REČNIK SVEMIRSKIH POJMOVA

REČNIK SVEMIRSKIH POJMOVA

 afel – tačka na orbiti nebeskog tela u kojoj je ono na najvećem rastojanju od Sunca.
Zemlja dostiže afel oko 4. jula i tada je 152 100 000 km udaljena od Sunca.

 antigravitacija – pretpostavljena sila jednaka ali dijametralno suprotna gravitaciji.

 apogej – tačka na orbiti nebeskog tela u kojoj je ono najudaljenije od Zemlje.

 astronomska jedinica – standardna astronomska merna jedinica jednaka prosečnoj
udaljenosti Zemlje od Sunca. Jedna astronomska jedinica iznosi 149 597 870,691 km.

 atmosfera – sloj gasa koji planeta drži oko sebe silom gravitacije. Tako se naziva i

spoljni sloj materije zvezde, koja odaje energiju proizvedenu u svojoj unutrašnjosti u

obliku zračenja.

 brzina svetlosti – brzina prostiranja elektromagnetnih talasa u vakuumu (299
792,458 km∕s). Nijedno telo se ne može kretati brzinom većom od brzine svetlosti.

 crna rupa – nebesko telo toliko gusto da ništa, pa čak ni svetlost, ne može da se

odupre njegovoj gravitaciji.

 eklipsa – prividno iščezavanje nebeskog tela usled zaklanjanja drugim telom,
pomračenje.

 ekliptika – zamišljena putanja na nebu kojom se Sunce prividno kreće jednu godinu.
Orbite Zemlje i drugih planeta leže u ravni ekliptike.

 foton – elementarna čestica nosilac elektromagnetnog zračenja. Fotoni su
najprisutnije čestice u svemiru.

 galaksija – skup nekoliko milijardi zvezda, maglina, prašine i međuzvezdanog gasa
koje na okupu drži sila gravitacije.

 gama zračenje – vrsta elektromagnetnog zračenja najveće energije i najkraćih
talasnih dužina. Emituju ga samo najsilovitije pojave u svemiru, kao što su supernove
ili fuzije neutronskih zvezda.

 gravitacija – privlačna sila između dvaju tela, na primer između Zemlje i Meseca.

 Hablova konstanta – vrednost kojom se izražava stopa širenja svemira. Meri se
kilometrima u sekundi za milion parseka, a njena trenutno procenjena vrednost je 70
km∕s∕Mpc.

 heliosfera – područje svemira oko Sunca u kojem se oseća njegovo dejstvo. Proteže
se na otprilike 100 astronomskih jedinica oko Sunca.

 horizont događaja – granica crne rupe.

 infracrveno zračenje – toplotno zračenje na talasnim dužinama između vidljive
svetlosti i radio-talasa.

 jato galaksija – grupa galaksija koje na okupu drži sila gravitacije.

 jezgro – kod planete, čvrsta centralna masa pod velikim pritiskom; kod zvezde,
središnji deo u kojem se odvija nuklearna fuzija; kod galaksije, središnje područje.

 Kojperov pojas – područje u Sunčevom sistemu u kojem se kreću milioni zaleđenih

objekata, kao što su komete. Pruža se od Neptunove orbite do unutrašnje granice

Ortovog oblaka.

 kosmos – sredina kroz koju se kreću sva nebeska tela, svemir.
 maglina – oblak gasa i prašine u svemiru. Magline se vide zahvaljujući svetlosti

zvezda koju odbijaju ili zahvaljujući zaklanjanju svetlosti iz izvora iza sebe.

 magnetno polje – područje oko namagnetisanog tela, električne struje ili
promenljivog električnog polja. Planete, zvezde i galaksije imaju magnetna polja koja
se pružaju u svemir.

 međuzvezdani  prostor između zvezda.
prostor –

 Mesec – jedini Zemljin prirodni satelit i ujedno najbliže nebesko telo. Prirodni sataliti
ostalih planeta uopšteno se nazivaju „meseci”, ali svaki od njih ima vlastito ime.

 Mesečevo more – veliko, tamno područje na površini Meseca. Prvobitno se smatralo
da su to bila mora, a zapravo su ogromne depresije prekrivene lavom.

 Mlečni put – galaksija kojoj pripadaju Sunce i njegov sistem. Sa Zemlje se vidi kao
bledi pojas svetlosti na noćnom nebu.

 nadir – tačka na nebeskoj sferi direktno ispod posmatrača; najniža tačka na nebeskoj
sferi.

 nuklearna fuzija – nuklearna reakcija u kojoj od relativno lakih elemenata (kao što

je vodonik) nastaju teži elementi (kao što je helijum). U nuklearnoj fuziji oslobađa se

energija zahvaljujući kojoj zvezda sija.

 omotač – sloj između kore i jezgra planete.
 orbita – kriva linija po kojoj se kreću nebeska tela, putanja.

 perigej – tačka na orbiti nebeskog tela u kojoj je ono najbliže Zemlji.

 perihel – tačka na orbiti nebeskog tela u kojoj je ono na najmanjem rastojanju od
Sunca. Zemlja dostiže perihel oko 4. januara i tada je 147 095 000 km udaljena od
Sunca.

 planeta – približno sferni objekat od stena ili gasa koji kruži oko zvezde. Sama planeta

ne emituje svetlost, ali može da sija zahvaljujući svetlosti matične zvezde koja se od

planete odbija.

 polarna svetlost – svetlosna pojava sa crvenim i zelenim slojevima vidljiva na nebu
iznad polarnih predela. Polarna svetlost ili aurora nastaje pri sudaru Sunčevih čestica
sa Zemljinom atmosferom.

 pomračenje – zaklanjanje jednog nebeskog tela drugim, eklipsa. Pomračenje Meseca

dešava se kad on uđe u Zemljinu senku, a pomračenje Sunca kad Zemlja zađe u

Mesečevu senku.

 prirodni satelit – nebesko telo koje rotira oko planete ili oko nekog manjeg tela koje
se zove „primarno telo”; mesec.

 prostor-vreme – četvorodimenzionalni model svemira u kojem su tri dimenzije
dužina, širina i visina, a četvrta dimenzija je vreme.

 sazvežđe – grupa zvezda na nebu. Sazvežđa nose imena mitoloških bića, a astronomi
ih upotrebljavaju za označavanje područja na nebu.

 selenografija – naučna disciplina koja proučava površinske i fizičke karakteristike
Meseca, tj. opisuje Mesec kao nebesko telo i grafički predstavlja njegovu površinu.

 Severnjača – zvezda koja se nalazi blizu severnog nebeskog pola, u sazvežđu Malog

medveda. Naziva se još i Polarna zvezda ili Polara. Za nekoliko hiljada godina neka

druga zvezda postaće Severnjača.

 Sunčev sistem – čine ga Sunce i nebeska tela koja kruže oko njega: planete i njihovi
sateliti, asteroidi, komete, meteoroidi, kao i međuplanetarna prašina i gas.

 supernova – eksplozija masivne zvezde na kraju njenog životnog ciklusa.
 svemir – sredina kroz koju se kreću sva nebeska tela, kosmos.
 svetlosna godina – standardna astronomska merna jedinica jednaka rastojanju koje

svetlost pređe za godinu dana. Jedna svetlosna godina iznosi 9,46 × 1012 km.



 talasna dužina – rastojanje između vrhova dvaju elektromagnetnih talasa. Zračenje
na kratkim talasnim dužinama (kao što je rendgensko) ima više energije od zračenja
na višim talasnim dužinama (kao što su radio-talasi).

 veliki prasak – kosmološka teorija prema kojoj je svemir nastao u ogromnoj eksploziji
pre otprilike 13,7 milijardi godina.

 vidljiva svetlost – elektromagnetno zračenje na talasnim dužinama vidljivim

ljudskom oku.

 zenit – tačka na nebeskoj sferi direktno iznad posmatrača; najviša tačka na nebeskoj
sferi.

 Zodijak – dvanaest sazvežđa kroz koja se Sunce, njegove planete i njihovi sateliti
prividno kreću.


 zvezda – ogromna sfera gasa (uglavnom vodonika) koja zrači svetlost i toplotu.

 zvezdano jato – grupa zvezda koje na okupu drži gravitacija. Otvorena jata su
razbacane grupe nekoliko stotina zvezda. Globularna jata su guste sfere sastavljene od
nekoliko miliona zvezda.

Izvori:
https://svemir.blog/
https://www.opsteobrazovanje.in.rs
https://www.space.com/
https://elementarium.cpn.rs/teme/najvece-zablude-o-svemiru/