ลายนาคะบูชาพญามหาเศรษฐีมุนีมาคราช

ลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราชวรรณกรรมแหงความศรัทธา โดย นางสาวคณัสนันท รอดชมภู นางสาวแพรวา จันทรศรีเสาร นางสาวชนิดาภา วารีอากาศ นางสาวชลธิชา ใหญแสนอาย นางสาวเมทินี สีดาชมภู นางสาวรวงขาว เบ็ญจกุล นางสาวโยษิตา สุริวงศ ชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๔/๔ เสนอ คุณครูอานุภาพ รณเรืองฤทธิ์ โครงงานฉบับนี้เปนสวนหนึ่งของรายวิชาภาษาไทยพื้นฐาน ๒ (ท๓๑๑๐๒) โรงเรียนสตรีราชินูทิศ อําเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาอุดรธานี

ลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราชวรรณกรรมแหงความศรัทธา โดย นางสาวคณัสนันท รอดชมภู เลขที่ ๙ นางสาวแพรวา จันทรศรีเสาร เลขที่ ๑๐ นางสาวชนิดาภา วารีอากาศ เลขที่ ๑๒ นางสาวชลธิชา ใหญแสนอาย เลขที่ ๑๓ นางสาวเมทินี สีดาชมภู เลขที่ ๑๕ นางสาวรวงขาว เบ็ญจกุล เลขที่ ๑๖ นางสาวโยษิตา สุริวงศ เลขที่ ๓๕ ชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๔/๔ เสนอ คุณครูอานุภาพ รณเรืองฤทธิ์ โครงงานฉบับนี้เปนสวนหนึ่งของรายวิชาภาษาไทยพื้นฐาน ๒ (ท๓๑๑๐๒) โรงเรียนสตรีราชินูทิศ อําเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาอุดรธานี

ก เรื่อง ลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราชวรรณกรรมแหงความศรัทธา ผูศึกษาคนควา ๑.นางสาวคณัสนันท รอดชมภู ๒.นางสาวแพรวา จันทรศรีเสาร ๓.นางสาวชนิดาภา วารีอากาศ ๔.นางสาวชลธิชา ใหญแสนอาย ๕.นางสาวเมทินี สีดาชมภู ๖.นางสาวรวงขาว เบ็ญจกุล ๗.นางสาวโยษิตา สุริวงศ คุณครูที่ปรึกษา คุณครูอานุภาพ รณเรืองฤทธิ์ ระดับชั้น ชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๔/๔ ปการศึกษา ๒๕๖๖ บทคัดยอ จากการศึกษาเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราชที่สะทอนดานศาสนา ความ เชื่อ ความเคารพตอสิ่งที่กราบไหว บูชา ประเพณี และวัฒนธรรม จากบทเพลงไดมีการปรากฏคุณคา ดานตางๆ ดังนี้ คุณคาดานวรรณศิลป ไดแก การเลนเสียงพยัญชนะ การใชโวหารภาพพจน การใชคํา ไวพจน การใชภาษาอีสาน เพื่อใหบทเพลงมีความไพเราะสอดคลองกับภาพสะทอนในสังคมทองถิ่น อีสาน เพื่อใหบทเพลงมีความนาสนใจและทําใหผูฟงไดมีความศรัทธาเคารพตอพญามหาเศรษฐีมุนี นาคราช และยังสะทอนใหเห็นถึงความสุขความเจริญและประเพณีที่เปนมาอยางยาวนาน

ข กิตติกรรมประกาศ โครงงานเรื่อง ลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราชบทเพลงที่สะทอนความเชื่อความ ศรัทธาของชาวอีสาน กลุมขาพเจาขอขอบพระคุณ คุณครูอานุภาพ รณเรืองฤทธิ์ ที่ไดใหความ อนุเคราะห คอยใหคําปรึกษา และใหขอเสนอแนะแนวทางในการศึกษาเกี่ยวกับเรื่องนี้ จนกระทั่งการ ทําโครงงานครั้งนี้สําเร็จลุลวงดวยดี คณะผูจัดทําโครงงานขอกราบขอบพระคุณอยางสูงไว ณ ที่นี้ คณะผูจัดทําโครงงานขอขอบพระคุณเจาของบทเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนี นาคราชที่ไดประพันธเพลงนี้ ทําใหคณะผูจัดทําไดทําโครงงานนี้ขึ้นเพื่อศึกษาประเพณี พิธีกรรม ความเชื่อความศรัทธาของชาวอีสาน และศึกษาคุณคาดานวรรณศิลปและภาพสะทอนสังคมดานตางๆ ของชาวอีสาน สุดทายนี้คณะผูจัดทําหวังเปนอยางยิ่งวาโครงงานนี้จะเปนประโยชนตอนักเรียน นักศึกษา หรือผูที่กําลังสนใจเกี่ยวกับเรื่องนี้ไมมากก็นอย คณะผูจัดทํา

ค สารบัญ เรื่อง หนา บทคัดยอ...................................................................................................................... ก กิตติกรรมประกาศ....................................................................................................... ข สารบัญ........................................................................................................................ ค บทที่ ๑ บทนํา............................................................................................................. ๑ ๑.๑ ความเปนมาและความสําคัญของปญหา..................................................... ๑ ๑.๒ วัตถุประสงคของโครงงาน........................................................................... ๑ ๑.๓ ขอบเขตการศึกษา...................................................................................... ๑ ๑.๔ นิยามศัพทเฉพาะ........................................................................................ ๒ ๑.๕ ประโยชนที่คาดวาจะไดรับ......................................................................... ๒ บทที่ ๒ เอกสารที่เกี่ยวของ.......................................................................................... ๓ ๒.๑ ความรูเบื้องตนเกี่ยวกับถ้ํานาคาเขมราฐ..................................................... ๓ ๒.๒ เนื้อเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช……………………………. ๓ บทที่ ๓ วิธีดําเนินงาน.................................................................................................. ๗ ๓.๑ ขั้นรวบรวมขอมูล........................................................................................ ๗ ๓.๒ ขั้นวิเคราะหขอมูล....................................................................................... ๗ ๓.๓ ขั้นสรุป อภิปรายผล และเสนอแนะ............................................................ ๗ บทที่ ๔ ผลการวิเคราะหขอมูล..................................................................................... ๘ ๔.๑ วรรณศิลปที่ปรากฏในลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช………… ๘ ๔.๒ ภาพสะทอนสังคมทองถิ่นอีสานที่ปรากฏในบทเพลง……………………………. ๑๐ บทที่ ๕ สรุป อภิปรายผล และขอเสนอแนะ................................................................. ๑๑ ๕.๑ สรุปผล........................................................................................................ ๑๑ ๕.๒ อภิปรายผล................................................................................................. ๑๑ ๕.๓ ขอเสนอแนะ............................................................................................... ๑๑ บรรณานุกรม............................................................................................................... ๑๒ ภาคผนวก.................................................................................................................... ๑๓ ภาคผนวก ก ภาพการดําเนินงาน........................................................................ ๑๔ ภาคผนวก ข ประวัติผูจัดทํา............................................................................... ๑๖

๑ บทที่ ๑ บทนํา ๑.๑ ความเปนมาและความสําคัญของปญหา พญานาค มีตนกําเนิดความเชื่อที่มีความเกาแกมานาน โดยสันนิษฐานมาจากประเทศอินเดีย แหงชมพูทวีป ซึ่งเปนปาเขาที่มีงูอาศัยอยูชุกชุม และดวยพิษของงูที่มีความรายแรง งูจึงเปนสัตวที่ ชาวอินเดียใหความนับถือวามีอํานาจ พญานาค ในตํานานความเชื่อของฝรั่ง ถือเปนความชั่วราย ซึ่งเปนตัวแทนของกิเลส ในทาง ตรงกันขามกับชาวตะวันออกถือวามังกร งูใหญ พญานาค เปนตัวแทนของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เชื่อในบารมี และพลังอํานาจที่มี และยังถือเปนเจาแหงโลกบาดาล ที่สามารถบันดาลทรัพยในดินสินในน้ํา โชคลาภ เงินทอง และความอุดมสมบูรณใหแกผูนับถือบูชา ในความเชื่อของบางคน พญานาคก็ยังเปนเจาแหง ทองฟาอีกดวย เนื่องจากพญานาคอาศัยอยูตามแมน้ํา คลอง บึง จนไปถึงสรวงสวรรค มีลักษณะเปนงู ใหญที่มีหงอน ซึ่งสื่อถึงความยิ่งใหญ ความอุดมสมบูรณ และความมีวาสนา โดยตามตํานานชาวไทย เชื่อกันวาแมน้ําโขงของเรานั้นเปรียบเสมือนเมืองบาดาล ซึ่งเปนที่อยูของเหลาพญานาคนั่นเอง หาก ใครที่ไดไปเยือนนั้นถือวาจะไดรับความโชคดีกลับมา เนื้อหาของเพลงเปนการสักการะบูชาองคพญามหาเศรษฐีมุนีนาคราชซึ่งเปนองคพญานาคที่ ชาวบานหวยยางสักการะบูชาและไดเลาถึงประวัติความเปนมาขององคพญามหาเศรษฐีมุนีนาคราชวา มีความเปนอยูมาอยางไร มีถิ่นกําเนิดที่ไหน บรรยายถึงลักษณะของถ้ําซึ่งเปนวังของพญานาค พรอม ทั้งเลาถึงอิทธิฤทธิ์ และทาสบริวารของพระองคที่คอยรักษาปากถ้ําในเมืองบาดาลเพื่อใหพนภัยจาก อันตรายใดๆ ตอมาไดเลาถึงขั้นตอนของพิธีกรรมในการสักการบูชาพญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช เพื่อที่จะไดเปนสิริมงคลปกปองคุมภัยใหทั้งชาวบานและลูกหลานของตน ดวยเหตุนี้คณะผูจัดทําจึงสนใจที่จะศึกษาคุณคาดานวรรณศิลป ความเชื่อ และพิธีกรรมที่ ปรากฏในบทเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช เพื่อถายทอดภูมิปญญา วิถีชีวิตและคติ ความเชื่อของชาวอีสานใหคงอยูสืบตอไป ๑.๒ วัตถุประสงคของโครงงาน ๑.๒.๑ เพื่อศึกษาคุณคาดานวรรณศิลปที่ปรากฏในบทเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐี มุนีนาคราช ๑.๒.๒ เพื่อศึกษาความเชื่อที่ปรากฏในบทเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช ๑.๓ ขอบเขตการศึกษา ๑.๓.๑ เพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช

๒ ๑.๔ นิยามศัพทเฉพาะ ๑.๔.๑ พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช คือ องคนาคราชผูถือธรรมจําศีล ณ ถ้ําน้ําลอดยอดหวย ยางอุทยานธรรมหนองบัวแดง รักษาองคหลวงพอพุทธนาคมุนีศรีสัพพัญู ๑.๕ ประโยชนที่คาดวาจะไดรับ ๑.๕.๑ ไดศึกษาคุณคาดานวรรณศิลปที่ปรากฏในบทเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนี นาคราช ๑.๕.๒ ไดศึกษาภาพความเชื่อในเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช

๓ บทที่ ๒ เอกสารที่เกี่ยวของ ในบทนี้ คณะผูจัดทําไดรวบรวมแนวคิดที่ใชศึกษา ตลอดจนงานและบทความที่ศึกษาประเด็น ตางๆที่เกี่ยวกับการทําโครงงานครั้งนี้ จากการศึกษาเอกสารที่เกี่ยวของพบวามีหลายประเด็น ที่นาสนใจควรที่จะศึกษาคนควาตอ และนําไปประยุกตใชในการศึกษาวิเคราะหองคประกอบของเพลง ลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนาคราช ดังนี้ ๒.๑ ความรูเบื้องตนเกี่ยวกับถ้ํานาคาเขมราฐ ๒.๒ เนื้อเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช ๒.๑ ความรูเบื้องตนเกี่ยวกับถ้ํานาคาเขมราฐ ถ้ํานาคา เปนถ้ําเกาแกมีมากอนตั้งหมูบานหวยยาง ชาวบานเชื่อวาเปนถ้ําจําศีลของพญานาค จากคําบอกเลาของคนเฒาแกในหมูบาน คือ พอวี เขมสีดา และพอสวัสดิ์ วรบุญญา เลาวาถ้ํานี้มี เจาถ้ําชื่อปูบุญโฮม(พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช) และมีนางนาคี ๒ นางคอยเฝาคอยปรนนิบัติและ เฝาปากถ้ําหามใครมารบกวนองคปูผูจําศีลในถ้ํา ชื่อนาง อุบลวรรณา และนางกิสมาส ถ้ํานาคา เปนถ้ําหินทรายมีความลึก ๙ เมตรกวา แตเดิมมีความลึกกวานี้ตอมาทางเทศบาลเทพวงศาไดสราง คูคันกันน้ําบอชลประทานเพื่อเก็บน้ําใชทําใหหินขนาดใหญเลื่อนปดปากถ้ําไมสามารถเขาลึกกวานี้ได แตมีถ้ําโถงใหญตรงทางเขาปากถ้ํา ปลายทางตรงไปทางทิศเหนือที่สามารถเขาไปไดมีความลึก ๒๐ เมตร และทะลุออกอีกฟากที่ลําหวยยาง ๒.๒ เนื้อเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช เนื้อรอง:ลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช บัดนี้ สิยอนอม ธูปเทียนหอม พรอมมาลา ถวยบูชา สักกานอม แตงดีดา พร่ําพรอม ยอนอมขึ้นเกศา พญามหาเศรษฐีมุนี นาคราช ผูองอาจบารมี ฤกดิ ถีมงคลแสน ทั่วสถาน ถิ่นแควน ศรัทธาทานพอพญา วาแลววอนพรแกวทุกสิ่ง งามยลยิ่งปรารถนา

๔ ขอบูชาสมมาถวย ยอพระกรมิ่งมวย ถวยนอมขาสิวา สิทธิพระพรประนมกรกวยเถิ่ง นบนิ้วยั้งเกิ่งกวมเกษเกศา บารมีลวนมวลฝูงขาสิไดวา ฤทธิเดชแกกลาภัยฮายผายหนี พญามหาเศรษฐีมุนี นาคราช ปกก้ําเบื้องบาทใตผืนบาดาล ทุกขโศกสิ้นภัยฮอนพนผาน สุขขีลวนสําราญ มานานล้ําแต เหิง ออนๆแกมเจาวาออนๆ ขาไดลอนวามายาม จั่งแมนบุญเอาเหลือลน บัดนี้ ขาขอพรรณนาบั้นตามตํานานประวัติเลา เวาออกมาดอกกลาวชี้ คราวนี้ใหคอยฟง ครั้งกอนพระธุดงคเพิ่นเคยเวามีนาคาเพิ่นมาอยู ฮักษาคําวาหนวยแกว หนวยแกว อยูภายพื้นแมนที ทานเอยเดิมทีมีวิมานถ้ํา ใตปราสาทวาเมืองหิน ถิ่นเมืองไซพูทอง อยูทางเมืองลาวพุน แมนวาอาณาจักรในแควน แดนดินกวางใหญ ไผกะยอวายกยอง ยกยองบมีหมองวาเลาลืม สมแมน เกิดศรัทธานําทาน พระโคดมผูยิ่งใหญ บารมี ระลึกได ระลึกได คราวนั้นเพิ่นผานมา ก้ําถิ่นอยู แดนภูกําพรา ธาตุพนมนั้นเดอทาน อุปฎฐากดอกพร่ําพรอม อีกนําทานเหลาพระสงฆ ฮอดเมื่อเพิ่นเสด็จคืนยั้งทางนครก้ําฝาย สวนพญานาคาไท นาคาไท สัจจะหมั่นอธิษฐาน บั่นบอนที่สงบอาศัยซน เนาในแดนจําศีลอยู บําเพ็ญเพียรแกกลาผลายู อยูคูยาม

๕ ในวัง มีน้ําไหลบมีสิ้น สุขฮมเย็นบมีหรา ถ้ําน้ําลอดยอดหวยยางเปนสถานถิ่นก้ํา นาคาเจาเพิ่นแสวง เพิ่นแสวง นาคาเจาเพิ่นแสวง บุญผลาสมภาร องคโพธิญาณเลิศลวนทั่วคณา พญามหาเศรษฐี มุนีนาคราช บารมีองอาจทั่วดานดินแดน เขตแควนอยูสุขฮมเย็น เภทภัยลําเข็ญหางหายฮุงเฮือง เรืองรองผองพิสุทธิ์งามไสว บารมีกวางไกลปกภัยฮมเย็น บําเพ็ญสราง จําศีลภาวนา ล้ําเลิศโสภาผองขานบถวย ดวยจิตใจแผวพลาน วังบาดาลก้ําถิ่นแดนใหญ หนทางหาสายทางสิไปเมืองนาค นาคีผูอุปฐากสองนางเนาอยู สิริโฉมงดงามผิวพรรณ ชื่อนางอุบลวรรณเครื่องเอทรงลาว เนาเคียงคูนางคันธมาส กิริยางามสะอาดเอทรงเครื่องขอม จอมนาคีผูคอยฮักษาปากถ้ําเมืองนาคาบาดาลคุมภัย เหลาผองขาสินบถวย งามยิ่งยวยอวยพวงสุมาลี ฤกษดิถี สวัสดีมงคล ศุภฤกษ ล้ํายลมวลคนศรัทธา ปรารถนาผลายูสง คุมภัยดํารงเงินทองไหลหลั่ง สมดังฤทัยใจหมาย ดลบันดาลพรชัยใสงามตามดิถี วาระนี้ ลูกหลานวันทา ตกแตงดีดางามยิ่งดั่งสมร ปวงขาวันทาประนบนอม องคเอกจอมนาคราบารมี ปกเกษีปกก้ําเกศา ผองมวลขาศรัทธาผูเปนใหญ ถิ่นสถานพิภพแดนไกล ยอยกใสเกิ่งก้ํากวมกะหมอม บายศรี มาลาพร่ําพรอม แตงนอบนอมถวยปูบุญโฮม เลิศล้ําวนเพลิศแพรวงามโฉม ปรารถนาพรชัย องคนาคาตระกูลเอราปะถะ กายโสภาเขียวงามตรึงใจ ธูปเทียนหอมอบอวลนวลใน ซื่นพระทัยใจงามยิ่งลวน ขาสิยอหมากพลูพันมวล บุญนําซวนค้ําซูบูชา ศรีๆสวัสดี วันทา ผืนภูษาสีงามนําถวย นบยั้งบังคีงอวยซวย ซื่นซมดวยเห็นแลวงามตา น้ําหอมแตงแตมดีดา นอมบูชาราคาคุมภัย ฮักษาผองขาทั้งหลาย อยูสุขกายโภยภัยอยาราวี วาบัดนี้ ศรีๆมงคลเลิศล้ํา ปวงขายอถวยนํา วันทานบนอมโอบออมอารี

๖ บารมี มากยิ่งทุกสิ่งทั้งหลาย ปกปองโภยภัยกุมกาย เขตกวางกวมก้ําค้ําเผิ่ง ใสเลิงๆคือน้ําชโลมฮมเย็น โภยภัยลําเค็ญหางหายกายลวนมวลขาสุขซื่น ตางยื่นมาลา ขอถวยสมมาบูชา นาคานาคใหญ ใหผูขาทั้งหลาย ซนเผิง บารมี กวมกั้งยังเถิง ยกยอทูลเทอญค้ําเผิ่งอุมซู สาธุยอ สาธุยอตั้งหมาย ตั้งหมายถวายยอยื่น เงินคําเปนแสนเปนหมื่น อุดมราบรื่นลูกหลานสมพร

๗ บทที่ ๓ วิธีดําเนินงาน ในการศึกษาคนควาโครงงานเรื่อง ลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช บทเพลงที่ สะทอนถึงความเชื่อ ความศรัทธา และพิธีกรรมของชาวอีสาน คณะผูจัดทําไดดําเนินตามขั้นตอน ตอไปนี้ ๓.๑ ขั้นรวบรวมขอมูล ๓.๒ ขั้นวิเคราะหขอมูล ๓.๓ ขั้นสรุป อภิปรายผล และเสนอแนะ ๓.๔ ตารางแสดงแผนการปฏิบัติงาน ๓.๑ ขั้นรวบรวมขอมูล ๓.๑.๑ รวบรวมและศึกษาขอมูลเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช ๓.๑.๒ รวบรวมและศึกษาเอกสารที่เกี่ยบกับเนื้อเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนี นาคราช ๓.๒ ขั้นวิเคราะหขอมูล ศึกษาและวิเคราะหเนื้องเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราชในดานตางๆ ดังนี้ ๓.๒.๑ วิเคราะหคุณคาดานวรรณศิลปจากเนื้อเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนี นาคราช ๓.๒.๒ วิเคราะหภาพสะทอนสังคมจากเนื้อเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช ๓.๓ ขั้นสรุป อภิปรายผล และเสนอแนะ ๓.๓.๑ สรุป อภิปรายผล และขอเสนอแนะ ๓.๔ ตารางแสดงแผนการปฏิบัติงาน ลําดับที่ รายการปฏิบัติ วัน/เดือน/ป สถานที่ หมายเหตุ ๑ ประชุมสมาชิกในกลุม ๑๕/๑๑/๖๖ โรงเรียนสตรีราชินูทิศ ๒ วางแผนการปฏิบัติงาน ๑๕/๑๑/๖๖ โรงเรียนสตรีราชินูทิศ ๓ รวบรวมและศึกษาขอมูล ๑๘/๑๑/๖๖ โรงเรียนสตรีราชินูทิศ ๔ ศึกษาและวิเคราะหขอมูล ๙/๑๒/๖๖ โรงเรียนสตรีราชินูทิศ ๕ สรุปและอภิปรายผล ๑๔/๑๒/๖๖ โรงเรียนสตรีราชินูทิศ ๖ นําเสนอโครงงาน ๑๕/๑๒/๖๖ โรงเรียนสตรีราชินูทิศ

๘ บทที่ ๔ ผลการวิเคราะหขอมูล การศึกษาโครงงานเรื่อง ลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราชบทเพลงที่สะทอนถึง ความเชื่อ ความศรัทธา และพิธีกรรมของชาวอีสาน จะวิเคราะหวรรณศิลปที่ปรากฏในบทเพลงลาย นาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช และภาพสะทอนสังคมทองถิ่นอีสานที่ปรากฏในบทเพลงลาย นาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช โดยศึกษาตามรายละเอียดดังนี้ ๔.๑ วรรณศิลปที่ปรากฏในลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช มีดังนี้ ๔.๑.๑.การเลนเสียง ๔.๑.๒ การใชโวหารภาพพจน ๔.๑.๓ การใชคําไวพจน ๔.๑.๔ การใชภาษาอีสาน ๔.๒ ภาพสะทอนสังคมทองถิ่นอีสานที่ปรากฏในบทเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนี นาคราช ๔.๒.๑ ภาพสะทอนสังคมดานความเชื่อ ๔.๒.๒ ภาพสะทอนสังคมดานศาสนา ๔.๒.๓ ภาพสะทอนสังคมดานประเพณีและพิธีกรรม ๔.๑ วรรณศิลปที่ปรากฏในลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช มีดังนี้ ๔.๑.๑ การเลนเสียง ตัวอยางที่ ๑ สิทธิพระพรประนมกรกวยเถิ่ง นบนิ้วยั้งเกิ่งกวมเกษเกศา จากตัวอยางขางตน เปนการแสดงถึงความสามารถของผูแตง ที่สามารถนําคําที่มีสัมผัส พยัญชนะมาอยูรวมกัน และยังคงความหมายไวได ทําใหเกิดความสวยงามในคําประพันธ คือ “กร กวย” และ “เกิ่งกวมเกษเกศา" ซึ่งเปนการเลนเสียงพยัญชนะ /ก/ หมายความวา ประนมมือถวาย และยกมือขึ้นตรงกลางหนาผาก ตัวอยางที่ ๒ ทุกขโศกสิ้นภัยฮอนพนผาน จากตัวอยางขางตน คือ “โศกสิ้น” เปนการเลนเสียงพยัญชนะ /ซ/ หมายความวา หมดความ ทุกข “พนผาน” เปนการเลนเสียงพยัญชนะ /พ/ หมายความวา ผานพนภัยอันตรายหรือสิ่งที่ไมพึง ปรารถนา ๔.๑.๒ การใชโวหารภาพพจน ตัวอยางที่ ๓ ตกแตงดีดางามยิ่งดั่งสมร จากตัวอยางขางตน ผูแตงใชโวหารภาพพจนแบบอุปมา โดยคําวา ดั่ง เปนการเปรียบสิ่งหนึ่ง เหมือนอีกสิ่งหนึ่งโดยเปรียบ สมร (นางงามซึ่งเปนที่รัก) เปนเหมือนกับการตกแตงของที่จะนําถวายให สวยงามเหมือนนางงาม

๙ ตัวอยางที่ ๔ เงินคําเปนแสนเปนหมื่น จากขอความขางตน ผูแตงใชโวหารภาพพจนแบบอติพจน ซึ่งเปนการกลาวมากเกินจริงเพื่อ สื่อใหเห็นถึงอิทธิฤทธิ์ของพญามหาเศรษฐีมุนีนาคาราช ๔.๑.๓ การใชคําไวพจน ตัวอยางที่ ๕ บัดนี้ สิยอนอม ธูปเทียนหอม พรอมมาลา จากตัวอยางขางตน มีการใชคําไวพจนคือ มาลา หมายถึง ดอกไม ตัวอยางที่ ๖ ถวยบูชา สักกานอม แตงดีดา พร่ําพรอม ยอนอมขึ้นเกศา จากตัวอยางขางตน มีการใชคําไวพจน คือ เกศา หมายถึง ผม,หัว ตัวอยางที่ ๗ สมดังฤทัยใจหมาย ดลบันดาลพรชัยใสงามตามดิถี จากขอความขางตน มีการใชคําไวพจน คือ ฤทัย หมายถึง ใจ,ความรูสึก ตัวอยางที่ ๘ ถิ่นสถานพิภพแดนไกล ยอยกใสเกิ่งก้ํากวมกะหมอม จากขอความขางตน มีการใชคําไวพจน คือ พิภพ หมายถึง แผนดิน,โลก,นาคพิภพ ๔.๑.๔ การใชภาษาอีสาน คําภาษาอีสานที่ปรากฏในบทเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช ๒๐ คํา ดังนี้ ลําดับที่ คําศัพท ความหมาย ๑ เกิ่ง เทา,เทาเทียม,เทียบเทา,เสมอ ๒ กวม คุมครอง,ปกปอง ๓ ถวย ถวาย ๔ ฮาย ชั่ว,ไมดี ๕ ฮอน รอน ๖ แตเหิง ตั้งแตเมื่อไร,ตั้งแตตอนไหน ๗ จั่งแมน ชาง ๘ เวา พูด ๙ ฮักษา รักษา ๑๐ ดอก เปนคําใชลงทายประโยค ๑๑ พุน นั้น,โนน

๑๐ ลําดับที่ คําศัพท ความหมาย ๑๒ แมน ใช ๑๓ ไผ ใคร ๑๔ หมอง บริเวณ ๑๕ คุยาม ทุกเมื่อ,ทุกเวลา ๑๖ ฮมเย็น รมเย็น ๑๗ ฮุงเฮือง รุงเรือง ๑๘ ยู ผลัก,ดัน ๑๙ คีง รางกาย ๒๐ เพิ่น เขา,ทาน,บุคคลอื่น ๔.๒ ภาพสะทอนสังคมทองถิ่นอีสานที่ปรากฏในบทเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนี นาคราช ๔.๒.๑ ภาพสะทอนสังคมดานความเชื่อ ตัวอยางที่ ๑๐ สิทธิพระพรประนมกรกวยเถิ่ง นบนิ้วยั้งเกิ่งกวมเกษเกศา บารมีลวนมวลฝูงขาสิไดวา ฤทธิเดชแกกลาภัยฮายผายหนี พญามหาเศรษฐีมุนี นาคราช ปกก้ําเบื้องบาทใตผืนบาดาล ทุกขโศกสิ้นภัยฮอนพนผาน สุขขีลวนสําราญ มานานล้ําแต เหิง จากตัวอยางขางตน เปนการสะทอนความเชื่อการไหวไวบนเหนือหัว เพื่อเคารพตอพญามหา เศรษฐีมุนีนาคราชผูที่มีอํานาจที่อยูเบื้องหลังของการนําโรคภัย สิ่งไมดี พนไปจากบานเมือง แมน้ํา การเปนอยูจึงมีแตความสุขความเจริญมาเปนเวลานาน ๔.๒.๒ ภาพสะทอนสังคมดานศาสนา ตัวอยางที่ ๑๑ บัดนี้ สิยอนอม ธูปเทียนหอม พรอมมาลา ถวยบูชาสักกานอม แตงดีดา พร่ําพรอม ยอนอมขึ้นเกศา จากขอความขางตน เปนประเพณีความเชื่อของศาสนาพุทธ กอนที่จะเริ่มบูชาหรือแสดง ความเคารพตอสิ่งศักดิ์สิทธิ์ตองมีธูปที่สื่อถึงการฟุงขจรแหงคุณคาและกิตติศัพทของความดี เทียนที่ เปนเหมือนดวงประทีปสองสวางทําใหคนมองเห็น คือ ทําใหเกิดปญญา และดอกไมที่แสดงใหเห็นวา คนทั้งหลายไมวาจะแตกตางกันอยางไรก็ตาม เมื่อเขามาสูพระธรรมวินัยแลว ก็มีระเบียบแบบแผนเปน อันหนึ่งอันเดียวกัน แลวก็มีความเรียบรอยสวยงามนาชื่นชมบูชา ๔.๒.๓ ภาพสะทอนสังคมดานประเพณีและพิธีกรรม ตัวอยางที่ ๑๒ บายศรี มาลาพร่ําพรอม แตงนอบนอมถวยปูบุญโฮม จากขอความขางตน บายศรีสูขวัญ จัดขึ้นเพื่อเปนการรับขวัญและเรียกขวัญของผูที่จากบาน ไปไกลดวยเวลาอันยาวนาน คนไทยเชื่อวาพิธีสูขวัญเปนพิธีหนึ่งที่ชวยสงเสริมเพิ่มพลังใจใหเขมแข็ง บายศรีเปนสิ่งที่มีคุณคาของคนไทยตั้งแตโบราณจนถึงปจจุบัน

๑๑ บทที่ ๕ สรุป อภิปรายผล และขอเสนอแนะ การศึกษาโครงงาน เรื่อง ลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช เพลงที่สะทอนดาน ความเชื่อในวัฒนธรรมประเพณีการบูชาสิ่งศักดิ์ จากเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช โดยจะขอสรุปผลการดําเนินงานไว ดังนี้ ๕.๑ สรุปผล โครงงานเรื่องเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช วรรณกรรมเพลงที่สะทอนถึง วัฒนธรรมประเพณีการบูชาสิ่งศักดิ์ มีวัตถุประสงคดังนี้ ๑) ศึกษาความงดงามและคุณคาดานวรรณศิลปที่ปรากฏในเนื้อเพลง ๒) เพื่อศึกษาวัฒนธรรมความเชื่อที่อยูในเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช โดยศึกษาจากวรรณศิลปที่ปรากฏในบทเพลง ซึ่งแบงยอยตามลักษณะของ คุณคาดานวรรณศิลป ไดแก การเลนเสียง การใชโวหารภาพพจน การใชคําไวพจน การใชภาษาอีสาน และแสดงใหเห็นถึง ภาพสะทอนสังคมทองถิ่นอีสาน ไดแก ดานความเชื่อ ดานศาสนา ดานพิธีกรรม ๕.๒ อภิปรายผล การศึกษาเกี่ยวกับวรรณกรรมเพลงที่สะทอนดานความเชื่อในวัฒนธรรมประเพณีการบูชาสิ่ง ศักดิ์ โดยปรากฏคุณคาดานวรรณศิลปดานตาง ๆ ไดแก การเลนเสียง การใชโวหารภาพพจน การใช คําไวพจน การใชภาษาอีสาน เพื่อใหบทเพลงมีความไพเราะและสอดคลองกับวัฒธรรมทางดานภาษา นอกจากนี้เพื่อใหบทเพลงมีความนาสนใจและยังสะทอนใหเห็นถึงสังคมทองถิ่นอีสานที่ศรัทธาตอ พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช และยังสะทอนใหเห็นถึงวัฒนธรรมและประเพณีการบูชาซึ่งนําไป สูการประพันธบทเพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช ซึ่งเปนบทเพลงที่สะทอนความเชื่อ ความศรัทธาของผูคนที่มีตอพญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช ๕.๓ ขอเสนอเเนะ ๑) สามารถนํามาเปนแนวทางในการศึกษาเกี่ยวกับประวัติความเปนมาของบทเพลงลายนา คะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช ๒) สามารถนําความรูจากการวิเคราะหคุณคาดานวรรณศิลปไปวิเคราะหวรรณกรรมเพลงที่ เกี่ยวของกับการบูชาสิ่งศักดิ์เพลงอื่น ๆ ได ๓) นําความรูเรื่องวัฒธรรมที่ไดจากการศึกษามาประยุกตใชในชีวิตประจําวัน

๑๒ บรรณานุกรม เตย ยุทธนา. (๑ ตุลาคม ๒๕๖๕). เพลงลายนาคะบูชา พญามหาเศรษฐีมุนีนาคราช. https://youtu.be/-FxoRglR34k?si=GZPsSx4E1R8S1Sqk วัดอุทยานธรรมหนองบัวแดง. (๒ ตุลาคม ๒๕๖๓). ตํานานถ้ํานาคา. https://m.facebook.com/media/set/?set=a.3147228392066556&type=3&comm ent_id=3147502515372477 Sanook. (๖ สิงหาคม ๒๕๖๒). ตํานานความเชื่อเกี่ยวกับพญานาค. https://www.sanook.com/horoscope/17105/

ภาคผนวก ภาคผนวก ก ภาพการดําเนินการ ภาคผนวก ข ประวัติผูจัดทํา

ภาคผนวก ก ภาพการดําเนินการ

ภาพที่ ๑ : สมาชิกกลุมรวมกันทําโครงงาน ภาพที่ ๒ : สมาชิกกลุมรวมกันทําโครงงาน ภาพที่ ๓ : สมาชิกกลุมรวมกันทําโครงงาน ภาพที่ ๔ : ขอคําแนะนําจากคุณครู

ภาคผนวก ข ประวัติผูจัดทํา

ชื่อ-นามสกุล : คณัสนันทรอดชมภู ชื่อเลน : มินมิน วัน/เดือน/ป: ๒๘/๐๑/๒๕๕๑ ที่อยูปจจุบัน : บานเลขที่ ๖๕ หมู ๘ อําเภอเพ็ญ ตําบลเพ็ญ จังหวัดอุดรธานี๔๑๑๕๐ งานอดิเรก : ดูหนัง ฟงเพลง ชื่อ-นามสกุล : แพรวา จันทรศรีเสาร ชื่อเลน : แพรวา วัน/เดือน/ป: ๗/๑/๒๕๕๑ ที่อยูปจจุบัน : บานเลขที่๗๕ หมู๘ ตําบลโนนสูง อําเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี๔๑๓๓๐ งานอดิเรก : รองเพลง ดูหนัง

ชื่อ-นามสกุล : นางสาวชนิดาภา วารีอากาศ ชื่อเลน : ผักบุง วัน/เดือน/ป: ๒๑/๑๒/๒๕๕๐ ที่อยูปจจุบัน : ๔๕๕/๒๘ หมู๓ ซอยพฤกษชาติ ถนนนิตโย ตําบลหมากเเขง อําเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี ๔๑๐๐๐ งานอดิเรก : ดูหนัง ฟงเพลง เลนเกม รองเพลง ชื่อ-นามสกุล : นางสาวชลธิชา ใหญแสนอาย ชื่อเลน : โดนัท วัน/เดือน/ป: ๑๓/๑๒/๒๕๕๐ ที่อยูปจจุบัน : บานเลขที่๓๐ หมู๑๑ ตําบลนากวาง อําเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี๔๑๐๐๐ งานอดิเรก : ฟงเพลง เลนเกม

ชื่อ-สกุล: เมทินีสีดาชมภู ชื่อเลน: เมย วัน/เดือน/ปเกิด: ๓/๘/๒๕๕๐ ที่อยูปจจุบัน: บานเลขที่๒ หมู๘ อําเภอเมือง จังหวัดหนองบัวลําภูตําบลโนนทัน บานหนองบัวเหนือ ๓๙๐๐๐ งานอดิเรก: อานหนังสือ ชื่อ-สกุล: รวงขาว เบ็ญจกุล ชื่อเลน: ขาว วัน/เดือน/ปเกิด: ๒/๒/๒๕๕๐ ที่อยูปจจุบัน: บานเลขที่ ๒๗๔ หมู ๑๐ ตําบลสรางกอ อําเภอกุดจับ จังหวัดอุดรธานี๔๑๒๕๐ งานอดิเรก: ดูหนัง ฟงเพลง

ชื่อ-นามสกุล : โยษิตา สุริวงศ ชื่อเลน : ออยโย วัน/เดือน/ป: ๒๑/๑๑/๒๕๕๐ ที่อยูปจจุบัน : บานเลขที่ ๒๙หมู ๓ อําเภอโนนสัง ตําบลกุดดูจังหวัดอุดรธานี๔๑๑๕๐ งานอดิเรก : ดูหนัง กินขาว