หลักเกณฑ์และแนวปฏิบัติการจัดการอาชีวศึกษา ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพและระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง เล่ม 1 การจัดการอาชีวศึกษา

1 การจัดการอาชวี ศึกษา 1

2 1 การจัดการอาชวี ศึกษา

หลักเกณฑแ์ ละแนวปฏบิ ตั ิการจัดการอาชีวศึกษา

ระดับประกาศนียบตั รวชิ าชพี
และระดบั ประกาศนยี บัตรวชิ าชีพช้นั สูง

1

การจัดการอาชีวศกึ ษา

สำนกั งานคณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษา
กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา 3

หลกั เกณฑแ์ ละแนวปฏบิ ตั กิ ารจดั การอาชวี ศกึ ษา
ระดับประกาศนยี บัตรวชิ าชีพ และระดับประกาศนยี บตั รวชิ าชีพชน้ั สงู
เรอื่ งท่ี 1 การจัดการอาชวี ศึกษา

พมิ พ์ครง้ั ที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2562

ลขิ สทิ ธ์ิ สำนักมาตรฐานการอาชีวศึกษาและวิชาชพี
สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศกึ ษา กระทรวงศึกษาธิการ

คณะทป่ี รกึ ษา : ดร. ประชาคม จันทรชิต รองเลขาธิการคณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษา
นางสาววลั ลภา อยทู่ อง ผู้ชำนาญการด้านการจัดการเรียนการสอน
อาชีวศึกษาและกระบวนการเรียนรู้
เรอื อากาศโทสมพร ปานดำ ผู้อำนวยการสำนกั มาตรฐานการอาชีวศึกษา
และวชิ าชพี
ดร. ผ่องพรรณ จรสั จนิ ดารัตน์ หวั หนา้ หน่วยศึกษานิเทศก์

คณะทำงาน : นางสาววลั ลภา อยทู่ อง ผู้ชำนาญการด้านการจดั การเรียนการสอน
อาชีวศึกษาและกระบวนการเรยี นรู้
นายนติ ิ นาชิต ผ้อู ำนวยการวิทยาลัยอาชีวศึกษาสงิ หบ์ รุ ี
นางสาวชน่ื จติ ร์ อกตน๋ั สำนกั มาตรฐานการอาชีวศึกษาและวิชาชพี

บรรณาธิการและรปู เลม่ : อยูท่ อง ผูช้ ำนาญการด้านการจดั การเรยี นการสอน
นางสาววลั ลภา อาชีวศกึ ษาและกระบวนการเรียนรู้

นางสาวพรรษชล ทองคยุ่ สำนกั มาตรฐานการอาชีวศึกษาและวชิ าชพี
นางสาวอารี โอสถจันทร์ สำนักมาตรฐานการอาชีวศกึ ษาและวชิ าชีพ
นายณัฐพงศ์ แดงหลา้ สำนักมาตรฐานการอาชวี ศกึ ษาและวิชาชีพ
นายพศิ าล บญุ มาวาสนาสง่ สำนักมาตรฐานการอาชวี ศกึ ษาและวชิ าชพี
นายธนสาร รุจิรา หนว่ ยศกึ ษานเิ ทศก์

พิมพ์ที่ วทิ ยาลยั เทคนคิ มนี บุรี เลขท่ี 57 ถนนสหี บุรานุกิจ แขวงมีนบรุ ี เขตมีนบุรี
กรงุ เทพมหานคร 10510

4 1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา

คำนำ

หลกั เกณฑแ์ ละแนวปฏบิ ตั เิ กย่ี วกบั การจัดการอาชวี ศกึ ษาระดบั ประกาศนียบัตรวชิ าชพี และระดับประกาศนียบตั รวชิ าชพี ชนั้ สงู

ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง กรอบคุณวุฒิอาชีวศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2562 ประกาศ
คณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง เกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ
พ.ศ. 2562 เกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง พ.ศ. 2562 และ
เกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาระดับปริญญาตรีสายเทคโนโลยีหรือสายปฏิบัติการ พ.ศ. 2562 ได้
กำหนดเป้าหมายการจัดการอาชีวศึกษาเพื่อให้ผู้สำเร็จการศึกษาทุกระดับคุณวุฒิ ประเภทวิชาและ
สาขาวิชา มีคุณภาพอย่างน้อย 4 ด้าน คือ ด้านคุณธรรม จริยธรรม และคุณลักษณะที่พึงประสงค์ ด้าน
ความรู้ ด้านทักษะและดา้ นความสามารถในการประยุกต์ใชแ้ ละความรบั ผดิ ชอบ พร้อมทงั้ กำหนดให้การ
พฒั นาหลกั สตู รหรอื ปรบั ปรุงหลักสตู ร ฐานสมรรถนะ การพฒั นาการจดั การเรียนการสอนและการพฒั นา
คุณภาพการจัดการอาชีวศึกษาในแต่ละระดับคุณวุฒิ ต้องเป็นไปตามกรอบคุณวุฒิแห่งชาติ มาตรฐาน
อาชพี หรอื ตามความตอ้ งการของสถานประกอบการและตลาดแรงงาน ท้ังนี้ เพื่อประโยชน์ตอ่ การรบั รอง
หลกั สูตรและคณุ วฒุ กิ ารศกึ ษาของผู้สำเร็จการศึกษา

ดังนั้น เพื่อให้การพัฒนาหลักสูตร การจัดการเรียนการสอนและการจัดการอาชีวศึกษา
ทุกระดับคุณวุฒิอาชีวศึกษาเป็นไปอย่างมีคุณภาพตามมาตรฐานที่สาขาวิชาและสาขางานกำหนด
สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา โดยสำนักมาตรฐานการอาชีวศึกษาและวิชาชีพ ร่วมกับหน่วย
ศกึ ษานเิ ทศก์ จงึ ได้จดั ทำหลักเกณฑ์และแนวปฏบิ ตั ิเกย่ี วกบั การจดั การอาชีวศึกษาระดบั ประกาศนียบัตร
วิชาชีพ และระดับประกาศนียบัตรวิชาชพี ช้ันสงู ในลักษณะของชุดเอกสารและเอกสารออนไลน์ จำนวน
10 เรื่อง ประกอบด้วย การจัดการอาชีวศึกษา การพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะ การพัฒนาหลักสูตร
เพิ่มเติมและการขออนุมัติเปิดสอน การนำหลกั สูตรไปใช้ การฝึกประสบการณ์สมรรถนะวชิ าชีพและการ
จัดโครงงานพัฒนาสมรรถนะวิชาชีพ การจัดกิจกรรมเสริมหลักสูตร การวัดและประเมินผลอาชีวศึกษา
การจัดการอาชีวศึกษาระบบทวิภาคี การเทียบโอนผลการเรียนรู้ และการประกันคุณภาพของหลักสูตร
และการจัดการเรียนการสอน เพื่อให้สถานศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปใช้หรือปรับใช้ในการ
พฒั นาการจดั อาชีวศึกษาเพอ่ื ให้ผสู้ ำเรจ็ การศกึ ษามคี ณุ ภาพตามมาตรฐานท่กี ำหนด

สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษาขอขอบคุณผู้ทรงคุณวุฒิ ศึกษานิเทศก์ ผู้บริหาร ครู
นักวชิ าการศกึ ษาและผู้มีสว่ นเก่ยี วข้องในการจัดทำเอกสารฉบับนี้ มา ณ โอกาสนี้

สำนักงานคณะการการการอาชวี ศึกษา
กรกฎาคม 2562

1 การจัดการอาชวี ศึกษา 5

สำรบญั หน้า
ก
หลักเกณฑแ์ ละแนวปฏบิ ัตเิ กย่ี วกบั การจัดการอาชวี ศกึ ษาระดบั ประกาศนียบัตรวชิ าชพี และระดบั ประกาศนียบตั รวชิ าชพี ชนั้ สงู 1
3
• คำช้ีแจงการนำไปใช้ 3
• แนวคิดการจัดการอาชีวศึกษา 6
• แผน นโยบาย ยทุ ศาสตร์เกย่ี วกับการผลติ และพัฒนากำลงั คนด้านอาชวี ศกึ ษา 9
13
- แผนพฒั นาเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ 15
- แผนการศึกษาแห่งชาติ
- กรอบคุณวุฒแิ หง่ ชาติ 19
- มาตรฐานการศกึ ษาของชาติ 21
- นโยบาย ยุทธศาสตรก์ ารผลิตและพฒั นากำลังคนอาชีวศกึ ษา ในระยะ 15 ปี 29
30
(พ.ศ. 2555 – 2569) 30
• กรอบคณุ วฒุ อิ าชวี ศึกษาแหง่ ชาติ 31
• เกณฑ์มาตรฐานคุณวฒุ อิ าชวี ศึกษา 32
• การพฒั นาคณุ ภาพการจดั การอาชวี ศกึ ษา 33
35
- เป้าหมายของการจดั การอาชวี ศกึ ษา 36
- รูปแบบการจัดการอาชวี ศกึ ษา 43
- แนวทางการจัดการศกึ ษาอาชวี ศึกษา 45
- หลักสตู รอาชวี ศึกษา
- การพฒั นาคุณภาพการจัดการศกึ ษาและการจดั การเรียนการสอน
• นยิ ามศัพท์
• ข้อมลู และเอกสารทเี่ กีย่ วข้องกับการจัดการอาชวี ศึกษา
• บรรณานุกรม
• คำสั่งสำนกั งานคณะกรรมการการอาชีวศกึ ษา ที่ 430/2562
ลงวันท่ี 14 มีนาคม พ.ศ. 2562

6 1 การจัดการอาชวี ศึกษกา

คำชแี้ จงกำรนำไปใช้

หลกั เกณฑแ์ ละแนวปฏบิ ตั เิ กยี่ วกับการจดั การอาชวี ศกึ ษาระดบั ประกาศนียบัตรวชิ าชพี และระดบั ประกาศนียบตั รวชิ าชพี ชนั้ สงู

หลักเกณฑ์และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับการจดั การอาชีวศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ และ
ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง นี้ได้เรียบเรียงขึ้นโดยยึดประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง กรอบ
คุณวุฒิอาชีวศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2562 ประกาศคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง เกณฑ์มาตรฐาน
คุณวฒุ ิอาชวี ศึกษาระดบั ประกาศนียบตั รวชิ าชพี พ.ศ. 2562 และประกาศคณะกรรมการการอาชีวศึกษา
เรอื่ ง เกณฑ์มาตรฐานคณุ วุฒอิ าชีวศกึ ษาระดับประกาศนียบตั รวชิ าชพี ชัน้ สูง พ.ศ. 2562 ซึ่งสอดคล้องกับ
แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนการศึกษาแห่งชาติ กรอบคุณวุฒิแห่งชาติ และมาตรฐาน
การศึกษาของชาติ นอกจากนี้ ยังได้พิจารณานำขอ้ มูลท่ีเกีย่ วข้องกับการจัดการอาชีวศึกษาท้ังสองระดับ
ได้แก่ ระเบียบ ประกาศ หลักเกณฑ์ แนวปฏิบัติ ฯลฯ มาเรียบเรียงนำเสนอ เพื่อเผยแพร่แก่สถานศกึ ษา
และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนผู้สนใจได้ศึกษาและนำไปใช้เป็นแนวทางในการดำเนินการจัดการ
อาชีวศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีคุณภาพตามมาตรฐาน โดยชุดเอกสารและเอกสารออนไลน์น้ี
ประกอบด้วย 10 เรอ่ื ง ดังนี้

เรื่องที่ 1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา
เรือ่ งที่ 2 การพัฒนาหลกั สตู รฐานสมรรถนะ
เรือ่ งท่ี 3 การพัฒนาหลกั สูตรเพ่มิ เตมิ และการขออนมุ ตั เิ ปดิ สอน
เรอ่ื งท่ี 4 การนำหลักสตู รไปใช้
เร่ืองท่ี 5 การฝกึ ประสบการณ์สมรรถนะวชิ าชีพและการจดั โครงงานพัฒนาสมรรถนะวิชาชีพ
เรื่องที่ 6 การจดั กจิ กรรมเสรมิ หลกั สตู ร
เรอ่ื งที่ 7 การวดั และประเมินผลอาชีวศกึ ษา
เรือ่ งที่ 8 การจัดการอาชวี ศึกษาระบบทวภิ าคี
เรื่องท่ี 9 การเทียบโอนผลการเรียนรู้
เรื่องท่ี 10 การประกนั คณุ ภาพของหลักสูตรและการจดั การเรียนการสอน

เอกสารแตล่ ะเร่ืองจะประกอบดว้ ยแนวคดิ นยิ ามศพั ท์ รายละเอยี ดของเนื้อหาสาระและหรือ
แนวปฏิบัติซึ่งสอดคล้องกับกรอบคุณวุฒิอาชีวศึกษาแห่งชาติ บรรณานุกรมและภาคผนวก ซึ่งแนะนำ
แบบฟอร์ม ตัวอย่าง และแหล่งข้อมูลที่สามารถศึกษารายละเอียดเพิ่มเติม ทั้งนี้ สถานศึกษา หน่วยงาน
หรือผู้สนใจสามารถศึกษาข้อมูลหรือเนื้อหาสาระทุกเรื่องตามที่ได้จัดเรียงลำดับเรื่องที่ควรรู้ก่อน -หลัง
หรอื จะเลือกศกึ ษาเฉพาะเร่ืองท่สี นใจก็ได้

1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา 1

กำรจดั กำรอำชวี ศกึ ษำ

หลักเกณฑแ์ ละแนวปฏบิ ตั เิ กย่ี วกบั การจัดการอาชวี ศกึ ษาระดบั ประกาศนียบตั รวชิ าชพี และระดบั ประกาศนียบัตรวชิ าชพี ชนั้ สงู

ปัจจุบันการพัฒนาทางด้านเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมของประเทศได้รับการส่งเสริมและ
มีอัตราการขยายตัวเพิ่มขึ้นเป็นอย่างมาก และเนื่องจากการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในอนาคตมีส่วน
เก่ียวข้องกับการพัฒนาทางด้านเทคโนโลยีด้วย จึงส่งผลให้แรงงานในระบบเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม
ต้องมีความรู้ความสามารถทั้งด้านวิชาชีพและเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องตามที่ระบบเศรษฐกิจและ
อุตสาหกรรมนั้น ๆ ต้องการ ดังนั้นการผลิตและพัฒนากำลังคนด้านอาชีวศึกษาทั้งด้านปริมาณและ
คุณภาพจึงต้องสอดคล้องกับอัตราการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ ส่งผลให้ต้องมีความ
ร่วมมือกับสถานประกอบการในการพัฒนาหลักสูตร การจัดการศึกษาและการวัดประเมินผล เพื่อให้
ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพตามมาตรฐานอาชีพและหรือมาตรฐานสากล มีทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21
ทักษะการคิดวิเคราะห์และแก้ปัญหา ทักษะทางภาษาและการสื่อสาร ทักษะด้านเทคโนโลยี
สารสนเทศ และทักษะการทำงานร่วมกับผู้อื่น ซึ่งเป็นทักษะที่เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน
สามารถสนองตอบความต้องการกำลังคน ตลอดจนความต้องการของผู้เรียนเองที่จะนำไปใช้ในการ
ประกอบอาชีพได้ตรงตามสาขาที่เรียน รวมทั้งเปิดโอกาสให้ศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้นได้เพื่อ
ความก้าวหน้าตามเส้นทางอาชีพ

แนวคดิ การจดั การอาชวี ศกึ ษา

การจัดการอาชีวศึกษาเปนการจัดการศึกษาในดานวิชาชีพ เพื่อผลิตและพัฒนากําลังคน
ในระดับฝมือ (ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ หรือ ปวช.) ระดับเทคนิค (ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ
ช้นั สูง หรือ ปวส.) และระดับเทคโนโลยี (ระดับปริญญาตรสี ายเทคโนโลยีหรือสายปฏบิ ตั ิการ หรือ ทล.บ.)
ซึ่งเป็นการจัดการศึกษาระยะยาว และการฝึกอบรมวิชาชีพซึ่งเป็นการจัดการศึกษาระยะสั้น โดยมี
วัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้เรียนและผู้สำเร็จการศึกษามีคุณภาพสอดคล้องกับความต้องการของสถาน-
ประกอบการ ชุมชน ตลาดแรงงานและการประกอบอาชีพอิสระ โดยในการจัดการศึกษาเพื่อผลิตและ
พัฒนากำลังคนอาชีวศึกษานั้นจะต้องสอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนการ
ศึกษาแห่งชาติ กรอบคุณวุฒิแห่งชาติ มาตรฐานการศึกษาของชาติและมาตรฐานอาชีพ ที่ได้กำหนดให้
ผู้เรียนและผู้สำเร็จการศึกษาต้องมีทักษะ ความรู้และความสามารถที่เข้มแข็ง และมีส่วนร่วมในการ
พัฒนาประเทศ มีการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยี รวมถึงมีระบบบริหารจัดการที่มีความ

2 1 การจัดการอาชวี ศึกษา

คลอ่ งตัว ท่ีทำให้ทกุ คนสามารถเขา้ ถงึ การศกึ ษาอาชีวศกึ ษาได้อย่างกว้างขวาง การจัดการอาชวี ศึกษาจึง
ต้องให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของสถานประกอบการในการพัฒนาหลักสูตรและการจัดการเรียน
การสอนทีเ่ น้นการเรียนรสู้ ู่การปฏิบัติ

ในการจัดการศึกษาอาชีวศึกษาให้บรรลุวัตถุประสงค์ตามจุดมุ่งหมายดังกล่าว หลักสูตรและ
การบริหารจัดการศึกษาตามหลักสูตรถือเป็นเครื่องมือสำคัญในการผลิตและพัฒนากำลังคน โดยต้อง
ดำเนินการใหส้ อดคลอ้ งกับกรอบคุณวฒุ ิแหง่ ชาติ กรอบคุณวุฒอิ าชีวศึกษาแห่งชาติ มาตรฐานการศกึ ษา
ของชาติ เกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาแต่ละระดับ รวมทั้งมาตรฐานอาชีพตามระดับคุณวุฒิ
เพื่อให้ผู้สำเร็จการศึกษาทุกระดับคุณวุฒิมีคุณภาพทั้งด้านคุณธรรม จริยธรรมและคุณลักษณะที่พึง
ประสงค์ ด้านความรู้ ด้านทักษะ และด้านความสามารถในการประยุกต์ใช้และความรับผิดชอบ เป็นไป
ตามมาตรฐานการศึกษาวิชาชีพของประเภทวิชา สาขาวิชาและสาขางานที่ศึกษา ซึ่งสถานศึกษาต้องจัด
ให้มีการประกันคุณภาพของหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอน เพื่อให้สังคมมีความเชื่อมั่นต่อ
คุณภาพผสู้ ำเรจ็ การศกึ ษาอาชีวศกึ ษาด้วย

แผนพัฒนาเศรษฐกจิ แผนการศึกษา มาตรฐานอาชพี
และสังคมแห่งชาติ แห่งชาติ ตามระดับคณุ วฒุ ิวชิ าชพี

พระราชบญั ญตั ิ กรอบคุณวุฒิ นโยบาย ยุทธศาสตร์
อาชวี ศกึ ษา อาชวี ศึกษาแห่งชาติ ความต้องการกำลังคน

เกณฑม์ าตรฐาน
คณุ วุฒอิ าชีวศกึ ษาแต่ละระดบั

มาตรฐานการศกึ ษา หลักสตู ร ... ประเภทวชิ า - ทกั ษะศตวรรษที่ 21
ของชาติ สาขาวชิ า สาขางาน - ไทยแลนด์ 4.0

การจัดการเรียนการสอน
และวัดประเมินผลเนน้ สมรรถนะ

ผสู้ ำเรจ็ การศกึ ษามีคณุ ภาพ
ตรงตามความต้องการของงานอาชีพ

ภาพที่ 1 แสดงความเช่อื มโยงของแผน นโยบาย ยุทธศาสตร์และมาตรฐานทเี่ กี่ยวข้อง
กับการผลติ และพัฒนากำลังคนดา้ นอาชวี ศึกษา

1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา 3

แผน นโยบาย ยุทธศาสตร์เกีย่ วกบั การผลิตและพัฒนากำลงั คนดา้ นอาชวี ศึกษา

• แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ

ยุทธศาสตร์ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 มีทั้งหมด 10 ยุทธศาสตร์
โดยมี 6 ยุทธศาสตร์ตามกรอบยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี และอีก 4 ยุทธศาสตร์ที่เป็นปัจจัยสนับสนุนการ
ผลติ และพัฒนากำลงั คนด้านอาชีวศกึ ษา

6-6-4 ยทุ ธศาสตรช์ าติ 20 ปี สู่ยุทธศาสตรข์ องแผนพฒั นาฯ ฉบบั ท่ี 12

ยทุ ธศำสตรช์ ำติ 20 ปี

การปรับสมดุลยแ์ ละพัฒนา ความ สรา้ งการเติบโตบนคณุ ภาพชีวติ สรา้ งความสามารถ สร้างโอกาสความเสมอภาค พัฒนาและเสริมสร้าง

ระบบการบริหารจัดการภาครัฐ มัน่ คง ทเ่ี ปน็ มิตรกบั ส่ิงแวดลอ้ ม ในการแขง่ ขัน และเท่าเทยี มกันทางสังคม ศกั ยภาพคน

การเพิ่มประสทิ ธิภาพ ความ การเตบิ โตทเี่ ป็นมติ ร การสร้างความเข้มแขง็ การสรา้ งความเป็นธรรม การเสรมิ สรา้ งและ
และธรรมาภิบาล ม่นั คง กับสิง่ แวดล้อมเพอ่ื การพัฒนา ทางเศรษฐกจิ และ ลดความเหล่ือมลำ้ พฒั นาศักยภาพ

ในภาครัฐ อยา่ งยั่งยนื แข่งขันได้อย่างย่ังยืน ในสงั คม ทนุ มนษุ ย์

การต่างประเทศ ประเทศ การพัฒนาภมู ิภาค เมอื ง วทิ ยาศาสตร์ เทคโนโลยี การพฒั นาโครงสร้างพนื้ ฐาน
เพอื่ นบา้ น และภูมิภาค และพน้ื ที่พิเศษ วิจยั และนวัตกรรม และระบบโลจสิ ตกิ ส์

แผนพฒั นำฯ ฉบบั ที่ 12

ภาพที่ 2 แสดงสาระสำคญั ของยทุ ธศาสตรช์ าตแิ ละแผนพัฒนาเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ

1. การเสริมสรา้ งและพัฒนาศกั ยภาพทนุ มนุษย์

ทุนมนุษย์ของประเทศไทยยังมีปัญหาในด้านคุณภาพคนในแต่ละช่วงวัย โดยผลลัพธ์ทาง
การศึกษาของเด็กวัยเรียนค่อนข้างต่ำ การพัฒนาความรู้และทักษะของแรงงานไม่ตรงกับตลาดงาน
ในขณะที่คนไทยจำนวนไมน่ ้อยยังไม่สามารถคัดกรองและเลือกรบั วัฒนธรรมได้อย่างเหมาะสม ซึ่งส่งผล
ต่อวิกฤตค่านิยม ทัศนคติ และพฤติกรรมในการดำเนินชีวิต การพัฒนาในระยะต่อไปจึงต้องให้ ความ
สำคัญกับการวางรากฐานการพัฒนาคนให้มีความสมบูรณ์ เพื่อให้คนไทยมีทัศนคติและพฤติกรรมตาม
บรรทัดฐานที่ดีของสังคม ได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพสูงตามมาตรฐานสากล และสามารถเรียนรู้ด้วย
ตนเองอย่างต่อเนื่อง มีสุขภาวะที่ดีขึ้น คนทุกช่วงวัยมีทักษะ ความรู้และความสามารถเพิ่มขึ้น รวมท้ัง
สถาบนั ทางสงั คมมีความเขม้ แข็งและมีสว่ นรว่ มในการพฒั นาประเทศเพม่ิ ขนึ้

4 1 การจดั การอาชวี ศึกษา

2. ยทุ ธศาสตรก์ ารสร้างความเปน็ ธรรมและลดความเหลื่อมล้ำในสงั คม

การพัฒนาในช่วงที่ผ่านมาทำให้สังคมไทยก้าวหน้าไปหลายด้าน แต่การแก้ปัญหาความ
เหลื่อมล้ำและสร้างความเป็นธรรมในสังคมไทยมีความคืบหน้าช้า ทั้งเรื่องความแตกต่างของรายได้
ระหว่างกลุ่มประชากร ความแตกต่างของคุณภาพการบริการภาครัฐ รวมทั้งข้อจำกัดในการเข้าถึง
กระบวนการยุติธรรมและเทคโนโลยีของกลุ่มผู้ด้อยโอกาสและกลุ่มที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล ดังนั้น
การพัฒนาในระยะตอ่ ไป จึงจำเป็นต้องมุ่งลดปัญหาความเหลื่อมล้ำด้านรายได้ของกลุ่มคนที่มีฐานะทาง
เศรษฐกิจสังคมที่แตกต่างกัน แก้ไขปัญหาความยากจน เพิ่มโอกาสการเข้าถึงบริการพื้นฐานทางสังคม
ของภาครัฐ รวมทงั้ เพ่ิมศักยภาพชุมชนและเศรษฐกิจฐานรากใหม้ คี วามเข้มแขง็ เพ่อื ใหช้ ุมชนพงึ่ พาตนเอง
และได้รับสว่ นแบ่งผลประโยชนท์ างเศรษฐกิจมากขนึ้

3. ยทุ ธศาสตร์การสรา้ งความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจและแข่งขันไดอ้ ยา่ งยั่งยืน

เศรษฐกิจไทยขยายตัวต่ำกว่าศักยภาพอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี ทั้งจากผลกระทบ
ของเศรษฐกิจโลกซบเซาและข้อจำกัดภายในประเทศเองที่เป็นอุปสรรคต่อการเพิ่มผลิตภาพและ
ขดี ความสามารถในการแข่งขนั รวมทัง้ ฐานเศรษฐกิจภายในประเทศขยายตวั ช้า

4. ยุทธศาสตรก์ ารเติบโตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเพ่ือการพฒั นาทีย่ ั่งยนื

ปัจจุบันสภาพทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกำลังเป็นจุดอ่อนสำคัญต่อการรักษา
ฐานการผลติ และการใหบ้ ริการ รวมทั้งการดำรงชีวติ ของคนไทย ซึง่ ปญั หาดังกล่าวเกดิ จากการลดลงของ
พน้ื ทีป่ ่าไม้ ทรพั ยากรดินเส่ือมโทรม ความหลากหลายทางชีวภาพถกู คุกคาม ความเส่ียงในการขาดแคลน
ทรัพยากรน้ำในอนาคต ปัญหาสิ่งแวดล้อมเพิ่มสูงขึ้นตามการขยายตัวของเศรษฐกิจและชุมชนเมือง
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและภัยพิบัติทางธรรมชาติ มีความผันผวนและรุนแรงมากขึ้น
และข้อตกลงระหว่างประเทศเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทวีความเข้มข้น ซึ่งจะส่งผลต่อ
แนวทางการพฒั นาประเทศในอนาคต

5. ยุทธศาสตร์การเสริมสร้างความมั่นคงแห่งชาติเพื่อการพัฒนาประเทศสู่ความ
มัง่ ค่งั และยง่ั ยนื

กระแสโลกาภวิ ตั นแ์ ละความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีในปจั จุบันมีแนวโนม้ ส่งผลกระทบต่อ
ความม่นั คงและเสถยี รภาพของประเทศไทยในหลายมิติ ท้งั ภัยคกุ คามภายนอก ในเรือ่ งการขยายอิทธิพล
และการเพิ่มบทบาทของประเทศมหาอำนาจในภูมิภาคต่าง ๆ ของโลก อาชญากรรมข้ามชาติและการ
กอ่ การรา้ ยและภยั คกุ คามภายในประเทศ ไดแ้ ก่ ความเหน็ ต่างทางความคดิ และอดุ มการณ์ของคนในชาติ
การสร้างสถานการณ์ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ และการคุกคามทางเศรษฐกจิ โดยอาชญากรรมคอมพวิ เตอร์

1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา 5

6. ยุทธศาสตร์การบริหารจัดการในภาครัฐ การป้องกันการทุจริตประพฤติมิชอบ
และธรรมาภิบาลในสังคมไทย

ระบบการบริหารจัดการในภาครัฐที่ขาดประสิทธิภาพเป็นอุปสรรคที่สำคัญต่อการพัฒนา
ประเทศมาอย่างต่อเนอื่ ง ทงั้ การใหบ้ รกิ ารประชาชนยังไม่ไดม้ าตรฐานสากล การบังคบั ใชก้ ฎหมายท่ีขาด
ประสิทธิภาพ การบริหารจัดการและการใหบ้ ริการของท้องถิน่ ขาดความโปร่งใส ระบบและกระบวนการ
ยุติธรรมไม่สามารถอำนวยความยุติธรรมได้อย่างเสมอภาคและเป็นธรรม รวมทั้งการทุจริตประพฤติ-
มิชอบในสังคมไทย

7. ยทุ ธศาสตรก์ ารพฒั นาโครงสร้างพ้ืนฐานและระบบโลจิสติกส์

ทผี่ า่ นมาการพฒั นาโครงสรา้ งพืน้ ฐานและระบบโลจิสติกส์ของประเทศประสบปัญหาด้าน
ความต่อเนื่องในการดำเนินการ และปัญหาเชิงปริมาณ คุณภาพ และการบริหารจัดการการให้บริการ
ทีส่ อดคล้องกบั มาตรฐานสากล ทำให้มขี อ้ จำกดั ในการสนับสนนุ การพัฒนาประเทศใหม้ ปี ระสิทธิภาพ

8. ยุทธศาสตร์การพฒั นาวทิ ยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิจยั และนวตั กรรม

การพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศไทยในช่วงระยะเวลาที่ผ่านมา อาศัยการเพิ่ม
ประสิทธิภาพจากปัจจัยความได้เปรียบด้านแรงงาน ทรัพยากรธรรมชาติ และการนำเข้าเทคโนโลยี
สำเร็จรูปจากต่างประเทศมากกว่าการสะสมองค์ความรู้เพื่อพัฒนาเทคโนโลยีของตนเอง ทำให้ส่วนแบ่ง
ผลประโยชน์ทางด้านเทคโนโลยีซึ่งมีมูลค่าเพิ่มสูงตกอยู่กับประเทศผู้เป็นเจ้าของเทคโนโลยี อีกทั้งการ
ลงทุนดา้ นการวจิ ัยและพัฒนายังไม่เพียงพอทจ่ี ะขับเคลอื่ นประเทศสู่สงั คมนวัตกรรมได้

9. ยุทธศาสตร์การพัฒนาภาค เมือง และพ้ืนท่เี ศรษฐกิจ

ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 ประเทศไทยต้องใช้ประโยชน์
จากศักยภาพและภูมิสังคมเฉพาะของพื้นที่ และการดำเนินยุทธศาสตร์เชิงรุกเพื่อเสริมจุดเด่นในระดับ
ภาคและจังหวดั ในการเป็นฐานการผลิตและบรกิ ารที่สำคญั ประกอบกับการขยายตัวของประชากรในเขต
เมืองจะเป็นโอกาสในการกระจายความเจริญและยกระดับรายได้ของประชาชน โดยการพัฒนาเมืองให้
เป็นเมืองน่าอยแู่ ละมีศักยภาพในการรองรับการคา้ การลงทุน รวมทง้ั ลดแรงกดดนั จากการกระจุกตัวของ
การพัฒนาในกรุงเทพฯ และภาคกลางไปสูภ่ ูมิภาค นอกจากนี้การเป็นส่วนหนึ่งของประชาคมเศรษฐกจิ
อาเซยี นยงั เปน็ โอกาสในการเปดิ พืน้ ท่ีเศรษฐกจิ ใหมบ่ ริเวณชายแดน เชื่อมโยงการคา้ การลงทุนในภูมิภาค
ของไทยกบั ประเทศเพ่ือนบ้านอีกดว้ ย

6 1 การจดั การอาชวี ศึกษา

10. ยุทธศาสตร์ความรว่ มมอื ระหวา่ งประเทศเพอ่ื การพัฒนา
การพัฒนาความร่วมมือระหว่างประเทศของไทยในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม

แห่งชาติ ฉบับที่ 12 ยึดหลักคิดเสรี เปิดเสรแี ละเปดิ โอกาส โดยม่งุ เน้นการพัฒนาและขยายความร่วมมือ
ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม ความมั่นคงและอื่น ๆ กับมิตรประเทศ และเป็นการขับเคล่ือนต่อเนื่องจากการ
ดำเนินการภายใตแ้ ผนพัฒนาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ฉบบั ท่ี 11 โดยกำหนดเป็นแนวทางการดำเนิน
นโยบายการค้าและการลงทุนที่เสรี เปิดกว้างและเป็นธรรม ดำเนินยุทธศาสตร์เชิงรุกในการแสวงหา
ตลาดใหม่ ๆ ส่งเสริมให้ผู้ประกอบการไทยไปลงทุนในต่างประเทศ และส่งเสริมความร่วมมือเพื่อการ
พัฒนากับประเทศในอนุภมู ภิ าคและภมู ภิ าครวมท้งั ประเทศนอกภมู ภิ าค

• แผนการศกึ ษาแหง่ ชาติ

ยทุ ธศาสตร์ในแผนการศกึ ษาแหง่ ชาติ ฉบบั ท่ี 12 มีทั้งหมด 6 ยทุ ธศาสตร์ ดงั นี้

ยทุ ธศำตรท์ ่ี 1

การจัดการศกึ ษาเพ่ือความมั่นคงของสังคมและประเทศชาติ

ยทุ ธศำตรท์ ่ี 2

การผลติ และพฒั นากำลังคน การวิจยั และนวตั กรรมเพอ่ื สรา้ งขีดความสามารถในการแขง่ ขนั ของประเทศ

ยทุ ธศำตรท์ ี่ 3

การพัฒนาศักยภาพคนทกุ ช่วงวัย และการสรา้ งสังคมแห่งการเรยี นรู้

ยทุ ธศำตรท์ ี่ 4

การสรา้ งโอกาส ความเสมอภาค และความเท่าเทยี มทางการศกึ ษา

ยทุ ธศำตรท์ ี่ 5

การจดั การศึกษาเพ่ือสร้างเสรมิ คุณภาพชวี ิตท่ีเปน็ มิตรกบั สิง่ แวดล้อม

ยทุ ธศำตรท์ ่ี 6

การพัฒนาประสิทธิภาพของระบบบริหารจัดการศึกษา

ภาพที่ 3 แสดงสาระสำคัญของแผนการศกึ ษาแห่งชาติ

1 การจดั การอาชวี ศึกษา 7

ยุทธศาสตร์ที่ 1 : การจัดการศึกษาเพื่อความมั่นคงของสังคมและประเทศชาติ มี
เปา้ หมายดังน้ี

1.1 คนทุกช่วงวัยมีความรักในสถาบันหลักของชาติ และยึดมั่นการปกครองระบอบ
ประชาธปิ ไตยอนั มพี ระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมขุ

1.2 คนทุกช่วงวัยในเขตพัฒนาพิเศษเฉพาะกิจจงั หวัดชายแดนภาคใต้และพื้นที่พิเศษ ได้รับ
การศกึ ษาและเรียนรอู้ ย่างมีคณุ ภาพ

1.3 คนทุกช่วงวยั ไดร้ บั การศกึ ษา การดแู ลและป้องกันจากภัยคุกคามในชวี ิตรปู แบบใหม่

ยุทธศาสตร์ที่ 2 : การผลิตและพัฒนากำลังคน การวิจัยและนวัตกรรรม เพื่อสร้าง
ขีดความสามารถในการแข่งขนั ของประเทศ มเี ปา้ หมาย ดังนี้

2.1 กำลงั คนมีทกั ษะทีส่ ำคญั จำเปน็ และมสี มรรถนะตรงตามความต้องการของตลาดงานและ
การพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมของประเทศ

2.2 สถาบันการศึกษาและหน่วยงานที่จัดการศึกษาผลิตบัณฑิตที่มีความเชี่ยวชาญและเป็น
เลิศเฉพาะดา้ น

2.3 การวิจัยและพัฒนาเพ่ือสร้างองค์ความรแู้ ละนวตั กรรมทส่ี ร้างผลผลิตและมลู คา่ เพ่มิ ทางเศรษฐกจิ

ยุทธศาสตร์ที่ 3 : การพัฒนาศักยภาพคนทุกช่วงวัย และการสร้างสังคมแห่งการ
เรยี นรู้ มีเป้าหมาย ดังนี้

3.1 ผู้เรียนมีทักษะและคุณลักษณะพื้นฐานของพลเมืองไทย และทักษะและคุณลักษณะ
ที่จำเป็นในศตวรรษท่ี 21

3.2 คนทุกช่วงวัยมีทักษะ ความรู้ความสามารถ และสมรรถนะตามมาตรฐานการศึกษาและ
มาตรฐานวิชาชพี และพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ ได้ตามศกั ยภาพ

3.3 สถานศึกษาทุกระดับการศึกษาสามารถจัดกิจกรรม/กระบวนการเรียนรู้ตามหลักสูตร
อยา่ งมีคณุ ภาพและมาตรฐาน

3.4 แหล่งเรียนรู้ สื่อตำราเรียน นวัตกรรม และสื่อการเรียนรู้มีคุณภาพและมาตรฐาน และ
ประชาชนสามารถเขา้ ถงึ ได้โดยไม่จำกดั เวลาและสถานที

3.5 ระบบและกลไกการวดั การติดตาม และประเมินผลมปี ระสทิ ธิภาพ
3.6 ระบบการผลิตครู อาจารย์ และบคุ ลากรทางการศึกษา ไดม้ าตรฐานระดบั สากล
3.7 ครู อาจารย์ และบุคลากรทางการศกึ ษา ได้รบั การพฒั นาสมรรถนะตามมาตรฐาน

8 1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา

ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 4 : การสร้างโอกาส ความเสมอภาคและความเทา่ เทียมทางการศึกษา
มเี ป้าหมาย ดังนี้

4.1 ผเู้ รยี นทกุ คนไดร้ บั โอกาสและความเสมอภาคในการเขา้ ถึงการศกึ ษาทีม่ คี ณุ ภาพ
4.2 การเพ่ิมโอกาสทางการศกึ ษาผ่านเทคโนโลยดี ิจิทัล เพ่อื การศกึ ษาสำหรับคนทกุ ชว่ งวยั
4.3 ระบบข้อมูลรายบุคคลและสารสนเทศทางการศึกษาที่ครอบคลุม ถูกต้องเป็นปัจจุบัน
เพือ่ การวางแผนการบรหิ ารจัดการศกึ ษา การติดตามประเมิน และรายงานผล

ยทุ ธศาสตร์ที่ 5 : การจัดการศึกษาเพ่ือสร้างเสริมคณุ ภาพชวี ิตท่ีเปน็ มิตรกับส่ิงแวดล้อม
มีเปา้ หมาย ดงั น้ี

5.1 คนทุกช่วงวัย มีจิตสำนึกรักษ์สิ่งแวดล้อม มีคุณธรรม จริยธรรม และนำแนวคิด
ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี งสู่การปฏบิ ัติ

5.2 หลกั สูตร แหลง่ เรยี นรู้ และสอ่ื การเรยี นรทู้ ีส่ ง่ เสรมิ คณุ ภาพชวี ิตทเ่ี ปน็ มติ รกับส่ิงแวดล้อม
คณุ ธรรม จรยิ ธรรม และการนำแนวคิดตามหลักปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งสู่การปฏบิ ัติ

5.3 การวิจัยเพื่อพัฒนาองค์ความรู้และนวัตกรรมด้านการสร้างเสริมคุณภาพชีวิตท่ีเป็นมิตร
กบั ส่งิ แวดล้อม

ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 6 : การพัฒนาประสิทธิภาพของระบบบรหิ ารจัดการศกึ ษา มเี ปา้ หมาย ดังน้ี
6.1 โครงสร้าง บทบาท และระบบการบริหารจัดการการศึกษามีความคล่องตัวชัดเจน และ
สามารถตรวจสอบได้
6.2 ระบบการบริหารจัดการศึกษามีประสิทธิภาพและประสิทธิผลส่งผลต่อคุณภาพและ
มาตรฐานการศกึ ษา
6.3 ทุกภาคส่วนของสังคมมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาที่ตอบสนองความต้องการของ
ประชาชนและพืน้ ท่ี
6.4 กฎหมายและรูปแบบการบริหารจัดการทรัพยากรทางการศึกษารองรับลักษณะที่
แตกตา่ งกนั ของผูเ้ รยี น สถานศกึ ษา และความตอ้ งการกำลังแรงงานของประเทศ
6.5 ระบบบริหารงานบุคคลของครู อาจารย์ และบุคลากรทางการศึกษามีความเป็นธรรม
สร้างขวญั กำลงั ใจ และส่งเสริมใหป้ ฏิบัติงานได้อยา่ งเต็มตามศักยภาพ

1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา 9

• กรอบคุณวฒุ แิ หง่ ชาติ

1. กรอบคุณวุฒิแหง่ ชาติพัฒนาขึน้ ภายใต้หลกั การสำคญั ดงั นี้

1.1 สร้างความเชื่อมโยงผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้ที่สำเร็จการศึกษาจากสถาบันการศึกษากับ
สมรรถนะในการปฏิบัติงานตามความต้องการของภาคการผลิตและบริการ ซึ่งกรอบคุณวุฒิแห่งชาติ
กำหนดสมรรถนะแกนกลางและสมรรถนะอาชีพ และใช้สมรรถนะทีไ่ ด้รับการยอมรับร่วมกันดังกล่าวมา
พัฒนาและกำหนดหลักสูตร รวมทั้งออกแบบระบบการเรียนการสอน พัฒนาผู้บริหาร คณาจารย์ ครู
ผู้ควบคุมการฝึกปฏิบัติในสถานประกอบการ (ภาคอุตสาหกรรม เกษตรกรรม ธุรกิจและบริการ) และ
บคุ ลากรทางการศึกษา ส่งเสริมสนบั สนุนดา้ นวัสดุ อุปกรณ์ เครื่องมอื เคร่ืองจักร เพ่อื เตรียมความพร้อม
ของสถานศึกษาและสถานประกอบการในการจัดการเรียนการสอนที่สนองตอบ ความต้องการของภาค
การผลติ และบรกิ าร

1.2 พัฒนาระบบการทดสอบ วัดและประเมินความรู้ ทักษะและเทียบโอนประสบการณ์ที่
เปิดกว้าง ยืดหยุ่น หลากหลาย เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ง่าย สะดวกและตลอดเวลาเป็นการยกระดับ
ความรคู้ วามสามารถและคุณวุฒทิ างการศึกษาของผทู้ ี่อยู่ในตลาดแรงงาน

1.3 เพิ่มศักยภาพและขีดความสามารถของสถาบันการศึกษาในการบริหารและจัดการศึกษา
เพื่อสนองตอบความต้องการของภาคการผลิตและบริการ ซึ่งจำเป็นต้องบริหารและจัดการโดยผู้มีส่วนได้
ส่วนเสีย 3 ฝ่าย ทั้งฝ่ายสถาบันการศึกษาในฐานะผู้ผลิตกำลังคน ฝ่ายผู้ผลิตสินค้าและบริการในฐานะผู้ใช้
ประโยชน์ และฝา่ ยกำลังแรงงานท่เี ปน็ ผลผลิตจากหนว่ ยงานทางดา้ นการศกึ ษา

1.4 พัฒนาศักยภาพของผู้บริหาร คณาจารย์ ครูและบุคลากรทางการศึกษา และ
ผู้ควบคุมการฝึกปฏิบัติในสถานประกอบการ ให้มีความรู้ความเข้าใจและสามารถจัดการเรียนการสอน
รูปแบบทหี่ ลากหลาย โดยเนน้ สมรรถนะอาชพี และทักษะการคิดวเิ คราะห์ การแก้ปัญหา

1.5 สร้างความเข้มแข็งให้แก่สถานประกอบการในแต่ละกลุ่มสาขาวิชา/วิชาชีพ รวมท้ัง
สถาบัน/องค์กรวชิ าชีพในการให้การรบั รองสมรรถนะแกนกลางและสมรรถนะอาชีพ อันเป็นกลไกสำคัญ
ในการสร้างแรงจูงใจให้เกิดการพัฒนาระบบการศึกษาตามกรอบคุณวุฒิแห่งชาติ ผ่านการกำหนด
ค่าตอบแทนที่สะท้อนศักยภาพ ความสามารถและสมรรถนะในการปฏิบัติงานในแต่ละระดับคุณวุฒิ
ภายใต้กรอบคุณวุฒิแหง่ ชาติ

10 1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา

กรอบคณุ วุฒิแห่งชาติ

คุณวฒุ ิทางการศกึ ษา มาตรฐานอาชีพ
• คณุ วฒุ ทิ างการศึกษาระดับการศกึ ษาข้นั พน้ื ฐาน • มาตรฐานอาชีพและคณุ วฒุ วิ ชิ าชพี สถาบนั

สำนกั งานคณะกรรมการการอาชีวศกึ ษา คณุ วฒุ วิ ิชาชีพ (องค์การมหาชน)
• คุณวฒุ ิทางการศกึ ษาระดับการศกึ ษา • มาตรฐานฝีมือแรงงาน กระทรวงแรงงาน

สำนักงานคณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษา • กรอบสมรรถนะอาเซยี นดา้ นการทอ่ งเท่ยี ว
• คุณวฒุ ทิ างการศกึ ษาระดับการศกึ ษา กระทรวงการท่องเท่ียวและกฬี า

สำนกั งานคณะกรรมการการอุดมศกึ ษา • มาตรฐานวชิ าชีพองค์กรวิชาชีพ หรอื
มาตรฐานอาชพี ของสถานประกอบการ

ภาพที่ 4 แสดงความเช่อื มโยงของคุณวฒุ ทิ างการศกึ ษากบั มาตรฐานอาชีพภายใต้กรอบคณุ วฒุ แิ ห่งชาติ

2. วตั ถปุ ระสงค์ของกรอบคณุ วุฒิแห่งชาติ

2.1 เพื่อเป็นกลไกการปฏิรูปการศึกษา ด้วยการเชื่อมโยงความต้องการกำลังคนเชิงคุณภาพ
ของภาคการผลิตและบริการกับระบบคุณวุฒิทางการศึกษา ให้ก้าวทันการเปลี่ยนแปลงของโลกอาชีพ
โดยใช้ระบบการประกันคุณภาพและมาตรฐานการศึกษา อันจะเป็นการยกระดับคุณภาพการศกึ ษาให้มี
ความเปน็ สากล โปรง่ ใส และเทยี บเคียงไดก้ บั นานาชาติ

2.2 เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning) และการเพิ่มโอกาส
การศึกษา (Widening Education Participation) ที่จำเป็นต่อการสรา้ งศักยภาพกำลังคนในการพัฒนา
เศรษฐกจิ และสังคมของประเทศ

2.3 เพื่อสร้างความเชื่อมโยงกับกรอบคุณวุฒิของต่างประเทศ อันจะเป็นกลไกสร้าง
ขีดความสามารถในการแข่งขันด้านกำลังคนของประเทศเสริมสร้างความคล่องตัว และความมี
ประสิทธิภาพในการเคลื่อนย้ายกำลังคนและนักเรียน นักศึกษาในภูมิภาค (Mobility of Manpower
and Student)

2.4 เพื่อยกระดับคุณค่าของผู้มีความสามารถหรือสมรรถนะในการปฏิบัติงาน ที่ต้องการ
เพิ่มพูนคุณวุฒิการศึกษาด้วยระบบการเทียบโอนประสบการณ์และความรู้ที่มีอยู่ก่อน (Recognition of
Prior Learning: RPL) รวมทั้งการเชื่อมโยงเส้นทางการเรียนรู้และความก้าวหน้าในอาชีพที่หลากหลาย
ของบุคคล

1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา 11

3. โครงสร้างกรอบคณุ วุฒแิ ห่งชาติ

กรอบคุณวุฒิแห่งชาติ (NQF) ได้กำหนดองค์ประกอบของคุณวุฒิ (Descriptors) ที่เป็น
แกนกลางในการอ้างอิงไว้ 8 ระดับ บนฐานของผลลัพธ์การเรียนรู้ (Learning Outcomes) ซ่ึง
ประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่ความรู้ (Knowledge) ทักษะ (Skills) และความสามารถในการประยุกต์ใช้
และความรบั ผิดชอบ (Application and Responsibility) ดงั น้ี

3.1 ระดับคณุ วฒุ ิ (Levels)
กรอบคณุ วฒุ ิแห่งชาติได้กำหนดระดับความสามารถ หรอื ความสามารถในการปฏิบัติงาน

ตามขอบเขตความรู้ ทักษะ และความสามารถในการประยุกต์ใช้และความรับผิดชอบ ซึ่งเชื่อมโยงกับ
ผลลัพธ์การเรียนรู้ที่มีข้อกำหนดขอบเขตที่แตกต่างกัน ตั้งแต่ระดับง่ายไปยาก จากระดับ 1-8 โดยมี
ลักษณะเปน็ แกนกลางทสี่ ามารถประยุกตใ์ ชไ้ ด้กับกำลังคนในแต่ละกล่มุ สาขาอาชีพ/วชิ าชพี

3.2 ผลลัพธก์ ารเรียนรู้ (Learning outcomes)
ผลลัพธก์ ารเรียนรู้ตามกรอบคุณวุฒิแหง่ ชาติ ประกอบด้วย 3 ด้าน ได้แก่ (1) ความรู้

(Knowledge) ครอบคลุมในเรอ่ื งความรเู้ ชิงวิชาการ แนวคดิ ทฤษฎี ข้อเท็จจริงตา่ ง ๆ (2) ทกั ษะ (Skills)
ครอบคลุมทักษะด้านการคิดอย่างมีเหตุผล การหยั่งรู้ การคิดสร้างสรรค์ และการปฏิบัติ และ (3)
ความสามารถในการประยุกต์ใช้และความรับผิดชอบ (Application and Responsibility) ผลลัพธ์
การเรียนรู้ทั้ง 3 ด้านนี้ มีความแตกต่างกันไปในแต่ละระดับ ทั้งในด้านความซับซ้อนและความลึกของ
ความรู้ความเข้าใจด้านวิชาการ และทักษะความสามารถที่ควรมีในแต่ละระดับการศึกษา เช่น
ความสามารถในการบูรณาการความรู้ ความเป็นอิสระ และความคิดสร้างสรรคท์ ักษะในการประยุกต์ใช้
ความรู้และการปฏิบัติงาน โดยคุณวุฒิในแต่ละระดับมีองค์ประกอบที่ใช้อธิบายคุณวุฒิ (Descriptors)
ตามมิติแต่ละด้าน ซึ่งในที่น้ีขอนำเสนอเปรียบเทียบผลลัพธ์การเรียนรู้แต่ละด้านตามระดับคุณวุฒิ 3-6
รายละเอยี ดดงั ตอ่ ไปน้ี

12 1 การจัดการอาชวี ศึกษา

ระดบั 3 4 56
ผลลพั ธ์
การเรยี นรู้ ความรใู้ นหลักการ ความร้ทู างทางทฤษฎี ความร้ทู างทฤษฎี ทฤษฎีและเทคนิค
ความรู้ (Principles) ท่ัวไปของ และเทคนิคท่คี วบคมุ และเทคนิคเชิงลึก และเทคนคิ
งานอาชีพเฉพาะและการ ขอบเขตของงานอาชพี ภายใตข้ อบเขตของ เฉพาะทางอยา่ ง
ทกั ษะ วเิ คราะห์เบ้อื งต้น รวมทง้ั และความรู้ภาษาองั กฤษ งานอาชีพ กวา้ งขวางและเป็น
ความรภู้ าษาองั กฤษและ และเทคโนโลยีสารสนเทศ ระบบในงานอาชีพ
ความสามารถ เทคโนโลยีสารสนเทศ และการสื่อสารในระดบั ที่
ในการประยกุ ตใ์ ช้ ที่สามารถในการสื่อสาร เชอ่ื มโยงในการทำงาน ทกั ษะในการคดิ ทกั ษะในการคิด
และความ เบอ้ื งตน้ ได้
รับผดิ ชอบ ทักษะในการเลอื กและ ทกั ษะในการปรับใช้ วิเคราะหแ์ ละ วเิ คราะหว์ จิ ารณ์
ประยุกตใ์ ช้วธิ กี าร (Adapting) กระบวนการ
เครือ่ งมือและวสั ดุ ปฏบิ ตั งิ านใหเ้ หมาะสม แกป้ ญั หาและการ และเปรียบเทียบ
ขั้นพ้ืนฐาน รวมท้งั การ และความปลอดภัยที่
ส่ือสารและเทคโนโลยี เช่อื มโยงกนั ในการทำงาน แกไ้ ขปัญหาและ ปัญหา
สารสนเทศและทกั ษะ ทหี่ ลากหลาย
ในด้านความปลอดภยั ทกั ษะในการวางแผน
ทเี ก่ียวขอ้ ง - ความสามารถในการ
ปฏบิ ัติงานตามแบบแผน การบริหารจดั การ
- ความสามารถในการ และสามารถปรับตวั กับ
ปฏิบตั ิตามแบบแผน การเปลี่ยนแปลง ประสานงานและ
และสามารถปรับตวั Change)
กบั การเปล่ียนแปลง - ความสามารถในการ ประเมนิ ผลในการ
ทไี่ มซ่ ับซอ้ น แกไ้ ขปัญหาดว้ ยตนเอง
- ความสามารถในการให้ และประสานงานเพือ่ ปฏบิ ตั ิงาน
ทำแนะนำพ้นื ฐานทีต่ ้อง แกป้ ญั หาท่ไี ม่คุ้นเคย
ใช้การตัดสนิ ใจและการ (Unfamiliar Issues) - ความสามารถใน - แก้ไขปญั หาที่
วางแผนในการแก้ไข
ปัญหาโดยไมอ่ ยภู่ ายใต้ การปฏิบตั งิ าน ซบั ซอ้ นและ
การควบคมุ ในบางเร่ือง
- ประยุกต์ใชค้ วามรู้ ทกั ษะ ภายใต้ความ เปลีย่ นแปลงอยู่
ทางวชิ าชพี และเทคโนโลยี
สารสนเทศและ เปลี่ยนแปลง ตลอดเวลา
เทคโนโลยีสารสนเทศ
และการสื่อสารในการ ตลอดเวลา (Complex and
แก้ไขปญั หาและการ
ปฏิบตั ิงานในบรบิ ทใหม่ - ความสามารถใน Changing)
รวมทง้ั รบั ผิดชอบต่อ
ตนเองและผอู้ ืน่ การประเมนิ ผล - สามารถริเรม่ิ

การปฏิบัตงิ านดว้ ย ปรับปรุง วางแผน

ตนเอง เพ่อื แก้ไข กลยุทธใ์ นการ

ปญั หาท่ซี ับซ้อน แก้ปญั หาท่ีซบั ซอ้ น

และเปน็ นามธรรม และเป็นนามธรรม

(Abstract Issues) ในการปฏิบตั ิงาน

เปน็ บางคร้งั รวมทงั้ วางแผนการ

บริหารและการ

จดั การในสาขา

อาชพี

ภาพท่ี 5 แสดงผลลัพธก์ ารเรยี นรดู้ า้ นตา่ ง ๆ ในแตล่ ะระดบั คณุ วุฒิวชิ าชีพ

1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา 13

คณุ วุฒิการศกึ ษา กรอบ มาตรฐานอาชวี ศึกษา
คณุ วฒุ ิ
ขน้ั พื้นฐาน อาชีวศึกษา อุดมศกึ ษา แหง่ ชาติ กรอบคุณวฒุ ิ มาตรฐาน
ระดบั 8
ระดับ 7 วชิ าชพี ฝีมอื แรงงาน
ระดบั 6
ปริญญาเอก ระดับ 5 คุณวฒุ วิ ิชาชีพชน้ั 8
ปรญิ ญาโท ระดับ 4
ปรญิ ญาตรี คณุ วุฒวิ ิชาชีพช้นั 7
ระดบั 3
ปริญญาตรี (ทล.บ.) อนปุ ริญญา คณุ วฒุ วิ ชิ าชพี ช้นั 6
ประกาศนียบัตร ระดบั 2
วชิ าชีพชัน้ สูง (ปวส.) คณุ วฒุ วิ ชิ าชพี ชั้น 5 ระดับ 5 (มรช.3)
ประกาศนยี บตั ร ระดบั 1
วชิ าชพี (ปวช.) คณุ วุฒิวิชาชีพชน้ั 4 ระดบั 5 (มรช.2)

ม.ปลาย + คณุ วฒุ วิ ชิ าชีพชน้ั 3 ระดบั 5 (มรช.1)
ทกั ษะอาชีพ
ม.ปลาย คณุ วุฒวิ ชิ าชพี ชั้น 2 ระดบั 2
ม.ต้น +
ทักษะอาชีพ คุณวุฒิวชิ าชีพชน้ั 1 ระดับ 1

กลไกเชอ่ื มโยง/การเตมิ เตม็ เพือ่ เทียบเคยี ง/เทียบโอนระหว่างคณุ วุฒิการศกึ ษากับมาตรฐานอาชีพ
- การทดสอบ วัด และประเมินผล
- การศึกษาหาความรูเ้ พ่ิมเติมจากการศกึ ษาในระบบ นอกระบบ ตามอัธยาศัย
- การเทียบโอนประสบการณ์จากการทำงาน/การฝึกฝนและปฏิบัตจิ รงิ จากการทำงาน
- การสะสมหน่วยการเรียน (Credit Bank)
- การศกึ ษาต่อเนอื่ ง/การศึกษาตลอดชีวิต

ภาพที่ 6 แสดงการเช่ือมโยง/เทยี บเคยี งระดบั การศกึ ษากบั ระดบั คณุ วุฒวิ ิชาชพี ตามกรอบคณุ วฒุ แิ หง่ ชาติ

• มาตรฐานการศกึ ษาของชาติ

มาตรฐานการศึกษาของชาติ พ.ศ. 2561 มีการกำหนดคุณธรรม ทักษะ และความรู้ที่จำเป็น
บนฐานค่านิยมร่วม สู่กรอบผลลัพธ์ที่พึงประสงค์ของการศึกษา การจัดการศึกษาของชาติจะต้องทำให้
เกิดผลลพั ธ์ทพ่ี ึงประสงค์ ซ่ึงเป็นคุณลกั ษณะของผู้เรียนอันเป็นผลที่เกดิ จากการจดั การศึกษาตั้งแต่ระดับ
การศึกษาปฐมวยั การศึกษาขน้ั พ้นื ฐาน การอาชีวศึกษา จนถึงการอดุ มศึกษา ทง้ั น้ี สถานศกึ ษามีอสิ ระใน
การกำหนดแนวคิด ปรชั ญาและวิสัยทัศนข์ องการจัดการศึกษา ใหเ้ ป็นอัตลักษณ์และสอดคล้องกับบริบท
ของสถานศึกษาและตามความถนัดของผู้เรียน หน่วยงานต้นสังกัดและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องมีการ
สนับสนุน กำกับ ติดตาม ประเมินและพัฒนาคุณภาพของการจัดการศึกษา โดยมุ่งเน้นความรับผิดชอบ
ที่ตรวจสอบได้ (accountability) มีระบบการบรหิ ารจัดการทั้งด้านผู้บรหิ าร ครู คณาจารย์และบคุ ลากร
หลักสูตรการเรียนการสอน สื่อ เทคโนโลยีดิจิทัล ทรัพยากร สิ่งสนับสนุนการศึกษา และการประเมิน

14 1 การจัดการอาชวี ศึกษา

ตลอดจนระบบและกลไกการพัฒนาคุณภาพอย่างต่อเนื่องที่ทำให้เกิดผลลัพธ์ที่พึงประสงค์ ที่เหมาะสม
ตามแต่ละระดับและประเภทการศึกษา และผลลัพธ์สะสมที่ครอบคลุมระดับและประเภทการศึกษา
ที่ต่อเนื่องกัน นอกจากน้ี สถาบันผลิตและพัฒนาครู ในฐานะกลไกสำคัญในการพัฒนาครูให้มีคุณภาพ
จะต้องมีบทบาทในการเตรียมความพร้อมครูก่อนประจำการ และส่งเสริมการพัฒนาครูประจำการให้มี
สมรรถนะทางวชิ าชีพที่สอดคล้องกบั การจัดการเรียนรู้ยุคใหม่ เพอื่ ผลลพั ธ์ที่พึงประสงค์ของการศึกษา

ผลลัพธ์ทีพ่ ึงประสงค์ของการศกึ ษา (Desired Outcomes of Education, DOE Thailand)
หมายถึง คุณลักษณะของคนไทย 4.0 ที่ตอบสนองวิสัยทัศน์การพัฒนาประเทศสู่ความมั่นคง มั่งค่ัง
ยั่งยืน โดยคนไทย 4.0 จะต้อง ธำรงความเป็นไทยและแข่งขันได้ในเวทีโลก นั่นคือ เป็นคนดี มี
คณุ ธรรม ยดึ คา่ นยิ มรว่ มของสงั คมเป็นฐานในการพัฒนาตนใหเ้ ป็นบุคคลท่มี ีคุณลกั ษณะ 3 ด้าน โดย
เป็นคณุ ลักษณะขน้ั ต่ำ ดงั ตอ่ ไปน้ี

1. ผูเ้ รียนผู้รู้

เป็นผู้มีความเพียร ใฝ่เรียนรู้ และมีทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิต เพื่อก้าวทันโลกยุคดิจิทัล
และโลกในอนาคต และมีสมรรถนะ (competency) ที่เกิดจากความรู้ ความรอบรู้ด้านตา่ ง ๆ มีสุนทรียะรกั ษ์
และประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาไทย มีทักษะชีวิตเพื่อสร้างงานหรือสัมมาอาชีพบนพื้นฐานของความพอเพียง
ความมน่ั คงในชีวติ และคณุ ภาพชีวิตที่ดีตอ่ ตนเอง ครอบครัวและสงั คม

2. ผู้รรู้ ว่ มสร้างสรรคน์ วตั กรรม

เป็นผู้มีทักษะทางปัญญา ทักษะศตวรรษที่ 21 ความฉลาดดิจิทัล (digital intelligence)
ทักษะการคิดสร้าง ทักษะข้ามวัฒนธรรม สมรรถนะบูรณาการข้ามศาสตร์ และมีคุณลักษณะของความ
เป็นผู้ประกอบการ เพื่อร่วมสร้างสรรค์และพัฒนานวัตกรรมทางเทคโนโลยีหรือสังคม เพิ่มโอกาสและ
มลู ค่าให้กบั ตนเองและสังคม

3. พลเมืองทีเ่ ข้มแข็ง

เป็นผู้มีความรักชาติ รักท้องถิ่น รู้ถูกผิด มีจิตสำนึกเป็นพลเมืองไทยและพลเมืองโลก
มีจิตอาสา มีอุดมการณ์ และมีส่วนร่วมในการพัฒนาชาติบนหลักการประชาธิปไตย ความยุติธรรม
ความเท่าเทียม เสมอภาค เพื่อการจดั การทรพั ยากรธรรมชาติและสิง่ แวดลอ้ มทย่ี งั่ ยืน และการอยู่ร่วมกัน
ในสังคมไทยและประชาคมโลกอย่างสันติ โดยผลลัพธ์ที่พึงประสงค์ 3 ด้าน ที่เหมาะสมตามช่วงวัยที่มี
ความต่อเนื่อง เช่ือมโยงและสะสมตั้งแต่ระดับการศึกษาปฐมวัย การศึกษาขั้นพื้นฐาน การอาชีวศึกษา
จนถงึ ระดับอุดมศกึ ษา

1 การจดั การอาชวี ศึกษา 15

คณุ ลักษณะ

มัธยมศึกษาตอนปลาย/อาชีวศึกษา อุดมศึกษา

ระดบั

1. ผเู้ รียนรู้ สามารถชี้นำการเรียนรู้ด้วยตนเอง มีทักษะ มีทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิต รู้เท่าทันการ
การเรียนรู้ รู้ทันการเปลี่ยนแปลงปรับตัวใน เปลี่ยนแปลง ปรับตัว ยืดหยุ่น สามารถเผชิญ

โลกยุคดิจิทัลได้ มีทักษะชีวิต ฟันฝ่าอุปสรรค การเปลี่ยนแปลงในโลกดิจิทัลและโลกอนาคต

ได้ มคี วามรู้ ความรอบร้ดู ้านตา่ ง ๆ และสามารถ ได้ มีความเป็นผนู้ ำ มคี วามรู้ ความรู้ดา้ นต่างๆ

นำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนาสุขภาวะ การ มีปัญญาคิด สามารถประยุกต์ใช้ความรู้และ

ศึกษา/การทำงาน/อาชีพ เพื่อพัฒนาคุณภาพ ทักษะต่าง ๆ ในการสร้างงาน สัมมนาอาชีพ

ชีวิตตนเอง ความมั่นคง และคุณภาพชีวิตที่ดีต่อตนเอง

ครอบครวั และสงั คม

2. ผ้รู ่วม สามารถแก้ปัญหา สื่อสารเชิงบวกทักษะข้าม สามารถร่วมแก้ไขปัญหาสังคม การบูรการ
สร้างสรรค์ วัฒนธรรม ทักษะการสะท้อนคิด การวิพากษ์ ข้ามศาสตร์ การสร้างสรรค์นวัตกรรม เพิ่ม
นวัตกรรม เพื่อสร้างนวัตกรรม และสามารถเป็น โอกาสและมูลค่าแก่ตนเอง สงั คมและประเทศ
ผู้ประกอบการได้

3. พลเมือง มีความเชื่อมั่นในความเท่าเทียมเป็นธรรมทาง กลา้ ต่อต้านการกระทำในสง่ ท่ีผดิ ใหค้ ุณค่ากับ
ทเ่ี ขม้ แขง็
สังคม มีจิตอาสา มีความกล้าหาญทาง ความรู้ความสามารถเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง

จริยธรรม เป็นพลเมืองที่กระตือรือร้นในการ ร่วมมอื สรา้ งสรรค์ การพัฒนาตนเองและสังคม

ร่วมสร้างสังคมไทยและโลกที่ยั่งยืน มีความ ที่ยั่งยืน ขจัดความขัดแย้ง และสร้างสันติสุข

ซ่ือสตั ยใ์ นการทำงานเพ่ือสว่ นรวม ท้งั ในสังคมและประชาคมโลก

ภาพท่ี 7 แสดงผลลพั ธท์ พี่ ึงประสงค์ของการศึกษา (คณุ ลักษณะของคนไทย 4.0 ซงึ่ มคี วามตอ่ เนือ่ ง
เชอ่ื มโยงกันและมีระดบั ความลึกตา่ งกนั สำหรบั แต่ละระดับการศึกษา

• นโยบาย ยทุ ธศาสตรก์ ารผลิตและพฒั นากำลงั คนอาชวี ศึกษา ในระยะ 15 ปี
(พ.ศ. 2555 - 2569)

การจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย เป้าหมาย ยุทธศาสตร์ การผลิตและพัฒนากำลังคน
อาชีวศึกษาของคณะอนุกรรมการการอาชีวศึกษาด้านการกำหนดนโยบาย เป้าหมายการผลิตและ
แผนพัฒนากำลังคนอาชวี ศกึ ษาใหค้ วามสำคญั กับคณุ ภาพผู้สำเร็จอาชีวศึกษาเปน็ สำคัญ โดยมุ่งปรับปรุง
ปจั จยั สนบั สนนุ และกระบวนการจดั อาชวี ศกึ ษาใหเ้ กดิ คุณภาพ ในดา้ นตา่ ง ๆ ดังน้ี

1. สารสนเทศสำคัญที่จะเป็นตัวบ่งชี้แนวทางการพัฒนากำลงั คนในระดับโลก ระดับภูมภิ าค
ระดับประเทศ ระดบั กลุ่มจงั หวัด และระดับจงั หวัด

16 1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา

2. ใหค้ วามสำคญั กบั ครแู ละผ้บู ริหารสถานศึกษาซงึ่ เป็นปจั จยั แห่งความสำเร็จ โดยมงุ่ เพม่ิ พูน
ขีดความสามารถของครูในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลง เพ่ือให้ครูสามารถจัดการเรียนการสอนอย่างมี
ประสิทธิภาพ

3. ยกระดบั คุณภาพการจัดการเรียนการสอนท่ีสอดคลอ้ งและเชอ่ื มโยงกับสถานประกอบการ
โดยเน้นความร่วมมอื ในการจดั อาชีวศึกษา ระบบทวภิ าคี และการฝึกงาน

4. เตรียมความพร้อมกำลังคนรองรับการเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนในส่วนของการ
ตั้งรับและเชิงรุก ได้แก่ การเพิ่มขีดความสามารถทางภาษาและสมรรถนะกำลังคนอาชีวศึกษาให้มี
มาตรฐานในระดบั สากล

ในการดำเนินการดังกล่าวใหบ้ รรลวุ ตั ถปุ ระสงค์ ได้มีการกำหนดนโยบายและยทุ ธศาสตร์ของ
การพฒั นา ประกอบดว้ ย 4 นโยบาย 10 ยทุ ธศาสตร์ และ 28 กลยุทธ์ ดังตอ่ ไปนี้

นโยบายที่ 1 : มุ่งสร้าง/ผลิตกำลังคนอาชีวศึกษา ให้ตอบสนองความต้องการของ
ตลาดแรงงาน

เป้าหมาย : ผลิตและพัฒนากำลังคนอาชีวศึกษาภายใต้บริบทความร่วมมือกับสถาน-
ประกอบการให้ได้ตามเปา้ หมายของการปฏิรูปการศกึ ษาในทศวรรษทีส่ องและฝกึ อบรมวิชาชีพกำลงั คน
อาชวี ศึกษาท่อี ยนู่ อกระบบใหเ้ พิ่มขน้ึ ประกอบดว้ ย 4 ยุทธศาสตร์ คือ

ยุทธศาสตร์ที่ 1 มุ่งพัฒนาคุณภาพและปริมาณผู้เรียนให้สัมพันธ์กับความต้องการของ
ตลาดแรงงานในประเทศและระดบั สากล มี 4 กลยุทธ์ ไดแ้ ก่

กลยทุ ธ์ที่ 1 ผลิตและพัฒนากำลังคนให้มีสมรรถนะได้มาตรฐานเป็นที่ยอมรับของ
ตลาดแรงงานและสงั คมท้งั ในประเทศ ภมู ภิ าค อาเซียนและระดับสากล

กลยุทธท์ ่ี 2 ส่งเสริมและพัฒนาการจัดอาชีวศึกษาและการฝึกอบรมวิชาชีพด้วยรูปแบบ
ที่หลากหลายท้งั การศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบและการศึกษาระบบทวภิ าคี

กลยุทธ์ท่ี 3 สง่ เสรมิ สนบั สนนุ และเร่งรัดการจัดอาชวี ศกึ ษาด้านความร่วมมือผลิตและพฒั นา
กำลังคนร่วมกันระหว่างสถานศึกษาและสถานประกอบการ โดยเฉพาะการศึกษาระบบทวิภาคี และการ
ฝกึ ประสบการณว์ ิชาชีพตามสาขาวิชาทีเ่ ปน็ ความตอ้ งการของตลาดแรงงาน

กลยทุ ธท์ ่ี 4 ปรับภาพลักษณ์ ทัศนคติและสร้างการยอมรับของสังคมที่มีต่อการเรียน
สายอาชพี ด้วยกระบวนการเชิงคณุ ภาพให้กบั นักเรียน กลุ่มผ้ปู กครองและชุมชน

ยทุ ธศาสตรท์ ่ี 2 การเพิ่มโอกาสการเรียนและการฝกึ อบรมวชิ าชพี อาชวี ศึกษาให้กับกลมุ่ ผู้อยู่
นอกระบบ มี 3 กลยทุ ธ์ ได้แก่

1 การจดั การอาชวี ศึกษา 17

กลยทุ ธท์ ่ี 1 สง่ เสริมและพฒั นาอาชพี ให้ผู้อยนู่ อกระบบการศกึ ษา ใหส้ ามารถสร้างงาน สร้าง
รายได้

กลยทุ ธท์ ี่ 2 ส่งเสริม สนับสนุนและร่วมมือพัฒนาการจัดอาชีวศึกษาและฝึกอบรมวิชาชีพ
ตลอดชวี ติ ให้แกผ่ ปู้ ฏบิ ตั งิ านในสถานประกอบการและผู้อยู่นอกระบบ

กลยุทธ์ที่ 3 สง่ เสรมิ สนบั สนุนอบรมวิชาชีพเพื่อการพัฒนาต่อยอดอาชพี เดมิ หรือสร้างอาชีพ
ใหมส่ ำหรับผปู้ ระกอบอาชพี อสิ ระ

ยุทธศาสตร์ที่ 3 พัฒนาระบบการประเมินมาตรฐานวิชาชีพตามระบบคุณวุฒิวิชาชีพ มี 2
กลยทุ ธ์ ได้แก่

กลยุทธท์ ี่ 1 พัฒนาหลักสูตรให้มี ผลลัพธ์การเรียนรู้ เป็นไปตามสมรรถนะของกรอบคุณวุฒิ
วิชาชพี

กลยทุ ธ์ท่ี 2 พฒั นาระบบประเมนิ มาตรฐานวิชาชีพตรงตามคณุ วุฒวิ ิชาชพี

ยุทธศาสตร์ที่ 4 สร้างระบบการจูงใจให้เกิดการตัดสินใจเข้าศึกษาต่ออาชีวศึกษา มี 4
กลยทุ ธ์ ได้แก่

กลยุทธ์ท่ี 1 ปรับระบบกองทนุ กยู้ มื เพ่อื การศึกษาต่ออาชวี ศึกษา
กลยทุ ธ์ท่ี 2 จัดหาแหล่งเงินสนับสนุนทุนการศึกษาให้ผู้ที่สนใจและคนเก่งได้ศึกษาในระดับ
ปวช. ปวส. และปรญิ ญาตรสี ายเทคโนโลยหี รือสายปฏิบตั กิ าร
กลยทุ ธ์ท่ี 3 สนับสนุนแหล่งเงินทุนเพื่อการประกอบอาชีพอิสระหลังจบการศึกษา สร้าง
ความมน่ั คงในชีวิต
กลยุทธท์ ี่ 4 มาตรการทางด้านภาษีอากรเพื่อการจูงใจให้สถานประกอบการให้ความร่วมมอื
ในการจดั การอาชีวศึกษา

นโยบายท่ี 2 : พัฒนาปรมิ าณและคุณภาพของครู คณาจารย์และบุคลากรทางการ
ศกึ ษาด้านอาชวี ศกึ ษา

เป้าหมาย : 1) มีปริมาณครู คณาจารย์และบุคลากรทางการศึกษาด้านอาชีวศึกษาพอเพียง
ต่อการจัดการศึกษาระดับ ปวช. ระดับ ปวส. และระดับปริญญาตรีสายเทคโนโลยีหรือสายปฏิบัติการ
และการฝึกอบรมวิชาชีพ และ 2) พัฒนาครู คณาจารย์และบุคลากรทางการศึกษาด้านอาชีวศึกษาให้มี
คณุ ภาพและไดร้ บั การพัฒนาอยา่ งต่อเนอ่ื ง สมำ่ เสมอ ประกอบดว้ ย 3 ยุทธศาสตร์ คอื

ยทุ ธศาสตร์ที่ 1 สร้างเสรมิ ปรมิ าณครู คณาจารยแ์ ละบคุ ลากรทางการศกึ ษาด้านอาชีวศึกษา
มี 2 กลยทุ ธ์ ไดแ้ ก่

18 1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา

กลยุทธท์ ่ี 1 การสนบั สนนุ บคุ ลากรทางการศึกษาดา้ นการอาชวี ศึกษาจากภาครัฐ
กลยุทธ์ที่ 2 การสนบั สนุนบุคลากรทางการศึกษาด้านอาชวี ศกึ ษาจากภาคเอกชนและชมุ ชน

ยุทธศาสตร์ท่ี 2 สร้างเสรมิ สมรรถนะและประสบการณเ์ พือ่ คณุ ภาพของครู คณาจารยแ์ ละ
บุคลากรทางการศกึ ษาดา้ นอาชวี ศกึ ษา มี 2 กลยุทธ์ ได้แก่

กลยุทธท์ ่ี 1 สง่ เสริมการศึกษาต่อ การฝึกอบรมและการปฏิบตั งิ าน
กลยทุ ธท์ ี่ 2 พัฒนาครู คณาจารย์และบคุ ลากรอาชวี ศกึ ษา

ยุทธศาสตร์ที่ 3 สร้างโอกาสและความร่วมมือในการสร้างเสริมคุณภาพครู คณาจารย์และ
บุคลากรทางการศกึ ษาด้านอาชวี ศกึ ษา มี 2 กลยทุ ธ์ ได้แก่

กลยุทธ์ท่ี 1 สรา้ งโอกาสและความรว่ มมือกับภาครฐั
กลยุทธท์ ี่ 2 สร้างโอกาสและความรว่ มมอื กบั ภาคเอกชนและชุมชน

นโยบายที่ 3 : พัฒนาคุณภาพสถานศึกษาและแหลง่ เรียนรูใ้ หม่

เป้าหมาย : สถานศึกษาของอาชีวศึกษามีมาตรฐานในด้านการจดั การเรียนการสอนในระดบั

ปวช. ปวส. และปรญิ ญาตรีสายเทคโนโลยีหรือสายปฏบิ ตั ิการ และเปน็ แหลง่ เรียนรู้ของชุมชน โดยความ
ร่วมมือทางวิชาการระหว่างหน่วยงาน สถานศึกษา สถานประกอบการทั้งภายในและต่างประเทศ
ประกอบดว้ ย 4 ยุทธศาสตร์ คอื

ยุทธศาสตร์ท่ี 1 ยกระดับมาตรฐานสถานศึกษาของอาชีวศึกษาในด้านการจัดการเรียน
สอนในระดับ ปวช. ปวส. และปริญญาตรีสายเทคโนโลยีหรือสายปฏิบัติการ และเพิ่มศักยภาพให้เป็น
แหลง่ เรียนรวู้ ิชาชีพและฝึกอบรมวิชาชพี ของชุมชน มี 5 กลยทุ ธ์ ได้แก่

กลยุทธ์ที่ 1 พัฒนาโครงสร้างและเครอื ข่ายการเรยี นรู้
กลยทุ ธท์ ่ี 2 พฒั นาระบบการจดั การบรหิ าร
กลยทุ ธ์ท่ี 3 ร่วมมือกับสถานประกอบการในการเปิดสอนระดับปวช. ปวส. และปริญญาตรี
สายเทคโนโลยหี รือสายปฏิบตั ิการ
กลยุทธ์ท่ี 4 เร่งรัดการจัดเตรียมความพร้อมของสถานศึกษาในการจัดการเรียนการสอน
ระดับปรญิ ญาตรีสายเทคโนโลยหี รอื สายปฏิบัตกิ าร
กลยทุ ธ์ท่ี 5 ส่งเสริมและสนบั สนนุ การพฒั นานกั วิจยั และนวัตกรรมอาชวี ศึกษา ภายใต้ความ
ร่วมมอื กับสถานประกอบการและชมุ ชน

1 การจัดการอาชวี ศึกษา 19

ยุทธศาสตร์ที่ 2 ส่งเสรมิ และสนับสนนุ ใหม้ ีการจดั ทำบนั ทึกขอ้ ตกลงความรว่ มมือทางวิชาการ
ระหวา่ งหน่วยงาน สถานศกึ ษาทงั้ ภายในและตา่ งประเทศ มี 1 กลยทุ ธ์ ไดแ้ ก่

กลยุทธท์ ่ี 1 เจรจาแสวงหาความร่วมมอื ทั้งในประเทศและต่างประเทศ

นโยบายท่ี 4 : การพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจดั การใหม่

เป้าหมาย : ผู้บริหารสถานศึกษาอาชีวศึกษามีทักษะการบริหารอย่างมีคุณภาพ โดยการมี
สว่ นรว่ ม ประกอบดว้ ย 1 ยทุ ธศาสตร์ คอื

ยุทธศาสตรท์ ี่ 1 ยกระดบั คุณภาพการบริหารจัดการใหม้ ปี ระสิทธิภาพ มี 3 กลยุทธ์ ได้แก่
กลยทุ ธท์ ่ี 1 สง่ เสรมิ และพฒั นาเพอื่ เพิ่มประสทิ ธภิ าพผ้บู ริหาร
กลยุทธท์ ่ี 2 ส่งเสริมและสนับสนุนการใช้อุปกรณ์ เครื่องมือ นวัตกรรม องค์ความรู้ ระบบ
เทคโนโลยีสารสนเทศ เพ่อื การบรหิ ารจัดการ
กลยุทธ์ท่ี 3 สนับสนนุ ใหม้ ีการวเิ คราะหค์ ่าใช้จา่ ยในการลงทุนทางการศึกษา

กรอบคุณวุฒอิ าชวี ศึกษาแหง่ ชาติ

มาตรา 17 แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546
กำหนดให้มีคณะกรรมการการอาชีวศึกษา มีหน้าที่พิจารณาเสนอนโยบาย แผนพัฒนามาตรฐานและ
หลักสูตรการอาชีวศึกษาทุกระดับ ที่สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และแผน
การศึกษาแห่งชาติ และโดยที่ได้มีการประกาศใช้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 พ.ศ.
2560-2564 แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560-2579 และคณะรัฐมนตรีในคราวประชุม เมื่อวันที่ 18
เมษายน 2560 ได้เห็นชอบกรอบคุณวุฒิแห่งชาติ ฉบับปรับปรุง ซึ่งกระทรวงศึกษาธิการได้กำหนดให้ใช้
กรอบคุณวุฒิแห่งชาติดังกล่าว พร้อมทั้งมาตรฐานการศึกษาของชาติ พ.ศ. 2561 แล้ว จึงได้มีการปรับปรุง
กรอบมาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาแห่งชาติ และมาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาในแต่ละระดับการศึกษา
ให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนการศึกษาแห่งชาติ กรอบคุณวุฒิแห่งชาติ
และมาตรฐานการศึกษาของชาติดังกล่าว ตามประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง กรอบคุณวุฒิ
อาชีวศึกษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2562 ลงวันท่ี 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2562 ซ่ึงมีสาระสำคญั ดงั นี้

1. วตั ถุประสงค์ของกรอบคณุ วฒุ อิ าชีวศกึ ษาแห่งชาติ

กรอบคุณวุฒิอาชีวศึกษาแห่งชาติมีวัตถุประสงค์เพื่อกำหนดเกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิ
อาชีวศึกษาแต่ละระดับ สำหรับใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาหลักสูตรหรือปรับปรุงหลักสูตรฐาน

20 1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา

สมรรถนะตามกรอบคุณวุฒิแห่งชาติ มาตรฐานอาชีพ หรือตามความต้องการของสถานประกอบการและ
ตลาดแรงงาน การพัฒนาการจัดการเรียนการสอน การพัฒนาคุณภาพการจัดการอาชีวศึกษา และเพ่ือ
ประโยชน์ต่อการรับรองหลกั สูตรและคณุ วุฒิการศึกษาของผูส้ ำเรจ็ การศกึ ษา

2. ระดับคณุ วุฒิอาชวี ศึกษาและคณุ ภาพของผสู้ ำเรจ็ การศึกษาอาชีวศึกษา

2.1 ระดบั คณุ วฒุ ิอาชีวศกึ ษาตามกรอบคณุ วฒุ ิอาชวี ศกึ ษาแหง่ ชาติ มี 3 ระดบั คอื
2.1.1 ระดบั ประกาศนยี บตั รวิชาชพี
2.1.2 ระดับประกาศนยี บัตรวชิ าชพี ชนั้ สูง
2.1.3 ระดับปริญญาตรสี ายเทคโนโลยหี รอื สายปฏิบัตกิ าร

2.2 คุณภาพของผสู้ ำเรจ็ การศึกษาอาชีวศกึ ษา คณุ ภาพของผ้สู ำเรจ็ การศึกษาทุกระดับ
คณุ วุฒอิ าชวี ศกึ ษา ประเภทวิชาและสาขาวิชา ต้องครอบคลุมอยา่ งนอ้ ย 4 ด้าน คือ

2.2.1 ด้านคุณธรรม จริยธรรมและคุณลกั ษณะที่พงึ ประสงค์ หมายถึง ความเป็นผ้มู ี
คุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณวิชาชีพ เจตคติและกิจนิสัยที่ดี ภูมิใจและรักษาเอกลักษณ์ของชาติไทย
เคารพกฎหมาย เคารพสิทธิของผู้อื่น มีความรับผิดชอบตามบทบาทหน้าที่ของตนเองตามระบอบ
ประชาธปิ ไตยอันมพี ระมหากษตั ริย์ทรงเป็นประมขุ มีจติ สาธารณะและมจี ติ สำนึกรักษส์ งิ่ แวดล้อม

2.2.2 ด้านความรู้ หมายถึง ความรู้เกี่ยวกับข้อเท็จจริง หลักการ ทฤษฎีและแนว
ปฏิบัติต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับสาขาวิชาที่เรียนหรือทำงาน โดยเน้นความรู้เชิงทฤษฎีและหรือข้อเท็จจริง
เป็นหลกั

2.2.3 ด้านทักษะ หมายถึง ความสามารถปฏิบัติงานซ่ึงบุคคลนัน้ ควรทำได้เมือ่ ไดร้ บั
มอบหมาย โดยสามารถเลือกใช้วิธีการจัดการและแก้ปัญหาการทำงานด้วยทักษะ ด้านกระบวนการคิด
ที่เกี่ยวข้องกับการใช้ตรรกะ ทักษะการหยั่งรู้และความคิดสร้างสรรค์ ทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิต หรือ
ทักษะการปฏิบัติหรือวิธีปฏิบัติที่มีความคล่องแคล่วและความชำนาญในการปฏิบัติตามเกณฑ์มาตรฐาน
คุณวุฒิอาชีวศึกษาแตล่ ะระดบั

2.2.4 ด้านความสามารถในการประยุกต์ใช้และความรับผิดชอบ หมายถึง ความ
สามารถของบุคคลที่เกิดจากกระบวนการเรียนรู้ การใช้ความรู้ ทักษะทางสังคมในการทำงานหรือ
การศึกษาอบรมเพื่อการพัฒนาวิชาชีพของบุคคล ซึ่งประกอบไปด้วยความสามารถในการสื่อสาร ภาวะ
ผู้นำ ความรับผิดชอบและความเป็นอิสระในการดำเนินการต่าง ๆ ได้ด้วยตนเอง เช่น ความสามารถ
ในการตัดสินใจ และความรบั ผดิ ชอบตอ่ ตนเองและผู้อืน่

1 การจดั การอาชวี ศึกษา 21

ทั้งนี้ คุณภาพของผู้สำเร็จการศึกษาในแต่ละด้านของแต่ละระดับคุณวุฒิ จะเป็นไป
ตามเกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาแต่ละระดับ ซึ่งสอดคล้องกับระดับคุณวุฒิวิชาชีพที่เชื่อมโยงกับ
ระดับคุณวุฒอิ าชีวศกึ ษา

3. การจดั การศกึ ษาแต่ละระดับคุณวุฒอิ าชวี ศึกษา

รูปแบบการจัดการศึกษา โครงสร้างหลักสูตร ชื่อคุณวุฒิ จำนวนหน่วยกิต ระยะ เวลา
ในการศึกษา และการเทียบโอนผลการเรียนในแต่ละระดับคุณวุฒิอาชีวศึกษา ต้องเป็นไปตามเกณฑ์
มาตรฐานคณุ วฒุ ิอาชวี ศึกษาแต่ละระดบั ท่ีคณะกรรมการการอาชีวศกึ ษากำหนด

เกณฑม์ าตรฐานคุณวฒุ อิ าชวี ศกึ ษา

สืบเนื่องจากประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง กรอบคุณวุฒิอาชีวศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.
2562 สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษาได้มีประกาศคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง เกณฑ์
มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ พ.ศ. 2562 เกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิ
อาชีวศกึ ษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชพี ชน้ั สงู พ.ศ. 2562 และเกณฑ์มาตรฐานคุณวฒุ อิ าชวี ศึกษาระดับ
ปริญญาตรีสายเทคโนโลยีหรือสายปฏิบัติการ (ทล.บ.) พ.ศ. 2562 สำหรับสำนักงานคณะกรรมการ
การอาชีวศึกษา สถาบันการอาชีวศึกษาและสถานศึกษา ใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาหรือปรับปรุง
หลักสูตร การจัดการเรียนการสอน และการพัฒนาคุณภาพการจัดการศึกษา ให้สามารถผลิตผู้สำเร็จ
การศกึ ษาท่ีมคี ณุ ภาพ และเพื่อประโยชน์ตอ่ การรบั รองมาตรฐานคุณวุฒผิ ู้สำเร็จการศึกษาด้วย ในท่ีนี้จะ
ขอนำเสนอสาระสำคัญของเกณฑ์มาตรฐานคณุ วุฒิอาชีวศึกษาระดบั ประกาศนยี บัตรวิชาชีพ พ.ศ. 2562
และเกณฑม์ าตรฐานคุณวุฒอิ าชีวศกึ ษาระดับประกาศนยี บตั รวิชาชพี ชนั้ สงู (ปวส.) พ.ศ. 2562 เกย่ี วกบั

- ชือ่ คุณวฒุ กิ ารศึกษา
- คณุ ภาพของผ้สู ำเร็จการศึกษา
- วตั ถุประสงค์ของการจัดการศกึ ษา
- รปู แบบการจัดการศกึ ษา
- การคดิ ค่าหน่วยกิต จำนวนหน่วยกิตรวมและระยะเวลาการศึกษา
- โครงสร้างหลกั สูตร
- การจดั อตั ราส่วนของเวลาการเรียนรู้
- การยกเว้นการเรยี นรายวิชา
- คณุ สมบัติผเู้ รียนและคุณสมบัตผิ ู้สอน

22 1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา

- การพัฒนาคุณภาพการจดั การอาชีวศึกษาและการพฒั นาการจดั การเรยี นการสอน
- เง่อื นไขการพฒั นา ปรบั ปรงุ อนมุ ตั แิ ละประกาศใชห้ ลักสูตร

• ชื่อคุณวฒุ กิ ารศกึ ษา

ระดบั ปวช. • ประกาศนียบตั รวชิ าชีพ
ระดับ ปวส. • ประกาศนยี บตั รวชิ าชีพช้ันสูง

• คุณภาพของผู้สำเรจ็ การศกึ ษา

คณุ ภาพ ระดับ ปวช. ระดบั ปวส.

ดา้ นคณุ ธรรม • มีคุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณ • มีคุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณ
จรยิ ธรรม และ
คณุ ลักษณะ วิชาชีพ เจตคติและกิจนิสัยที่ดี ภูมิใจ วิชาชีพ เจตคติและกิจนิสัยท่ีดี ภูมิใจ
ท่ีพงึ ประสงค์
และรักษาเอกลกั ษณ์ของชาตไิ ทย เคารพ และรักษาเอกลกั ษณข์ องชาติไทย เคารพ
ด้านความรู้
กฎหมาย เคารพสิทธิของผู้อื่น มีความ กฎหมาย เคารพสิทธิของผู้อื่น มีความ
ดา้ นทักษะ
รับผิดชอบตามบทบาทหน้าที่ของตนเอง รับผิดชอบตามบทบาทหน้าที่ของตนเอง

ตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหา- ตามระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหา

กษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีจิตสาธารณะ กษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีจิตสาธารณะ

และมจี ติ สำนึกรักษส์ ่งิ แวดลอ้ ม และมจี ิตสำนึกรกั ษ์ส่งิ แวดลอ้ ม

• ความรู้ในหลักการทั่วไปของงานอาชีพ • ความรู้ทางทฤษฎีและเทคนิคเชิงลึก

เฉพาะและการวิเคราะหเ์ บ้อื งตน้ รวมทั้ง ภายใต้ขอบเขตของงานอาชีพ รวมทั้ง

มีความรู้ภาษาอังกฤษและเทคโนโลยี ความรู้ภาษาอังกฤษ เทคโนโลยี

สารสนเทศ ที่สามารถใช้ในการสื่อสาร สารสนเทศและการสื่อสารในระดับที่

เบ้ืองต้นได้ เชอ่ื มโยงกับการทำงาน

• ทักษะการเลือกและประยุกต์ใช้วิธีการ • ทักษะในการปรับใช้กระบวนการ

เครื่องมือและวัสดุขั้นพื้นฐานในการ ปฏิบัติงานให้เหมาะสม ทักษะดา้ นความ

ปฏิบัติงาน ทักษะการสื่อสารและ ปลอดภัยที่เชื่อมโยงกันในการทำงาน

เทคโนโลยีสารสนเทศ ทักษะการเรียนรู้ ที่หลากหลาย ทักษะการเรียนรู้ตลอด

ตลอดชีวิต ทักษะการคิดวิเคราะห์และ ชีวิต ทักษะการคิดวิเคราะห์และการ

การแก้ปัญหา และทักษะด้านสุขภาวะ แก้ปัญหา ทักษะในการวางแผน การ

และความปลอดภัย บริหารจัดการ การประสานงาน และการ

ประเมนิ ผลในการปฏบิ ตั ิงานดว้ ยตนเอง

1 การจัดการอาชวี ศึกษา 23

คุณภาพ ระดบั ปวช. ระดบั ปวส.

ดา้ นความสามารถ • สามารถปฏิบัติงานตามแบบแผน • สามารถปฏิบัติงานตามแบบแผน และ

ในการประยกุ ตใ์ ช้ ปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลงที่ไม่ซับซ้อน ปรับตัวภายใต้ความเปลี่ยนแปลง

และความ ให้คำแนะนำพื้นฐานที่ต้องใช้การ สามารถแก้ปัญหาที่ไม่คุ้นเคยหรือ

รบั ผิดชอบ ตัดสินใจ วางแผนและแก้ไขปัญหาโดย ซับซ้อนและเป็นนามธรรมเป็นบางครง้ั

ไม่อยู่ภายใต้การควบคุมในบางเรื่อง

ประยุกต์ใช้ความรู้ ทักษะทางวิชาชีพ

เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารใน

การแก้ปัญหาและการปฏิบัติงานใน

บริบทใหม่ รวมทั้งรับผิดชอบต่อตนเอง

และผอู้ น่ื

• วตั ถปุ ระสงค์ของการจัดการศึกษา

ระดับ ปวช. • เป็นการจัดการศึกษาด้านวิชาชีพและยกระดับการศึกษาวิชาชีพของบุคคลให้สูงขึ้น
สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนการศึกษาแห่งชาติ เป็นไป
ตามกรอบคุณวุฒิแห่งชาติ มาตรฐานการศึกษาของชาติ และกรอบคุณวุฒิอาชีวศึกษา
แห่งชาติ โดยเน้นการเรียนรู้สู่การปฏิบัติ เพื่อพัฒนาสมรรถนะกำลังคนระดับฝีมือ
รวมทั้งคุณธรรมจริยธรรม จรรยาบรรณวิชาชีพ และกิจนิสัยที่เหมาะสมในการทำงาน
ให้สอดคล้องกับความต้องการกำลังคนของตลาดแรงงาน ชุมชน สังคม และสามารถ
ประกอบอาชีพอสิ ระได้

ระดบั ปวส. • เป็นการจัดการศึกษาด้านวิชาชีพและยกระดับการศึกษาวิชาชีพของบุคคลให้สูงขึ้น
สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนการศึกษาแห่งชาติ เป็นไป
ตามกรอบคุณวุฒแิ หง่ ชาติ มาตรฐานการศึกษาของชาติ และกรอบคุณวุฒิอาชีวศึกษา
แห่งชาติ โดยเน้นการเรียนรู้สู่การปฏิบัติ เพื่อพัฒนาสมรรถนะกำลังคนระดับเทคนิค
รวมทั้งคุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณวิชาชีพ และกิจนิสยั ทีเ่ หมาะสมในการทำงาน
ให้สอดคล้องกับความต้องการกำลังคนของตลาดแรงงาน ชุมชนและสังคม และ
สามารถประกอบอาชพี อสิ ระได้

24 1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา

• รปู แบบการจัดการศกึ ษา

ระดบั ปวช. • การจัดการศึกษาในระบบและระบบทวิภาคี ให้ใช้ระบบทวิภาค โดยกำหนดให้ 1 ปี
และ การศึกษาแบง่ เป็น 2 ภาคเรยี น และใน 1 ภาคเรียน มรี ะยะเวลาจัดการศกึ ษารวมการ
วัดผล 18 สปั ดาห์
ระดับ ปวส.
• การจัดการศึกษาในรูปแบบอื่น สถาบันการอาชีวศึกษาหรือสถานศึกษาจะต้องแสดง
รายละเอียดเกี่ยวกับระบบการศึกษานั้นให้ชัดเจน ประกอบด้วยการแบ่งภาคเรียน
ระยะเวลาการศึกษาในแต่ละภาคเรียน การคิดหนว่ ยกิตรายวชิ า รวมท้ังการเทียบเคียง
หน่วยกิตระบบ ดงั กล่าวกบั ระบบทวภิ าค

• การคดิ คา่ หนว่ ยกติ ชม./สปั ดาห์ ชม./ภาคเรียน คา่ หนว่ ยกติ
1 1
ลักษณะรายวชิ า ระดับ ปวช. และ ปวส. 2 ไมน่ ้อยกว่า 1
รายวชิ าทฤษฎีท่ใี ช้เวลาในการบรรยาย 3 18 1
หรืออภปิ ราย 1
รวมเวลาการวดั ผล 1
รายวิชาปฏิบัตทิ ่ใี ชเ้ วลาในการทดลอง 1
หรือฝกึ ปฏบิ ัติในหอ้ งปฏบิ ัติการ ไม่นอ้ ยกวา่
36
รายวชิ าปฏิบตั ิทใ่ี ชเ้ วลาในการฝกึ ปฏบิ ตั ิ
ในโรงฝึกงานหรอื ภาคสนาม รวมเวลาการวัดผล

การฝึกอาชีพในการศึกษาระบบทวิภาคี ไม่นอ้ ยกว่า
54
การฝึกประสบการณส์ มรรถนะวิชาชีพ
ในสถานประกอบการ รวมเวลาการวดั ผล

การทำโครงงานพัฒนาสมรรถนะวชิ าชพี ไม่น้อยกวา่
54

รวมเวลาการวัดผล

ไมน่ อ้ ยกวา่
54

รวมเวลาการวัดผล

ไม่น้อยกว่า
54

รวมเวลาการวดั ผล

1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา 25

• จำนวนหน่วยกติ รวมและระยะเวลาการศกึ ษา

ระดับ ปวช. • จำนวนหนว่ ยกติ รวมและระยะเวลาการศกึ ษา ให้มีจำนวนหนว่ ยกิตรวมระหว่าง 100 -
ระดับ ปวส. 110 หน่วยกิต ใช้ระยะเวลาการศึกษา 6 ภาคเรียน ทั้งน้ี ให้เรียนได้ไม่เกิน 12 ภาค
เรียน สำหรบั การลงทะเบียนเรยี นแบบเตม็ เวลา และไม่เกิน 16 ภาคเรียน สำหรับการ
ลงทะเบียนเรียนแบบไม่เต็มเวลา

• กรณีหลักสูตรสาขาวิชาที่มีความจำเป็นต้องกำหนดจำนวนหน่วยกิตรวม และ
ระยะเวลาการศึกษาเกินกว่าที่กำหนด ให้นำเสนอขออนุมัติต่อคณะกรรมการ-
การอาชวี ศกึ ษาเป็นกรณีไป

• จำนวนหน่วยกิตรวมและระยะเวลาการศึกษา ให้มีจำนวนหน่วยกิตรวมระหว่าง 80 -
90 หน่วยกิต ใช้ระยะเวลาการศึกษา 4 ภาคเรียน ทั้งน้ี ให้เรียนไดไ้ ม่เกิน 8 ภาคเรียน
สำหรับการลงทะเบียนเรียนแบบเต็มเวลา และไม่เกิน 12 ภาคเรียน สำหรับการ
ลงทะเบยี นเรียนแบบไมเ่ ตม็ เวลา

• กรณีหลักสูตรสาขาวิชาที่มีความจำเป็นต้องกำหนดจำนวนหน่วยกิตรวม และ
ระยะเวลาการศึกษาเกินกว่าที่กำหนด ให้นำเสนอขออนุมัติต่อคณะกรรมการ-
การอาชวี ศึกษาเป็นกรณไี ป

• โครงสรา้ งหลกั สตู ร

โครงสร้างหลกั สตู ร ปวช. 2562 ปวส. 2563

1. หมวดวชิ าสมรรถนะแกนกลาง ไม่นอ้ ยกวา่ 21 หน่วยกิต ไม่น้อยกว่า 18 หนว่ ยกติ
2. หมวดวิชาสมรรถนะวชิ าชีพ ไมน่ ้อยกวา่ 69 หนว่ ยกติ ไม่นอ้ ยกว่า 56 หน่วยกิต
(ไม่นอ้ ยกวา่ 19 หน่วยกติ ) (ไมน่ ้อยกว่า 15 หน่วยกติ )
2.1กล่มุ สมรรถนะวชิ าชพี พ้ืนฐาน (ไมน่ ้อยกวา่ 24 หนว่ ยกติ ) (ไมน่ ้อยกวา่ 21 หน่วยกิต)
2.2กลุ่มสมรรถนะวิชาชพี เฉพาะ (ไมน่ อ้ ยกวา่ 18 หน่วยกิต) (ไมน่ อ้ ยกวา่ 12 หน่วยกิต)
2.3กลมุ่ สมรรถนะวิชาชพี เลือก
2.4ฝกึ ประสบการณส์ มรรถนะวิชาชีพ (4 หนว่ ยกติ ) (4 หนว่ ยกติ )
2.5 โครงงานพัฒนาสมรรถนะวิชาชีพ (4 หนว่ ยกติ ) (4 หนว่ ยกติ )
3. หมวดวชิ าเลอื กเสรี ไม่นอ้ ยกวา่ 10 หน่วยกิต ไม่น้อยกวา่ 6 หนว่ ยกติ
4. กจิ กรรมเสรมิ หลกั สูตร
(2 ชม.ตอ่ สัปดาห์ ทกุ ภาคเรยี น) - -

หนว่ ยกิตรวม 100 – 110 หนว่ ยกติ 80 – 90 หนว่ ยกิต

26 1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา

ทั้งนี้ ในการกำหนดให้เป็นสาขาวิชาใด ต้องมีจำนวนหน่วยกิตของกลุ่มสมรรถนะวิชาชีพ
พื้นฐานและกลุ่มสมรรถนะวิชาชีพเฉพาะในสาขาวิชานั้น รวมกันไม่น้อยกว่า 35 หน่วยกิต ในหลักสูตร
ประกาศนยี บตั รวชิ าชีพ และไมน่ อ้ ยกว่า 30 หน่วยกติ ในหลักสูตรประกาศนยี บัตรวิชาชีพชัน้ สูง

หมายเหตุ การพัฒนาหลักสูตรโดยสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา ให้เป็นไปตาม
ความเห็นชอบของคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เพื่อเป็นหลักสูตรแกนกลางที่สอดคล้องกับเกณฑ์
มาตรฐานคุณวฒุ ิอาชีวศกึ ษาแตล่ ะระดบั สำหรบั สถานศึกษาและสถาบันนำไปใช้

• การจดั อตั ราส่วนของเวลาการเรยี นรู้

ระดับ ปวช. • การจัดอัตราส่วนของเวลาการเรียนรู้ภาคทฤษฎีต่อภาคปฏิบัติในหมวดวิชาสมรรถนะ
ระดบั ปวส. วิชาชีพ ประมาณ 20 ต่อ 80 ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับลักษณะหรือกระบวนการจัดการเรียนรู้
ของแต่ละสาขาวิชา

• การจัดอัตราส่วนของเวลาการเรียนรู้ภาคทฤษฎีต่อภาคปฏิบัติในหมวดวิชาสมรรถนะ
วิชาชีพ ประมาณ 40 ต่อ 60 ทั้งน้ี ขึ้นอยู่กับลักษณะหรือกระบวนการจัดการเรียนรู้
ของแตล่ ะสาขาวิชา

• การยกเวน้ การเรียนรายวชิ า

ระดับ ปวช. • การยกเว้นการเรียนรายวิชาในหมวดวิชาสมรรถนะแกนกลาง หมวดวิชาสมรรถนะ
และ วิชาชีพและหมวดวิชาเลือกเสรี สามารถทำได้โดยการเทียบโอนผลการเรียน หรือโดย
การเทยี บโอนความรู้และประสบการณเ์ ขา้ สู่หนว่ ยกิต ตามหลกั สตู ร ตามหลักเกณฑ์และ
ระดับ ปวส. แนวปฏบิ ัติทค่ี ณะกรรมการการอาชวี ศึกษากำหนด

• คณุ สมบัตขิ องผูเ้ รียนและคณุ สมบตั ขิ องผสู้ อน

คุณสมบัติ ระดบั ปวช. • เป็นผู้สำเรจ็ การศกึ ษาไมต่ ำ่ กว่าระดบั มธั ยมศกึ ษาตอนต้นหรอื เทียบเทา่
ของผู้เรียน
ระดับ ปวส. • เปน็ ผู้สำเรจ็ การศึกษาไม่ตำ่ กวา่ ระดบั ประกาศนยี บตั รวชิ าชพี หรือ
คณุ สมบัติ ระดบั มธั ยมศึกษาตอนปลายหรือเทียบเท่า
ของผ้สู อน
ระดับ ปวช. • เปน็ ผทู้ ่มี ีคณุ ธรรม จรยิ ธรรม มีคณุ วฒุ กิ ารศกึ ษา มคี วามรู้
และ ความสามารถ ท่ีตรงหรอื เหมาะสมกับวิชาท่ีสอน

ระดบั ปวส.

1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา 27

• การพฒั นาคณุ ภาพการจดั การอาชวี ศึกษาและการพัฒนาการจดั การเรยี นการสอน

ระดับ ปวช. • สถานศึกษาอาชีวศึกษาหรือสถาบันที่มีความร่วมมือในการจัดการศึกษากับสถาน
และ ประกอบการ สามารถจดั ไดใ้ น 2 ลักษณะ ไดแ้ ก่ การฝกึ อาชพี ในการศึกษาระบบทวภิ าคี และ
การฝึกประสบการณส์ มรรถนะวชิ าชพี ในการศกึ ษาในระบบ ตามหลักเกณฑแ์ ละแนวปฏิบัติ
ระดบั ปวส. ท่ีคณะกรรมการการอาชวี ศึกษากำหนด

• สถานศึกษาต้องจัดเตรียมความพร้อมในด้านอาคารสถานท่ี ครุภัณฑ์ ครูและบุคลากร
ทางการศึกษาใหเ้ หมาะสม สอดคล้องกับการจดั การเรยี นการสอนในแตล่ ะลกั ษณะการ
ผลิตและการพฒั นาผเู้ รยี น

• สถานศึกษาต้องกำหนดวิธีการพัฒนาคุณภาพการจัดการอาชีวศึกษาและการจัดการ
เรยี นการสอนเพอื่ พัฒนาคณุ ลกั ษณะให้ตรงตามศักยภาพของผ้เู รยี น และระดับคุณวุฒิ
ของแตล่ ะประเภทวิชาและสาขาวิชา

• สถานศึกษาต้องจัดการเรียนการสอนที่เน้นการเรียนรูส้ ู่การปฏิบัติ โดยให้ผู้เรียนจัดทำ
โครงงานพัฒนาสมรรถนะวิชาชีพทสี่ อดคลอ้ งกับสาขาวิชาทเ่ี รยี น

• สถานศึกษาต้องจัดให้มีกิจกรรมเสริมหลักสูตร เพื่อส่งเสริมสมรรถนะแกนกลางและ
สมรรถนะวิชาชีพ ปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม ค่านิยม ระเบียบวินัย ปลูกฝังจิตสำนึก
และจิตอาสา เสริมสร้างการเป็นพลเมืองไทยและพลโลกในด้านการรักชาติ เทิดทูน
พระมหากษัตริย์ ส่งเสริมการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรง
เป็นประมุข ทะนุบำรุงศาสนา ศิลปะ วัฒนธรรม ภูมิปัญญาไทย อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
ส่งเสริมการกีฬาและนันทนาการ ส่งเสริมการดำรงตนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพียง และสง่ เสริมการทำงานโดยใช้กระบวนการกลุ่มในการบรกิ ารวิชาการ วชิ าชีพ
หรอื ทำประโยชน์ต่อชมุ ชนและสงั คม

• สถานศึกษาต้องจัดใหผ้ เู้ รยี นได้รบั การประเมนิ มาตรฐานวิชาชพี
• การจดั การศึกษา การประเมนิ ผลการเรยี น และการสำเร็จการศึกษา

(1) การจดั การศกึ ษาและการประเมินผลการเรียนตามหลกั สตู ร ให้เปน็ ไปตามระเบียบ
กระทรวงศึกษาธิการ ว่าด้วยการจัดการศึกษาและการประเมินผลการเรียนตาม
หลักสูตร โดยความเหน็ ชอบของคณะกรรมการการอาชีวศึกษา

(2) การสำเรจ็ การศึกษา ต้องได้จำนวนหนว่ ยกติ สะสมครบถ้วนตามโครงสรา้ งทกี่ ำหนด
ไว้ในหลักสูตร ได้คะแนนเฉลี่ยสะสมไม่ต่ากว่า 2.00 จากระบบ 4 ระดับคะแนน
และผ่านเกณฑ์การประเมนิ มาตรฐานวชิ าชีพ

28 1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา

ระดบั ปวช. • การประกันคุณภาพของหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอน ให้สำนักงาน
และ คณะกรรมการการอาชีวศึกษา สถาบนั การอาชวี ศึกษา และสถานศกึ ษา กำหนดระบบ
การประกันคุณภาพของหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอนในสาขาวิชาทีเ่ ปิดสอน
ระดับ ปวส. โดยมีองคป์ ระกอบในการประกันคุณภาพอยา่ งนอ้ ย 4 ดา้ น คือ
(1) หลักสูตรที่ยึดโยงกับมาตรฐานอาชพี
(2) ครู ทรพั ยากรและการสนับสนนุ
(3) วิธกี ารจดั การเรยี นรู้ การวดั และประเมินผล
(4) ผสู้ ำเรจ็ การศกึ ษา

• เงอ่ื นไขการพฒั นา ปรบั ปรงุ อนุมตั แิ ละประกาศใชห้ ลกั สตู ร

ระดบั ปวช. • การพัฒนาหลกั สูตรหรือการปรบั ปรงุ หลกั สูตร เปน็ หนา้ ท่ีของสำนักงานคณะกรรมการ
และ การอาชีวศึกษา สถาบันการอาชีวศึกษา และสถานศึกษา โดยความเห็นชอบของ
คณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษา
ระดบั ปวส.
• การอนุมัติหลักสูตร ให้เป็นหน้าที่ของสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา โดยความ
เหน็ ชอบของคณะกรรมการการอาชีวศกึ ษา

• การประกาศใช้หลักสตู ร ใหท้ ำเปน็ ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ
• ระเบียบที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาและประเมินผลการเรียนตามหลักสูตร ให้

จัดทำเป็นระเบียบสานักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา โดยความเห็นชอบของ
คณะกรรมการการอาชีวศึกษา
• ให้สำนกั งานคณะกรรมการการอาชีวศกึ ษาข้ึนทะเบียนหลกั สตู รที่ไดร้ ับการอนมุ ัติและ
ประกาศใช้
• สถานศึกษาสามารถพัฒนาหรือปรับปรุงรายวิชาหรือกลุ่มวิชาเพิ่มเติมได้ตามเงื่อนไข
ของหลักสตู ร โดยตอ้ งรายงานใหส้ านักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษาทราบ
• ใหส้ ำนักงานคณะกรรมการการอาชวี ศึกษา สถาบันการอาชีวศึกษาและสถานศึกษาจัด
ให้มีการประเมินและรายงานผลการดำเนินการหลักสูตร เพื่อนำไปสู่การพัฒนา
หลักสตู รหรือการปรบั ปรุงหลกั สตู รที่อยู่ในความรับผิดชอบอย่างต่อเนอ่ื ง อย่างน้อยทุก
5 ปี สำหรับหลักสตู รที่เปิดสอนอยูก่ อ่ นวันที่ประกาศน้ีใช้บังคับ ต้องปรับปรุงหลักสตู ร
ให้สอดคล้องกับประกาศนีภ้ ายใน 3 ปี นับแต่วนั ทปี่ ระกาศนใี้ ช้บังคับ

1 การจดั การอาชวี ศึกษา 29

การพัฒนาคุณภาพการจัดการอาชีวศกึ ษา

การจัดการศึกษาอาชีวศึกษาต้องพัฒนาคุณภาพผู้เรียนและผู้สำเร็จการศึกษาให้มี
คุณภาพ สอดคล้องกับความต้องการของสถานประกอบการ ชุมชน และตลาดแรงงาน โดยต้อง
ผลิตและพัฒนากำลังคนอาชีวศึกษาให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
และมาตรฐานการศึกษาแหง่ ชาติ ที่ได้กำหนดให้ผู้เรยี นและผู้สำเร็จการศกึ ษาต้องมีทักษะ ความรู้
และความสามารถที่เข้มแข็งและมีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศ มีการวิจัยและพัฒนานวัตกรรม
และเทคโนโลยี รวมถึงมีระบบบริหารจัดการที่มีความคล่องตัว ที่ทำให้ทุกคนสามารถเข้าถึง
การศึกษาอาชีวศึกษาได้อย่างกว้างขวาง โดยสถานศึกษาอาชีวศึกษาต้องมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมกบั
สถานประกอบการในการพัฒนาหลักสูตร การจัดฝึกอาชีพและฝึกประสบการณ์สมรรถนะวิชาชพี
สนับสนุนครุภัณฑ์การเรียนการสอนและการเตรียมความพร้อมในด้านสภาพแวดล้อมทาง
การศึกษาตา่ ง ๆ การพฒั นาคุณภาพการจัดการศึกษาและการจัดการเรยี นการสอนต้องมุ่งเน้นการ
เรียนรู้สู่การปฏิบัติ มีการจัดกิจกรรมเสริมหลักสูตร รวมถึงมีการประเมินมาตรฐานวิชาชีพผู้เรียน
อาชีวศกึ ษาทุกคนก่อนสำเร็จการศกึ ษา โดยจดั ทำเปน็ แผนพัฒนาการจัดการศกึ ษาของสถานศึกษา
และนำไปสกู่ ารปฏบิ ตั อิ ย่างมปี ระสทิ ธิภาพและประสิทธผิ ล

การพัฒนาหลักสูตรในแต่ละระดับคุณวุฒิต้องมีการดำเนินการให้สอดคล้องกับกรอบ
คุณวุฒิแห่งชาติ กรอบคุณวุฒิอาชีวศึกษาแห่งชาติ มาตรฐานการศึกษาของชาติ มาตรฐานอาชีพ
และเกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาแต่ละระดับ เพื่อให้ผู้สำเร็จการศึกษามีคุณภาพทั้งด้าน
คณุ ธรรม จรยิ ธรรม และคุณลกั ษณะท่ีพึงประสงค์ ด้านความรู้ ด้านทกั ษะ และดา้ นความสามารถ
การประยกุ ต์ใช้และความรับผิดชอบ ตามประเภทวชิ าและสาขาวิชาที่ศึกษา โดยตอ้ งมีการประกัน
คณุ ภาพของหลักสูตรและการจดั การเรียนการสอน เพ่อื ใหส้ ังคมมีความเชื่อม่นั ต่อคุณภาพผู้สำเร็จ
การศกึ ษาอาชีวศึกษา ทงั้ นี้ โดยคาดหวงั วา่ การพฒั นาหลักสูตรทสี่ อดคล้องกับมาตรฐานอาชีพและ
ความต้องการในงานอาชีพตามระดับคุณวุฒิวิชาชีพ การบริหารหลักสูตรของสถานศึกษา การ
จัดการเรียนรู้และวัดประเมินผลที่มุ่งเน้นสมรรถนะ รวมทั้งการพัฒนาคุณธรรม จริยธรรมและ
คุณลักษณะที่พึงประสงค์ควบคู่การเรียนการสอน จะส่งผลให้ผู้เรียนผู้เรยี นและผู้สำเรจ็ การศึกษา
มีความรู้ สมรรถนะและคณุ ลักษณะตรงตามมาตรฐานอาชีพ อยา่ งนอ้ ยตามระดับคณุ วุฒิวิชาชีพ ท่ี
เทียบเคียงกับระดับคุณวุฒิอาชีวศึกษา ตลอดจนสามารถเปิดโอกาสใหม้ ีการเทียบโอนความรู้และ
ประสบการณ์เพอ่ื เพิ่มวุฒิการศกึ ษาและความกา้ วหนา้ ในงานอาชพี ดว้ ย

30 1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา

มาตรฐานหลักทีเ่ กยี่ วขอ้ งกับการจัดการอาชวี ศึกษา

คณุ วฒุ วิ ิชาชีพ คณุ วฒุ ิการศึกษาวชิ าชพี

(Vocational Qualification) (General Vocational Education Qualification)

เทยี บโอนผลการเรียนรู้

มาตรฐานอาชพี มาตรฐานการศกึ ษาวชิ าชพี
สาขาวชิ า
(Occupational Standards/
Competency Standards/ (General Vocational Education
Performance Standards) Standards)

คุณภาพ มาตรฐานการอาชีวศึกษา
การอาชีวศกึ ษา
(Vocational Education Standards/
Institution Standards)

ภาพท่ี 8 แสดงมาตรฐานหลกั ที่เก่ยี วข้องกับการจดั การอาชีวศกึ ษาเพอื่ นำสู่คณุ ภาพ

• เป้าหมายของการจัดการอาชวี ศกึ ษา

พระราชบัญญตั กิ ารอาชวี ศึกษา พ.ศ. 2551 มาตรา 6 กลา่ วว่าการจัดการอาชวี ศึกษาและการ
ฝึกอบรมวิชาชีพ เป็นการจัดการศึกษาที่มุ่งเน้นการผลิตและพัฒนากำลังคนในด้านวิชาชีพระดับฝีมือ
ระดับเทคนิคและระดับเทคโนโลยี ให้มีคุณภาพและมาตรฐาน สอดคล้องกับการพัฒนาเศรษฐกิจและ
สังคม ความตอ้ งการของตลาดแรงงาน สภาพเศรษฐกจิ สงั คม วัฒนธรรม เทคโนโลยีและส่ิงแวดล้อม โดย
นำความรูใ้ นทางทฤษฎีอนั เป็นสากลและภูมิปัญญาไทยมาพฒั นาผู้รบั การศึกษาให้มีความรู้ความสามารถ
ในทางปฏิบัติ และมีสมรรถนะท่ีสามารถนำไปประกอบอาชพี ในลกั ษณะผูป้ ฏิบัติหรอื ประกอบอาชีพโดย
อิสระได้ โดยได้กำหนดรายละเอียดทเี่ ก่ยี วขอ้ งกับการจดั การศกึ ษาอาชีวศกึ ษา ดงั น้ี

• รูปแบบการจดั การอาชวี ศึกษา

การจัดการอาชีวศึกษาและการฝึกอบรมวิชาชีพตามมาตรา 8 แห่งพระราชบัญญัติการ
อาชวี ศึกษา พ.ศ. 2551 สามารถจดั ในรูปแบบใดรูปแบบหน่งึ หรือหลายรูปแบบรวมกัน ดงั นี้

1. การศึกษาในระบบ เป็นการจัดการศึกษาวิชาชีพที่เน้นการศึกษาในสถานศึกษาหรือ
สถาบันการอาชีวศึกษาเป็นหลัก โดยมีการกำหนดจุดมุง่ หมาย วิธีการศึกษา หลักสูตรระยะเวลา การวดั
และการประเมินผลทเ่ี ป็นเงื่อนไขของการสำเรจ็ การศกึ ษาทแี่ นน่ อน

1 การจัดการอาชวี ศึกษา 31

2. การศึกษานอกระบบ เป็นการจัดการศึกษาวิชาชีพที่มีความยืดหยุ่นในการกำหนด
จุดมุ่งหมาย รูปแบบ วิธีการศึกษา ระยะเวลา การวัดและการประเมินผลที่เป็นเงื่อนไขของการสำเร็จ
การศึกษา โดยเนื้อหาและหลักสูตรจะต้องมีความเหมาะสมและสอดคล้องกับสภาพปัญหาและความ
ตอ้ งการของบคุ คลแต่ละกลุ่ม

3. การศึกษาระบบทวิภาคี เป็นการจัดการศึกษาวิชาชีพที่เกิดจากข้อตกลงระหว่าง
สถานศึกษาหรือสถาบันการอาชีวศึกษากับสถานประกอบการ รัฐวิสาหกิจหรือหน่วยงานของรัฐในเรื่อง
การจดั หลักสตู ร การเรียนการสอน การวดั และการประเมินผล ผู้เรียนใช้เวลาส่วนหนง่ึ ในสถานศกึ ษาหรอื
สถาบันการอาชวี ศึกษา และเรียนภาคปฏบิ ตั ิในสถานประกอบการ รัฐวิสาหกิจหรือหนว่ ยงานของรฐั

ทั้งน้ี ในการจดั การอาชีวศึกษาได้กำหนดใหส้ ถานศึกษาอาชีวศกึ ษาและสถาบันมงุ่ เน้นการจัด
การศกึ ษาระบบทวิภาคีเป็นสำคัญ เพื่อประโยชน์ในการผลติ และพฒั นากำลงั คนได้ตรงความต้องการของ
สถานประกอบการ

• แนวทางการจัดการศึกษาอาชวี ศกึ ษา

การจัดการศึกษาอาชีวศึกษาและการฝึกอบรมวิชาชีพให้บรรลุวัตถุประสงค์ พระราชบัญญัติ
การอาชีวศกึ ษา พ.ศ. 2551 มาตรา 10 กำหนดให้คำนึงเร่อื งตา่ ง ๆ ดังน้ี

1. การมีเอกภาพดา้ นนโยบายและมีความหลากหลายในทางปฏิบัติ โดยมีการกระจายอำนาจ
จากส่วนกลางไปสสู่ ถานศึกษาอาชีวศกึ ษาและสถาบนั

2. การศึกษาในดา้ นวิชาชพี สำหรบั ประชาชนวยั เรียนและวัยทำงานตามความถนัดและความ
สนใจอย่างทั่วถึงและต่อเนื่องจนถึงระดับปริญญาตรี

3. การมีส่วนร่วมชุมชน สังคมและสถานประกอบการในการกำหนดนโยบายการผลิตและ
พัฒนากำลงั คน รวมทัง้ การกำหนดมาตรฐานการอาชวี ศกึ ษา

4. การศึกษาที่มีความยืดหยุ่น หลากหลาย และมีระบบเทียบโอนผลการเรียนและระบบ
เทยี บประสบการณ์การทำงานของบคุ คลเพ่อื เขา้ รับการศึกษาและการฝกึ อบรมวชิ าชีพอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง

5. การมีระบบจูงใจให้สถานประกอบการมีส่วนร่วมในการจัดการอาชีวศึกษาและ
การฝกึ อบรมวชิ าชีพ

6. การระดมทรัพยากรทั้งภาครัฐและเอกชนในการจัดการอาชีวศึกษาและการฝึกอบรม
วชิ าชพี โดยคำนงึ ถึงการประสานประโยชน์อยา่ งทั่วถงึ และเปน็ ธรรม

7. การมีระบบการพัฒนาครูและคณาจารย์ของการอาชีวศึกษาอย่างต่อเอง เพื่อให้ทันต่อ
ความเปล่ียนแปลงของเทคโนโลยี

32 1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา

มเี อกภาพดา้ นนโยบายและมคี วามหลากหลายในทางปฏบิ ัติ

จัดการศึกษาตามความถนัดและความสนใจอยา่ งทว่ั ถงึ และตอ่ เนือ่ ง

มสี ่วนร่วมในการกำหนดนโยบายและมาตรฐานการอาชีวศกึ ษา

มีความยืดหยุน่ หลากหลาย และมรี ะบบเทยี บโอนผลการเรยี นรู้

มีระบบจงู ใจให้สถานประกอบการมสี ่วนร่วม

มีการระดมทรพั ยากรทงั้ ภาครฐั และเอกชน

มีระบบพฒั นาครแู ละคณาจารย์อย่างต่อเนือ่ ง

ภาพท่ี 9 แสดงแนวทางการจัดการอาชีวศกึ ษาและการฝึกอบรมวชิ าชพี

• หลักสตู รอาชวี ศกึ ษา

พระราชบัญญัติการอาชีวศึกษา พ.ศ. 2551 มาตรา 9 กำหนดให้การจัดการอาชีวศึกษาและ
ฝกึ อบรมวิชาชพี ต้องจัดตามหลักสูตรทค่ี ณะกรรมการการอาชีวศกึ ษากำหนด ประกอบด้วย

1. หลักสูตรประกาศนยี บัตรวิชาชพี (ปวช.) ใช้ระยะเวลาในการศึกษา 3 ปีการศึกษา โดย
รบั ผูส้ ำเรจ็ การศึกษาระดบั มัธยมศกึ ษาตอนต้น (ม.3) หรอื เทียบเท่า

2. หลกั สตู รประกาศนยี บตั รวชิ าชีพช้นั สงู (ปวส.) ใชร้ ะยะเวลาในการศกึ ษา 2 ปีการศึกษา
สำหรับผู้เข้าเรียนที่สำเร็จการศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ หรือเทียบเท่า ในประเภทวิชาและ
สาขาวิชาตามที่หลักสูตรกำหนด ส่วนผู้เข้าเรียนท่ีสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (ม.6)
หรือเทียบเท่า และผู้เข้าเรียนที่สำเร็จการศกึ ษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) หรือเทียบเท่าต่าง
ประเภทวิชาและสาขาวชิ าทกี่ ำหนด ใชร้ ะยะเวลาประมาณ 3 ปีการศึกษา

3. หลักสูตรปริญญาตรีสายเทคโนโลยีหรือสายปฏิบัติการ (ทล.บ.) รับผู้สำเร็จการศึกษา
ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูงในสาขาวิชาที่ตรงกับสาขาวิชาที่จะเข้าศึกษา ใช้ระยะเวลาใน
การศกึ ษา 2 ปกี ารศึกษา

1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา 33

นอกจากน้ี คณะกรรมการการอาชวี ศึกษาอาจกำหนดหลักสูตรท่ีจดั ขนึ้ เพ่อื ความรู้ หรอื ทกั ษะ
ในการประกอบอาชพี หรอื การศกึ ษาต่อ ซ่ึงจดั ข้ึนเปน็ โครงการหรอื สำหรบั กล่มุ เป้าหมายเฉพาะได้

ทั้งนี้ ในการจัดการศึกษาอาชีวศึกษาและการฝึกอบรมวิชาชีพ สำนักงานคณะกรรมการ
การอาชีวศึกษาได้จัดแบ่งกลุ่มสายวิชาชีพสำหรับการพัฒนาหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอนเป็น
ประเภทวชิ า ไดแ้ ก่

• ประเภทวชิ าอุตสาหกรรม
• ประเภทวิชาพณชิ ยกรรม (ระดบั ปวช.) หรอื ประเภทวิชาบริหารธรุ กิจ (ระดับ ปวส.)
• ประเภทวชิ าศิลปกรรม
• ประเภทวิชาคหกรรม
• ประเภทวิชาเกษตรกรรม
• ประเภทวชิ าประมง
• ประเภทวิชาอุตสาหกรรมทอ่ งเที่ยว
• ประเภทวชิ าอุตสาหกรรมสิง่ ทอ
• ประเภทวิชาเทคโนโลยีสารสนเทศและการสอื่ สาร
• ประเภทวิชาอุตสาหกรรมบนั เทงิ และดนตรี
• ประเภทวชิ าพาณชิ ยนาวี

ในแต่ละประเภทวิชา จะแบ่งเป็นสาขาวิชาและสาขางาน เพื่อให้ผู้เรียนได้เลือกเรียนตาม
ความถนัดและความสนใจ เมื่อจบการศึกษาแล้วมีความรู้ ทักษะ และความสามารถในการประยุกต์ใช้
และความรับผิดชอบเฉพาะทาง ตลอดจนมีคุณธรรม จริยธรรมและคุณลักษณะที่พึงประสงค์ตรงตาม
ความตอ้ งการของงานอาชีพ มีคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาวิชาชพี ของสาขาวิชาและสาขางานที่เรยี น
สามารถนำไปประกอบอาชพี หรอื ศกึ ษาตอ่ ได้

• การพฒั นาคณุ ภาพการจัดการศึกษาและการจดั การเรียนการสอน

ในการพัฒนาคุณภาพการจัดการศึกษาและการจัดการเรียนการสอนเพื่อให้สามารถผลิต
ผู้สำเร็จการศึกษาได้อย่างมีคุณภาพและประสิทธิภาพ จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือของสถาน-
ประกอบการ หน่วยงานภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ แหล่งวิทยาการ ตลอดจนภูมิปัญญาท้องถิ่น ทั้งในด้านการ
พัฒนาหลกั สตู รและการจัดการเรยี นการสอน โดยเฉพาะการฝกึ อาชีพและการฝกึ ประสบการณ์สมรรถนะ
วชิ าชพี ท้งั น้ี ในการบริหารการจัดการศกึ ษาตามหลกั สตู รท่ีเปิดสอน สถานศกึ ษาอาชีวศึกษาและสถาบัน
ควรดำเนินการ ดงั น้ี

34 1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา

1. จัดการศึกษาให้มีความทันสมัย ยืดหยุ่น สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงาน
สถานประกอบการและการประกอบอาชีพอิสระ เพื่อการดำรงชีวิตตามสภาพเศรษฐกิจ สังคม ท้องถิ่น
วัฒนธรรม เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม มุ่งเน้นการปฏิบัติงานจริงตามความพร้อมและศักยภาพของ
สถานศึกษา

2. จัดการศึกษาโดยประสานความร่วมมือกับสถานศึกษาและหน่วยงานอื่น ทั้งในด้านการ
จดั การวชิ าการ การใช้บุคลากรและทรัพยากรรว่ มกัน

3. จัดการศึกษาโดยการระดมทรัพยากรด้านการเงิน ทรัพย์สินและบุคลากร ทั้งจากรัฐ
องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น บุคคล ครอบครัว ชุมชน องค์การชุมชน เอกชน องค์กรเอกชน องค์กร
วิชาชพี สถาบันศาสนา สถานประกอบการ สถาบันสังคมอื่น รวมทั้งความรว่ มมือในการจัดกิจกรรมและ
การจดั การทุนเพื่อพฒั นาการอาชวี ศกึ ษา

4. จัดการศกึ ษาใหผ้ เู้ รยี นเปน็ ผู้มีสมรรถนะทางวชิ าชีพ สามารถประกอบอาชพี เป็นพลเมืองดี
ของสังคม มีความสามารถในการคดิ เรียนรู้ วางแผนและพัฒนาตนเอง

5. เป็นศูนยก์ ารเรยี นรดู้ ว้ ยตนเอง และการใหบ้ รกิ ารวชิ าชพี แก่ชุมชนและทอ้ งถ่ิน
6. วิจัยเพือ่ พฒั นาองค์ความรู้ เทคโนโลยแี ละนวัตกรรม
7. ทำนุบำรุงศาสนา ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี ส่งเสริมการกีฬา พลานามัยและอนุรักษ์
สง่ิ แวดลอ้ ม
8. ส่งเสริมการจดั การศึกษาเชิงธรุ กจิ การรบั งานการค้า และการรับจดั ทำ รบั บริการ รับจ้าง
ผลิตเพ่อื จำหนา่ ยทีส่ อดคลอ้ งกับการเรียนการสอน

สำหรับการจัดการเรียนการสอนของสถานศึกษาอาชีวศึกษาและสถาบันนั้น จำเป็นต้อง
ดำเนินการในรูปของคณะกรรมการและการมีส่วนรว่ มของหนว่ ยงานและบุคคลที่เก่ยี วข้อง ในเร่ืองตา่ ง ๆ
ไดแ้ ก่

1. การจดั ทำเอกสาร ค่มู ือ แนวปฏิบตั ิ ประกาศ ระเบยี บ ปฏิทินงานตา่ ง ๆ ของสถานศกึ ษา
2. การวางแผนการบริหารจัดการศึกษา ได้แก่ การจัดซี้อ จัดหา จัดเตรียมความพร้อมด้าน
อาคารสถานที่ ทรัพยากรการเรียนการสอน ครแู ละบุคลากร การจดั หาและพัฒนาแหล่งความรู้สนับสนุน
การเรียนการสอน การแสวงหาความร่วมมือภาครัฐและเอกชนเพื่อเป็นสถานที่ฝึกอาชีพและหรือฝึก
ประสบการณส์ มรรถนะวิชาชพี
3. การจัดทำแผนการเรยี น ตารางเรยี น ตารางสอน ตารางการใช้ห้องเรียน หอ้ งปฏบิ ัตกิ าร
4. การพัฒนา ส่งเสริม สนับสนุนการพัฒนากระบวนการจัดการเรียนรู้และวัดประเมินผล
การพัฒนาสอ่ื ประกอบการเรียนการสอน
5. การนิเทศ กำกบั ตดิ ตามประเมินผลการจัดการเรียนการสอน

1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา 35

นยิ ามศพั ท์

เพื่อให้สถานศึกษา สถาบันและหนว่ ยงานที่เก่ยี วข้อง มคี วามเขา้ ใจตรงกันในการจดั การศกึ ษา
ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ และระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง สำนักงานคณะกรรมการ
การอาชีวศกึ ษาจึงได้ให้นิยามศัพท์ไว้ ไดแ้ ก่ดังนี้

ศัพท์ ความหมาย
หลกั สูตร หลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพ และหลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพ
ประกาศนยี บัตรวิชาชีพ ช้ันสงู ท่ีคณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษากำหนด
ประกาศนยี บตั รวชิ าชพี การศึกษาตามหลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพ หลังจากจบการศึกษา
ช้นั สงู ระดบั มธั ยมศกึ ษาตอนต้น หรอื เทยี บเท่า ใชอ้ ักษรยอ่ วา่ “ปวช.”
สถานศกึ ษา การศึกษาตามหลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง หลังจากจบ
การศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพหรือเทียบเท่า หรือระดับ
หวั หน้าสถานศึกษา มธั ยมศกึ ษาตอนปลาย หรอื เทียบเท่า ใช้อักษรย่อวา่ “ปวส.”
วิทยาลัยหรือสถานศึกษาที่เรียกชื่ออย่างอื่นของรัฐและเอกชน ที่จัด
หนว่ ยงานตน้ สังกัด การศึกษาตามหลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพ และหรือหลักสูตร
ประกาศนียบัตรวิชาชีพช้นั สูง รวมถึงสถานศกึ ษาในสถาบนั การอาชีวศึกษา
ผเู้ ข้าเรยี น ผู้อานวยการวิทยาลัยหรือหัวหน้าสถานศึกษาที่เรียกชื่ออย่างอื่นของรัฐ
นกั เรียน และเอกชนที่จัดการศึกษาตามหลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพและหรือ
นกั ศึกษา หลกั สตู รประกาศนียบตั รวิชาชพี ช้นั สงู
ภาคเรยี น หน่วยงานที่มีสถานศึกษาที่จัดการศึกษาตามหลักสูตรประกาศนียบัตร
วิชาชพี และหรือหลักสูตรประกาศนยี บัตรวิชาชีพช้ันสงู อยใู่ นสังกัดหรือใน
ความควบคมุ ดูแล
ผู้มาสมัครเข้าเรียนในสถานศึกษา หรือสมัครฝึกอาชีพกับสถานประกอบการ
ที่ยงั ไม่ไดข้ ึ้นทะเบียนเปน็ นกั เรียน นกั ศกึ ษา
ผทู้ ่ไี ดข้ ้นึ ทะเบยี นเป็นนักเรียนตามหลกั สูตรประกาศนียบตั รวิชาชพี

ผทู้ ่ไี ด้ขน้ึ ทะเบยี นเป็นนกั ศึกษาตามหลกั สตู รประกาศนียบัตรวชิ าชพี ชนั้ สูง

ช่วงเวลาทีส่ ถานศึกษาเปดิ ทำการสอน โดยกำหนดให้ 1 ปีการศึกษา แบ่ง
ออกเป็น 2 ภาคเรียน และใน 1 ภาคเรียน มีระยะเวลาจัดการศึกษารวม
การวัดผล 18 สปั ดาห์

36 1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา
ภาคเรยี นฤดูรอ้ น
ช่วงเวลาที่สถานศึกษาเปิดทำการสอนในช่วงปิดภาคเรียน ตามระเบียบ
สถานประกอบการ กระทรวงศึกษาธกิ าร ว่าด้วยการเปิดภาคเรียนฤดูร้อนในสถานศึกษาของ
การศกึ ษานอกระบบ กระทรวงศึกษาธกิ าร
บริษัท ห้างหุ้นส่วน ร้าน รัฐวิสาหกิจ หน่วยงานของรัฐและเอกชนทั้งใน
การศึกษาระบบทวิภาคี ประเทศและตา่ งประเทศทีร่ ว่ มมอื กับสถานศึกษาเพ่อื จัดการอาชวี ศึกษา
การจัดการศึกษาวิชาชีพที่มีความยืดหยุ่นในการกำหนดจุดมุ่งหมาย
มาตรฐานวชิ าชีพ รูปแบบ วิธีการศกึ ษา ระยะเวลา การวดั และการประเมนิ ผลท่เี ป็นเง่ือนไข
การประเมนิ มาตรฐาน ของการสำเร็จการศกึ ษา โดยเน้ือหาและหลกั สตู รจะตอ้ งมีความเหมาะสม
วิชาชพี และสอดคล้องกบั สภาพปญั หาและความต้องการของบคุ คลแต่ละกลมุ่
การจัดการศึกษาวิชาชีพที่เกิดจากข้อตกลงระหว่างสถานศึกษากับสถาน-
ประกอบการ ในเรื่องการจัดหลักสูตร การเรียนการสอน การวัดและการ
ประเมินผล โดยนักเรียน นักศึกษาใช้เวลาส่วนหนึ่งในสถานศึกษา และ
เรียนภาคปฏบิ ตั ใิ นสถานประกอบการ
ข้อกำหนดด้านสมรรถนะวิชาชีพ เพื่อใช้เป็นเกณฑ์ในการกำกับดูแล
ตรวจสอบและประกันคณุ ภาพผู้สาเรจ็ การศกึ ษา
การทดสอบความรู้ ความสามารถ ตลอดจนลกั ษณะนิสัยในการปฏิบัติงาน
ตามมาตรฐานวิชาชีพ โดยใช้เครื่องมือที่เหมาะสมซึ่งกำหนดเกณฑ์การ
ตัดสินไว้ชัดเจน พร้อมทั้งจัดดำเนินการประเมินภายใต้เงื่อนไขที่เป็น
มาตรฐาน

ขอ้ มลู และเอกสารที่เก่ียวขอ้ งกับการจดั การอาชีวศกึ ษา

ในการจัดการอาชีวศึกษาให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและบรรลุผลตามเป้าหมายการจัด
การศึกษา ผู้เรียนและผู้สำเร็จการศึกษามีคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาวิชาชีพของแต่ละสาขาวิชา
สาขางาน สถาบัน สถานศึกษาอาชีวศึกษา ครูผู้สอนและผู้เกี่ยวข้องควรศึกษาข้อมูลและเอกสาร
ที่เกี่ยวขอ้ งกับการจัดการอาชวี ศึกษา ซึ่งในทีน่ ี้ขอเน้นเฉพาะข้อมูลและเอกสารที่เกีย่ วข้องกบั การจัดการ
อาชีวศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ ตามหลักสูตรประกาศนียบตั รวิชาชพี พุทธศักราช 2562 และ
ขอ้ มลู และเอกสารท่ีเกย่ี วขอ้ งกับการจัดการอาชวี ศึกษาระดับประกาศนียบตั รวิชาชพี ชั้นสูง ตามหลักสูตร
ประกาศนยี บัตรวชิ าชีพช้ันสูง พทุ ธศกั ราช 2563 ไดแ้ ก่

1 การจดั การอาชวี ศึกษา 37

รายการข้อมูลและเอกสารเกี่ยวกบั การจัดการอาชีวศกึ ษา
• พระราชบัญญัตเิ ก่ียวกับการจดั การศกึ ษา

- พระราชบัญญตั ิการศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2542
- พระราชบญั ญตั กิ ารศึกษาแหง่ ชาติ (ฉบบั ท่ี 2) พ.ศ. 2545
- พระราชบญั ญตั ิการอาชวี ศึกษา พ.ศ. 2551

• มาตรฐานเกยี่ วกับการจัดการอาชีวศึกษา
- กรอบคณุ วฒุ ิแหง่ ชาติ ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ. 2560
- มาตรฐานการศกึ ษาของชาติ พ.ศ. 2561
- มาตรฐานอาชพี มาตรฐานฝมี ือแรงงาน และอื่น ๆ
- ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง กรอบคุณวุฒิอาชีวศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2562 ลงวันที่ 13
กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. 2562
- ประกาศคณะกรรมการการอาชวี ศึกษา เร่ือง เกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศกึ ษาระดบั ประกาศนียบัตร
วชิ าชีพ พ.ศ. 2562 ลงวนั ที่ 8 มนี าคม พ.ศ. 2562
- ประกาศคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เร่อื ง เกณฑ์มาตรฐานคณุ วุฒิอาชวี ศกึ ษาระดบั ประกาศนียบัตร
วิชาชีพชั้นสงู พ.ศ. 2562 ลงวันท่ี 8 มนี าคม พ.ศ. 2562

• ประกาศ ระเบียบ หลกั เกณฑ์และแนวปฏบิ ัตทิ ีเ่ ก่ยี วขอ้ งกับการจดั การเรยี นการสอน
- ประกาศคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง หลักเกณฑ์และแนวปฏิบัติในการเทียบโอนความรู้และ
ประสบการณ์รายวชิ า ลงวนั ท่ี 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560
- ประกาศสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการจัดการอาชีวศึกษากลมุ่
เทียบโอนความรู้และประสบการณ์รายวิชา ของสถานศึกษาอาชีวศึกษา ลงวันที่ 22 มิถุนายน พ.ศ.
2560
- ประกาศสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการจัดการอาชีวศึกษากลมุ่
เทียบโอนความรู้และประสบการณ์รายวิชา ของสถานศึกษาอาชีวศึกษา (แก้ไขเพิ่มเติม) ลงวันที่ 10
พฤศจกิ ายน พ.ศ. 2560
- ประกาศกระทรวงศึกษาธกิ าร เร่ือง มาตรฐานการจัดการอาชีวศึกษาระบบทวิภาคี
- ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการ ว่าด้วยการเปิดภาคเรียนฤดรู ้อนในสถานศึกษาของกระทรวงศกึ ษาธกิ าร
พ.ศ. 2538
- ระเบยี บกระทรวงศึกษาธิการว่าดว้ ยการลงโทษนกั เรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548
- ระเบียบกระทรวงศกึ ษาธิการวา่ ดว้ ยปีการศึกษา การเปดิ และปดิ สถานศึกษา พ.ศ. 2549
- ระเบยี บสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศกึ ษาว่าดว้ ยการบริหารสถานศกึ ษา พ.ศ. 2552

38 1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา

รายการขอ้ มลู และเอกสารเกีย่ วกบั การจัดการอาชีวศึกษา
- ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการจัดการศึกษาและการประเมินผลการเรียนตามหลักสูตร

ประกาศนยี บตั รวชิ าชพี พ.ศ. 2562
- ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการจัดการศึกษาและการประเมินผลการเรียนตามหลักสูตร

ประกาศนยี บตั รวชิ าชพี ช้ันสูง พ.ศ. 2563
- ระเบียบกระทรวงศกึ ษาธกิ าร พ.ศ. 2534 ว่าด้วยบตั รประจำตัวนกั เรยี นและนกั ศกึ ษา
• หนงั สอื เวยี นแจ้งเกยี่ วกับการจดั การศกึ ษา
- หนังสือที่ ศธ 0606/2145 เรื่อง แนวปฏิบัติการจัดการเรียนการสอนของสถานศึกษา ลงวันที่ 8

กรกฎาคม 2551
- หนังสอื ที่ ศธ 0606/3412 ลงวันที่ 17 ตุลาคม 2551 เก่ียวกับการกำหนดจำนวนกลุม่ ผเู้ รียน
- หนังสือท่ี ศธ 0606/7099 เรื่อง แนวปฏิบัติกรณนี กั เรียนชัน้ ปวช. ปีที่ 1 ไม่สำเร็จการศึกษา ม.3 หรือ

เทียบเท่า และนักศึกษาชั้น ปวส. ปีที่ 1 ไม่สำเร็จการศึกษา ม.6 หรือเทียบเท่า ลงวันที่ 22 กันยายน
2553

นอกจากนี้ สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา โดยสำนกั มาตรฐานการอาชีวศึกษาและ
วิชาชีพ ร่วมกับหน่วยศึกษานิเทศก์ ได้จัดทำหลักเกณฑ์และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับการจัดการอาชีวศึกษา
ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ และระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง ในลักษณะของชุดเอกสารและ
เอกสารออนไลน์ เพื่อให้สถานศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปใช้หรือปรับใช้ในการพัฒนาการจัด
อาชวี ศกึ ษาเพื่อให้ผสู้ ำเร็จการศกึ ษามีคณุ ภาพตามมาตรฐานที่กำหนด ประกอบด้วย 10 เร่ือง ดังนี้

1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา 39
เอกสาร
สาระสำคญั

เรอ่ื งที่ 1 การจดั การอาชวี ศกึ ษา
• แนวคิด
• แผน นโยบาย ยุทธศาสตร์เกี่ยวกบั การผลิตและพฒั นา

กำลังคนด้านอาชีวศึกษา
• กรอบคณุ วฒุ ิอาชวี ศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2562
• เกณฑม์ าตรฐานคุณวุฒิอาชีวศกึ ษา
• การพฒั นาคณุ ภาพการจดั การอาชวี ศกึ ษา
• นิยามศพั ท์
• ข้อมลู และเอกสารที่เก่ยี วขอ้ งกบั การจดั การอาชวี ศึกษา

เรือ่ งท่ี 2 การพฒั นาหลักสตู รฐานสมรรถนะ
• แนวคิด
• ระบบคณุ วุฒวิ ชิ าชพี และมาตรฐานอาชีพ
• กระบวนการพฒั นาหลักสตู รฐานสมรรถนะ
• องคป์ ระกอบของเอกสารหลกั สตู ร
• การขออนุม้ติ ประกาศใช้หลักสตู รและรบั รองคุณวุฒิ
• นยิ ามศพั ท์

เรือ่ งที่ 3 การพัฒนาหลกั สตู รเพ่ิมเติมและการขออนมุ ัติ
เปิดสอน

• แนวคิด
• แนวปฏิบตั ิการพฒั นาหลกั สตู รเพม่ิ เติม
• การขออนมุ ตั เิ ปดิ สอน
• ภาคผนวก (แบบโครงการขอเปดิ สอน-ตวั อยา่ ง)

40 1 การจดั การอาชวี ศึกษา
เอกสาร
สาระสำคญั

เรอ่ื งที่ 4 การนำหลกั สูตรไปใช้
• แนวคดิ
• ความรเู้ บื้องต้นเกีย่ วกบั หลกั สตู ร
• หลกั เกณฑ์การนำหลกั สตู รไปใช้
• การปรบั ปรงุ แก้ไข พฒั นาและอนมุ ตั ิรายวชิ าในหลกั สตู ร
• การจัดการเรยี นการสอนรายวิชามงุ่ เน้นสมรรถนะ
• การประกันคณุ ภาพของหลักสตู รและการจัดการเรยี น

การสอน

การฝึกประสบการณ์สมรรถนะวชิ าชพี และ
การจัดโครงงานพัฒนาสมรรถนะวิชาชพี
• การฝกึ ประสบการณ์สมรรถนะวชิ าชีพ
• การจัดโครงงานพฒั นาสมรรถนะวชิ าชีพ

การจัดกิจกรรมเสรมิ หลักสตู ร
• กิจกรรมเสรมิ หลักสตู ร
• กิจกรรมลกู เสอี วิสามญั
• กจิ กรรมองคก์ ารวิชาชพี
• กจิ กรรมสง่ เสรมิ คณุ ธรรม จรยิ ธรรม
• การพฒั นารายวิชากิจกรรมเสริมหลักสูตร
• การประเมนิ ผลกิจกรรมเสริมหลักสูตร

1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา 41
เอกสาร
สาระสำคญั

การวัดและประเมนิ ผลอาชวี ศึกษา
• แนวคิด
• ความรู้เบอื้ งตน้ เกี่ยวกบั การวดั และประเมนิ ผลอาชีวศกึ ษา
• ความร้เู บอื้ งตน้ เกยี่ วกบั การประเมนิ ตามสภาพจริง
• การประเมนิ สมรรถนะ
• การวดั ผลสมั ฤทธ์ทิ างการเรยี น
• การประมนิ มาตรฐานวชิ าชีพ

การจัดการอาชวี ศึกษาระบบทวิภาคี
• แนวคิด
• หลกั เกณฑ์และวิธีการจดั การศกึ ษาระบบทวภิ าคี
• การฝึกอาชีพในการศึกษาระบบทวิภาคี
• การนเิ ทศการฝึกอาชพี

การเทียบโอนผลการเรยี นรู้
• แนวคดิ
• หลกั การเทียบโอนผลการเรียนรู้
• นิยามศัพท์
• การโอนผลการเรียน
• การเทียบโอนความรแู้ ละประสบการณ์
• การจดั การอาชวี ศึกษากล่มุ เทยี บโอนความรู้และ

ประสบการณ์รายวิชา

42 1 การจัดการอาชวี ศึกษา
เอกสาร
สาระสำคัญ

การประกันคณุ ภาพของหลกั สตู ร
และการจดั การเรยี นการสอน
• แนวคิด
• การประกันคณุ ภาพดา้ นหลกั สตู รท่ยี ึดโยงกบั มาตรฐาน

อาชีพ
• การประกันคณุ ภาพด้านครู ทรัพยากรและการสนับสนุน
• การประกันคณุ ภาพด้านวธิ กี ารเรยี นรู้ การวัดและ

ประเมนิ ผล
• การประกนั คณุ ภาพด้านผสู้ ำเร็จการศึกษา
• ภาคผนวก (แบบฟอร์ม ตัวอย่าง)

1 การจัดการอาชวี ศกึ ษา 43

บรรณานุกรม

กระทรวงศึกษาธิการ. 2562. ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการจัดการศึกษาและการ
ประเมนิ ผลการเรียนตามหลักสตู รประกาศนียบตั รวิชาชพี พ.ศ. 2562.

ประกาศคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง กรอบคุณวุฒิอาชีวศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2562. (2562, 6
มนี าคม). ราชกจิ จานเุ บกษา. เล่ม 136 ตอนท่ี 56 ง. หน้า 9-11.

ประกาศคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง เกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาระดับประกาศนียบัตร
วิชาชีพ พ.ศ. 2562. (2562, 22 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนพิเศษ 130 ง.
หนา้ 3-18.

ประกาศคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง เกณฑ์มาตรฐานคุณวุฒิอาชีวศึกษาระดับประกาศนียบัตร
วิชาชีพชั้นสูง พ.ศ. 2562. (2562, 22 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนพิเศษ
๑๓๐ ง. หน้า 19-24.

แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ ฉบบั ที่ 12 (พ.ศ.2560-2564). 30 ธนั วาคม 2559.
ราชกิจจานุเบกษา. เลม่ 133 ตอนท่ี 115 ก. หนา้ ที่ 1 – 215

พระราชบญั ญัตกิ ารอาชวี ศกึ ษา พ.ศ. 2551. 5 มนี าคม 2551. ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 125 ตอนท่ี 43
ก. หนา้ ท่ี 1 – 24

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2560 – 2579. กรุงเทพฯ :
บรษิ ทั พรกิ หวานกราฟฟคิ จำกัด.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). กรอบคุณวุฒิแห่งชาติ ฉบับปรับปรุง. กรุงเทพฯ : บริษทั
พรกิ หวานกราฟฟคิ จำกดั .

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2561). มาตรฐานการศึกษาของชาติ พ.ศ. 2561. กรุงเทพฯ :
บรษิ ทั พริกหวานกราฟฟิค จำกัด.

สำนักมาตรฐานการอาชีวศึกษาและวิชาชีพ. 2563. (ร่าง) ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการจัด
การศึกษาและการประเมินผลการเรียนตามหลกั สตู รประกาศนียบตั รวิชาชพี ชน้ั สูง พ.ศ. .... .
กรงุ เทพมหานคร: สำนักมาตรฐานการอาชีวศกึ ษาและวิชาชีพ.

44 1 การจดั การอาชวี ศึกษา

รองศาสตราจารย์ ดร. กฤษมันต์ วัฒนาณรงค์. (2555). ความสำคัญและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับ
อาชีวศึกษา. ไทยรัฐ. [ระบบออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก : https://www.thairath.co.th/
content/237956. (วันที่ค้นขอ้ มลู : 13 ก.พ. 2555 08:00 น.)