ดาวในฤดู

ดวงดาวในฤดูกาลต่างๆ

กลุ่มดาวในฤดูหนาวช่วงระหวา่ งวนั ท่ี 22 ธนั วาคม ถึง 20 มีนาคม เป็นช่วงฤดูหนาวสาหรับประเทศ
ต่างๆ ที่อยใู่ นเขตอบอุ่นในซีกโลกทางภาคเหนือ ช่วงเวลาดงั กล่าวกเ็ ป็นฤดูหนาวของประเทศไทยดว้ ย
ในวนั ท่ี 22 ธนั วาคม ซ่ึงเป็นท่ีดวงอาทิตยอ์ ยู่ ณ ตาแหน่งโซลสตีสฤดูหนาว บริเวณกลุ่มดาวราศีธนู (
บางแห่งเรียกวา่ กลุ่มดาวคนยงิ ธนู )

( RIGEL ) บริเวณท่ีน่าสนใจตรงกลางกลุ่มดาวเห็นเป็นดาว 3 ดวงเรียงกนั เป็นเสน้ ตรง ซ่ึงเป็นส่วน “
เขม็ ขดั ของนายพราน” และอีกส่วนหน่ึงเป็น “ ดาบของนายพราน” ซ่ึงประกอบ ดว้ ยดาวหลายดวง รวมท้งั “
เนบิวลาใหญ่ในกลุ่มดาวนายพราน ( GREAT NEBULA IN ORION )” ซ่ีงมีชื่อตามแคตาลอกของ
เมอซิเออร์ ( MESSIER CATALOG ) วา่ “ เอม็ 42 ( M42 ) คนไทยเรียกกลุ่มดาวนายพรานวา่ “ หมู่
ดาวเต่า “ และมองส่วนท่ีเป็นเขม็ ขดั และดาบของนายพราน เป็น “ หมู่ดาวไถ “

ถา้ ต่อแนวเขม็ ขดั นายพรานออกไปทางดา้ นใต้ จะพบดาวฤกษท์ ่ีปรากฏสวา่ งท่ีสุดในทอ้ งฟ้า ช่ือวา่ “ ดาวซิริอสั (
SIRIUS ) “ ดาวดวงน้ีมีสีน้าเงินแกมขาวและเป็นดวงดาวท่ีสวา่ งท่ีสุดใน “ กลุ่มดาวหมาใหญ่ ( CANIS
MAJOR )”

ถา้ ลากเสน้ ต่อแนวจากดาวไรเจล ผา่ นดาวบีเทลจูส จะพบ “ กลุ่มดาวราศีมิถุน (GEMINI)” หรือ “ กลุ่มดาวคนคู่” ดาว
ฤกษท์ ่ีสวา่ งที่สุดในกลุ่มดาวราศีมิถุน ไดแ้ ก่ ดาวพอลลกั ล์ ( POLLUX ) ซ่ึงเป็นดาวสวา่ งสีสม้ ปรากฏอยขู่ า้ งดาวสวา่ งอีก
ดวงหน่ึง ชื่อวา่ ดาวแคสเตอร์ ( CASTER ) ช่วงหวั ค่าในตอนฤดูหนาว ณ ตาแหน่งเหนือศีรษะ จะเห็น “ กลุ่มดาวมา้ บิน (
PEGASUS )” ลกั ษณะเด่นของกลุ่มดาวน้ี คือดาวฤกษ์ 4 ดวง ซ่ึงประกอบเป็น “ รูปสี่เหลี่ยมใหญ่ ( GREAT
SQUARE )” ซ่ึงเป็นส่วนของ “ ตวั มา้ “ ใกลบ้ ริเวณดา้ นเหนือของดาวมา้ บิน มีกาแลกซีขนาดใหญ่มองเห็นไดด้ ว้ ยตา
เปล่า มีลกั ษณะเป็นรูปกงั หนั เหมือนกาแลกซีทางชา้ งเผอื กของเรา กาแลกซีดงั กล่าวมีชื่อเรียกวา่ “ กาแลกซีแอนโดรเมดา (
ANDROMEDA GALAXY)” ซ่ึงอยใู่ น “ กลุ่มดาวแอนโดรเมดา ( ANDROMEDA )”

บริเวณข้วั เหนือทอ้ งฟ้า ( NORTH CELESTIAL POLE ) ซ่ึงมีดาวเหนือ ( POLARIS )” ปรากฏอยู่ มีกลุ่มดาวท่ี
น่าสนใจอีก 3 กลุ่ม คือ กลุ่มดาวเพอร์ซิอสั ( PERSEUS )กลุ่มดาวแคสซิโอเปี ย ( CASSIOPEIA )และ กลุ่ม
ดาวเซฟิ อสั ( CEPHEUS )” ระหวา่ งกลุ่มดาวเพอร์ซิอสั และกลุ่มดาวราศีมิถุน มี “ กลุ่มดาวสารถี ( AURIGA )” ซ่ึง
ดาวฤกษท์ ี่สวา่ งท่ีสุดในกลุ่มดาวน้ีไดแ้ ก่ ดาวคาเพลลา ( CAPELLA )

สามเหลี่ยมฤดูหนาว เป็นเสน้ สมมุติรูปร่างสามเหล่ียมเช่ือมต่อระหวา่ งดาวสามดวง สองดวงอยบู่ นวงกลมฤดูหนาว คือซิริอุส
และโปรซิออน ดวงที่สามคือ ดาวบีเทลจูส ดาวท้งั สามของสามเหล่ียมฤดูหนาวน้ีเป็นดาวสวา่ งมากโดยติด 10 อนั ดบั แรกของ
ดาวสวา่ งท่ีสุดบนทอ้ งฟ้าที่มองเห็นไดจ้ ากโลก ดาวบีเทลจุสสามารถสงั เกตเห็นไดง้ ่ายเนื่องจากเป็นดาวในตาแหน่งไหล่ขวา
ของกลุ่มดาวนายพราน ซ่ึงทาใหส้ ามารถคน้ หาดาวอีกสองดวงในสามเหลี่ยมฤดูหนาวต่อไดส้ ะดวก

กลุ่มดาวฤดูร้อนหรือฤดูใบไม้ผลิ
ช่วงระหวา่ งวนั ท่ี 21 มีนาคม 21 มิถุนายน นบั เป็นฤดูใบไมผ้ ลิสาหรับประเทศต่าง ๆ ท่ีอยใู่ นเขตอบอุ่นใน
ซีกโลกภาคเหนือ ช่วงเวลาดงั กล่าวเป็นฤดูร้อนในประเทศไทย ในวนั ที่ 21 มีนาคม ดวงอาทิตยเ์ คล่ือนท่ีมาอยู่ ณ
ตาแหน่ง เวอร์นอล อิควนิ อคซ์ บริเวณกลุ่มดาวราศีมีน ซ่ึงในวนั ดงั กล่าวน้ี ดวงอาทิตยจ์ ะข้ึนทางทิศตะวนั ออก
และทิศตะวนั ตกพอดี

ดาวอาร์คตุรุส หรือ ดาวดวงแกว้ (ARCTURUS) คือดาวฤกษท์ ่ีสวา่ งที่สุดในกลุ่มดาวคนเล้ียงสตั ว์
(BOOTES) ถือเป็นดาวสวา่ งท่ีสุด ลาดบั ท่ี 3 บนทอ้ งฟ้ายามราตรี รองจากดาวซิริอุส และ ดาวคาโน
ปุส ดาวอาร์คตุรุสอยหู่ ่างจากโลกประมาณ 36.7 ปี แสง มีขนาด ของรัศมีที่มากกวา่ ดวงอาทิตย์
ประมาณ 25.7 เท่า มีความสวา่ งของแสงมากกวา่ ดวงอาทิตยถ์ ึง 210 เท่า เมื่อลากเสน้ ต่อแนวจาก
ส่วนหางของหมีใหญ่ หรือส่วนที่เป็นดา้ มจบั ของกระบวยตกั น้าออกมาเป็นเสน้ โคง้ สู่อิเควเตอร์ทอ้ งฟ้า

ดาวฤกษ์ ๓ ดวง อนั ไดแ้ ก่ ดาวเรกลู สั ดาวอาร์คตูรัสและดาวสไปกา ประกอบเป็นสามเหล่ียมใหญ่บน
ทอ้ งฟ้า เรียกวา่ “ สามเหลี่ยมฤดูใบไมผ้ ลิ ( SPRING TRIANGLE )”ดา้ นใตส้ ามเหลี่ยมฤดูใบไม้
ผลิ มี “ กลุ่มดาวไฮดรา ( HYDRA )” ท่ีทอดยาวตามอิเควเตอร์ทอ้ งฟ้า ระหวา่ งกลุ่มดาวราศีกนั ยแ์ ละ
กลุ่มดาวไฮดรา มีกลุ่มดาวเลก็ ๆ อีกสองกลุ่ม คือ “ กลุ่มดาวนกกา ( CORVUS )” และ “ กลุ่มดาวถว้ ย
( CRATER )” แต่กลุ่มดาวท้งั สองกลุ่มน้ีประกอบดว้ ยสมาชิกที่เป็นดาวที่ไม่ค่อยสวา่ งมากนกั ดา้ น
ใตข้ องกลุ่มดาวไฮดรา จะเห็น “ ทางชา้ งเผอื ก ( MILKY WAY )

กล่มุ ดาวในฤดูฝน
ฤดูร้อนสาหรับประเทศต่างๆ ที่อยใู่ นเขตอบอุ่นในซีกโลกภาคเหนือ อยรู่ ะหวา่ งช่วงวนั ที่ 22 มิถนุ ายน
ถึง 22 กนั ยายน ซ่ึงช่วงเวลาดงั กล่าวประเทศไทยจะอยใู่ นช่วงฤดูฝน จึงเป็นชว่ งท่ี ไม่เหมาะสมสาหรับการดู
ดาวในประเทศไทย ในวนั ท่ี 22 มิถุนายน ดวงอาทิตยอ์ ยทู่ ่ีจุดโซลสตีสฤดูร้อน บริเวณกลุ่มดาวราศีเมถนุ

ในช่วงหวั ค่า เมื่อมองข้ึนไปบนทอ้ งฟ้าทางทิศเหนือ จะเห็นกลุ่มดาวหมีใหญ่กาลงั จะตก และกลุ่มดาวแคสซิ
โอเปี ยกาลงั ข้ึนเหนือขอบฟ้าบริเวณขอบข้วั ทอ้ งฟ้าเหนือ ส่วนทางทิศใตจ้ ะเห็นกลุ่มดาวราศีพจิ ิกเกือบอยบู่ น
เสน้ เมอริเดียน

ในช่วงเวลาเท่ียวคืน “สี่เหล่ียมใหญ่ของกลุ่มดาวมา้ บิน” จะอยบู่ ริเวณจุดเหนือทอ้ งฟ้าพอดี และกลุ่มดาวต่างๆ
ท่ีมองเห็นในช่วงฤดูหนาวตอนหวั ค่าจะปรากฏใหเ้ ห็นในช่วงฤดูใบไมร้ ่วงตอนราวเที่ยงคืน ไม่วา่ จะเป็น “กลุ่ม
ดาวอนั โดรเมดา” “เปอร์ซิอสั ” “แคสซิโอเปี ย” และ “เซเฟอสั ” ดา้ นใตข้ องกลุ่มดาวอนั โดรเมดาจะมองเห็น
กลุ่มดาวขนาดเลก็ ท่ีน่าสนใจ 2 กลุ่ม คือ “ กลุ่มดาวสามเหล่ียม ( TRIANGLE )” และ “ กลุ่มดาวราศีเมษ (
ARIES )” ส่วนดา้ นใตก้ ลุ่มดาวมา้ บินจะเป็น “ กลุ่มดาวราศีมีน ( PISCES )”

ในช่วงราวเท่ียงคืนน้ี “กลุ่มดาวสารถี” เริ่มปรากฏเหนือขอบฟ้าดา้ นทิศตะวนั ออกเฉียง เหนือ ส่วนใน ซีก
ใตบ้ ริเวณเสน้ เมอริเดียน จะปรากฏ “ กลุ่มดาวปลาทางใต้ ( PISCIS AUSTRINUS )” ซ่ึงมีดาวฤกษส์ วา่ ง
ท่ีมองเห็นไดอ้ ยา่ งชดั เจน คือ โฟมาลโฮท์ ( FOMALHAUT )

กล่มุ ดาวในฤดูใบไม้ร่วงหรือปลายฝนต้นหนาว
ฤดูใบไมร้ ่วงสาหรับประเทศต่างๆ ในเขตอบอุ่นในซีกโลกภาคเหนืออยรู่ ะหวา่ งวนั ท่ี 23 กนั ยายน ถึง 21
ธนั วาคม ช่ึงในประเทศไทยจะเป็นช่วงปลายฤดูฝนตน้ ฤดูหนาว วนั ที่ 23 กนั ยายน

ในช่วงหวั ค่า เมื่อมองข้ึนไปบนทอ้ งฟ้าทางทิศเหนือ จะเห็นกลุ่มดาวหมีใหญ่กาลงั จะตก และกลุ่มดาวแคสซิ
โอเปี ยกาลงั ข้ึนเหนือขอบฟ้าบริเวณขอบข้วั ทอ้ งฟ้าเหนือ ส่วนทางทิศใตจ้ ะเห็นกลุ่มดาวราศีพิจิกเกือบอยบู่ น
เสน้ เมอริเดียน

ในช่วงหวั ค่า เม่ือมองข้ึนไปบนทอ้ งฟ้าทางทิศเหนือ จะเห็นกลุ่มดาวหมีใหญ่กาลงั จะตก และกลุ่มดาว
แคสซิโอเปี ยกาลงั ข้ึนเหนือขอบฟ้าบริเวณขอบข้วั ทอ้ งฟ้าเหนือ

กลุ่มดาวปลาทางใต้ ( PISCIS AUSTRINUS )” ซ่ึงมีดาวฤกษส์ วา่ งท่ีมองเห็นไดอ้ ยา่ งชดั เจน คือ
โฟมาลโฮท์ ( FOMALHAUT )

E-Book
เลม่ นีเ้ ป็นสว่ นหนง่ึ ของรายวิชาโครงการ
ผจู้ ดั ทา นางนางสาว ณฐั ชยา กลงิ้ สลงุ
รหสั 3204-8501