Pages from Nom-Ulaanbaatar-barilgajilt-tuuh-v5_page3 (1)-2

1961-1976 он

Улаанбаатар хотыг хөгжүүлэх
хоёрдугаар ерөнхий төлөвлөгөө

Улаанбаатар хотыг барилгажуулах их ажлын хоёр дахь буюу эрчимтэй Толгойт, Амгаланбаатар гэсэн гурван районтой байхаар төлөвлөлт
үе нь 1961 оноос эхэлсэн байна. хийсэн байна.

Улаанбаатар хотын хөгжил түргэсч, оршин суугчдын тоо эрс 1961 оны 8 дугаар сарын 9-нөөс эхлэн Улаанбаатар хотыг хөгжүүлэх
нэмэгдсэнтэй холбогдуулан Улаанбаатар хотыг 1960-1980 онд хөгжүүлэх шинэ ерөнхий төлөвлөгөөг хот байгуулалт, барилгажилтын үйл
хоёрдугаар ерөнхий төлөвлөгөөг Улаанбатар хотын захиргаа, Улсын ажиллагаанд чанд мөрдүүлэх үүрэг хүлээсэн Хотын архитектурын газрыг
Барилга эдийн засгийн комиссын захиалгаар ЗХУ-ын Хотуудын зураг байгуулж, хотын нутаг дэвсгэрт барих бүх барилга гагцхүү тус газрын
төслийн хүрээлэн боловсруулж, Сайд нарын Зөвлөлийн 1961 оны 417 зөвшөөрөлтэй гүйцэтгэж байх журмыг тогтоожээ.
дугаар тогтоолоор баталж, мөрдүүлжээ. Улаанбаатар хотын хоёрдугаар
ерөнхий төлөвлөгөөг 20-25 жилийн хугацаатай, 1981 оны үед 230- 1961 оны ерөнхий төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх ажил 1961-1975 онд
250 мянган хүн амтай байхаар тооцож, барилгажилтын ихэнхийг орон өрнөж, хотын аж ахуй, соёлын байгуулалтад 3,8 тэрбум төгрөгийн
сууцны 19 хороололд хуваан төлөвлөж, тухайн хороололд 15-40 мянган хөрөнгө оруулалт хийгдснээс барилга угсралтын ажилд 2,7 тэрбум,
оршин суугчтай соёл, ахуйн нийтийн үйлчилгээ, инженерийн иж бүрэн тоног төхөөрөмжид 1,3 шахам тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулжээ.
хангамж бүхий орон сууцны тохилог барилгуудтай байхаар төлөвлөжээ. Улаанбаатар хотод 1962 онд 184,5 сая, 1963 онд 151,2 сая, 1966 онд 56,7
Мөн Улаанбаатар хотыг уртаашаа 20 км, өргөөшөө 6-8 км-т 3900 га сая, 1967 онд 59,1 сая, 1971 онд 94,6 сая, 1975 онд 210,7 сая төгрөгийн
барилгажилтын талбайтай байхаар тооцож, төвийн, баруун, зүүн, барилга угсралтын ажил гүйцэтгэв. 1962 онд 300, 1963 онд 492, 1964
үйлдвэрийн гэсэн дөрвөн дүүрэгт хувааж, Аж үйлдвэрийн комбинат, онд 1291, 1965 онд 652 айлын орон сууцыг ашиглалтад оруулсан байна.

124

Улаанбаатар хотын барилгажилтын түүх

Улаанбаатар 1973 он

1965-1970 онд 112,8 мянган м.кв талбайтай 4269 айлын сууцыг сууцууд шинээр буюу гүйцээн баригдаж орон сууцны барилгууд 5, 9, 12
ашиглалтанд өгснөөр хотын хүн амын 35 хувь нь тохиолог орон сууцанд давхартай, тусгайлан төлөвлөсөн эргэлтийн секцтэй загвараар барьсан
аж төрөх болжээ. нь хот байгуулалтын сонирхолтой шийдлийг гаргах боломжтой болжээ.

1961 оны ерөнхий төлөвлөгөөний дагуу Цахилгаан станц, Авто засварын 1966-1975 онд нийтдээ 392 мянган м.кв талбайтай орон сууцыг
завод, Архи пиво, Хивс, Мах консервын болон Оёдлын үйлдвэрүүд, ашиглалтад өгснөөр хотын оршин суугчдын орон сууцны хангамж
Биокомбинатыг барьж ашиглалтанд оруулсан бөгөөд хүн амын ихээхэн сайжирсан нь том амжилт байлаа. 1975 он гэхэд Улаанбаатар
боловсрол, соёл, эрүүл мэнд, аж амьдралыг дээшлүүлэхэд чиглэсэн хотын хүн амын тоо 348 мянгаас давж, төлөвлөснөөс 100 гаруй мянгаар
нийгмийн хамгаалал, үйлчилгээний барилгууд болох Улсын клиникийн хэтэрсэн байна. 1961 оны төлөвлөгөөний нэлээд хэсэг нь биелж, цаашид
1 дүгээр эмнэлэг, Халдвартын эмнэлэг, Хавдар судлалын эмнэлэг, Улсын уг ерөнхий төлөвлөгөөг баримтлан хот байгуулалтын ажлыг хийхэд
цирк, Радио, телевизийн төвүүд баригдаж, орон сууцны 5, 12, 15, 19 төвөгтэй болсон байна.
дүгээр хороолол, 120.0 мянгатын орон сууцны барилгууд сургууль,
цэцэрлэг, үйлчилгээний хамт цогцолбороор баригдсан ба цэвэрлэх Хоёрдугаар ерөнхий төлөвлөгөөнд Улаанбаатар хотыг дэлхийн
байгууламжийн 1 дүгээр ээлжийг ашиглалтанд оруулжээ. хотуудын туршлагаар бичил хорооллоор барих зарчмыг
тусгаснаараа өвөрмөц байлаа. Энэ зарчим дараа дараагийн
1976 он гэхэд хотын орон сууцны фонд 700 мянган м.кв болсон юм. ерөнхий төлөвлөгөөнд тусгалаа олж, хот хорооллоор хөгжих
Энэ үед үндсэндээ орон сууцны 1, 3, 4 дүгээр хороолол, иж бүрэн болсон байна.
соёл үйлчилгээ, эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэг, бүх төрлийн инженерийн
хангамж, зам талбай тохижилтын хамт баригдаж, 13-14 дүгээр 125
хороолол эхлэн, орон сууцны 5, 6, 10, 11, 19 дүгээр хорооллын орон

Бүлэг 4 БНМАУ-ын нийслэл Улаанбаатар хот: 1924-1990 он

Үзэсгэлэнгийн төв барилгыг 1961 онд
Зөвлөлтийн барилгачид барьжээ.
1965 он.

Үзэсгэлэнгийн барилга нь 7 метр
өндөр, 1548 м.кв талбайтай.
Үзэсгэлэнгийн танхим нь бетон
цутгамал сууринд суулгасан төмөр
хүрээнд тохируулан хийсэн шилэн
хананаас бүтсэн.
1985 он.

126

Улаанбаатар хот ерөнхий төлөвлөгөөтэйгөөр хөгжиж ирсэн үе: 1954-1990 он | Улаанбаатар хотыг хөгжүүлэх хоёрдугаар ерөнхий төлөвлөгөө (1961-1976 он)

1966 онд Ард кино театрын шинэ
барилга ашиглалтад орлоо.

127

Бүлэг 4 БНМАУ-ын нийслэл Улаанбаатар хот: 1924-1990 он

Гандангийн хүр дор, Тасганы овооны зүүн хэсэгт
Баруун дамнуурчин буюу хятадын есөн гудамж
байрлаж байв.
Д.Манибадарын “Нийслэл хүрээ“ зургийн хэсэг.

Хятадын есөн гудамж 1970-аад оны
эхэн үе хүртэл байв.

128

Улаанбаатар хот ерөнхий төлөвлөгөөтэйгөөр хөгжиж ирсэн үе: 1954-1990 он | Улаанбаатар хотыг хөгжүүлэх хоёрдугаар ерөнхий төлөвлөгөө (1961-1976 он)

Хятадын есөн гудамжны нэг хэсэг. Хуучин гудамжийг буулгаж эхлэв. 1972 он.
1973 он.
Есийн гудамжийн суурин дээр
5 дугаар хороолол босов.

129

Бүлэг 4 БНМАУ-ын нийслэл Улаанбаатар хот: 1924-1990 он

Сансрын тунель баригдаж байгаа нь. 1967 он.

Зүүн сэлбийн зүүн тал “Американ дэнж” хэмээх
өндөрлөгт “12 дугаар хороолол”-ын орон
сууцны барилгуудыг таван давхар тоосгон,
угсармал том хавтгаалжин хийцтэйгээр
хослуулан барьсны зэрэгцээ хотын төвтэй
холбогдсон тунель барьжээ.

Тус хороололд 9 давхар орон сууцны
барилгуудыг барьсан нь Улаанбаатар
хотын анхны өндөр барилгуудын нэг
болжээ.

12 дугаар хороололд 960 хүүхдийн
хоёр сургууль, гурван цэцэрлэг мөн
шуудангийн салбар, номын сан,
кинотеатр болон бусад үйлчилгээний
барилгууд барьжээ.

130

Улаанбаатар хот ерөнхий төлөвлөгөөтэйгөөр хөгжиж ирсэн үе: 1954-1990 он | Улаанбаатар хотыг хөгжүүлэх хоёрдугаар ерөнхий төлөвлөгөө (1961-1976 он)

Их тойруугийн хойд хэсэг
баруун талаас. 1971 он

Их тойруугийн зүүн урд хэсэг, одоогийн
13 дугаар хороолол. 1989 он

Их тойруугийн хойд хэсэг
зүүн талаас. 1971 он

131

Бүлэг 4 БНМАУ-ын нийслэл Улаанбаатар хот: 1924-1990 он

Улсын төв цирк баригдаж байгаа нь. 1970 он.
Зүүн хүрээний Эх дагины аймгийн том дуганд 1941
онд Монголын үндэсний цирк байгуулагджээ.
1969-1971 оны хооронд Румын улсын тусламжаар
орчин цагийн шинэ циркийн барилгыг барьж
ашиглалтанд оруулсан юм.

132

Улаанбаатар хот ерөнхий төлөвлөгөөтэйгөөр хөгжиж ирсэн үе: 1954-1990 он | Улаанбаатар хотыг хөгжүүлэх хоёрдугаар ерөнхий төлөвлөгөө (1961-1976 он)

Одоогийн Сөүлийн гудамж буюу хуучнаар
Сталины гудамж нь Улсын драмын театрын
хойд уулзвараас Улаанбаатар Төмөр замын
соёлын ордон хүртэл үргэлжилдэг байжээ.
Энэ гудамж нь 1938-1939 онд нийслэлд
байгуулсан анхны төв цардмал зам юм. 1980-
аад онд энэ зам дагуу орчин үеийн орон сууц
үйлчилгээний барилгууд баригджээ.

Улаанбаатар хотын хамгийн анх гэрэлтүүлэг
хийж, мод тарьсан гудамж юм.

133

Бүлэг 4 БНМАУ-ын нийслэл Улаанбаатар хот: 1924-1990 он

Бамбарууш кафе. Цаана төв шуудангийн
өргөтгөлийг барьж байна.
1971 он.

Хувьсгалчдын талбай буюу одоогийн
төрийн ордны арын цэцэрлэгт хүрээлэн.
1950-иад он.
Хот цэцэрлэгжүүлэх ажлыг 1954 оноос эхлэн
хотын ерөнхий төлөвлөгөөний дагуу зохион
байгуулах болсны дээр шинэ барилгын зураг
төслийг боловсруулахдаа орчны тохижилт,
цэцэрлэгжилтийн төлөвлөгөөг хамтад нь
гүйцэтгэх болов.

134

Улаанбаатар хот ерөнхий төлөвлөгөөтэйгөөр хөгжиж ирсэн үе: 1954-1990 он | Улаанбаатар хотыг хөгжүүлэх хоёрдугаар ерөнхий төлөвлөгөө (1961-1976 он)

Одоогийн төрийн ордны арын цэцэрлэгт хүрээлэн.
1940 оноос эхлэн мод тарих, зүлэгжүүлэх ажлыг эрхлэх
тусгай комисс байгуулж, мод тарих, цэцэрлэгжүүлэх
ажлыг хавар, намрын улиралд өргөн зохион байгуулдаг
болов.

135

Бүлэг 4 БНМАУ-ын нийслэл Улаанбаатар хот: 1924-1990 он

Улаанбаатар хот ерөнхий төлөвлөгөөтэйгээр хөгжиж ирсэн үе: 1954-1990 он

1954-1961 он 1961-1976 он 1976-1986 он 1986-1990 он

Анх дугаар Хоёрдугаар Гуравдугаар Дөрөвдүгээр
ерөнхий төлөвлөгөө ерөнхий төлөвлөгөө ерөнхий төлөвлөгөө ерөнхий төлөвлөгөө

1976-1986 он

Улаанбаатар хотыг хөгжүүлэх
гуравдугаар ерөнхий төлөвлөгөө

1975 онд хотын хүн ам 348,7 мянгад хүрсэн нь Улаанбаатар хотын Улаанбаатар хотыг хөгжүүлэх гуравдугаар ерөнхий төлөвлөгөөг
хоёрдугаар ерөнхий төлөвлөгөөг дахин шинэчлэх шаардлагатай хэрэгжүүлсэн он жилүүдэд орон сууцны 240 мянган м.кв талбай бүхий
болгожээ. Ийнхүү Улаанбаатар хотын 3 дахь ерөнхий төлөвлөгөөг шинээр 1, 3, 4, 6, 10, 13, 21 дүгээр хорооллыг соёл ахуйн үйлчилгээний барилга
боловсруулж, 1976 онд Сайд нарын зөвлөлийн 275 дугаар тогтоолоор байгууламжийн хамт цогцолбороор барьж байгуулав. Үүний үр дүнд
баталсан байна. 1976-2000 он хүртэл мөрдөх, 25 жилийн хугацаатай тус орон сууцны хангамж ихээхэн дээшилж, хотын оршин суугчдын 49 хувь
төлөвлөгөөнд Улаанбаатар хотыг орон сууцны 21 хороолол, үйлдвэрийн нь шинэ орон сууцанд амьдрах болов.
3 район болгон, Зуун мод, Баянцогт, Эмээлт, Сонгино, Налайх зэрэг
дагуул хотуудтай иж бүрэн хөгжүүлж, 2000 онд 4 сая гаруй м.кв талбай Их бүтээн байгуулалтын ажилтай уялдан дулааны 4 дүгээр цахилгаан
бүхий орон сууц шинээр барьж, нэг хүнд ногдох сууцны талбайг 12 м.кв станц, байшин үйлдвэрлэх 1, 2 дугаар комбинатыг барьжээ. “Буянт-
байхаар тусгажээ. Ухаа” олон улсын нисэх онгоцны буудал, Соёлын төв өргөө, Пионерын
ордон, Хуримын ордон, Шастины нэрэмжит 3 дугаар эмнэлэг, 40 гаруй
Шинэ ерөнхий төлөвлөгөөг өмнөх төлөвлөгөөнүүдийн хот төлөвлөлтийн сургууль, цэцэрлэг, Гурвалжингийн гүүр, Гутлын үйлдвэр, Ээрмэлийн
үндсэн зарчмыг хадгалан, шинэ нөхцөлд нийцүүлэн шинжлэх ухааны болон тэмээ ямааны ноолуурын үйлдвэрүүд баригдав. Улаанбаатар
ололт амжилтаар баяжуулан төлөвлөсөн байна. хотод анх удаа 40,0 км урт троллейбусны шугам тавигдаж нийслэлчүүд
цахилгаан тээврийг ашиглах болов.
136