อิเหนา

อิเหนา

ตอน ศึกกะหมังกหุ นิง

1

คาํ นํา

หนังสอื อเิ ล็กทรอนกิ ส( E-Book) เลมนี้ ถูกจดั ทาํ ขนึ้ มาเพือ่ เปนขิน้ สวนของ
วิชา ภาษาไทยชนั้ ปท ่ี 6 เพื่อไดใชเปนความรใู นเรอ่ื ง"อิเหนา"เเละไดศ ึกษา
อยา งเขา ใจเพ่อื เปนประโยชนใ นการเรียน

คณะผจู ดั ทําหวงั วาจะเปนประโยชนเ เกผ ูอา น หรอื นกั เรยี นนกั ศึกษาที่
กําลังหาขอมูลเกยี่ วกับวรรณคดีไกรทองหากมี ขอ เเนะนําหรือขอ ผิดพลาด
ประการใดทางคณะผจู ัดทาํ ขอนอมรบั ไว
ณ ทน่ี ี้

คณะผูจดั ทาํ

สารบัญ หน้า

บทที 1 1-3
- คํานํา
- ผปู้ ระพนั ธ์ 4-10
- ความเปนมา 11

บทท2ี 12-13
- เนือเรอื ง

บทท3ี
- ตัวอยา่ งกลอน

บทท4ี
- วเิ คราะห์คณุ ค่าวรรณคดี
- ขอ้ คิด

2

ผูแ้ ตง่

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

อิเหนา เปน บทละครพระราชนิพนธในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลศิ หลา
นภาลัย เปน บทละครทว่ี รรณคดีสโมสรยกยองใหเ ปนยอดของบทละครราํ เพราะ
เปน หนงั สอื ซ่ึงแตง ดีพรอมทงั้ เน้อื หา ท้ังความไพเราะ ท้ังกระบวนท่จี ะเลนละคร
ประกอบกนั และยังเปน หนังสือดีในทางท่จี ะศึกษาประเพณไี ทยสมัยโบราณ
พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลศิ หลา นภาลัยทรงพระราชนพิ นธตรงตามตาํ ราทกุ
อยาง แมบ ทละครเรื่องอิเหนาจะมเี คาเร่อื งมาจากนิทานพ้นื เมืองชวา แตท รง
ดัดแปลงแกไ ขใหเ ขากบั ธรรมเนยี มของบา นเมือง อธั ยาศัยและรสนยิ มของคนไทย

3

ความเปนมา

อิเหนา เปนวรรณคดที ม่ี ีมาแตเมอ่ื ครง้ั กรุงศรอี ยธุ ยาเปน ราชธานี มีทีม่ าจาก
นิทานปน หยี ซึง่ เปนคําสามญั ทช่ี าวชวาใชเรยี กวรรณคดที ีม่ ีความสาํ คัญมากเรื่องหนง่ึ
คอื เรอ่ื งอหิ นา ปนหยี กรตั ปาตี วรรณคดเี ร่ืองน้ีมเี นื้อเรอื่ งเปนพงศาวดาร
แตงข้ึนเพ่อื การเฉลมิ พระเกียรติกษตั ริยชวาพระองคหนึ่งซง่ึ ทรงเปนนกั รบ
นักปกครอง และทรงสรา งความเจริญใหแ กช วาเปน อยา งมาก
ชาวชวาถอื วาอิหนาเปน วีรบรุ ษุ เปนผมู ฤี ทธ์ิ เรอ่ื งที่เลา สืบตอ กันมา
จนกลายเปน นิทานจึงเต็มไปดว ยอิทธปิ าฏิหารยิ 

ลกั ษณะคาํ ประพันธ์

กลอนบทละคร

จุดมุ่งหมายในการแตง่

เพ่ือใชใ นการแสดงละครใน

เนือเรือง 4

ดนิ แดนชวาโบราณมีกษัตริยวงศห นึง่ เรยี กวา วงศส ญั แดหวาหรอื วงศเทวา เพราะวาสืบ
เชื้อสายมาจากเทวดา คอื องคป ะตาระกาหลา กลา วกนั วาวงศน ีม้ พี นี่ องสอ่ี งค องคพ ่ีครอง
เมอื งกเุ รปน องคท่ีสองครองเมืองดาหา องคทีส่ ามครองเมืองกาหลงั และองคท่สี ่คี รองเมือง
สงิ หดั สาหรี กษัตริยว งศเ ทวามีอานุภาพยง่ิ ใหญดว ยยศศักดิ์ ถือตัววา เปนชนช้นั สงู จงึ อภิเษก
กันเฉพาะในวงศพ่ีนอ ง นอกจากนีท้ ้งั สีเ่ มอื งเทาน้ันทีส่ ามารถแตงต้ังมเหสไี ด 5 องค ตาม
ลาํ ดบั ตําแหนง คือ ประไหมสหุ รี มะเดหวี มะโต ลกิ ู เหมาหราหงี แตม สี ว นเกย่ี วของกบั เมอื ง
หมนั หยาซ่ึงเปนเมืองเล็กกวา กลา วคือ เจาเมอื งน้มี รี าชธิดาสามองค องคโตชื่อนิหลาอระตา
ไดไ ปเปนประไหมสุหรเี มืองกเุ รปน องคท ่ีสองชือ่ ดาหราวาตี ไดไปเปน ประไหมสุหรีเมือง
ดาหา สว นองคสดุ ทอ งชอ่ื จินดาสา หรี ไดอ ภิเษกกับโอรสทาวมงั กนั และไดค รองเมืองหมนั ห
ยา

ทา วกุเรปน มโี อรสองคแรกกบั ลกิ ู
ช่อื วา กะหรัดตะปาตี ตอมามโี อรสกับ
ประไหมสุหรเี ปนหนุม รูปงามและเกง
กลา สามารถมาก ช่ือ อิเหนา หรอื
ระเดนมนตรี และมรี าชธิดาช่ือวิยะดา
สวนทา วดาหามรี าชธดิ ากับประไหมสุ
หรีชื่อ บุษบา และมโี อรสช่ือ สยี ะตรา
บษุ บามอี ายุไลเ ลีย่ กับอิเหนา ทา ว
กุเรปน จงึ หมั้นบษุ บาใหก ับอเิ หนา
และสยี ะตรากห็ มัน้ หมายกันไวกบั วิ
ยะดา

สว นระตูหมันหยากบั ประไหมสหุ รีกม็ รี าช
ธิดาช่ือระเดนจินตะหรา อายุรุนราวคราว
เดยี วกับอเิ หนา ทาวสงิ หัดสาหรกี บั ประ
ไหมสุหรีมีโอรสชื่อระเดน สหุ รานากง ราช
ธิดาช่ือระเดนจนิ ดาสาหรี ทาวกาหลังมี
ราชธดิ าชอ่ื ระเดนสกาหนง่ึ รัด ซงึ่ เปนคู
ตุนาหงันของสุหรานากง

6

เมือ่ พระอัยยิกาทีเ่ มืองหมันหยาส้นิ พระชนม ทา วกเุ รปน มอบหมายให
อเิ หนาไปรวมพิธีถวายพระเพลิงพรอมกับกะหรดั ตะปาตี อเิ หนาพบจินตะ
หราก็หลงรัก จนพิธถี วายพระเพลงิ เสร็จแลวก็ยังไมย อมกลับกุเรปน ทา ว
กุเรปน จึงตองอา งวาประไหมสหุ รีจะมพี ระประสตู ิกาลใหกลับมาเปนกําลงั
ใจใหพ ระราชมารดา อิเหนาจาํ ใจตอ งกลบั มาประจวบกับพระราชมารดา
ประสูติ พระราชธิดาหนาตานารัก นามวา ระเดนวยิ ะดา

อยา งไรกต็ ามอิเหนายังหาทางกลบั ไป
เมืองหมันหยาอกี โดยอางวา จะไป
ประพาสปา แลวปลอมตัวเปนโจรปา ช่ือ
มิสารปน หยี ระหวางทางไดร บกับระตบู ุศิ
หนา นองชายสดุ ทอ งของระตปู น จะรากัน
และระตูปกมาหงัน ปรากฏวาระตูบุศ
สิหนาตายในทร่ี บ นางดรสาซ่ึงเพิง่ เขาพธิ ี
อภเิ ษกกับระตบู ุศสหิ นาจึงกระโดดเขา
กองไฟตายตามพระสวามี

สวนระตจู ะรากันและระตปู ก มาหงันยอม
แพแ ละถวายพระธดิ าและพระโอรสให
อิเหนา คือ นางสะการะวาตี นางมาหยา
รศั มี และสงั คามาระตา เม่อื อเิ หนาเขา
เมืองหมันหยาไดกล็ กั ลอบเขา หานางจินต
ะหรา แลวไดสองนางคือ นางสะการะวา
ตแี ละนางมาหยารัศมเี ปน ชายา และรับ
สังคามาระตาเปน นอ งชาย
ทา วกเุ รปนเรยี กอิเหนากลับเมืองถึง
สองครงั้ พรอมทงั้ นัดวันอภิเษกระหวาง
อิเหนากับบุษบา แตอเิ หนาไมยอมกลับ
สั่งความตดั รอดนางบุษบา ทาวกเุ รปน
และทา ดาหาทราบเร่ืองกข็ ดั เคอื ง
พระทัย ทาวดาหาถงึ กบั หลุดปากวา ถา
ใครมาขอบุษบากจะยกให

8

ฝายจรกา ระตเู มืองเลก็ เมืองหนง่ึ และเปนอนุชาของทา วลาสา่ํ (ทาลา สํ่าผนู ม้ี ธี ดิ า
คือ ระเดน กุสมุ า เปนคหู มน้ั ของสังคามาระตา) จรกาเปน ชายรูปช่ัวตัวดํา แตอยากได
ชายารปู งาม จึงใหช วงวาดไปแอบวาดภาพราชธดิ าของเมอื งสงิ หดั สาหร คือ นาง
จนิ ดาสาหรี คร้นั ทราบขาววานางบุษบาสวยงามมากจงึ ใหชา งวาดแอบวาดภาพนาง
บษุ บาอีก ชา งวาดแอบวาดภาพได 2 ภาพ คือ ตอนนางบุษบาเพงิ่ ตน่ื บรรทบและ
ภาพท่ีแตงองคเ ต็มท่ี ขณะเดนิ ทางกลบั องคปะตาระกาหลาบนั ดาลใหรูปนางบุษบาท่ี
ทรงเครือ่ งตกหายไป จรกาไดเ ห็นภาพทเ่ี พิง่ ต่นื บรรทมเทา นนั้ กห็ ลงใหลถึงกับสลบ
ลงทนั ที

9

กลาวถงึ กษตั รยิ อีกวงศห นึ่ง องคพ่ีครองเมอื งกะหมังกุหนิงมพี ระโอรสชอื่ วิห
ยาสะกาํ องคร องครองเมืองปาหยงั องคส ุดทองครองเมืองปะหมนั สลดั

อยูม หาวหิ ยาสะกําโอรสทาวกะหมงั กหุ นงิ เสดจ็ ประพาสปาแลวพบ
ภาพวาดของนางบุษบาทรงเครื่องท่หี ายไปกค็ ลงั่ ไคลหลงถงึ กบั สลบเชน กนั
ทาวกะหมนั กุหนงิ รักและเหน็ ใจโอรสมาก จึงใหคนไปสบื วา นางในภาพน้ันเปน
ใครแลวใหแตงทตู ไปขอ แตทาวดาหามอบนางบษุ บาใหจรกาแลว จึงปฏิเสธไป
เมอ่ื ไมส มหวงั ทา วกะหมังกุหนงิ จงึ ยกทัพมาชิงนางบษุ บา โดยแจงระตปู าหยัง
และระตูปะหมันนองชายและหวั เมอื งทัง้ หลายยกทัพมาชวยรบดวย

10

ทาวกเุ รปน จงึ เรยี กตวั อเิ หนาจากเมอื งหมันหยามาชว ยทา วดาหาทาํ ศึกกบั
ทาวกะหมงั กหุ นิง อิเหนาเปน ฝายมชี ัยในศึกครง้ั น้ี อิเหนาสังหารกะหมงั กุ
หนงิ สงั คามาระตาสงั หารวหิ ยาสะกาํ ระตูปาหยงั กบั ปะหมนั ยอมแพข อ
เปนเมอื งขึน้ เมื่อเสด็จศกึ อเิ หนาเขา เฝาทาวดาหา เมอื่ ไดพ บกับนางบุษบา
กห็ ลงรกั ทันที จงึ หาทางขัดขวางพธิ ีอภเิ ษกโดยการลักพาตัวบุษบาไปซอน
ไวในถํ้า องปะตาระกาหลากร้ิวทีอ่ ิเหนาทาํ ไมถ กู ตอง จึงบันดาลใหเ กิดลม
หอบนางบุษบาไปจากอิเหนา อิเหนาและนางบุษบาตางตอ งเผชญิ กับ
เหตกุ ารณตาง ๆ เปน เวลาหลายปจ งึ ไดกลบั มาพบกนั

ตวั อยา่ งกลอน 11

วาพลางทางชมคณานก โผนผกจับไมอ งึ ม่ี
เบญจวรรณจบั วัลยช าลี เหมือนวนั พไ่ี กลสามสดุ ามา
นางนวลจับนางนวลนอน เหมือนพี่แนบนวลสมรจินตะหรา
จากพรากจับจากจาํ นรรจา เหมือนจากนางสการะวาตี

มอี ารมณล ะเอยี ดออ น เมื่อจากสามนางมาเห็นส่ิงใดกค็ ดิ ถึงนางทงั้ สาม คํา
ประพันธค วามตอนนี้มคี วามไพเราะมาก

12

วิเคราะห์คณุ คา่ วรรณคดี

คณุ คา่ ดา้ นเนือหา

แนวคดิ เรอื่ งอเิ หนา ตอนศึกกะหมงั กุหนิง เปนเรอ่ื งท่แี สดงใหเ หน็ ถงึ ความรัก
ของพอ ทม่ี ตี อ ลูก รักและตามใจทกุ อยาง แมนกระทวั่ ตวั ตายก็ยอม

ฉาก ตอนศกึ กะหมงั กหุ นิงจะปรากฎฉากรบท่ชี ัดเจน มกี ารตงั้ คา ย การใชอ าวุธ และ
การตอ สูข องตวั ละครสําคญั

ปมขดั แยง ตอนศกึ กะหมังกหุ นงิ มหี ลายขอ แยง แตล ะปมปญ หาเปน เร่อื งทอ่ี าจ
เกดิ ไดใ นชีวิตจรงิ และสมเหตสุ มผล เชน

ปมแรก คอื ทาวกุเรปนใหอ ิเหนาอภิเษกกบั บุษบา แตอ ิเหนาหลงรกั จินต
ะหราไมย อมอภเิ ษกกบั บุษบา

ปมที่สอง คือ ทา วดาหาขดั เคืองอิเหนา ยกบษุ บาใหจ รกา ทําใหท า ว
กเุ รปน และพระญาตทิ งั้ หลายไมพอพระทัย

ปมที่สาม ทา วกะหมงั กุหนิงมาสูขอบษุ บาใหวิหยาสะกํา แตท า วดาหายก
ใหจ รกาไปแลว จึงเกดิ ศึกชงิ นางขนึ้

ปมท่ีส่ี อเิ หนาจําเปนตอ งไปชวยดาหา จนิ ตะหราคดิ วา อเิ หนาจะไปอภิเษกกับ
บษุ บา จนิ ตะหราขดั แยง ในใจตนเอง หวัน่ ใจกบั สถานภาพของตนเอง

ขอ้ คิด 13

การทาํ อะไรโดยไมยั้งคิด หรือคาํ นงึ ถงึ ผลท่จี ะตามมา
การจะทาํ อะไรลงไป เราควรจะคดิ ทบทวนหรือ ช่งั ใจ
เสียกอ นวา เปนการกระทําทถี่ กู ตองหรอื ไม ทาํ แลว
เกดิ ผลอะไรบาง แลว ผลที่เกดิ ข้นึ นนั้ กอความเดอื ด
รอนใหผ ูอ ืน่ หรอื ไม เกิดอยา งไรบา ง เมอื่ เรารจู กั คดิ
ทบทวนกอ นจะกระทาํ อะไรนัน้ จะทาํ ใหเ ราสามารถ
ลดการเกิดปญหาท่อี าจจะเกิดขึน้ หรอื สามารถแกไข
ปญ หาทีเ่ กิดขึน้ ไดท นั ทวงที ถา เราทาํ อะไรโดยไมย ั้งคดิ
กม็ ีแตจะเกิดปญ หาตามมามากมาย เราจะเหน็
ตัวอยา งไดจ ากเรื่องอิเหนาในตอนทอ่ี ิเหนาไดไ ปรว ม
พิธศี พของพระอยั กแี ทนพระมารดาทเ่ี มอื งหมันหยา
หลงั จากทีอ่ ิเหนาไดพ บกบั จินตะหราวาตี ก็หลงรกั
มากจนเปน ทกุ ข ไมยอมกลบั บา นเมอื งของตน ไม
สนใจพระบิดาและพระมารดา ไมส นใจวา ตนนน้ั มีคู
หมั้นอยแู ลว ซงึ่ มไิ ดคํานึงถึงผลท่ีจะตามมาจากปญหา
ทีต่ นไดก อขน้ึ จากการกระทาํ ของอิเหนาในคร้ังนีก้ ็ได
ทําใหเ กิดปญหาหลายอยา งตามมา

คณะผูจ้ ัดทาํ

นาย ธวชั ชัย กองทุง่ มน ม.6/3 เลขท1ี 4
นางสาวธนัสสรณ์ ศรีชศู ิลป ม.6/3 เลขท2ี 3
นางสาว สุพิชญา แซ่วอ่ ง ม.6/3 เลขท2ี 5
นางสาว กนกวรรณ ขาํ วิไล ม.6/3 เลขท2ี 9
นางสาว พิมพ์พิศา สงสุรพันธ์ ม.6/3 เลขที 37