02.25 Дулаан, Цахилгаан, хий, эрчим хүч асуулт хариулт 111

ХОТ ТӨЛӨВЛӨЛТ, СУДАЛГААНЫ ИНСТИТУТ “УЛААНБААТАР ХОТЫН 2040 ОН ХҮРТЭЛХ

ХӨГЖЛИЙН ЕРӨНХИЙ ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ ХҮРЭЭНД ХИЙГДСЭН “ДУЛААН ХАНГАМЖ,

ЦАХИЛГААН ХАНГАМЖ, СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧ, ХИЙН ХАНГАМЖ” СЭДЭВТ
ЦАХИМ ХЭЛЭЛЦҮҮЛГИЙН ҮЕЭЭР ИРСЭН АСУУЛТ, ХАРИУЛТ

№ Хэнээс Асуулт Хариулт

1 Юнигаз ХХК Улаанбаатар хотын ХТСИ Ерөнхий инженер Баясгалан
агаарын бохирдолыг Өмнө нь хийгдэж байгаа төсөл хөтөлбөрүүд

бууруулах төслийн үргэлжлээд хийгдсэн. ХЕТ гэдэг бол бодлогын
хүрээнд нүүрсэн бичиг баримт, деталь төлөвлөлт хийгдэхгүй. Аль

галлагаатай төрийн болох төлөвлөлтөд хийн хангамжаар хангахын

өмчийн албан илэрхийлсэн хийн хангамжид хувиргах

байгууллага, хувийн боломжтой нөхцлөөр төлөвлөж байна. Эх

хэвшлийн объектуудын үүсвэрийн хувьд тодорхойгүй байгаа тул

халаалтыг хийн зууханд хувилбарт байдлаар 2040 оны төлөвлөгөөнд

шилжүүлэх төслүүдийг тусгана.

өнгөрсөн онд
эхлүүлсэн. Энэ ажил

цаашид ямар үе

шаттайгаар

хэрэгжихээр байгаа

талаар тодорхой

мэдээлэл өгнө үү? УБ

хотын Орон сууцжуулах
Дэд хөтөлбөрүүд

цаашид батлагдан

хэрэгжих нь тодорхой

байна. Эдгээр

хөтөлбөрт хий

хангамжийн шугам

хоолойн салбарлалт,
төсөөлөл,

төлөвлөлтийн талаар

ямар ажлууд

хэрэгжихээр байна вэ?

2 ХБХГ Төвлөрсөн болон ХТСИ Ерөнхий инженер Баясгалан

Б.Амарсайхан хэсэгчилсэн

инженерийн шугам Түрүүн хэлсэн байгаа дулаан хангамжийн 4н
эх үүсвэр хязгаарлагдмал байгаа. Дулааны
сүлжээнд холбогдох цахилгаан станцын хүчин чадлыг
нэмэгдүүлсэн ч хамрах хүрээ нь
боломжгүй гэр хязгаарлагдмал байгаа. Иймээс төвлөрсөн
хангамжаар дулааныг шийдвэрлэх боломжгүй
хорооллын нутаг байдалтай байгаа. Одоогийн байдал дээр
дэвсгэрийн шугам Сэлбэ дэд төв дээр бие даасан эх үүсвэртэй.
Бусад дэд төвүүд дээр мөн адил төлөвлөнө.
сүлжээг ямар эх

үүсвэрээр шийдэх вэ?

Хийн хангамжаар

шийдэх боломжтой юу?

Инженерийн шугам сүлжээ хүрэхгүй хэсгүүд
байж байгаа дээрх хэсгүүдэд бие даасан эх

үүсвэрээр төлөвлөнө. Айл өрхүүд өөрөө

дээрээ сэргээгдэх эрчим хүчээр халаах

технологийн хувилбарыг мөн тусгах

шийдэлтэй байгаа. Хийн хангамжийн эх үүсвэр

маш тодорхой нөхцөлтэйгээр орж ирвэл

хувиргах боломжтой технологийг тусгана. Ер

нь бол хийн хангамж боломжтой. Гол нь зах

зээлийн үнэ нь хэрэглэж болохуйц хүрэхгүй

байгаа учраас төвөгтэй асуудал болоод байна.

3 Цолмон Нарны эрчим хүч, тэр Зөвлөх Мөнхбаяр

дундаа тархмал нарны Үүнийг айл өрхөд илүү тусгана гэж үзэж
цахилгаан үүсгүүрийг байгаа. Айл өрх гэлтгүй барилга байгууламж

ахуйн болон бусад дээр тодорхой хэсгүүдээсэргээгдэхэрчим хүчээр

хэрэглэгчид илүү шийдэж байх гэсэн тийм төлөвлөгөөнд тусгаад

түгээмэл ашиглах явна. Төвлөрснөөс илүүтэйгээр тархмал эх

боломжийг хэрхэн үзэж үүсвэрийг ашиглах нь сэргээгдэх эрчим хүчний

байгаа вэ? өндөр тариф төлдөг эргээд хэрэглэгч өөр дээрээ

тэр үр ашигаа хүртэх боломж нь ч хүртэл

нэмэгдэнэ. Гадны хөрөнгө оруулалт аваад
байхаасаа илүүтэй барилга хөгжүүлэгчид

өөрсдөө эх үүсвэрийг нь бий болгодог байх нь

чухал юм. Олон улсад төвлөрсөн системийн чиг

хандлага нь өөрийнхөө аль нэг хэрэглээг ямар

нэг байдлаар сэргээгдэх эрчим хүчээр шийдэх

ёстой гэсэн чиг хандлага явж байна. Тиймээс

УБХЕТ-нд үүнийг бага багаар тусгаад явнаа.
Төвлөрсөн эх үүсвэр ч бас өөр дээрээ сэргээгдэх

эрчим хүчний нөөцлүүртэй байх гэсэн саналтай

явж байна.

4 Монголын 1. Улаанбаатар хот нь ХТСИ Ерөнхий инженер Баясгалан

хийн түлшний дулаан болон эрчим Эх үүсвэрийн асуудал одоогийн байдлаар

холбоо хүчний дутагдалд тодорхойгүй байна. ОХУ-аас Монгол улсаар

Н.Баатардорж орж хүн амын дамжин өнгөрөх хийн хоолойн ТЭЗҮ хийгдсэн

төвлөрлөөс тохиолдолд нэгдсэн магистралыг төлөвлөх бүрэн

шалтгаалан агаар, боломжтой. Одоогоор судалгаа хийгдэн хоолой

хөрс, усны чанар татагдсан хэсэг бол байгаа.
доройтож байгаа нь

та бүхний Хариулт: Зөвлөх Цогт

мэдээллээр Маш олон төрлийн сэргээгдэх эх үүсвэрүүд

харагдаж байна. Миний хувьд УБ-ын төвлөрөл ямар байх

байна. Өндөр эсэх, мөн төлөвлөж буй дэд төвүүд хэр

хөгжилтэй болон хэмжээний нөөцтэй байгаа түүнийг өргөтгөх

хөгжиж буй хотуудын боломж байна уу үгүй юу гэдэг юм. 2019-2020 онд
туршлагыг харахад нилээн олон угсармал орон сууцыг дулаалсан

дутагдаж буй байгаа. Гол нь одоо байгаа хэрэглэгчдийн эрчим

дулаан, эрчим хүчний хэрэглээг багасгах, цаашлаад ухаалаг

хүчний эх үүсвэрээ системийг нэвтрүүлэгдэх байх гэж харж байна.

хийн түлшний эх Ядаж эхний ээлжинд дотор халаалтын системийг

үүсвэрээр орлуулан температураар хамаарч тохируулдаг зэргээр

нөхөж хотынхоо бага багаар сайжруулаад явах хэрэгтэй байх.

өмнө тулгамдаж буй Эрчим хүчнийхэн ярьж байгаа ДЦС-4 өөс УБ-ын
орчны бохирдлын хэрэглээ хамааралтай байна. Орон сууц гэхэд

асуудлыг ихэвчлэн норм дүрмээр 3 төрөл байдаг. 117 нэгж

шийдэж байна. хорооллын аль хэсгийг төлөрснөөс хангах уугээд
шийдлүүд гарна. Хэсэгчилсэн дулаан
Өөрөөр хэлбэл хангамжийн хувьд хатуу түлш, хийн түлшээ яах
вэ гээд нартай хослуулах уу? Гээд шийдлүүд
хотын хийн байна. Нүүрс гэхээр л эсэргүүцээд байдаг.
Монгол улсын хувьд хатуу түлшний нөөцтэй
хангамжийн учраас түүнийгээ бүрэн цэвэрлэж боловсруулах
чухал. Ямар ч эрчим хүчний эх үүсвэр гаднаас
төлөвлөлттэй биш дотоодоосоо хамааралтай байх нь аюулгүй
байдалтай байна. Сэргээгдэх эрчим хүчний
холбоотой, Улаанба төлбөр бол хэрэглэгчдэд дарамт үүсгэх
атар хотын дулаан, хандлагатай л яваад байна. Аливаа юм
найдвартай байх үүднээс эдийн засгийн үр
эрчим хүчний ашгийг мөн сайн тооцож үзэх хэрэгтэй.

дутагдлыг хийн ХТСИ Ерөнхий инженер Баясгалан
Захирагчын ажлын албанаас энэ төсөл
түлшний бие даасан хэрэгжихээр явж байгаа гэсэн мэдээллийг
бидэнд өгсөн. Нарангийн энгэр, Цагаан давааны
болон нэгдсэн эх хогны цэгүүд дээр ТЭЗҮ нь хийгдсэн. Дээрх
төслүүд санхүүжилтын улмаас удаашралтай
үүсвэрээр нөхөх, байна. ХЕТ-д хэрэгжинэ гэсэн төсөөлөлтэйгээр
төлөвлөж байна.
улмаар агаар, хөрс,
усны чанарыг

сайжруулах

чиглэлээр ямар

шинэ концепц 2040

он хүртэл хөгжүүлэх

ерөнхий

төлөвлөгөөний

төсөлд хэрхэн
тусгахаар төлөвлөж

байна вэ?

2. ОХУ-аас БНХАУ

уруу Монгол Улсын

нутаг дэвсгэрээр

дамжуулан

байгалийн хийн
хоолой барих

төслийн ТЭЗҮ-г

боловсруулах ажил

хийгдэж байгаа. Энэ

чиглэлийн асуудлыг

2040 он хүртэл

хөгжүүлэх ерөнхий
төлөвлөгөөний

төсөлд хэрхэн

тусгахаар төлөвлөж

байгаа вэ?

5 Болддорж Улаанбаатар хотын

хогийг боловсруулж

цахилгаан, дулааны

эрчим хүч үйлдвэрлэх

төслийг хэрэгжүүлэх

тал дээр ахиц гарч
байна уу?

Санал: Энэ төсөл нь 2

талын ашигтай төсөл

тул Хотоос гарч байгаа

хог хаягдлыг цэвэрлэх

явцлаа аль нэг дэд

төвийн дулаан

цахилгааны хангамжийг

шийдвэрлэх боломжтой

төсөл гэж үзэж байна.

6 Болормаа Дахин төлөвлөлт хийж ХТСИ Ерөнхий инженер Баясгалан
7 Түвшинхүү
8 Жаяа байгаа болон дагуул Төлөвлөлт бол эцсийн байдлаар бол гараагүй
байна. Ажил бол өнгөрсөн оны 10-р сараас
хотуудын ерөнхий эхлээд 2017 оноос хойших судалгааг хийсэн.
төлөвлөгөөнд Бүсийн нарийвчилсан төлөвлөлт рүүгээ
орохоор ажиллаж байна. 2021-05-р сарын
инженерийн дэд бүтэц, дунд үед дахин хэлэлцүүлэг хийгдэнэ тэр үед
тодорхой болсон байх байхаа.
гадна инженерийн
Зөвлөх Мөнхбаяр
шугам сүлжээгээр зөв
Тохируулах боломжтой гэхдээ хугацааны
зохистой хангагдах хоцрогдолтой явдаг систем. Нөөцлүүрийн
станцууд тусгагдана. Нөөцлүүр гэдэг бол
боломжийг тусгасан эрчим хүчний жигд бус ачааллыг сааруулдаг.
Тээврийн системийг хүртэл цахилгааны
инженерийн нөөцлүүр эх үүсвэртэй уялдуулдаг олон улсын
туршлагууд байдаг.
байгууламжуудыг Зөвлөх Цогт
хэрхэн тусгаж байгаа
Төвлөрсөн дулаан хангамж дээр ДЦС-4 дээр
вэ? нөөцлүүртэй байна гэж ярьсан. Эх үүсвэр дээр
тохируулга нь хүрч байна уу? Түүндээ
Одоо байгаа асуудал тааруулж түлшнийхээ зарцуулалт болон
агаарын бохирдлыг бууруулж чадаж байна уу?
чинь тохируулах гэдэг асуудлууд байгаа. Хэсэгчилсэн дулаан
хангамжийн хувьд тухайн хэрэглээг нь харж
боломжгүй нүүрсний байгаад тохиромжтой сэргээгдэх эрчим
хүчнийг ашиглах юм. Сэргээгдэх эрчим хүчний
станцууд байгаа юм дутагдалтай тал бол нөөцгүй байдаг.
Хэрэглээтэй үед нь үйлдвэрлэл байхгүй
бишүү. Энэ талыг хэрэглээгүй үед нь эрчим хүч үйлдвэрлээд
байдаг тал байгаад байгаан. Консепцаар бол
сайжруулах талаар инженерийн шугам сүлжээний уялдааг тусгаж
өгсөн гэж ойлгож байгаа. Газар хөдлөлтийн
юу төлөвлөж байгаа үнэлгээ нь хийгдчихсэн барилгуудаа дулаалах
вэ? юм бол 60-70Гкал-ын нөөц гарна гэж үзэж
байгаа.
УБ хотын дулааны

эрчим хүчээр хангах

суурилагдсан хүчин

дутагдаж байгаа сайн

мэдэж байгаа биздээ

мөн суурилагдсан

хүчин чадлынхаа
хэдэн хувийг ашиглах

нь найдвартай

ажиллагаа хангахаар

байгааг маш сайн

тооцох, мөн аливаа

эрсдэл үүсэхэд яаж

хотыг хөлдөлтөөс
хамгаалж чадах

төлөвлөгөөнд

үндэслэн дулаан

хангамжийн сүлжээг

тэлэх талаар тооцох

нь зүйтэй дулаан

хангамжийг

сайжруулах талаар
авч

үзэхдээ хэсэгчлэн

төлөвлөх талаар

хэрхэн бодолцож

байгаа вэ?

9 Намжилмаа Хотын төвийн бүсэд ХТСИ Ерөнхий инженер Баясгалан
10 Өсөхөө
байрлаж буй агаар, Төвийн хэсгийн дулаан хангамжийн хамрах
11 Жаяа хүрээг гаргасан байгаа. Гандангийн хэсэг бол
хөрсний маш их төвлөрсөн дулаан хангамжаар хангагдах
бүрэн боломжтой байгаа. Барилгажилтын
бохирдол үүсгэж байгаа төлөвлөлтийн шатанд төлөвлөгдөөд явах
Гандангийн гэр байх.

хорооллын инженерийн

хангамжийн асуудлыг

яаж шийдэхээр

төлөвлөж байна вэ?

Сэргээгдэх эрчим Зөвлөх Мөнхбаяр

хүчний эх үүсвэр Сэргээгдэх эрчим хүчийг яагаад хэрэглэдэггүй
төлөвлөгдөж байна. Үнэ бэ? гэдэг шалтгаан нь өндөр төлбөртэй
байдагтай холбоотой. Хэрэглэгчийг тарифаас
тарифны хувьд чөлөөлөх, хөнгөлөх зэрэг саналууд яригдаж
байгаа. Хэсэгчилсэн дулаан хангамж бол
хэрэглэгчид дээр төвлөрсөн дулаан хангамжаас хамаагүй
үнэтэй тусдаг болохоор зохицуулалтыг
ачаалал ирдэг. Үнэ эртнээс хийх хэрэгтэй ба төвлөрсөн дулаан
хангамжид холбогдсон хэрэглэгчид нь
тарифын тал дээр амжиргааны түвшин дээгүүр хүмүүс байдаг
гэтэл хэсэгчилсэн хангамжид холбогдсон
судалгаа хийгдсэн хэрэглэгчид нь доогуур түвшинийх байгаа
болохоор үнийн зохицуулалтыг хийж үнэтэй
байгаа юу? байгаа хэсэгчилсэнээс хангагдаж байгаад
төрөөс татаас өгөх зэрэг хувилбаруудыг
ТБЭХС-ийн чадал бодолцож үзэх юмаа гэж харж байгаа. Монголд
хэрэглэж байгаа төвлөрсөн дулааны үнэ бол
сэргээгдэх хүч дэлхий дээр байхгүй хямд үнэ юм. Боломжтой
хэсэг нь илүү өндөр төлбөр төлүүлэн тэр
тодорхой хэмжээний зөрүүгээр нь бие даасан, хэсэгчилсэн
хэсгүүдээ татаас өгөх гэсэн зарчмаар
нэмэр болж байгаа явуулбал нийгмийн асуудлаа ч давхар
шийдэхээс гадна эрчим хүчний баланс,
боловч оргил менежментийн асуудлыг үр дүнтэй аваад явах
ачаалалд болон үр дүнтэй шийдэл гэж харж байгаа.

системийн горим Зөвлөх Аззаяа
2019-2020 оны статистикаас харахад ТБЭХС-д
тохируулганд цаг сэргээгдэх эрчим хүч бол оргил ачааллын үед
бол нэмэр үзүүлээгүй. Сэргээгдэх эрчим хүчнээс
салхин цахилгаан станцаас бусад нь бол нэмэр
болдоггүй. Налайх чиглэл рүү тохируулгын
150МВт-ын станц төлөвлөж байна.
Сонгинохайрхан ууланд мөн төсөл яригдаж

агаар, байгаль орчны байгаа. Энэ 2 станц хотын хувьсах ачаалалд
тодорхой хэмжээний нөлөө үзүүлнэ гэж
нөхцөл байдлаас төлөвлөж байгаа.

шалтгаалан хүндрэл Зөвлөх Цогт
Барилга дулаална гэдэг бол ганцхан дулаан
үзүүлдэг үүнийг хэмнэх биш үндсэн хашлага бүтээц ашиглалтын
хугацаа богиносох юм. Дулаалаад орхих биш
хэрэхэн харж байгаа системийг ухаалаг болгох нь зүйтэй.

вэ?

12 Түвшинхүү Хуучин барилгуудаа

13 Амарсанаа дулаалах замаар
14 Чимэгцэцэг дулааны эрчим хүч
15 Цолмон
чөлөөлөх талаар юу ч

сонсогдсонгүй. Одоо

байгаа маш их

хэмжээний хэрэглээтэй

хуучин барилгуудаа

дулааны эрчим хүчнээс

чөлөөлөхөөс гадна
ашиглалтыг нь

хэмэгдүүлэхгүй бол энэ

олон угсармал сууцны

фонд аврах боломжгүй

хэмжээнд хүрэх дөхөж

байгааг анхаарч байна

уу?

ДЦС-5 барих хэрэгцээ Зөвлөх Цогт
байгаа? Хэрэгцээ бол байгаа гэж харж байна. Технологи
бол солонгосын жишээг харж байхад их хөгжсөн
1 хэлхээн дээрх 130/90 харагдаад байгаа болохоор хуучин станцуудын
зуух шиг бодож болохгүй. Гол нь үнэ өөрчлөлт
өгөгдлийг хэзээ 90/70 болвол бүх юманд нөлөөлөх болохоор эрчим
хүчний зохицуулах хороо гэж байгаа тэр
хэм рүү хэзээнээс байгууллага зохицуулах байх. LPG түлшний
зуухаар төлөвлөчихвөл улсын төсөв ямар байгаа
шилжих вэ? билээ? гэдэг зүйлүүдийг бодож төлөвлөх л
байгаа юм.
Нийслэлийн ЕБС 122
Зөвлөх Цогт
дугаар сургууль газрын Шилжүүлэх асуудал өнөөдрийн байдлаар ийм
байж болохгүй. Эрүүл ахуйн шаардлагаар норм
гүний дулааны дүрэмд зааснаар байж болох хамгийн дээд хэм
гээд заагдчихсан байгаа. Сэргээгдэх эрчим
хүчээр дулаанаа шийдэж байгаа үед сүүлийн үед
нам темпаратурын градусын тохируулгыг хийдэг.
Нэг тогтмол тооны ойлголт бол байхгүй. Бие
даасан систем дээр ахуйдаа тохируулаад шалны
халаалт 50 градус ч байхаар юмуу гээд нэг
шийдэл ойлголттой хэзээ ч байж болохгүй л юм.

Зөвлөх Мөнхбаяр
Монгол улсад СЭХ-ны загвар төслүүд олон
хийгдсэн. Хөрөнгө оруулалт, ашиглалт, улирлын

насосоор халдаг гүйцэтгэлийн үнэлгээ гэдэг зүйлүүд байжийж
ямар төсөл болсонг дүгнээд цаашид яаж авч
болоод 2 жил болж авах өгөгдөл болдог. Урьд нь хийгдсэн загвар
төслүүдээс бидэнд хэрэгтэй өгөгдөл туйлын бага
байна. ДДНХБ, байгаад байгаа юм. Гол нь гүйцэтгэлийнх нь үр
дүнг олон нийтэд сурталчлах нь чухлаас гадна
ШУТИС ТЭЗҮ ерөнхий төлөвлөгөөнд тусгагдах боломжтой.

боловсруулж, Улсын

төсвийн санхүүжилтээр
суурилуулсан. Энэхүү

төслүүд нь өөр газар

хэрэгжих боломжтой

юу?

16 Түвшинтөр Гэр хорооллын Зөвлөх Цогт

Чулуунбаатар өрхүүдийг орон сууцад Дэд төвүүд дээрээ тулгуурлаад дэд бүтэц
оруулах мөн түүнчлэн хийгдэж байгаа.

цахилгаан дулааны

хангамжийн дэд бүтцийг

бий болгох ажлыг

хэрхэн төлөвлөж байгаа

бэ?

17 Инженерийн Нүүрснээс нийлэг Зөвлөх Очир

дэд бүтэц байгалын хий

боловсруулах ТЭЗҮ нь 2017 оны 05-р сард Уул уурхайн хүнд
үйлдвэрийн яамны технологийн зөвлөлөөр
үйлдвэрийн ТЭЗҮ батлагдсан. Дээрх ТЭЗҮ-г 2040 он хүртлэх
батлагдсан уу? Энэ тал хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөнд Улаанбаатар
хотын хэрэглэгчдийг хийн хангамжаар хангах
дээр мэдээлэл өгнө үү. нэгдсэн сүлжээ гэж оруулж байгаа.
Төвлөрсөнд холбогдох боломжгүй хэсэгт хийн
Улаанбаатар хотыг хангамжид холбох судалгааг оруулсан.

2040 он хүртлэх

хөгжүүлэх хөгжлийн

ерөнхий төлөвлөгөөнд

байгалийн хий
боловсруулах төсөлтэй

энэ төлөвлөгөө хэр

уялдаж байгаа бэ?