ปลูกสมุนไพรต่อลมหายใจผืนป่า

ปล ู ก ป า สม ุ นไพร ต  อลมหายใจผ ื น เพียงเพื่อจะรักษาพื้นที่ปา คุณใหไดมากกวาความเห็นใจ

1 3 4 1 3 4

2 1 2 3 4 ‘ขมน้ิชนั’ สมนุไพรทเ่ีปนรายไดหลกัของเครอืขายสมนุไพร อินทรียในผืนปาตะวันตก ซึ่งจะปลูกชวงเดือนพฤษภาคม และเก็บเกี่ยวตั้งแตเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ (ภาพ:มูลนิธิโรงพยาบาลเจาพระยาอภัยภูเบศร) เมื่อขมิ้นทิ้งใบ ผูปลูกสมุนไพรจะเริ่มขุดขมิ้น โดยแบง เหงาเก็บไวขยายพันธุและแยกแงงขมิ้นเพื่อนำไปขาย ซึ่งสามารถขายไดทั้งแบบสดและตากแหง กอนนำไปตากแหง ตองลางทำความสะอาดขมิ้นเพื่อ ชะลางเศษดินและหินออกใหหมด ผึ่งไวหนึ่งคืน แลวจึงนำ เขาเครื่องหั่นในรุงเชา ขมิ้นชันที่หั่นเรียบรอยแลว จะใชเวลา 3 วันในการตาก เพื่อใหแหงสนิท โดยตองคอยพลิกเพื่อใหสีสวยเสมอกันและ ไมใหมีสิ่งปลอมปน ขมิ้น 6 ตันสดสามารถตากเหลือ 1 ตันแหง โดยจะขาย ใหกบัมลูนธิโิรงพยาบาลเจาพระยาอภยัภเูบศร ในราคาทต่ีกลง 2 ลวงหนากอนการปลูก 1 2 3 4 ‘ขมน้ิชนั’ สมนุไพรทเ่ีปนรายไดหลกัของเครอืขายสมนุไพร อินทรียในผืนปาตะวันตก ซึ่งจะปลูกชวงเดือนพฤษภาคม และเก็บเกี่ยวตั้งแตเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ (ภาพ:มูลนิธิโรงพยาบาลเจาพระยาอภัยภูเบศร) เมื่อขมิ้นทิ้งใบ ผูปลูกสมุนไพรจะเริ่มขุดขมิ้น โดยแบง เหงาเก็บไวขยายพันธุและแยกแงงขมิ้นเพื่อนำไปขาย ซึ่งสามารถขายไดทั้งแบบสดและตากแหง กอนนำไปตากแหง ตองลางทำความสะอาดขมิ้นเพื่อ ชะลางเศษดินและหินออกใหหมด ผึ่งไวหนึ่งคืน แลวจึงนำ เขาเครื่องหั่นในรุงเชา ขมิ้นชันที่หั่นเรียบรอยแลว จะใชเวลา 3 วันในการตาก เพื่อใหแหงสนิท โดยตองคอยพลิกเพื่อใหสีสวยเสมอกันและ ไมใหมีสิ่งปลอมปน ขมิ้น 6 ตันสดสามารถตากเหลือ 1 ตันแหง โดยจะขาย ใหกบัมลูนธิโิรงพยาบาลเจาพระยาอภยัภเูบศร ในราคาทต่ีกลง ลวงหนากอนการปลูก

ทุ กกระบวนการของเกษตรอิ นทรี ย มี อุ ปกรณ สำคัญคื อ 2 มื อ แต หยาดเหงื่ อแรงงาน ก็ แลกกับความคุมค า เพราะผลตอบแทนต อไร มากกว าพื ชเชิ งเดี่ ยว ที่ อาจสู งกว าถึ ง 5 เท า ทุ กกระบวนการของเกษตรอิ นทรี ย มี อุ ปกรณ สำคัญคื อ 2 มื อ แต หยาดเหงื่ อแรงงาน ก็ แลกกับความคุมค า เพราะผลตอบแทนต อไร มากกว าพื ชเชิ งเดี่ ยว ที่ อาจสูงกว าถึ ง 5 เท า

ปลู กสมุ นไพร ต อลมหายใจผื นป า หลายคนที่ เคยท องเที่ ยวในป า ไม ว าจะเป นอุ ทยานแห งชาติ หรื อ เขตรักษาพันธุสัตวป า ต างก็ รับรู ว าในป ามี พื ชพรรณและส่ำสัตวหลาก ชนิ ด แต น อยคนที่ จะทราบว าในป ายังมี ชุ มชนและพื้นที่ เกษตรกรรมที่ เป นรากฐานในการหล อเลี้ ยง ‘คนในป า’ ‘แล วทำไมไมใช กฎหมายบังคับให ย ายออกมาให หมด?’ นี่ อาจเป น คำถามที่ เกิ ดขึ้นในใจ แตในความเป นจริ ง หลายชุ มชนที่ ตั้งรกรากใน พน้ื ทอ่ี นรุ กั ษ กลบั เปน ผมู สี ท ิ ธโิ ดยชอบธรรมทอ่ี ยมู ากอ นมกี ารประกาศ รับรองเป นพื้นที่ อนุ รักษ ตามกฎหมาย และนน่ั คอื จดุ กำเนดิ ของโครงการจดั การพน้ื ทค่ี ม ุ ครองอยา งมสี ว  นรว ม หรื อโครงการจอมป าที่ มู ลนิ ธิสื บนาคะเสถี ยร จับมื อกับกรมอุ ทยาน แหง ชาติสตั วป า  และพนั ธพุ ช ื เพอ่ื แกไขปญ หาความขดั แยง ระหวา ง ชาวบา นและหนว ยงานของรฐั ซง่ึปจ จบุ นั ดำเนนิ การมาครบรอบ 10 ป โจทยของการจัดการพื้นที่ ถู กตอบโดยใช กรอบมติ คณะรัฐมนตรี วนั ท่ี30 มถิ น ุ ายน 2541 โดยการทำแนวเขตพน้ื ทใ่ีชป ระโยชนข องชมุ ชน เป นข อตกลงร วมกันระหว างชุ มชนและภาครัฐ เพื่ อใหไม เกิ ดการรุ กล้ำ พน้ื ทป่ี า  เพม่ิ เตมิ หลังจากได แนวเขตคำถามต อไปที่ เราต องตอบคื อ ทำอย างไรเพื่ อ ใหไปถึ งจุ ดหมาย ‘คนอยูไดป าอยูไดสัตวป าอยูได’ ซึ่ งคำตอบนั้นเรา ไดจ ากการรว มมอื กบั มลู นธิโิ รงพยาบาลเจา พระยาอภยั ภเูบศร โดยหนนุ เสรมิ ระบบเกษตรอนิ ทรยี ทส่ี ามารถ ‘ตอบโจทย’ ทง้ั เรอ่ื งรายได เพิ่ ม คุ ณ ุ ณภาพชี ว ี วิ ต ิ ต ใช พื้นที่ อย างมีประสิ ทธิ ภาพ และลดการใชสารเคมี แตก วา จะกา วมาถงึ ทกุ วนั น้ี เครอื ขา ยสมนุไพรอนิ ทรยีใ นผนื ปา ตะวนั ตก เรี ยกได ว าล มลุ กคลุ กคลาน ผ านการทำงานหนักตลอด 4 ป เพื่ อใช สมุ นไพรต อลมหายใจให ผื นป า ปลู กสมุ นไพร ต อลมหายใจผื นป า หลายคนที่ เคยท องเที่ ยวในป า ไม ว าจะเป นอุ ทยานแห งชาติ หรื อ เขตรักษาพันธุสัตวป า ต างก็ รับรู ว าในป ามี พื ชพรรณและส่ำสัตวหลาก ชนิ ด แต น อยคนที่ จะทราบว าในป ายังมี ชุ มชนและพื้นที่ เกษตรกรรมที่ เป นรากฐานในการหล อเลี้ ยง ‘คนในป า’ ‘แล วทำไมไมใช กฎหมายบังคับให ย ายออกมาให หมด?’ นี่ อาจเป น คำถามที่ เกิ ดขึ้นในใจ แตในความเป นจริ ง หลายชุ มชนที่ ตั้งรกรากใน พน้ื ทอ่ี นรุ กั ษ กลบั เปน ผมู สี ท ิ ธโิ ดยชอบธรรมทอ่ี ยมู ากอ นมกี ารประกาศ รับรองเป นพื้นที่ อนุ รักษ ตามกฎหมาย และนน่ั คอื จดุ กำเนดิ ของโครงการจดั การพน้ื ทค่ี ม ุ ครองอยา งมสี ว  นรว ม หรื อโครงการจอมป าที่ มู ลนิ ธิสื บนาคะเสถี ยร จับมื อกับกรมอุ ทยาน แหง ชาติสตั วป า  และพนั ธพุ ช ื เพอ่ื แกไขปญ หาความขดั แยง ระหวา ง ชาวบา นและหนว ยงานของรฐั ซง่ึปจ จบุ นั ดำเนนิ การมาครบรอบ 10 ป โจทยของการจัดการพื้นที่ ถู กตอบโดยใช กรอบมติ คณะรัฐมนตรี วนั ท่ี30 มถิ น ุ ายน 2541 โดยการทำแนวเขตพน้ื ทใ่ีชป ระโยชนข องชมุ ชน เป นข อตกลงร วมกันระหว างชุ มชนและภาครัฐ เพื่ อใหไม เกิ ดการรุ กล้ำ พน้ื ทป่ี า  เพม่ิ เตมิ หลังจากได แนวเขตคำถามต อไปที่ เราต องตอบคื อ ทำอย างไรเพื่ อ ใหไปถึ งจุ ดหมาย ‘คนอยูไดป าอยูไดสัตวป าอยูได’ ซึ่ งคำตอบนั้นเรา ไดจ ากการรว มมอื กบั มลู นธิโิ รงพยาบาลเจา พระยาอภยั ภเู บศร โดยหนนุ เสรมิ ระบบเกษตรอนิ ทรยี ทส่ี ามารถ ‘ตอบโจทย’ ทง้ั เรอ่ื งรายได เพิ่ ม คุ ณ ุ ณภาพชี ว ี วิ ต ิ ต ใช พื้นที่ อย างมีประสิ ทธิ ภาพ และลดการใชสารเคมี แตก วา จะกา วมาถงึ ทกุ วนั น้ี เครอื ขา ยสมนุไพรอนิ ทรยีใ นผนื ปา ตะวนั ตก เรี ยกได ว าล มลุ กคลุ กคลาน ผ านการทำงานหนักตลอด 4 ป เพื่ อใช สมุ นไพรต อลมหายใจให ผื นป า

ปล ุ กเพื่อปล ู ก “ ” การทำเกษตรอินทรีย  ต  องละเอียด แตผลตอบแทนมันคนละระดับกับพืชเชิงเดี่ยว มันชวยผอนชีวิตเรา จากที่ต  องรีบเรงเก ็ บผลผลิต ก ็ เปลี่ยนมาคอยเป นคอยไป ยุทธนา เพชรนิล ผูประสานงานโครงการสมุนไพรอินทรียในผืนปาตะวันตก

ปญหาความลาชาในการจายคาตอบแทนก็ถือเปนหนึ่งโจทยใหญเพราะในปแรกกลุม สมุนไพรยังขาดเงินหมุนเวียน และการรวบรวมผลผลิตสงขายใหกับทางอภัยภูเบศรจำเปน ตองใชเวลารวบรวมขนสงทเีดยีวเพอ่ืใหคมุทนุอกีทง้ัยงัตองผานการตรวจอยางละเอยีดเพอ่ื หาสารเคมีตกคาง กระบวนการเหลานี้กินเวลารวม 3 เดือน กวาจะไดรับเงิน “สมาชิกหลายคนทอเพราะไดเงินชา ผมก็ตองใชเงินสวนตัวจายใหครึ่งหนึ่งเพื่อรักษา กำลังใจ ตอนหลังๆเรื่องนี้ไมเปนปญหา เพราะทุกครั้งที่ขายผลผลิต กลุมสมุนไพรจะหัก รอยละ 10 เขาสวนกลางของกลุม เพื่อใหเกิดการบริหารจัดการตนเองภายในกลุม” นอกจากเรื่องเงินแลว ความเชื่อมั่นในการทำงานก็ถือวาเปนปญหาใหญเพราะชุมชน เหลานถ้ีกูโครงการของภาครฐัทำรายมาหลายครง้ัเชนการสงเสรมิใหปลกูพชืแตกลบัไมมอง ในระยะยาววา พืชเก็บผลผลิตไดกี่ปและผลผลิตจะขายที่ไหน ขายใหใคร ไดราคาเทาไร เมื่อเจอปญหาเชนนี้เกษตรกรสวนใหญก็ไรทางเลือกนอกจากกลับสูวิถีเกษตรกรรม พืชเชิงเดี่ยวเชนเดิม “โครงการนี้จะแตกตางจากหลายๆโครงการ เพราะเราประกันราคาซื้อ มีเปาการผลิต แตละปวาจะผลิตเทาไหรดังนั้นผลิตมาก็มีคนซื้อทั้งหมด ผมเองก็ฝากอาชีพไวกับเขา มอง อนาคตเปนแผนยุทธศาสตร5 ป10 ปคือเราทำตอแนๆ ซึ่งผมมองไววาในอนาคตเรื่อง สมุนไพรจะกลายเปนวิสาหกิจชุมชน เมื่อถึงตอนนี้เขาก็เดินเองไดไมตองพึ่งผม” จากจุดเริ่มตนในปพ.ศ.2553 ที่มีรายไดกลุม 124,080 บาท ปจจุบันตัวเลขยอดขาย ของปพ.ศ. 2556 ที่ผานมา สูงถึง 2,256,772 บาท เรียกไดวาเติบโตอยางกาวกระโดด โดยใชเวลาเพียง 4 ปโดยมีสมุนไพรที่สรางรายไดหลักอยางขมิ้นชันและมะขามเปยก แตดวยขนาดกลุมที่ใหญและยอดขายที่เยอะขึ้น ก็นำมาสูปญหาดานคุณภาพการผลิต ทห่ีวัหนาเหลก็ตองคอยๆแกไขทลีะเปลาะ ตง้ัแตมาตรฐานการหน่ัการตาก การบรรจผุลติผล จนในที่สุดก็สามารถหาทางออกคือตั้งศูนยแปรรูปผลิตภัณฑที่บานทาลำใย จ.กาญจนบุรี ซึ่งสามารถแกปญหาไดชะงัด ปพ.ศ. 2557 นี้หัวหนาเหล็กประมาณการวาจะมีรายไดจากการขายสมุนไพร 2,735,000 บาท นับวาเปนกิจกรรมที่เพิ่มประสิทธิภาพการใชที่ดิน ลดการใชสารเคมี สงผลดตีอทง้ัคน ทง้ัปาและสตัวปา โดยยงัยดึหลกัการทำเกษตรอนิทรยีไวเปนหวัใจสำคญั “ตอนนเ้ีราพสิจูนไดแลววาชาวบานสามารถทำเกษตรอนิทรยีไดแตถาเมอ่ืไหรชาวบาน กลบัไปใชเคมีโครงการนก้ีค็งตองลมเพราะถงึมนัจะสรางรายไดแตมนัไมม ปีระโยชนอะไร ไมมีประโยชนตอปา ไมมีประโยชนตอคนยังไงก็ตองเชื่อมั่นในแนวทางนี้และสูตอไป” อานเพิ่มเติมไดที่ - http://www.abhaiherb.com/ - http://www.greenerald.com/ ขมิ้ นช ั น พืชประเภทไมลมลุก เนื้อขางในสีเหลืองอมสม มกีลน่ิหอม ใบเดย่ีวเรยีงสลบักลบีประดบัสเีขยีวออน กลีบปากสีเหลืองนวล ขยายพันธุโดยใชเหงา ขมิ้นชันเปนพืชลงหัว ไวตอการเปลี่ยนแปลงของ ฤดูกาล จึงควรปลูกในชวงเดือนพฤษภาคม ซึ่งจะให สารสำคัญมากที่สุดในชวงปลายธันวาคม เมื่อลำตน เหนือดินแหงสนิท จึงเริ่มทำการเก็บเกี่ยว การใชขมิ้นชันรักษาโรค

ปล ู กเพื่อปก “ ” เราอย ูแบบธรรมดาไมต  องการเยอะ ตอนตายก ็ไมต  องคิดเยอะ แตถ  ารวยแล  วคิดเยอะ น ้ ำตาไหลไมร ู  กี่ครั้ งกอนจะตาย แตก ็ ต  องตายอย ูดี มีมากเทาไหรก ็ เอาไปไมได  สมหมาย ทรัพย  รังสิก ุ ล ผูอาวุโสกลุมตนทะเล

อานเพิ่มเติมไดที่ - http://www.abhaiherb.com/ - http://www.greenerald.com/ ไมพุมมีความสูงประมาณ 50-180 เซนติเมตร มีอยูหลายสายพันธุลำตนและกิ่งกานมีสีมวงแดง ขยายพันธุดวยวิธีการใชเมล็ด กระเจี๊ยบแดงมีธาตุเหล็กและเบตาแคโรทีนสูงมาก จงึเหมาะกบัผทูเ่ีปน โรคโลหติจางจากการขาดธาตเุหลก็ และคนที่ขาดวิตามินเอ สารสแีดงในกระเจย๊ีบแดงมชีอ่ืวา "แอนโธไซยานนิ" มีฤทธิ์ในการตานอนุมูลอิสระ ชวยกำจัดสารพิษ ชวยใหหลอดเลือดแข็งแรง ตานภูมิคุมกัน และมีฤทธิ์ คลายฮอรโมนเอสโตรเจน สามารถลดความดันโลหิต ลดไขมันในเลือด ขับปสสาวะ ขับยูริก ลดการอักเสบ ในทางเดินปสสาวะ กระเจย๊ีบมอีกีชอ่ืเรยีกหนง่ึวา ‘สมพอเหมาะ’ ใบออน ของกระเจี๊ยบสามารถใชเปนผักแนม หรือใชแกงสม มีรสเปรี้ยวกำลังดีในใบมีวิตามินเอ ชวยบำรุงสายตา การใชกระเจี๊ยบประกอบอาหาร สง่ิเดยีวทผ่ีเูฒาแหงมองกว๊ัะกงัวล ไมใชเรอ่ืงรายไดแตเ ปนเรอ่ืงวถิชีวีติทก่ีำลงัจะหายไป และการเขามาของสารเคมี “ตอนนี้คนทำไรเขาใชยาฆาหญา ยิ่งนานไปก็ตองใชสารที่มันแรงขึ้น ผลกระทบมันมี อยางปลาที่เคยหาไดในนาก็หายหมดเหลือแตปลาชอน ไสเดือนนี่หายหมด คนดำน้ำหาปู หาปลาก็เปนโรคตาแดงมากขึ้น เหมือนน้ำมันไมสะอาด พวกตะไครสีเขียวกับเห็ดริมน้ำที่ เคยเก็บมากินก็หายไปหมด “ขนาดสัตวยังทนไมไหว แลวคนจะทนไหวไดยังไง” อาจารยศ ศนิเฉลมิลาภ เลขาธกิารมลูนธิสิบืนาคะเสถยีร เคยเปรยีบเทยีบวาพน้ืทแ่ีหงน้ี ไมตางจาก ‘แนวรบ’ เพอ่ืรกัษาผนื ปาแตนบัวนัแนวรบจะยง่ิถกู ‘รกุ ’ หนกัจากการพฒันา “เราเองก็ตองการความเจริญ แตน้ำในปาตองอุดมสมบูรณถาความเจริญเขามา แตน ำ้ในปาเสยีหมด เรากอ็ยไูมไดบางคนความเจรญิเขามากไ็ปตามความเจรญิเปลย่ีนไป ทำเคมกีนัเยอะ เหมอืนทค่ีรง้ัหนง่ึฤๅษเีคยทำนายวาตอ ไปกนิผกัอะไรกต็องลาง ตอนนน้ัเรา ไมเชื่อ แตเดี๋ยวนี้สารเคมีมันมาทุกทาง ทั้งทางน้ำ ทางอากาศ ทางดิน ถึงเราไมไดใช เราก็กินเขาไปทุกวัน” ลงุสมหมายฉายภาพความกงัวลตอเพอ่ืนบาน ‘กำลงัพฒันา’ ทใ่ีชสารเคมอียางไมรเูทาทนั เชน การไมใสชุดปองกันที่ถูกตอง หรือไมชำระลางรางกายใหสะอาดหลังใชเสร็จ “บางคนพนยาไปสูบยาไป บางคนถอดเสื้อ หลายคนกลับมาตัวเปยกจากยาฆาหญา ยังไมทันอาบน้ำก็มากอดลูกกอดเมีย บางทีตัวเขาไมเปนไรแตที่โดนคือลูกเด็กเล็กแดง พอบอกวาเปนเพราะยาเขาก็ไมเชื่อ” คำขวัญตนทะเลวรรคหนึ่งที่สะทอนความคิดของลุงสมหมายวา ‘ผืนดินนี้ไมใชของเรา’ เปนสิ่งยืนยันไดอยางดีถึงความคิดตางของลุงสมหมาย ที่ไมไดตองการเอกสารสิทธิในที่ดิน แตยังยึดถือประเพณีการทำไรหมุนเวียนที่เปนไรรวมของทุกคน แนวคิดดังกลาวก็ถูกนำมาปรับใชกับการปลูกสมุนไพรอินทรียโดยทำเปนไรรวม สรางรายไดใหกลุม และใชเงินสวนหนึ่งในการรักษาผืนปา เชน สนับสนุนการลาดตระเวน รวมกับเจาหนาที่พิทักษปา หรือการฟนฟูปาของชุมชน กลาวไดวาพืชสมุนไพรเปนหนึ่งในกลไกที่ปลูกไวเพื่อปกปองวิถีชีวิต วัฒนธรรมและ ธรรมชาติจากการถูกทำลาย “เราอยแูบบธรรมดาไมตองการเยอะ ตอนตายกไ็มตองคดิเยอะ แตถารวยแลวคดิเยอะ น้ำตาไหลไมรูกี่ครั้งกอนจะตาย แตก็ตองตายอยูดีมีมากเทาไหรก็เอาไปไมได” แดดเชายงัคงสาดสองขณะทค่ีวามหนาวยงัคงไมจางหาย ผมไดแตเหมอมองไปยงัไรราง หลังการเก็บเกี่ยวที่โอบลอมดวยผืนปา หวงัเพยีงวาการเดนิทางครง้ัหนา ไรผนืนจ้ีะยงัไมถกูรกุรานจากการมาถงึของพชืเชงิเดย่ีว กระเจ ี ๊ ยบ

ปกเพื่อป น “ เจาหนาที่เกษตรอิน ส ทร ุ น ีย ท มูล ร นิธิโ ค รง ู ณ พย ว าบ ัฒ าลเ น จา  ” พระยาอภัยภูเบศร เราทำยาให  คนกิน เราต  องร ั กษาเขา ไมใชเอาสารพิษไปขายให  เขา แตราคาต  องไมแพง คนธรรมดาสามัญชนต  องสามารถซื้อได 

มะขามป อม ไมยืนตนขนาดเล็ก-กลาง สูง 8-12 เมตร ลำตน มักคดงอ เปลือกนอกสีน้ำตาลอมเทา ผิวเรียบหรือ คอนขางเรียบ เปลือกในสีชมพูสด ใบเดี่ยว มีลักษณะ คลายใบมะขาม ผลมรีสเปรย้ีวฝาดขม ตามตำรายาไทย มะขามปอม จะถูกนำมาใชเปนยาอายุวัฒนะ มะขามปอมอดุมไปดวยวติามนิซีนอกจากวติามนิซี ชวยปองกนัหวดัทำใหชมุคอ บำรงุเสยีงแลววติามนิซี ยังมีฤทธิ์ในการตานอนุมูลอิสระ มะขามปอมถกูนำมาใชอยางกวางขวางในรปูแบบ อาหารเสริม เพื่อบำรุงตับ และปองกันโรคเรื้อรัง ลดโอกาสการแพที่เกิดจากสารเคมี ยาอมแกไอมะขามปอม เปนภูมิปญญาพื้นบานที่ ใชสมุนไพรในทองถิ่นมาปรุงเปนยาใชรับประทานเมื่อ มีอาการไอ ยาตำรับนี้เปนตำรับอาจารยสุนทร พรหมหาราช หมอยาพื้นบานจังหวัดเลย ยาคำรับนี้ประกอบดวย มะขามปอม ขิง กระเทียม สมอไทย ดีปลีเกลือ น้ำตาล และน้ำผึ้ง สวนผสม เนื้อมะขาม 150 กรัม เนื้อสมอไทย 10 กรัม ขิง 5 กรัม ดีปลี5 กรัม น้ำตาลออย 200 กรัม กระเทียม 5 กรัม น้ำผึ้ง 2.5 ชอนโตะ เกลือ 15 กรัม วิธีทำ 1. ลางสมุนไพรใหสะอาด 2. หั่นสมุนไพรเปนชิ้นเล็ก และตำใหละเอียด 3. กวนสมุนไพรในกระทะ ตั้งไฟปานกลาง ใสเกลือ น้ำผึ้ง และน้ำตาลออย จนงวดปนไมติดมือ 4. ยกลงจากเตา รอใหเย็น นำมาปนเทาเม็ดพุทรา อานเพิ่มเติมไดที่ - http://www.abhaiherb.com/ - http://www.greenerald.com/ ตำรับการทำยาแกไขจากมะขามปอม

ป าไมจ  ะอย ู ได  เพราะคนที่ดอยโอกาสในสังคม เขาไมสามารถจะไปเรียกรองอะไร เขาไมมีอำนาจ ไมมีอิทธิพลอะไร คนพวกนอ้ียกูบัธรรมชาติกบั ปา ไม เขาควรจะไดใชประโยชนจากปา “ คนต  องอย ู ได  ก  อน ”