidak
–– Terpaksa mengenakan –– Seperti memandu grab. dibelanjakan boleh
faedah yang tinggi. [1m] [1m] dijadikan tabungan dan
–– Kerajaan mementingkan membuat pelbagai strategi
kebajikan masyarakat. [1m] –– Masa kerja yang fleksibel. simpanan seperti membeli
–– Perumahan merupakan [1m] unit amanah dan membuka
keperluan asas yang perlu akaun simpanan tetap yang
dipenuhi. [1m] –– Mempelajari kemahiran boleh digunakan pada hari
(b) Saya tidak bersetuju kerana: baharu. [1m] persaraan. [1m]
–– Membeli rumah merupakan
satu bentuk pelaburan. [1m] –– Seperti menghadiri kelas Mengelakkan hutang [1m]
–– Nilainya akan meningkat menjahit dan membuat kek. –– Individu dapat merancang
dalam jangka masa [1m] agar perbelanjaan tidak
panjang. [1m] melebihi pendapatan. [1m]
–– Merupakan barang –– Berniaga secara kecil-
keperluan yang perlu kecilan melalui atas talian. (c) – Menyimpan di bank
dipenuhi. [1m] [1m] perdagangan dengan
–– Individu yang menyewa membuka akaun simpanan
perlu membuat bayaran. –– Memerlukan kos tetap dan akaun tabungan.
[1m] pembiayaan yang rendah. [1m]
–– Bayaran boleh [1m]
mengurangkan pembiayaan –– Menyimpan di bank Islam
perumahan. [1m] –– Membuat pelaburan dalam akaun seperti
–– Ada pelepasan cukai untuk peribadi. [1m] deposit bertempoh. [1m]
faedah pinjaman yang
dibayar. [1m] –– Seperti membeli saham –– Menyimpan di Bank
–– Boleh mengurangkan amanah atau hartanah. Simpanan Nasional dengan
jumlah cukai pendapatan [1m] membuka akaun simpanan
yang dibayar. [1m] tetap dan SEDAR. [1m]
–– Ada pelbagai insentif –– Mendapat pulangan seperti
kerajaan kepada pemilik dividen. [1m] –– Menyimpan di Lembaga
rumah pertama. [1m] Tabung Haji. [1m]
–– Sebagai perlindungan 6. (a) – Menaikkan umur
inflasi. [1m] persaraan. [1m] –– Membeli unit amanah. [1m]
–– Sebagai satu jenis –– Membeli saham koperasi.
tabungan paksaan. [1m] –– Disebabkan jangka hayat
Atau rakyat Malaysia yang tinggi [1m]
Saya bersetuju kerana: iaitu 75 tahun. [1m] –– Membeli insurans nyawa.
–– Prosedur menyewa lebih
mudah. [1m] –– Boleh menyara keluarga [1m]
–– Menjimatkan masa. [1m] dengan pendapatan yang –– Menyimpan di syarikat
–– Pilih mengikut kemampuan. lebih tinggi. [1m]
[1m] kewangan. [1m]
–– Boleh bertukar mengikut –– Meningkatkan kadar –– Membeli bon simpanan.
keperluan. [1m] caruman KWSP. [1m]
–– Lokasi fleksibel. [1m] [1m]
–– Ada banyak pilihan. [1m] –– Agar pesara mempunyai –– Membeli emas. [1m]
–– Tidak perlu membayar simpanan yang mencukupi –– Membeli pertukaran asing.
faedah. [1m] bila bersara. [1m]
–– Tidak perlu bayar [1m]
perbelanjaan –– Memberi insentif
penyelenggaraan rumah. percukaian seperti 7. (a) – Kos bahan api memberi
[1m] pelepasan cukai yang kesan besar kepada kos
–– Tiada komitmen jangka tinggi untuk skim persaraan pengangkutan. [1m]
panjang. [1m] seperti insurans. [1m]
–– Kos pengeluaran
–– Membuat peraturan untuk meningkat jika kos
mengawal pengeluaran pengangkutan tidak
simpanan dalam tabung dikawal. [1m]
persaraan. [1m]
–– Menikmati pengangkutan
(b) Membolehkan individu awam yang lebih murah.
mendahulukan perkara [1m]
penting [1m]
–– Mengutamakan –– Mengurangkan kos operasi
barang keperluan dan nelayan. [1m]
menanggunhkan pembelian
barang kehendak yang –– Meningkatkan pengeluaran
kurang penting. [1m] ikan. [1m]
–– Boleh menyimpan
sebahagian besar –– Memberi kesan kepada
pendapatan untuk waktu inflasi. [1m]
persaraan. [1m]

J27 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Jawapan –– Terpaksa membelanjakan –– Terpaksa menanggung kos
kos yang tinggi untuk aktiviti yang tinggi. [1m]
–– Mengurangkan beban penguatkuasaan. [1m]
kewangan rakyat. [1m] –– Merupakan negara yang
–– Boleh membuat bersaiz kecil. [1m]
–– Membantu golongan lebih banyak projek
berpendapatan rendah. [1m] pembangunan daripada –– Mengurangkan kesesakan
penjimatan subsidi. [1m] lalu lintas. [1m]
–– Boleh meningkatkan
tabungan. [1m] –– Dinikmati juga oleh –– Mengurangkan
golongan berpendapatan pencemaran udara. [1m]
–– Masalah hutang isi rumah tinggi. [1m]
berkurang. [1m] –– Menjimatkan masa
–– Subsidi gagal mencapai perjalanan. [1m]
(b) Saya tidak setuju kerana: objektif iaitu membantu
–– Mengganggu mekanisme golongan berpendapatan –– Membantu meningkatkan
pasaran. [1m] rendah. [1m] produktiviti. [1m]
–– Harga bahan api tidak
menggambarkan kos –– Menghalang niat kerajaan –– Menggalakkan
sebenar. [1m] untuk mengurangkan defisit rakyat menggunakan
–– Menyebabkan penggunaan bajet negara. [1m] pengangkutan awam. [1m]
bahan api yang tinggi. [1m]
–– Berlaku pembaziran. [1m] (c) – Singapura bukan negara –– Singapura mempunyai
–– Berlaku penipuan dan pengeluar minyak. [1m] sistem pengangkutam
penyeludupan ke negara awam yang efisien. [1m]
jiran. [1m] –– Merupakan negara
pengimport minyak. [1m] Jawapan
Praktis i-THINK

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J28

B2AB
Pasaran

Nota SMART

Permintaan Penawaran
1. Penawaran bermaksud kuantiti sesuatu barang
1. Permintaan bermaksud keinginan dan
kemampuan individu untuk membeli sesuatu atau perkhidmatan yang ditawar oleh sebuah
barang atau perkhidmatan pada tingkat harga firma pada tingkat harga dan jangka masa
dan jangka masa tertentu. tertentu.
2. Hukum penawaran: Apabila harga meningkat,
2. Hukum permintaan: Apabila harga meningkat, kuantiti ditawar meningkat dan apabila harga
kuantiti diminta berkurang dan sebaliknya menurun, kuantiti ditawar menurun.
apabila harga menurun, kuantiti diminta 3. Jadual dan keluk penawaran firma:
bertambah.

3. Jadual dan keluk permintaan individu: Harga Kuantiti ditawar
(RM) (unit)
Harga Kuantiti diminta 50
(RM) (unit) 4 70
6 90
16 8

24

32 Harga (RM)

Harga (RM) S
8
D
3 6

2 4
S
1D
0 2 4 6 Kuantiti (unit) 0 Kuantiti (unit)
50 70 90
Ciri: (i) Mencerun ke bawah dari kiri ke kanan
(ii) Mempunyai kecerunan negatif Ciri: (i) Mencerun ke atas dari kiri ke kanan
(iii) Menunjukkan hubungan songsang (ii) Mempunyai kecerunan positif
(iii) Menunjukkan hubungan langsung
antara harga dan kuantiti diminta
4. Permintaan pasaran merujuk kuantiti sesuatu antara harga dan kuantiti ditawar
4. Penawaran pasaran merujuk kuantiti sesuatu
barang atau perkhidmatan yang diminta oleh
semua individu pada tingkat harga dan jangka barang atau perkhidmatan yang ditawarkan
masa tertentu. oleh semua firma dalam pasaran pada tingkat
5. Penentu permintaan terdiri daripada: harga dan jangka masa tertentu.
(a) Harga barang itu 5. Penentu penawaran terdiri daripada:
(b) Penentu bukan harga barang itu (a) Harga barang itu
(b) Penentu bukan harga barang itu
(i) Harga barang lain
(ii) Cita rasa (i) Harga faktor pengeluaran
(iii) Pendapatan (ii) Jangkaan harga masa depan
(iv) Musim (iii) Cuaca
(v) Jangkaan harga masa depan (iv) Tingkat teknologi
(vi) Dasar kerajaan (v) Matlamat pengeluar
(vi) Dasar kerajaan

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 26

Ekonomi  Ting. 4 KSSM  Bab 2  Pasaran 

Keseimbangan Pasaran

Harga Kuantiti Kuantiti Keadaan Tindak Implikasi Harga (RM)
(RM) permintaan penawaran pasaran balas
harga Lebihan S
(unit) (unit) D penawaran

2 15 5 Lebihan Naik Permintaan 4
permintaan turun,
penawaran E
naik 3 Titik

Keseimbangan

3 10 10 Keseimbangan Tetap Tidak 2
45 berubah
SD
15 Lebihan Turun Permintaan Lebihan
penawaran naik,
penawaran permintaan
0 5 10 15 Kuantiti (unit)

turun

Perubahan Keseimbangan

Perubahan permintaan Perubahan penawaran

Permintaan bertambah Permintaan berkurang Penawaran bertambah Penawaran berkurang

Harga (RM) Harga (RM) Harga (RM) Harga (RM)
D
D0 D1 S0 D2 D0 S S0 S1 D0 S2 S0
P E1 P E0 0 0

1 E 0 E P E0 P E2
0 2 0 E1 2 E0
P0 P2
P1 P0

S D0 D1 S0 D2 D0 S0 S1 D0 S2 S0 D0
0 Q2 Q0 Kuantiti (unit) 0 Q0 Q1 Kuantiti (unit) 0 Q2 Q0 Kuantiti (unit)
Q0 Q1 Kuantiti (unit) 0
0

Keanjalan Harga Permintaan
Keanjalan harga permintaan mengukur tindak balas perubahan harga ke atas kuantiti diminta sesuatu
barang.

Rumus 1 Rumus 2 Rumus 3

Ed = Q1 – Q0 × 100 Ed = %∆Q Ed = Q1 – Q0 × P0
Q0 × 100 %∆P Q0 P1 – P0

P1 – P0
P0

Jenis Anjal Tak anjal

Nilai Lebih daripada satu (Ed . 1). Kurang daripada satu (Ed , 1).
Maksud Peratus perubahan kuantiti diminta lebih Peratus perubahan harga lebih besar daripada
besar daripada peratus perubahan harga. peratus perubahan kuantiti diminta.

Tafsir mEd=e1n.y5e:bPaebrkuabnahpaenruhbaarhgaanskeubaanntyitaikd1im%inta mEd=e0n.y5e:bPaebrkuabnahpaenruhbaarhgaanskeubaanntyitaikd1im%inta
sebanyak 1.5%. sebanyak 0.5%.

27 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM  Bab 2  Pasaran

Jenis Anjal Tak anjal
Keluk
Harga (RM) Harga (RM)
D D

D D
Kuantiti (unit) Kuantiti (unit)

Penentu keanjalan harga permintaan

• Jenis barangan • Bilangan kegunaan
• Faktor jangka masa • Ketagihan
• Bilangan barang pengganti • Ketahanan barang
• Nisbah perbelanjaan dengan pendapatan

Hubungan hasil dengan keanjalan harga permintaan

• Jumlah hasil = Kuantiti × Harga
• Bagi barang yang permintaannya anjal, penurunan harga menyebabkan peningkatan jumlah hasil dan

kenaikan harga menyebabkan pengurangan jumlah hasil.
• Bagi barang yang permintaannya tak anjal, penurunan harga menyebabkan pengurangan jumlah hasil

dan kenaikan harga menyebabkan peningkatan jumlah hasil.

Keanjalan Harga Penawaran
Keanjalan harga penawaran mengukur tindak balas perubahan harga ke atas kuantiti ditawar sesuatu
barang.

Rumus 1 Rumus 2 Rumus 3

Es = Q1 – Q0 × 100 Es = %∆Q Es = Q1 – Q0 × P0
Q0 × 100 %∆P Q0 P1 – P0

P1 – P0
P0

Jenis Anjal Tak Anjal

Nilai Lebih daripada satu (Es > 1). Kurang daripada satu (Es < 1).
Maksud Peratus perubahan kuantiti ditawar lebih Peratus perubahan harga lebih besar
besar daripada peratus perubahan harga. daripada peratus perubahan kuantiti ditawar.

Tafsir Ems =en2y:ebPearbukbaanhpaneruhbaraghaansekbuaannytaitki 1% Ems =en0y.e5b:aPbekraunbaphearnubhaahragna sebanyak 1%
ditawar kuantiti ditawar
sebanyak 2%. sebanyak 0.5%.

Keluk Harga (RM) Harga (RM)

S S

S S
Kuantiti (unit) Kuantiti (unit)

Penentu keanjalan harga penawaran

• Tambahan kos • Bilangan firma dalam pasaran
• Corak penggunaan faktor pengeluaran • Mobiliti faktor pengeluaran
• Faktor masa • Ketersediaan stok atau inventori

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 28

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran  

2.1 Keseimbangan Pasaran

Tahap Tafsiran Halaman L
Penguasaan buku teks E
Menyatakan hubungan antara harga dengan kuantiti diminta dan M
1 ditawar 50, 64 B
A
2 Membina jadual permintaan dan penawaran individu dan pasaran 51 – 54, 65 – 68 R
serta mengaitkannya dengan hukum permintaan dan penawaran A
N
1. Hukum permintaan menyatakan semakin (a) harga sesuatu barang, semakin

(b) kuantiti diminta barang itu dan sebaliknya. Ini menunjukkan hubungan

(c) antara harga dan kuantiti diminta.

2. Hukum penawaran menyatakan semakin (a) harga sesuatu barang, semakin

(b) kuantiti ditawar barang itu dan sebaliknya. Ini menunjukkan hubungan

(c) antara harga dan kuantiti ditawar.

3. Berdasarkan keluk permintaan di bawah, bentukkan jadual permintaannya. P

Harga (RM)

D B
5

D4

3

2

1D 1
0 10 20 30 40 50 60 70 80 Kuantiti (kg)

Harga (RM) Kuantiti diminta (kg)

PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:
© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.
29

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran

Tahap Tafsiran Halaman
Penguasaan buku teks

L2 Membina jadual permintaan dan penawaran individu dan pasaran 51 – 54, 65 – 68
serta mengaitkannya dengan hukum permintaan dan penawaran

E 4. Jadual di bawah menunjukkan kuantiti daging ayam yang mampu dan sanggup dibeli oleh Puan
M Azlina pada pelbagai tingkat harga.
Harga (RM) Kuantiti diminta (kg)

B 15 1
12 3

A 95
67

R 39
A (a) Lukiskan keluk permintaan daging ayam bagi Puan Azlina.

Harga (RM)
N

P
B
D

2 Kuantiti (kg)
(b) Nyatakan tiga ciri keluk permintaan yang anda lukis.
(i)
(ii)
(iii)

5. Jadual di bawah menunjukkan kuantiti diminta pen Cutie oleh Johan dan Juwita pada pelbagai tingkat
harga.

Harga (RM) Kuantiti diminta Johan Kuantiti diminta Permintaan pasaran
(unit) Juwita (unit) (unit)
2.50
2.00 1 0
1.50 3 2
1.00 5 4
7 6

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 30

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran  

(a) Hitungkan permintaan pasaran pada setiap tingkat harga.
(b) Lukiskan keluk permintaan pasaran.

L
E
M
B
A
R
A
N

P

(c) Berdasarkan keluk permintaan pasaran yang dilukis, jelaskan pembentukan keluk permintaan B
pasaran. D

Permintaan pasaran diperoleh dengan menjumlahkan kuantiti diminta Johan dan 3

Juwita pada setiap tingkat harga. Pada tingkat harga RM2.50, permintaan pasaran adalah

(i) unit yang ditunjukkan oleh titik (ii) .

Pada tingkat harga RM2.00, permintaan pasaran adalah (iii)

unit yang ditunjukkan oleh titik (iv) . Pada tingkat harga RM1.50,

permintaan pasaran adalah (v) unit yang ditunjukkan

oleh titik (vi) . Pada tingkat harga RM1.00,

(vii) .

Keluk permintaan pasaran diperoleh dengan menyambungkan semua titik kombinasi harga

dan kuantiti diminta. Keluk permintaan pasaran mencerun ke (viii)

dari kiri ke kanan dan menunjukkan hubungan (ix) antara harga

dengan (x) .

31 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran

6. Maklumat di bawah berkaitan dengan Syarikat Din Berhad.

Syarikat Din Berhad menawarkan 10 000 pasang kasut pada harga RM40 sepasang. Penurunan

L harga kepada RM20 menyebabkan firma mengurangkan penawaran kepada 5 000 unit. Penawaran
meningkat kepada 12 000 pasang apabila harga naik kepada RM60 sepasang.
E (a) Bentukkan jadual penawaran kasut bagi Syarikat Din Berhad.
M Harga (RM)
Kuantiti ditawar (pasang)

B
A
R
A (b) Lukis keluk penawaran kasut bagi Syarikat Din Berhad.

Harga (RM)
N

P
B
D

4 Kuantiti (pasang)

7. Jadual di bawah menunjukkan kuantiti ditawar daging ayam oleh oleh Firma A dan Firma B pada

pelbagai tingkat harga.

Harga (RM) Kuantiti ditawar Kuantiti ditawar Penawaran pasaran
Firma A (kg) Firma B (kg) (kg)

10 10 0
15 30 20
20 50 40
25 70 60

(a) Hitungkan penawaran pasaran pada setiap tingkat harga.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 32

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran  

(b) Lukiskan keluk penawaran pasaran.

L
E
M
B
A
R
A
N

P

(c) Berdasarkan keluk penawaran yang dilukis, jelaskan pembentukan keluk penawaran pasaran. B

Penawaran pasaran diperoleh dengan menjumlahkan kuantiti ditawar Firma A dan D
Firma B pada setiap tingkat harga. Pada tingkat harga RM25, penawaran pasaran adalah

(i) unit yang ditunjukkan oleh titik (ii) . Pada

tingkat harga RM20, penawaran pasaran adalah (iii) unit yang ditunjukkan 5

oleh titik (iv) . Pada tingkat harga RM15, penawaran pasaran adalah

(v) unit yang ditunjukkan oleh titik (vi) . Pada

tingkat harga RM10, (vii) .

Keluk penawaran pasaran diperoleh dengan menyambungkan semua titik

kombinasi harga dan kuantiti ditawarkan. Keluk penawaran pasaran mencerun ke

(viii) dari kiri ke kanan dan menunjukkan hubungan

(x) antara harga dengan (ix) .

33 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran

8. Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan individu A (D1), B (D2), C (D3) dan D (D4) pada
tingkat harga RM4.

L Harga (RM)
D

E3
M2
B 1D
A 0 2 4 6 Kuantiti (unit)
RA Hitungkan permintaan pasaran pada harga RM4.
N

P
B 9. Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan individu A (D1), B (D2),C (D3) dan permintaan

pasaran (D4) pada tingkat harga RM4.

D Harga (RM)
S
8

66
4
S

0 Kuantiti (unit)
50 70 90

Hitungkan permintaan untuk individu A pada harga RM4.

PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 34

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran  

Tahap Tafsiran Halaman
Penguasaan buku teks

3 Mengenal pasti dan menghuraikan penentu permintaan dan penentu L
E
penawaran berdasarkan situasi yang diberi serta membezakan antara 56 – 63, 69 – 75 M
perubahan kuantiti diminta/ditawar dengan perubahan permintaan/ B
A
penawaran sesuatu barang berdasarkan keluk R
A
10. Petikan di bawah berkaitan dengan Syarikat Motosikal Speedy. N

Jualan motosikal Speedy telah meningkat sebanyak 30% pada tahun 2017. Syarikat Speedy telah P
mengenal pasti beberapa faktor yang menyebabkan peningkatan jualan tersebut. Penurunan harga B
minyak sebanyak 40% dikenal pasti sebagai punca utama peningkatan jualan tersebut. Di samping itu, D
syarikat telah memperkenalkan dua versi motosikal baharu yang berjaya meningkatkan minat pengguna
terhadap motosikal Speedy. Peningkatan jualan motosikal juga didorongi oleh dasar gaji minimum 7
yang diperkenalkan oleh kerajaan menyebabkan kuasa beli pengguna meningkat. Potongan harga
sebanyak 15% untuk pengguna setia motosikal Speedy juga berjaya meningkatkan jualan motosikal.

Jelaskan empat faktor yang menyebabkan peningkatan jualan motosikal Speedy.

Penentu Contoh dalam petikan

11. Petikan di bawah berkaitan dengan Syarikat Komputer OPER.

Pengeluaran komputer riba Syarikat OPER pada tahun 2017 telah merosot sebanyak 20%
berbanding dengan tahun sebelumnya. Pihak pengurusan telah mengenal pasti beberapa faktor
yang menyebabkan kemerosotan tersebut. Kenaikan harga komponen komputer disebabkan
kejatuhan nilai Ringgit Malaysia merupakan salah satu punca utama kejatuhan pengeluaran
komputer. Di samping itu, penggunaan kaedah pengeluaran yang kurang canggih dan kenaikan
cukai ke atas komponen komputer juga turut menyebabkan kemerosotan pengeluaran komputer.

Jelaskan tiga faktor yang menyebabkan kemerosotan pengeluaran komputer riba.

Penentu Contoh dalam petikan

35 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran

12. Berdasarkan gambar rajah, jelaskan perbezaan antara perubahan kuantiti diminta dengan perubahan
permintaan.

L (a) Perubahan kuantiti diminta (b) Perubahan permintaan

E Harga (RM) Harga (RM)

MD D0 D1
B 7W 5
A5 Z

R3 D D0 D1
NA 0 10
10 20 30 Kuantiti diminta 0 40 Kuantiti
(unit) (unit)

(i) Perubahan kuantiti diminta disebabkan (i) Perubahan permintaan disebabkan oleh

oleh

P


B

D (ii) Diandaikan faktor-faktor selain daripada (ii) Diandaikan harga barang itu
harga barang itu



8

(iii) Pergerakan ini berlaku di atas keluk (iii) Perubahan ini menyebabkan

permintaan yang keluk permintaan ke

kanan

(iv) Contohnya, pergerakan titik W ke (iv) Contohnya, pendapatan

Z disebabkan oleh individu menyebabkan permintaan

harga barang itu dari RM7 ke RM5, meningkat dari 10 unit ke 40 unit

menyebabkan kuantiti diminta

meningkat dari unit ke

unit

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 36

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran  

13. Berdasarkan gambar rajah, jelaskan perbezaan antara perubahan kuantiti ditawar dengan perubahan
penawaran.

(a)  Perubahan kuantiti ditawar (b)  Perubahan penawaran L
E
Harga (RM) Harga (RM) M
B
S S0 S1 A
7Z 5 R
A
5W N

3 Kuantiti ditawar S0 10 S1 Kuantiti P
S (unit) 0 40 (unit) B
D
0 10 20 30
9
(i) Perubahan kuantiti ditawar disebabkan (i) Perubahan penawaran disebabkan oleh
oleh




(ii) Diandaikan faktor-faktor selain daripada (ii) Diandaikan harga barang itu
harga barang itu



(iii) Perubahan ini menyebabkan
(iii) Pergerakan ini berlaku di atas keluk keluk penawaran ke kanan
penawaran yang

(iv) Contohnya, pergerakan titik W ke Z (iv) Contohnya,
pemberian subsidi menyebabkan
disebabkan oleh penawaran meningkat dari 10 unit ke 40
unit
harga barang itu dari RM5 ke RM7,

menyebabkan kuantiti ditawar

meningkat dari unit ke

unit



PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:
© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.
37

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran

Tahap Tafsiran Halaman
Penguasaan buku teks

L4 Memaparkan dan menjelaskan dengan gambar rajah penentuan harga 77 – 81
dan kuantiti pasaran melalui mekanisme harga

E 14. Keseimbangan pasaran ialah satu keadaan di mana (a) diminta sesuatu

M barang sama dengan kuantiti (b) barang tersebut. Ia berlaku apabila keluk

B (c) pasaran bersilang dengan keluk (d) pasaran.
Apabila pasaran mencapai keseimbangan, harga barang itu (e) cenderung
A (f)
.

R 15. Rajah di bawah menunjukkan keluk permintaan dan keluk penawaran pasaran untuk kabinet televisyen
A Alpha.
N Harga (RM)
D

P 900 S

BE
600

D 200 S D

10 0 100 180 250 400 700 Kuantiti
(unit)

Huraikan keadaan pasaran pada tingkat harga berikut:

(a) RM600

(b) RM200

(c) RM900

PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 38

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran  

Tahap Tafsiran Halaman L
Penguasaan buku teks E
Menganalisis kesan perubahan dalam permintaan dan penawaran ke M
5 atas harga keseimbangan pasaran, kuantiti diminta dan kuantiti ditawar 83 – 87 B
berdasarkan situasi A
R
16. Jelaskan kesan peristiwa berikut terhadap pasaran perabot tempatan. A
N
Peristiwa Permintaan Penawaran Keadaan Harga
pasaran pasaran pasaran pasaran P
(a) Kerajaan melancarkan perabot perabot perabot perabot B
kempen Cintailah Barang D
Malaysia.

(b) Kerajaan menaikkan duti
import ke atas perabot
import.

(c) Industri perabot tempatan
menggunakan teknologi
canggih.

(d) Harga kayu dan plastik
telah meningkat.

(e) Promosi besar-besaran 11
perabot yang berjaya
menarik minat pengguna.

(f) Kerajaan mengumumkan
pemberian bonus dua
bulan kepada kakitangan
awam.

(g) Kerajaan telah menaikkan
kadar caruman KWSP dan
kadar cukai pendapatan
individu.



39 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran

17. Maklumat di bawah berkaitan dengan pasaran beg plastik.
Mulai 15 Mac 2019, setiap beg plastik yang digunakan oleh orang ramai semasa membeli-belah di
Wilayah Persekutuan akan dikenakan bayaran sebanyak 20 sen.‘Caj pencemaran’ berkenaan selaras

L dengan matlamat kerajaan untuk mengatasi masalah pencemaran sisa plastik melalui Pelan Hala
Tuju Ke Arah Sifar Plastik Sekali Guna 2018-2030 yang diterajui Kementerian Sains, Teknologi,

E Alam Sekitar dan Perubahan Iklim.
Dengan menggunakan gambar rajah, terangkan kesan peristiwa di atas terhadap pasaran beg plastik.

M
B
A
R
A
N

P
B
D

12

Pengenaan caj kepada penggunaan beg plastik menyebabkan (a) beg
dari DoDo ke D1D1.
plastik berkurang. Keluk permintaan beralih ke (b) . Harga akan turun
. Kuantiti akan menurun
Keseimbangan pasaran baharu adalah pada titik (c ) .

daripada (d) kepada (e )

daripada (f) kepada (g)

PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 40

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran  

Tahap Tafsiran Halaman L
Penguasaan buku teks E
Menilai keputusan yang diambil oleh seorang usahawan berdasarkan M
6 kepada perubahan keluk permintaan dan keluk penawaran barang dan – B
perkhidmatan yang hendak dikeluarkan A
R
18. Situasi di bawah berkaitan dengan permintaan daging ayam. A
N
Musim perayaan dan kenaikan harga ikan menyebabkan permintaan untuk daging ayam telah
meningkat sebanyak 30%.

(a) Lukiskan gambar rajah yang menunjukkan peralihan keluk permintaan daging ayam.

P(b) Jelaskan tindakan yang perlu diambil oleh usahawan yang terlibat dalam industri ternakan ayam.

19. Situasi di bawah berkaitan dengan penawaran daging ayam. B
D
Penggunaan teknologi moden dan pemberian subsidi oleh kerajaan menyebabkan penawaran daging
ayam telah meningkat sebanyak 25%.

(a) Lukiskan gambar rajah yang menunjukkan peralihan keluk penawaran daging ayam. 13

(b) Jelaskan tindakan yang perlu diambil oleh usahawan yang terlibat dalam industri ternakan ayam.

PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:
© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.
41

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran

2.2 Keanjalan Harga

L Tahap Tafsiran Halaman
Penguasaan buku teks
Memberi maksud keanjalan harga permintaan dan keanjalan harga
ME 1 penawaran 89 – 90, 101 –
102

B 20. Keanjalan harga permintaan mengukur (a) perubahan kuantiti diminta

A kesan daripada (b) harga barang itu.

R 21. Rumus pengiraan pekali keanjalan harga permintaan ialah:
A
N

Keanjalan harga permintaan (Ed) = kesan daripada

P
B
D 22. Keanjalan harga penawaran mengukur tindak balas (a)

(b) .

23. Rumus pengiraan pekali keanjalan harga penawaran ialah:

14

Keanjalan harga penawaran (Es) =

PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 42

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran  

Tahap Tafsiran Halaman L
Penguasaan buku teks E
Membezakan antara keanjalan harga permintaan/penawaran anjal M
2 dengan keanjalan harga permintaan/penawaran tak anjal berdasarkan 92 – 93, 104 – B
gambar rajah 105 A
R
24. Jelaskan perbezaan antara keanjalan harga permintaan anjal dengan keanjalan harga permintaan tak A
anjal. N

Jenis keanjalan (a) Permintaan anjal (b) Permintaan tak anjal
harga permintaan

Nilai keanjalan (i) (i)

%DQd berbanding (ii) (ii)
%DP (iii) (iii)

Gambar rajah P

B

25. Jelaskan perbezaan antara keanjalan harga penawaran anjal dengan keanjalan harga penawaran tak

Danjal.

Jenis keanjalan (a) Penawaran anjal (b) Penawaran tak anjal
harga penawaran (i)
(i) 15
Nilai keanjalan

%DQs berbanding (ii) (ii)
%DP (iii) (iii)

Gambar rajah

PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:
© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.
43

  Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran

Tahap Tafsiran Halaman
Penguasaan buku teks

L3 Menjelaskan penentu keanjalan permintaan dan penentu keanjalan 94 – 95,
penawaran berdasarkan situasi 106 – 107

E 26. Nyatakan jenis penentu keanjalan permintaan bagi setiap situasi yang berikut.
M Situasi
Penentu keanjalan permintaan

(a) Barang kemas merupakan barang yang permintaannya

B anjal disebabkan ia merupakan barang mewah.
A (b) Sayur-sayuran dan buah-buahan mempunyai
R permintaan yang tidak anjal kerana mudah rosak.
A 27. Tentukan jenis keanjalan harga permintaan untuk barang yang berikut dan berikan alasan.
N Jenis barang Jenis keanjalan harga
permintaan Alasan

(a) Beras (i) (ii)

P (b) Jam tangan mewah (i) (ii)

B 28. Nyatakan jenis penentu keanjalan penawaran bagi setiap situasi yang berikut.
Situasi Penentu keanjalan penawaran

D (a) Dalam tempoh yang singkat, penawaran barang
adalah tidak anjal.

16 (b) Pengeluaran sesuatu barang adalah tidak anjal
disebabkan kesukaran untuk mendapatkan faktor
pengeluaran.

29. Maklumat di bawah berkaitan dengan penawaran barang X.

Barang X mempunyai penawaran yang anjal disebabkan pengeluaran barang X melibatkan kos
penambahan yang rendah dan bahan yang digunakan dalam proses pengeluaran adalah mudah
didapati.

Nyatakan dua penentu keanjalan penawaran berdasarkan maklumat di atas.
(a)
(b)

PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 44

Ekonomi  Ting. 4 KSSM Bab 2  Pasaran  

Tahap Tafsiran Halaman L
Penguasaan buku teks E
Menggunakan pengiraan jumlah hasil untuk menunjukkan perhubungan M
4 di antara perubahan harga dengan perubahan jumlah hasil untuk 97 – 99 B
keanjalan harga yang berbeza A
R
30. Maklumat di bawah berkaitan dengan barang X. A
N
Kenaikan harga barang X daripada RM5 kepada RM6, menyebabkan kuantiti diminta berkurang
daripada 400 unit kepada 100 unit.

Berdasarkan maklumat di atas, jawab soalan berikut.
(a) Hitungkan nilai keanjalan harga permintaan barang X.

(b) Hitungkan perubahan jumlah hasil apabila harga naik daripada RM5 kepada RM6. P
(c) Hitungkan perubahan jumlah hasil apabila harga turun daripada RM6 kepada RM5. B
D

17

(d) Wajarkah tindakan peniaga menaikkan harga barang X untuk memaksimumkan hasil jualan?
Berikan alasan anda.

PENTAKSIRAN Menguasai Belum Menguasai Tandatangan Guru:
© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.
45