การศึกษาตำรายาสมุนไพรแผนโบราณฉบับบ้านลุ่ม อำเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

สามค�า เทียนสามเล่ม เบี้ย ๓ เบี้ย ยาฝิ่น ๓ หุ่น ต้มให้สุกกินแก้ลม ๘ จ�าพวก ฯ ถ้าจะให้เสียงดีเอาผัก หนอก ๑ ชะเอม ๑ บดละเอียดลายน�้าผึ้งมีปัญญาแลอายุยืน แก้พยาธิทั้งปวงแลตีค่าไว้ ๑ ต�าลึงทอง ฯ อนึ่ง เอาดีปลี ๑ พริก ๑ ขิง ๑ กระเทียม ๑ ยาด�า ๑ แมงลักทั้ง ๕ เท่ายาทั้งหลาย บดเป็นแท่นไว้แก้จุกเสียด ฝนด้วย เหล้ากินทุเลา ถ้ารากก็หายแล ฯ เอากระดาษแดง ๑ เจตมูนเพลิง ๑ ใบเทียนไม้ ๑ แช่เหล้ากินเป็นยาแก้กลอน ฯ ชื่อหงส์ทอง ให้เอาอ�าพันแดง ๑ ชะมดเชียง ๑ พิมเสน ๑ มหาหิงคุ์ ๑ บดเข้ากันท�าแท่นไว้ลายน�้าดอกก็ได้ น�้าจันทน์ก็ได้ ทาคาง ขาไตรทั้งสองข้าง แก้คางแข็ง กินก็ได้ แก้เลือดตีขึ้นก็ดี ฯ ถ้าจะล้างเลือดเน่า เลือดร้าย เอาใบมะขาม ๑ ใบส้มป่อย ๑ ต้มเคี่ยวให้ข้นแล้วเอาเกลือหนัก ๓ บาทใส่ลงด้วยกันเคี่ยวให้เป็นยางมะตูม เมื่อจะกินให้แทรกยาด�าหนัก ๑ เฟื่อง ถ้าธาตุหนักกินหนัก ๑ สลึง เลือดร้ายออกสิ้นแล ฯ ภาคหนึ่งเอา คุนทีสอ ๑ พริก ๑ ขิง ๑ กระเทียม ๑ กระชาย ๑ ยาทั้งนี้ให้เคี่ยวกับพลู พ่น ถ้าถูกคุณถูกผี หายแล ฯ ยานี้ ให้เอาใบหนาด ๑ รากรุม ๑ 0 ใบมะยมทั้ง ๒ ขิงไพล ๑ กระเทียม ๑ พริก ๑ หัวตะไคร้ ๑ มหาหิงคุ์ ๑ ไคลตะเคียน ๑ ไคลเสมา ๑ ว่านน�้า ๑ ว่านหางช้าง ๑ ดีปลี ๑ เจตมูนเพลิง ๑ เอาสิ่งละ ๒ ต�าลึง ถ้าจะเก็บยา วันทักทิน ยมขันธ์ เมื่อจะบดตะนะวันหลิวเพชร แล้วปั้นท�าแท่นไว้ ถ้าต้องคุณลายน�้าขิง ต้องผีลายน�้าไพลน�้าข่า ถ้าผีออกแล้ว ให้เสกยาด้วยวิปัสสิทธิ กินอีกดีนักแล ฯ ถ้าจะท�ายาพ่นฝี ท่านให้เอารากกรุงเขม่า ๑ พังกราบ ๑ ว่านน�้า ๑ พริก ๑ ขิง ๑ กระเทียม ๑ ต�าผงเสกด้วยพุทธจักรแลวิปัสสิทธิ นัดก็ รากรุม = รากมะรุม 108 51 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ได้ พ่นก็ได้แล ฯ ถ้าผีเข้าอยู่จะให้ผีออกเอาผักหนอกก�ามือ ๑ ขมิ้นอ้อย ๗ แว่นให้ลงด้วยพระเจ้า ห้าพระองค์ต�าผงลายน�้าเสกด้วยพระเจ้าห้าพระองค์ ลายน�้าแล้วกินผีออกแล ฯ นัยหนึ่งถ้าผีเข้ากินอยู่จริง ฤามิจริง ถ้าจะให้รู้ ทายานี้ให้กินดู เอาเบญจกานี ๑ กระเทียม ๑ ฝิ่น ๑ บดปั้นสามเม็ดเสกด้วยประจุขาด ๗ คาบให้กิน ถ้าผีจะกละเข้าอยู่ไพลยาเสีย ถ้าหาไม่ผี ผีนั้นมาเข้าไม่ได้แล ฯ ยาตานเอาตานดิน ๑ ตานขโมย ๑ ตานเสี้ยน ๑ ตานหม่อน ๑ ตานด�า ๑ รากไม้ไผ่ไทย ๑ ไม้ไผ่ก�ายาน ๑ รากหมาก ๑ รากมะพร้าว ๑ รากโตนด ๑ รากมะรุม ๑ พริกล่อน ๑ เอาเท่ากันต�าเอาน�้าไว้เอามะพร้าวแทรก ๑ ข้างตัวผู้ปั้นกะทิหุงให้คงแต่น�้ามันทา บ้างกินบ้างหาย ฯ ตีนตายทั้งปวงอันเกิดมาในบุคคลผู้เฒ่าก็ดีเด็กก็ดีหายสิ้นแลตีค่าไว้ ๑ ต�าลึงทองได้เชื่อแล้ว ขนานนี้ เว้นไว้แต่กรรมแล ฯ เสกด้วยมนต์นี้ โอมตานปลายตะวันอาคมนี้ แม่เอื้อแม่เอให้กู โอมสิทธิกราบที่ย้าย ๓ คาบแล ฯ ยาบาดหอกดาบให้เอาไพล ๑ ขมิ้น ๑ เกลือ ๑ ปูนผงจอก ๑ ยาทั้งนี้หุงให้คงน�้ามัน ปรุงปินรูจี ดีงูเหลือม ยาฝิ่น เอาน�้าทาปากปะไว้ ๓ วันหายแล ฯ เอารากคุนที รากกรุงเขมา ฝนกินฝนทา อสรพิษ ฝีทั้งปวง แม้นเจ็บหนักกินก็ได้แรงแล ฯ ท่านให้เอายาแก้ ให้เอารากไม้ตีหมา ๑ รากโดกไก่ ๑ รากพลาน�้า ๑ รากแคฝอย ๑ รากปีบ ๑ รากหญ้าครุน ๑ รากหญ้าคา ๑ แห้วหมู ๑ เอาเสมอภาคต้มกินหายแลไข้ร้อน ฯ ขนาน ๑ เอาราก ย่านาง ๑ รากลิเพาทั้ง ๒ หัวตะบุดนา ๑ รากหญ้าคา ๑ รากเชือก ๑ หัวกะทือ ๑ รากกุนนีขาว ๑ 0 เอาเสมอ ภาค รากกุนนีขาว = รากบานไม่รู้โรยขาว 109 52 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ต้มกินแก้ไข้ให้เหม็นข้าว ฯ ถ้าไปทุ่งไม่รายตีนให้แทรกดินสิวซาวไปทุ่งแล ฯ เอารากส้มนาวใบข้างตะวัน ออกเอา ๓ ก�ามือเกลือสินเธาว์หนัก ๑ บาท ต้ม ๓ เอา ๑ กินแก้ไข้ให้กินกลางสะท้าน กินจอก ๑ ถ้าไม่หาย ให้เลิกเสียเถิด ฯ ขนาน ๑ เอารากราชพฤกษ์ ๑ ทองพันชั่ง ๑ รากชุมบา ๑ รากมัดกา ๑ รากมะแว้งทั้ง ๒ กินแก้ไข้ร้อนให้ปะเพ้อให้อยากน�้ากินได้แล ฯ ขนาน ๑ เอาใบย่านาง ๑ ใบมะขาม ๑ ดินสิวดิบ ๑ ขย�้าน�้าสาร แทรกพันถันแดงสักหน่อยทั้งกินทั้งพ่นแก้สารระบาด ฯ ขนาน ๑ เอาโคกกระออมก�ามือ ๑ ใบขลบดงก�ามือ ๑ ใบข่อยก�ามือ ๑ ใบเทียนก�ามือ ๑ พริก ๗ กระเทียม ๗ ขย�้าน�้าทาบ้าง แก้ไข้ลมเข้าเส้นเหน็ดเสียวเมื่อยเจ็บเอว เจ็บหัว เจ็บสันหลังก็ดีหาย ฯ ขนาน ๑ เอาใบมัดกา ๑ หญ้าแพรก ๑ ลูกราชพฤกษ์ ๑ ข้าวเปลือก ๑ ยาทั้งนี้ เอาเสมอภาคต้มกินกระทุ้งไข้แล ฯ ถ้าร้อนในอกแทรกเอาะดิบ ถ้า พุงขึ้น 0 แทรกข่าใหญ่ ๓ แว่น ถ้าเหม็น ข้าวแทรกบอระเพ็ดแล ฯ คนทา ๑ น�้านอง ๑ รากมะเดื่อ ๑ รากมะปราง ๑ รากย่านาง ๑ รากไม้เท้ายาย หม่อม ๑ รากปีบ ๑ รากสลอดน�้า ๑ หัวคล้า ๑ แห้วหมู ๑ สมอทั้ง ๓ ยาทั้งนี้ต้มกินแก้ไข้ทั้งปวง สารระบาด สองคลองก็ได้ ไข้เหนือก็ได้จบ ว่าด้วยลม ๑๒ จ�าพวก ฯ สิทธิการิยะ ฯ ท่านให้เอารากมะนาว ๑ รากพลู ๑ เกลือดัง ๑ พริก ๑ ขิง ๑ กระเทียม ๑ ยาทั้งนี้เอาเท่ากันบดละเอียดลายน�้าผึ้งรวงกินบ้างทาเส้นสมโยคก็ได้ วันละร้อยหนแล ฯ ยานี้ดีนักท่านให้เอาลูกสวาด แขวะลูกในเสียแล้วเอาปรอท ๑ เฟื่อง ๑ สลึง ใส่ในลูกสวาด แล้วเอาขี้ผึ้งปิดปากให้แน่นแล้ว เมื่อจะสมโยคเอามาอมไว้เถิด ถ้าจะให้กามนั้น พุงขึ้น = ลักษณะของท้องอืด 110 53 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ตกเอาออก ตกปากกามนั้นตกแล ฯ เอารากผักโหมโทน ๑ รากชาพลู ๑ น�้ามันงา ขี้ผึ้งเยี่ยววัวด�า บดด้วยกันไว้ทาเส้น สมโยคใหญ่แข็งแล ฯ ถ้ามันตายเอามะเขือขิง ๑ กระเทียมโทน ๑ พลูรวมใจ ๑ ไม้ตะพาน ที่คนไต่หัก ๓ ท่อน ๑ หมากแฝด ๑ เอาน�้าพาอันไหลขึ้นเหนือ ตักเอามา เอายาแช่ไว้ แล้วเอาน�้านั้นพ่นแล ฯ ต�ารานี้ตีค่าต�าลึงทองแล ฯ ยาลึงค์ตาย เอารากขัดมอน ๑ หญ้าฝากควาย ๑ รากเชือกเขาละมั่น ๑ พลีต้มกิน เมื่อเดือนขึ้นวัน เสาร์ วันอังคาร เป็นขึ้นมาและตีค่าไว้ต�าลึง ๑ ทองแล ฯ เอาข้าวสารตีนครกสอเล็ดบดด้วย มูตรวัวด�า ทาลึงค์ตายได้ร้อยปีดีเล่าแล ฯ ละหุ่งแดง ๑ ละหุ่งด�า ๑ บดทาลึงค์แข็งแล ฯ มาตราหนึ่งตายได้สี่ปี ดีเล่าแล ฯ หน่วยพลับ ๑ มันวัว ๑ ชะเอม ๑ ฝนด้วยน�้าผึ้งรวงหุงด้วยกันทั้งดีทั้งแข็งมีก�าลังดีนักแล ฯ เอาปูตาย คารู ๑ ขุดเอาแม่กระไดทั้งสองข้างแล้วเอารากกล้วยตีบ ๑ รากผักเบี้ย ๑ เอาเสมอภาคมาฝานเป็นจุลลาย น�้ามันงาทาองคชาติแข็งพึงใจแล ฯ เจตมูน ๑ เขือขื่น ๑ เปลือกมะเดื่อ ๑ เสมอภาคบดหุงด้วยน�้ามันดิบทาลึงค์ หญิงรักทาชายรักแล ฯ ดีปลี ๑ ลูกชาพลู ๑ พริก ๑ ลูกจันทน์ ๑ กระวาน ๑ รากสะแก ๑ กัญชาเท่ายาทั้งหลาย ต�าผงลายน�้าผึ้งรวงและน�้าอ้อยแดงกินกลอนเท่าลูกพุทรา ยานี้จ�าเพาะที่ตายมีก�าลังแล ฯ ฆะเตสิ ฆะเตสิ กิงกะ ระนา ฆะเตสิ กิง หัง จิตตัง ชานามิ ชามิ ฯ พระคาถานี้ภาวนา เมื่อจะเข้านอนกันโจรลักมิได้เลย ฯ วัน ๑ ศรี อยู่ที่ฟัน วัน ๒ ศรีอยู่หางตาทั้งสองข้าง วัน ๓ อยู่ปลายมือและจมูกทั้งสอง วัน ๔ อยู่หู 54 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

แลคางทั้งสอง วัน ๕ อยู่กระหม่อมแลสะดือ วัน ๖ อยู่แขนทั้งสอง วัน ๗ อยู่สันหลังและท่านให้เอา จันทน์ฝนแล้วให้เอามนต์ตัวนี้ เสกตามก�าลังวันนั้นแลทาตามที่ศรีอยู่นั้นแล ฯ โอม สาตระ เทวามันตา พูละ เทวามัน สาริ วอนขุนนาง สวาใหญ่ สวาโหม ฯ เสกแล้วทาตามลัคนาที่อยู่เรือนเอาเถิด ฯ โอม คชะเดช คชะ เนตร เอย มาตามโขลง อย่าหลงแม่เอย มาจ�าโรง จ�าปลอกจ�าแปลง อ�าแดงแม่มาเข้าโรงเอง นางพี่ไพใส่ปลอก จ�าขอจงมาจ�าควานต้นกูไว้ ฯ โอมวนเวียน โอมเวียนวัน ฯ เสก ๓ คาบเป่าไป ๗ คาบเสกหญ้านั้น พังกราบ ผักหวาน ทาประตูเรือนรักสิ้นทั้งเรือน ฯ สุ สิ มะ ลิ อะ วัสสะ มะ ฯ หัวใจอิติปิโส เสกน�้า เสกหมากกินก็ได้แล ฯ อุปปะเท จิ ปิ สิ ติ ฯ หัวใจปฏิสังขาโยแล ฯ กะ ระ มะ อิ หัวใจสน ฯ กะ ระ มะ ทะ หัวใจกรณี ฯ สี หะ นา ธะ หัวใจเสตถัน ฯ จะ พะ กะ สะ หัวใจกาสลักแล ฯ มิ ติ จิ ตัง หัวน�้ามันแล ฯ สะ หะ ชะ อิ ติ หัวใจตรีนิสิงเหแล ฯ กะ ยัง ทัง อะ หัวใจกัตตะวา ฯ อิ ทัง ยันตัง สวาหะ หัวใจกรณีนี้ถ้าจะลองบ่าวสาวดูเมื่อเขายกขันหมากมา สู่สาวเอาไม้ไผ่คันหามผีมาเสกให้ได้ ๑๘ คาบ ฝังที่หนทางบ่าวเดินมาทรามผ้าลุ่ยลงแล ฯ เทวา กานิ นิกา เท วา กาละ สะสิกา ฯ เท วา กา นิ นิกา พะ หิ โท สิ สุ สวาหะ ฯ ตัวผู้คาถาพญากานีทั้ง ๒ บทและสรรพเสก หมากพลูน�้ามันหอมเป็นเสน่ห์แล เสกตามก�าลังวันใส่เองก็ได้ ให้หญิงใส่ก็ได้ รักนักแล ฯ โลหิตัง ส�า มะ ยัง ภะคะวาติ ฯ สามทีท�าหมากท�าน�้าเจ็บตา ใส่ตาหายแล ฯ โอมกวาดมหาภิวาท วินาศ วินาย ครูให้กูเด็ดพิษฝี ทั้งหลาย เต็มเรียงรายให้แรงมั่วสุมประชุมกันอยู่ โอมสิทธิครูพระ 55 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา กะทือ ที่มา : http://board.trekkingthai.com มะรุม ที่มา : http://horoscope.sanook.com

แสงเพลิงผ่องสวาหาย ฯ ปัดซาง ฯ นะ มะ พะ ทะ เสกหมากกิน ฯ โอมผะละมุดโต ผลลูกไม้ มะ ผะละ ยันติ ๗ คาบมนต์น�้ารดประต้นไม้ของปลูกทั้งหลาย ฯ นะ โม พุท ธา ยะ ภาวนาโปรดอสุรกายทั้งปวง ฯ อะ หัง ภะ คะ วา สุค คะ โต ภะ คะ วา อะ ระ หะ โต ภะ คะ วา ผะ ละ นิพ พา นะ ภาวนาทุกวันเกิดมีปัญญา ถ้าปัญญาอับเสกพริกกินเจ็ดเมล็ดมีปัญญาแล ฯ นะ โม พุท ธา ยะ ยัทธา พุ โม นะ อะ อา อิ อี อุ อู เอ โอ สวาหะ เสก ๗ คาบเสกหมากกินเจ็ดค�าเสกดอกไม้ เสกสรรพทั้งปวงเป็นเสน่ห์ทุกประการแล ฯ พุทธัง ธัมมัง สังฆัง ชีวิตัง ยาวะนิพานะ เสกเจตมูนกิน ๗ คาบคงนักแล ฯ เต ชะ สุ นิ มะ โภ จะ นะ วิ เว คาถานี้ถ้า เคราะห์ร้ายเสกน�้าล้างหน้าอาบหายแล ฯ มัญญะวา อิ ติ วิ ลิ ๓ คาบ คาถาคุดแรดว่าเต็มกลั้นแล ฯ โพ ธิ สัต โต โพ ธิ สัต ตัง ติ คะ นัง อิ ติ คาถาช้างท�าร้ายมิได้เลย ฯ เทวากานิ นิกาเทวาหิ วาโสกาหิวากา กาเวภะ ภะเวโสภะ นิสสะ สวาหะ สวาโหม เสกหมากพลูกินเองให้หญิงกินก็ได้ น�้ามันก็ได้เป็นเสน่ห์รักนักแล ฯ ติ วา คะ ภะ โท นัง สา นุต อะ สัง วิ สุ โล ปุ สะ ภุ พะ ฯ พระคาถานี้สะเดาะก็ได้ เมื่อเขาจ�าไว้ให้เอาเข้าที่ติดในรูฟัน นั้นมาเสก ๗ คาบแล้วลูบลูกคา 56 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

อ่อนดังขี้ผึ้งแล ฯ โย โพธิ มารัง รัตตะ ภิกกะโหระทาจะ พระคาถานี้ให้ว่าเมื่อต้องพายุให้ว่าเต็มกลั้นเป่าไปลมงดแล ฯ คา ระโว ละนะทุพภะติ ตัวเมีย ฯ มัคคะพะละติ มัคคะติผะละยาติ นะปะวะอะโอตะระทะวายัง ตัวผู้แล อะนี้มนต์น�้ารดพรม ข้าวปลูกก็ได้ มนต์น�้ารดผลไม้ลูกไม้ทั้งหลายก็ได้แล ฯ หนึ่งท่านให้เอาหัวขมิ้น ๑ ขิง ๑ ใบต�าเสา ๑ ยาทั้งนี้ต�าผงแล้วตวงให้เท่ากันคุลีการแห่งเดียวแล้วเสก ด้วยมนต์ตัวนี้ โอมกิสสะ เสก ๑๐๐ แล้วไซร้ โอมกูจะปัดซางด�าแลซางแดง ซางมด และซางแมงจะขึ้นในปากซางงอกรากหัวขาวแลหัวด�า หัวด�าแล หัวแดงจะกลายเป็นซางวัวแลซางควาย ซางช้างแลซางม้า พระครูใช้ให้กูตอกด้วยสิ่วครูให้กู ลิว 0 ด้วยไม้ ครูให้กูไล่ด้วยมนต์ โอมสิทธิครู สวาหับระงับสวาหาย อาจารย์ยกวัดช้างคลอด ตรีสิง สัตตะ นาเค ปัญจะ เวสหนู 0 จะตุเทวา ฉะวัตตะราชา ปัญจะพรหมมา สะหัมบดี เอกะยักขา นะวะเทวา เทวราชา ปัญจะอินทรา อัฏฐะ อะระหันตา ปัญจะพุทธา นะมามิหัง ฯ พระครูสุตโสภณ ลิว = คว้าง, ซัด เวสหนู = วิษณุกรรม 111 112 57 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

อนึ่งถ้าจะกินยา ให้ดูแลถูกตามเทพจร กินประสิทธิแล ถ้าเดือนขึ้นค�่าหนึ่ง เทพจรอยู่ฝ่าตีนกินยาดี ๒ ค�่า อยู่หลังตีนกินยาทนท่อง ๓ ค�่าอยู่หัว กินยามิดี ๔ ค�่าอยู่แขนกินยาดี ๕ ค�่าอยู่มือกินยามิดี ๖ ค�่าอยู่ใจกินยา มักตาย ๗ ค�่ากินยาดี ๘ ค�่ากินยามักตาย ๙ ค�่ากินยาดี ๑๐ ค�่ากินยาสะอึก ๑๑ ค�่ากินยามักตาย ๑๒ ค�่า กินยามิดี ๑๓ ค�่ากินยามิดี ๑๔ ค�่า กินยามิดี ๑๕ ค�่า กินยามิดี แรมค�่าหนึ่งเทพจรอยู่ตีน กินยามีก�าลัง ๒ ค�่า กินยาประสิทธิแล ๓ ค�่า กินมิดี ๔ ค�่ากินพลันตาย ๕ ค�่า มักทนหนัก ๖ ค�่ากินมิดี ๗ ค�่า มิดี ๘ ค�่า กินยามักตาย ๙ ค�่า มักทรมาน ๑๐ ค�่า กินยาพลันลง ๑๑ ค�่ามักทนหนัก ๑๒ ค�่า กินยาพลันหาย ๑๓ ค�่า กินยาพลันตาย ๑๔ ค�่า กินยาพลันตาย ๑๕ ค�่า กินยาล�าบากมิดีเลย ฯ ถ้าเป็นไข้เหนือจะแก้ให้เอายานี้ต้มกินประจ�าไว้กว่า จะหาย เอารากมะเฟือง ๑ รากมะปราง ๑ รากไม้เท้ายายหม่อม ๑ รากมะนาว ๑ คนทา ๑ ต้มกินประจ�าไว้ ไม่แปรเป็นไข้อื่นเลย ยาต้มแก้ไข้เหนือ เอาเชือกผู้ ๑ พาโหม ๑ แห้วหมู ๑ ลูกดอม ๑ จันทน์แดง ๑ จันทน์ขาว ๑ เจตมูน ๑ ยาเจ็ดสิ่งนี้ต้มกินแล ฯ ขนาน ๑ เอาก้านสะเดา ๑๗ ก้าน รากคนทา ๑ รากมะปราง ๑ รากมะเฟือง ๑ จันทน์ทั้ง ๒ ต้มกินแล ฯ แก้รากเอา 58 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

น�้ามะพร้าว ๑ รากย่านาง ๑ รากมะแว้ง ๑ รากมะเขือขื่น ๑ ฝนด้วยน�้ามะพร้าวขาวกินหายแล ฯ ยาแก้รากให้เอาลูกมะกอก ๑ เผาไฟให้ไหม้ บดลายน�้ากินหายแล ฯ เอวะ เม ทะสะ ชะนะมินโต สะระสังคะโม อัตถะ ฯ เสกยาพ่นไข้เหนือ เสกน�้ารดหัวคนก็ได้แล ฯ สิทธิการิยะ ฯ ยาไข้ผอมเหลือง ท่านให้เอาในนาว ๑๐๘ ลงพุทธคุณ ธรรมคุณ สังฆคุณ ข่า ๓๒ แว่นลงอาการ ๓๒ ใบมาดกา ๑๒ ใบลงตรีนิสิงเห บอระเพ็ดเจ็ดท่อน ลงพระธรรม ๗ คัมภีร์ ส้มป่อย ๗ ฝักลง สะ ทุ วิ ปิ ปะ สะ อุ ขมิ้นอ้อย ๕ แว่นลงพระเจ้า ๕ องค์ ขี้วัว ๑ มะกรูด ๔ ซีกลง นะ มะ ภะ ธะ ขี้เหล็ก ๑ ต�าเสา ๑ โคกออม ๑ แก่นกรัก ๑ แสมสาร ๑ แสมทะเล ๑ สนเทศ ๑ สักเมือง ๑ ก้านเดา ๓๓ ก้าน เกสรบัวหลวง ๑ จันทน์ทั้ง ๒ ฝักราชพฤกษ์ ๗ ฝัก ต�าเอาน�้าต้มยา ยาด�าหนัก ๑ บาท ฯ ยากวาดซางในคอให้หอบให้ไอ ให้เอาดองกั้ง ๑ ดองปูด�า ๑ หางปลาช่อน ๑ แพนนกยูง ๑ หัวตะไคร้ ๑ หวายตะค้า ๑ ลิ้นทะเล ๑ ยาทั้งนี้เอาเสมอภาคเผาไฟ เอาดอกผักคราด ๑ ใบแมงลัก ๑ น�้าประสานทองให้ สะตุเสียก่อนแล้วบดเข้ากันท�าเป็นแท่นลายน�้าข้าวสุกกิน ฯ ยาแก้ร้อน เอารากอ้อยช้าง ๑ พานงูแดง ๑ คนทีสอ ๑ กัญชา ๑ เขม่าเหล็ก ๑ ยาทั้งนี้เอาเสมอภาค ต�าผงลายน�้านาวกินแก้ร้อน ลายน�้าดอกไม้ก็ได้ ฯ ถ้ากินอาหาร ไม่มีรสให้เอายานี้ต้มป้วน เอายาผักคราด ๑ รากกะเพรา ๑ แดง ฯ ถ้าให้อวกให้ราก เอารากขี้พร้าไฟ ๑ 59 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ว่านน�้า ๑ แห้วหมู ๑ เจตพังคี ๑ ต้มกินแก้ราก ฯ แก้ ไข้สรีบาท 0 ให้เอาลูกจันทน์ ๑ ลูกกระวาน ๑ ไม้หวาน ๑ ดีปีเชือก ๑ หัวหอม ๑ ลูกสะค้าน ๑ เอาเสมอภาคต�าผงลายน�้าผึ้งรวงกิน ฯ ถ้าร้อนให้เอาหัวย่าน หนัดเขียว 0 รากอ้อยช้าง ๑ ไม้หวาน ๑ จันทน์ทั้ง ๒ หัวพลู ๓ หัว ธูป ๓ ดอก แทรกดีงูฝนน�้าสาร น�้าดอกไม้ ก็ได้ทั้งกินทั้งดีดหน้าอก ฯ ยาเด็กเจ็บพุงลงท้อง ให้เอากระทุ่มทั้งรากทั้งใบ ๑ รากเม่น ๑ รากทับทิม ๑ โมกกา ฝากเขียว ๑ ใบอีลุ้ม ๑ จันทน์ทั้ง ๒ ต้มกิน ฯ ถ้ากินของเมาให้เอายอดผักบุ้ง ๑ สารส้ม ๑ เอาน�้าหม้อเป็น กระสายตรอกให้กินแล ฯ ถ้าเจ็บหัวข้างเดียวก็ดี ทั้งสองข้างก็ดี เอาหัวกรุงเขม่า ๑ หัวดองดึง ๑ หัวขิง ๑ เปลือกมะรุม ๑ เปลือกทองหลาง ๑ พริก ๑ กระเทียม ๑ ต�าผงลายน�้าปะหมอม 0 ฯ ถ้าแม่หญิงทรงครรภ์ ให้เจ็บในท้องเมื่อพรายกุมารมาให้โทษต่าง ๆ ให้เอาสาร ๓ หยิบ ๓ ก�า แล้วให้เอาดินใต้ต้นม่วงคัน ให้เอาทาง สามแพรก ให้เอารังแมงหมาบ้าแล้วเอามาเคล้าเข้ากันกับแป้งมันให้ว่าคาถานี้ฯ อะ สัง วิ สุ โล ปุ สะ ภุ พะ ฯ คลึงเป็นก้อนกลมแล้วเอาไปคลึงในทองให้ว่าคาถานี้ ฯ ปุ กะ ยะ ปะ ฯ แล้วเอาแป้งมาท�ารูปเบิกปากให้ตัด เล็บมือ เล็บตีน ผมชายผ้าใส่ในรูปวาดสารเอาไปเสียแล ฯ แก้ไข้ร้อนเย็นต้มกินมื้อแรกไข้ ให้เอาไม้เท้ายาย หม่อม ๑ รากเม็งซอ รากคนทา ๑ รากย่านนาง ๑ รากมะเดื่อ ๑ ยา ๕ สิ่งนี้ต้มกินก่อนยาทั้งหลาย ฯ ยาต้ม แก้ไข้สาริบาตให้ร้อนเย็น เอาแก่น ไข้สรีบาท น่าจะเป็น ไข้สันนิบาต ย่านหนัด = สับปะรด หมอม = กระหม่อม 113 114 115 60 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ประโด่ ๑ แก่นหนุน ๑ แก่นสักเมือง ๑ หัวตะไคร้ ๑ เอาเท่ากันแก้ไข้ร้อนเย็น เพื่อไข้เหนือต้มกินแล ฯ ถ้าไข้ผูกพรรดึกเอายาด�า ๑ บาท มะขามเปียก ๑ บาท ดีเกลือ ๑ บาท คุลการเข้าแห่งเดียวกัน บดท�ากลอนกิน วันกลอน มิผูกข้าวได้เดินสะดวกแล ฯ อนึ่งให้เอาใบมะขามก�ามือ ๑ ใบส้มปอยก�ามือ ๑ ต�าผงปั้นเอาน�้าถ้วย ๑ เคี้ยวให้ข้นแล้วเอาดีเกลือ ๑ บาท ใส่ลงเดินสะดวกแล ฯ แก้ลมตีขึ้นให้สะอึก เอาพริก ๑ กระเทียม ๑ รากหญ้า พานงูแดง ๑ สมอร่องแร่ง ๑ เกลือกระดัง ๑ บดลายน�้ามะงั่วกินแก้ลมที่ดังครอก ๆ จะถึงตาย ได้กินยานี้ หายแล ฯ ถ้ามิฟังเอาขิง ๑ น�้าอ้อยแดง ๑ คุลีการกินบ้างนัดบ้างหายแล ฯ ถ้ามิฟังเอาเมล็ดส้มปอย ๑ พริก ๑ ขิง ๑ กระเทียม ๑ บดท�ากลอนกินแก้อึก ฯ แก้อึกเอาเกลือ ๑ ขิง ๑ ดีปลี ๑ บดลายน�้างั่วกินหายแล ฯ แก้อึก เอาไม้เท้ายายหม่อม ๑ ขิง ๑ ต้ม ๓ เอา ๑ กินหายแล ฯ ถ้ามิฟังให้เอาไม้เท้ายายหม่อม ๑ ผักเสี้ยนผี ๑ บดลายน�้านาวกินแก้อึก ฯ ถ้ามิฟังให้เอายอดเอื้องต�าน�้าจอก ๑ พริก ๑ กระเทียม ๑ เกลือ ๑ ต�าผงคุลีการ เข้ากันกินแก้อึก ฯ แก้อึกเอาขนเม่น เผาไฟให้ไหม้ลายน�้าร้อนกินแก้อึก ฯ ถ้ามิฟังเอาพริก ๑ ขิง ๑ ลูกชาพลู ๑ ต�าผงลายน�้าร้อนกินแก้อึก ถ้ามิฟัง เอาน�้าขิง ๑ น�้าพลูแก่ ๑ พริก ๙ เมล็ด ขิง ๗ แว่น ต�าเอาน�้า กินแก้สะอึก ฯ แก้เสลดเอาน�้าปูนใส ๑ น�้ามะนาว ๑ น�้าผึ้งรวง ๑ น�้าข่า ๑ เกลือ ๑ ใส่พอเค็มกินแก้เสลดแก้ราก ฯ 61 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

หนุนปุด น่าจะเป็น ขนุนละมุด 116 กินข้าวมิได้เอาว่านน�้า ๑ บาท บอระเพ็ด ๑ บาท ขิง ๑ บาท เทียนขาว ๑ บาท บดท�ากลอนกินแก้ราก ฯ ถ้ารากเอาขี้เหล็ก ๑ เปลือกทองหลางใบหม่น ๑ เปลือกมะตูม ๑ บอระเพ็ด ๑ ผักเสี้ยนผี ๑ ต�าผงเอาน�้ากิน แก้ราก ฯ แก้ไอเอาจันทน์ ๑ แก่นสน ๑ หอมแดง ๑ ลูกผักชี ๑ ต้มกินแก้ไอ ฯ ถ้ามิฟังเอาลูกไผ่แดง ๑ ราก ชาพลู ๑ ต้มกินแก้ไอ ฯ แก้หอบเอามือน�้าเต้า ๑ มือขี้พร้า ๑ จันทน์ทั้ง ๒ ดีงู ๑ บดลายน�้าสารกินแก้อึกแลหอบ เพื่อไข้แล ฯ ถ้ามิฟังเอาพิษนาศน์ ๑ ระย่อม ๑ ว่านกลีบแรด ๑ ว่านร่อนทอง ๑ อบเชย ๑ ชะเอม ๑ ดีงู ๑ บดลายน�้ากินแก้อึกแก้หอบเพื่อไข้แล ฯ แก้จุกเพื่อไข้เอาหัวเอื้อง ๑ หัวสับปะรด ๑ หัวถั่วพู ๑ ฝนด้วยน�้าสาร ทั้งกินทั้งพ่นแล ฯ แก้หอบเพื่อไข้เอาไส้ หนุนปุด 0 หัวสับปะรด ๑ ต�าผงลายน�้าสารทั้งกินทั้งพ่น ฯ แก้ร้อน เอาฝนแสนห่า ๑ ใบอ้อยแดง ๑ ผักเบี้ย ๑ ต�าผงลายน�้าสารกิน น�้าข้าวสุกกิน ฯ แก้ชักเอาผักเสี้ยนผี ๑ ดินสอ พอง ๑ กานพลู ๑ บดลายน�้าสารพ่น ฯ แก้ไอเพื่อไข้เอาฝักส้มปอย ๑ ส้มกุ้ง ๑ ชะเอม ๑ เกลือ ๗ ดินสิว ๑ ต�าผงลายน�้ามะนาวกินแก้ไอแล ฯ แก้รากเอาไส้ลูกสับปะรด ๑ ไส้หนุนปุด ๑ น�้าสานทองสะตุ ๑ บดคุลีการ ลายน�้าผึ้งรวงคลุกคลีอมแก้ราก ฯ แก้รากเอาใบตูม ๑ ยอดหวายขม ๑ รากข่า ๑ ลูกยอบ้าน ๑ หัวคล้า ๑ ต้มกินแล ฯ แก้เสลดเพื่อไข้ เอาลูกยอ ๑ รากยอ ๑ ใบเมื่อยดูก ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ เข้าสารต�าผงลายน�้าท่า 62 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

แล ฯ แก้หลังแข็ง เอาใบอินทนิล ๑ ใบเอ็นแดง ๑ 0 ใบขี้พร้า ๑ ใบน�้าเต้า ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ ข้าวสารต�าผง ลายน�้าสารทาแก้หลังแข็ง ฯ แก้ไอเพื่อไข้สารีบาท เอาหัวเอาะด�า ๑ เอาะขาว ๑ เอาะลาย ๑ เอาะนก ๑ เอาะลม ๑ หัวเปราะ ๑ หัวกระชาย ๑ หัวขิง ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ หัวชะงอ ๑ ใบเข็มแดง ๑ ใบเพรา ๑ ต้มปั้นเอา น�้าสิ่ง (ละ) ถ้วย เคี้ยวพองวดกินแก้ไอแล ฯ แก้เหม็นข้าว เอาลูกตูมอ่อน ๑ หัวถัวพลู ๑ ลูกชีล้อม ๑ รากเจตมูน เพลิง ๑ รากขัดมอน ๑ ข้าวพอง ๑ บดผงลายน�้าย�าต้มแทรกขัณฑสกร กินแก้เหม็นข้าวแล ฯ สิทธิการิยะ ฯ ยาต้มแก้ไข้ทั้งปวง เอาจันทน์ขาว ๑ รากคัดเค้า ๑ สนเทศ ๑ รากมะเขือขื่น ๑ แว้งทั้ง ๒ ลูกสมอทั้ง ๓ จิงจ้อทั้ง ๒ บอระเพ็ด ๑ ชิงช้าชาลี ๑ เถาสะค้าน ๑ ก้านสะเดา ๑ รากขี้กาแดง ๑ รากมะนาว ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ รากชะพลู ๑ แห้วหมู ๑ ใบมัดกา ๑ ฝักราชพฤกษ์ ๑ รากกล้วยน�้า ๑ รากกล้วยตีบ ๑ เอาเท่ากันต้มกินแก้ไข้ทั้งปวงแล ฯ แก้ไข้เรื้อ เอาขมิ้นอ้อย ๕ ท่อนลงพระเจ้า ๕ องค์ ๒ ตัว พลูบ้าน ๕ ใบลงอักขระนี้ใบ ๒ ตัว นะมิ โมมิ พุมิ ธามิ ยะมิ ใบสองตัว รากเพกาสามท่อนลง มะ อะ อุ ท่อน(ละ)ตัว ต้มเสกในพระ อิติปิโส ถอยหลัง ๑๐๘ นะ โม พุ ท ธา ยะ ๑๐๘ นะมิ กลั้น ๑ โมมิ กลั้น ๑ พุมิ กลั้น ๑ ธามิ กลั้น ๑ ยะมิ กลั้น ๑ ต้มเสกกินเถิด ฯ แก้ไข้ ร้อนเย็น เอาขมิ้นอ้อย ๑ รากราม ๑ รากสาวยุด ๑ รากเตาร้าง ๑ ราก เอ็นแดง = เอ็นอ้าแดง 117 63 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

กุนหนี = บานไม่รู้โรย เน่ง = นิ่ง 118 119 ยันต์ลงท้องหม้อ ยาไข้เรื้อแล ฯ สาวเลา ๑ ต้ม ๓ เอา ๑ กิน หายแล ฯ แก้ไข้ร้อนเย็น เอารากย่านาง ๑ รากเม็งซอ ๑ รากมะเดื่อ ๑ รากไม้เท้ายายหม่อม ๑ รากคนทา ๑ หัวว่าว ๑ หัวคล้า ๑ หัวหวายลิง ๑ หัวหวายน�้า ๑ รากหวายขม ๑ รากกุนหนี 0 ทั้งห้าต้มกินหาย ฯ ยาต้มจ�าเริญอาหารเอา ลูกตูมอ่อน ๑ หัวแห้วหมู ๑ หญ้าตีนนก ๑ หัวขิง ๑ จันทน์ขาว ๑ กฤษณาเนื้อไม้ ๑ รากชาพลู ๑ ยา ๗ สิ่งนี้เอาสิ่งละ ๑ บาท เพื่อไข้ลมดีนักแล ฯ ยาเขียวสรรพคุณ เอาใบกรูด ๑ ใบนาว ๑ ใบส้มส่า ๑ ใบส้มแจะ ๑ ใบเหนียด ๑ ใบระงับ ๑ ใบมะเฟือง ๑ ใบสะเดา ๑ ใบหมากผู้ ๑ ใบหมากเหมีย ๑ ใบหนาด ๑ ใบมะยม ๑ ใบถัวพลู ๑ ลูกดอม ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ ยาทั้ง ๑๕ สิ่งนี้เอาเสมอภาคแล้วเอายา ๗ สิ่งนี้ใส่เข้าแห่งเดียวกันบด ท�าแท่นไว้ให้ชิมดู ถ้าขม ดีแล ฯ ถ้าชัก เน่ง 0 ไปลายน�้าส้มน�้าจันทน์กินแก้ราก ลายน�้าร้อน น�้าลูกยอต้ม แก้ระส�่าระสาย ลายน�้าข้าวแก้สาริบาท ลายน�้าร้อนทั้งกินทั้งชโลม ฝีดาษฝีหัวเดียว ลายสุราแก้บิด ลายน�้า ทือหมก น�้าไพล น�้าทับทิมแก้จุก ลายน�้าร้อนแทรกพริกแก้ลมจับ ลายน�้าร้อนแทรกพิมเสนแก้ตานขึ้นลิ้นขึ้นคอ ลายน�้ามะพร้าวขาวแทรกน�้าสานทองอมบ้าง แก้โลหิตตีขึ้น เอาพริกเท่ายา เคล้ากับยานั้นซาวเข้า กวาดเสียว แทรกน�้าสาน 64 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ต้นอุตพิด ที่มา : http://www.biogang.net ขอบชะนางแดง ที่มา : http: //www.nanagarden.com 65 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ทอง ถ้าแก้เจ็บตา ลายน�้าแทรกฝิ่นตามแต่จะยักน�้าสายเถิด ฯ แก้เปื่อยทั้งตัว เอาหัวยาจีน ๑ ชั่ง ดูกควายขาว 0 ๑ ชั่ง รากไม้ไผ่รวก ๑ ชั่ง ใบถั่วแรด ๑ ผักเป็ดแดงก�ามือ ๑ สุพัน 0 ๑ ต�าลึง ยาหนู ๑ เฟื้อง พร้าวงอก ๑ พริก ๑ ต้มกินแก้มะเร็งคุดเข่าข้อหายแล ฯ แก้เด็กอ่อนตัวร้อนเอาเปลือกทองหลางเถื่อนฝนน�้า สารชโลมน�้าสารหายแล ฯ ยา รวด 0 เอาเขาควาย ๑ หัวปลาเบน ๑ มะกรูด ๑ ลูก ตาไม้ไผ่สีสุก ๑ ข้าวใหม่ สามปั้น ๑ ผมคน ๑ ทั้งนี้ลายเผาไฟ ลายน�้าทารวดหายแล ฯ สิทธิการิยะ ฯ จักกล่าวก�าเนิดกระษัย ๑๘ ประการ แพทย์ทั้งหลายจงรู้เถิด กระษัยลมมันเกิดด้วยน�้าเหลือง มันลั่นขึ้นลั่นลง และมันให้แดกอกดังจะขาดใจตาย ถ้าจะแก้ท่านให้เอาหอยโข่ง ๑ หอยขม ๑ หอยกาบ ๑ ตรีตุก ๑ รากผักโหมหืน ๑ ลูกสวาด ๑ เผาบดลายสุรา แทรกหัวน�้ามันยางกินหายแล ฯ อนึ่งกระษัยรากมันเกิดเพื่อลม มันร้องมันลั่นขานกันดังจู้จี้อยู่ในท้องดุจดังผีเสือ มันกินผู้นั้น ร้องอยู่กลางวันกลางคืนนั้น ถ้าจะแก้ท่านให้เอาเปลือกมะตูม ๑ ลูกสะบ้า ๑ ลูกในฝักข้าว ๑ ขี้วัว ด่างผอง ๑ ขี้ไต้ ๑ บดลายน�้าปูนใสกินหายแล ฯ อนึ่งกระษัยเหล็กมันตั้งแต่หัวและท้องน้อย มันให้แข็งดุจศิลา มันให้ไหวตัวไปมามิได้ เมื่อมันแก่มันแข็งกล้าขึ้นไปถึงอก กินอาหารมิได้เลย มันปวดขบดุจขาดใจตาย ท่านให้ เอาขมิ้นอ้อย ๑ เปลือกไข่เป็ด ๑ เบี้ยตัวผู้เผา ๑ เขม่าเหล็ก ๑ บดลายน�้ามะนาวกินหายแล ฯ ดูกควายขาว = กระดูกควายขาว (ควายเผือก) สุพัน = ก�ำมะถัน รวด = หนองที่เป็นก้อนแข็งอยู่ในเนื้อ มักเป็นกับแผลเรื้อรัง 120 121 122 66 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ถ้ามิฟัง ท่านให้เอาใบเพรา ๑ ใบแมงลัก ๑ ผักเสี้ยนผี ๑ กระชาย ๑ กัญชา ๑ พริก ๑ ขิง ๑ หอมแดง ๑ หญ้าไทร ๑ เกลือ ๑ ลูกคัดเค้า ๑ ยาทั้งนี้เอาเสมอภาคสิ่งละทะนาน น�้ามันงาทะนาน ๑ หุงให้คงแต่น�้ามันงา ยาปรุงท่านให้เอาลูกจันทน์ ๑ ดอกจันทน์ ๑ กระวาน ๑ กานพลู ๑ เทียนด�า ๑ เทียนขาว ๑ การบูร ๑ เอา สิ่งละ ๑ สลึง ต�าผงปรุงลงทาท้องรีดท้องเสีย ๓ วันก่อนจึงกินน�้ามันเข้าไปสามวันหายแล น�้ามันนี้ชื่อ สุนันตไตรภพครอบกระษัยทั้งปวงแล ฯ กระษัยทนนั้นมันเกิดเพื่อเลือด คุมกันเข้าสัณฐานดังตัวปู และมันกินอยู่ใน ท้องกระเพาะข้าว มันให้ปวดขบเอาที่ท้องน้อย เมื่อกินอาหารประทับลงไปมันค่อยสงบลง ครั้นสิ้นอาหารใน กระเพาะข้าวแล้วเมื่อใด มันขุดดุจกงเกวียน มันลั่นอยู่ตามล�าไส้ว่อนไปทั่วท้อง เจ็บประดุจจะขาดใจตาย ถ้าจะแก้ท่านให้เอาผักเสี้ยนผี ๑ ขอบนางแดง ๑ เอื้องเพชรม้า ๑ กุมทั้ง ๒ เบี้ยตัวผู้เผา ๑ หอยโข่งเผา ๑ หอยกาบ ๑ หอยแครง ๑ หอยขม ๑ หอยสังข์ ๑ หอยหรม ๑ หอยเผาไฟ ยาทั้งนี้เอาสิ่ง(ละ) ๑ บาท พริกไทย เท่ายาทั้งหลาย ต�าผงลายสุราก็ได้ น�้าผึ้งก็ได้ กินหายแล ฯ กระษัยจุกมันแล่นเข้าในเส้นและภายใน มันให้ เส้นพองขึ้นในท้อง มันจุกแดกอกดังจะขาดใจตาย มันก็โก่งโครงร้องอยู่จะนอนหายลงมิได้เลย ถ้าจะแก้ท่าน ให้เอาหอยขม ๑ หอยแครง ๑ 67 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

หอยตางัว ๑ หอยพิมการัง ๑ หอยหรม ๑ หอยจุกแจง ๑ หอยมุก ๑ หอยกาบ ๑ หอยสังข์ หอยทั้งนี้ เผาให้พอโอม เอาสิ่ง(ละ) ๒ บาท กระดูกเสือ ๑ กระดูกโค ๑ กระดูกแพะ ๑ กระดูกงูเหลือม ๑ ยาทั้งนี้เผาไฟ ให้ไหม้เอาสิ่ง(ละ) ๑ บาท รากตอกแตก ๒ บาท รากเจตมูนเพลิง ๑ สลึง พริกไทยเท่ายาทั้งหลายลายน�้าผึ้งรวง กิน ถ้ามิฟังลายน�้าปูนใสกินดูก่อน ฯ ถ้ามิฟังให้เร่งหุงน�้ามันนี้ต่อไปเถิด ท่านให้เอาขอบนางทั้งสอง ๑ เอื้องเพชรม้า ๑ ผักเสี้ยนผี ๑ เปลือกมะรุม ๑ กุมทั้ง ๒ กระเทียม ๑ หอมแดง ๑ กะทือ ๑ ไพล ๑ พริกไทย ๑ ใบ คนทีสอ ๑ พาโหมทั้ง ๒ เปลือกทองหลางใบมน ๑ หญ้าไทร ยาทั้งนี้ต้มเอาน�้าเท่ากันแล้วเอาน�้ามันงา ทะนาน ๑ หุงให้คงแต่น�้ามัน ยาปรุงเอาลูกจันทน์ ๑ ดอกจันทน์ ๑ กระวาน ๑ กานพลู ๑ เทียนด�า ๑ เทียนขาว ๑ ดีปลี ๑ การบูร ๑ มหาหิงคุ์ ๑ ยาทั้งนี้เอาสิ่ง(ละ) ๑ สลึง ต�าเป็นผงปรงลงกินบ้าง เอารีดตามเส้นท้องบ้าง หายแล ฯ ขนาน ๑ ยากระษัยลม ท่านให้เอาแก่นปรู ๑ แก่นขี้เหล็ก ๑ แก่นหาด ๑ แก่นสน ๑ แก่นแสม ๑ เอาทั้งสอง เชือกเขานั่ง ๑ แก่นมูกมัน ๑ พญามือเหล็ก ๑ รากเจตมูนเพลิง ๑ ยาทั้งนี้เอาสิ่ง(ละ) ๑ ต�าลึง ลูกจันทน์ ๑ ดอกจันทน์ ๑ กระวาน ๑ กานพลู ๑ ตรีตุก ๑ 0 เทียนด�า ๑ เทียนขาว ๑ การบูร ๑ ทั้งนี้เอาสิ่งละ ๑ บาท กระดูกงูเหลือม ๑ กระดูกแพะ ๑ กระดูก ตรีตุก = ยาตามพิกัดตรีกฏก มีตัวยา ๓ ตัว คือ ขิงแห้ง พริกไทยด�ำ และดอกดีปลี 123 68 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

วันดับ = วันข้างแรมทางจันทรคติ 124 เสือ ๑ เอาสิ่งละ ๑ ต�าลึง ยาทั้งนี้ต�าพอผงยับห่อผ้าแช่เหล้าทะนาน ๑ ฝังข้าวเปลือกไว้ ๗ วัน กินจอก ๑ เช้าเย็นทุกวันหายแล ฯ กระษัยเชือกควายกลายเป็นกระษัยปลาไหล หางมันชอนเอาหัวหน่าว ทวารหนักเบา มันก็ให้ขัดหนักขัดเบา ให้เหลืองดังขมิ้น ลางทีมันให้เบาแดงเหมือนน�้าฝาง ข้างค�่าตัวมันขึ้นไปตามล�าไส้ หัวมัก คัดถึงชายตับและกระเพาะข้าว เมื่อขึ้นกินอาหารเมื่อใดลงไปทีใด มันก็อ้าปากรับเอาอาหารทุกเพลา คนผู้นั้น มิได้กินอาหารทราบเลย มันกัดเอาชายตับคนผู้นั้น ก็ให้เจ็บปวดเวทนายิ่งนัก ก็ให้ร้องเสือกไปเสือกมาเวทนา ต่าง ๆ ลางทีให้เมื่อยข้อกระดูก ให้ขนลุกขนชันดุจจะเป็นไข้เจ็บ ถ้ากินข้าวเข้าไปก็ค่อยระงับลง ครั้นสิ้นอาหาร ในท้องแล้ว มันให้เป็นดุจดังเก่า ถ้าจะแก้กลั้นใจเก็บเอาผักเป็ดแดงเต็มก�ามือ กลั้นใจตัดหัวตัดท้าย เอาพริก ๑ ขิง ๑ กระชาย ๑ ไพล ๑ หัวหอม ๑ กระเทียม ๑ กะทือ ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ เอาสิ่งละ ๗ ผิวมะกรูด ๑ ต�าลายน�้า มูตรเจ้าตัวกิน ให้กินค่อนถ้วยแกง กิน ๓ เพลา กินได้แต่เมื่อ วันดับ 0 เดียวแล้วจึงให้กินยาประจุเสีย ท่านให้ เอาตรีตุก ๑ บาท กระเทียมสด ๑ ต�าลึง มหาหิงคุ์ ๑ ยาด�า ๑ การบูร ๑ กานพลู ๑ เอาสิ่งละบาท รงทองต�า ให้เป็นผง เอาน�้ามะกรูดใส่ลงเคล้าแต่พอปั้นได้ จึงห่อใบบัวหลวงให้ได้ ๗ ชั้นปิ้งให้เกรียม 69 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

จึงชั่งเอาหนังหงส์ ๑ บาท ดีเกลือ ๑ ต�าลึง ๒ บาท เอาส้มขามเปียกเป็นกระสายบด ถ้าธาตุหนัก กินหนัก๒ สลึง ถ้าธาตุเบากิน ๑ สลึง ลงสะดวกดีแล ฯ กลหนึ่งท่านให้รู้ด้วยแกงยา ให้เอาหัวเข่าข่า ๑ ต�าลึง ใบว่านหางช้าง ๙ ใบ พริกไทย ๑ ขิง ๑ ข่า ๑ กระชาย ๑ หัวหอม ๑ กระเทียม ๑ กะทือ ๑ ไพล ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ เอาสิ่งละ ๗ ชิ้นเอาปลาไหลย่างตัว ๑ ถ้าไม่ได้เอาปลาช่อนก็ได้ แกงใส่กะปิมะร้าให้อร่อยดี แล้วเอาใบปีก นาคราชหักใส่เป็นผักดิบกับผิวมะกรูดด้วยกินให้ได้ถ้วยแกง ๑ ลงจนเสมหะ สะดวกตัวกระษัยขาดเป็นท่อนน้อย ท่อนใหญ่ ดุจโลหิตเป็นลิ่ม เป็นแท่นออกมาหายแล ฯ ทีนี้จะกล่าวด้วยกระษัยปลาหมอ มักเกิดด้วยโลหิตนั้นเสีย มันจึงประมวลกันเข้าก็เป็นอุปาติกะเกิดขึ้นมาดังตัวปลาหมอมีจิตวิญญาณขึ้นในล�าไส้ ถ้าข้างขึ้นมันเอาหัวขึ้นมา กัดเอาชายตับปวด ถ้าข้างแรมมันเอาหัวลงข้างหัวหน่าว ลางทีเป็นตัวไส้เดือน ลางทีเป็นตัว เมื่อมันแก่มันกิน ในท้อง ประดุจปลาหมออยู่ในโพรงนั้น คนผู้นั้นเจ็บปวดเวทนาเป็นก�าลังให้ร้องอยู่ดังจะขาดใจตาย ถ้าข้างขึ้น มันจุกแดกดังจะขาดใจตาย ถ้าข้างแรมมันขัดหนักเบาให้ปวดร้องดิ้นอยู่ ๓ เดือนผู้นั้นตาย ถ้าจะแก้เมื่ออ่อนนั้น ท่านให้เอากระษัยยาปลาไหลท�า ถ้ากิน....ต้มแกงดูก่อนที ๑ ถ้ามิฟังจึงแต่งยานี้กินเล่า เอาปลาหมอ ๓ ตัว เอาทั้งเกล็ดเอายางสลัดใดทาปิ้งไฟเกรียมแล้วทาเล่า ให้ได้ ๓ ทีให้ 70 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

แต่งยานี้ พริก ๑ ขิง ๑ เหมือนกัน เอาปลาหมอต�าผงลงทั้งเกล็ดท�าเป็นแกงยาให้ดี จึงเอาใบเหงือก ปลาหมออ่อนมาหักเป็นผักให้ดีเถิด ฯ อนึ่งท่านให้เอานกออกตัว ๑ มาถอนจนหมดเอาแต่ตับไตไส้พุงล้าง แต่ขี้เสียให้หมด แล้วสับให้แหลกใส่พริก ๑ ขิง ๑ เมื่อจะคั่วกันนั้นเอามะพร้าวไฟลูก ๑ ท�าเป็นที่ใส่คั่วด้วย เอาลูกหัวลิงเป็นผักปรุงเทียนด�า ๑ เทียนขาว ๑ ลูกผักชี ๑ กระวาน ๑ กานพลู ๑ ลูกจันทน์ ๑ ดอกจันทน์ ๑ ใบกระวาน ๑ โกฐพุงปลา ๑ โกฐก้านมะพร้าว ๑ ลูกในสะแก ๑ ลูกในมะเกลือ ๑ ลูกมลานศัตรู ๑ ต�าเป็นผง ปรุงลงให้กินเถิด กินยานั้นแล้วเว้นไว้ ๒ วัน เว้นไว้ ๓ วัน จึงท�ายาประจุเสีย ท่านให้เอาลูกจันทน์ ๑ ดอกจันทน์ ๑ กระวานเอาทั้งลูกทั้งใบ ๑ กานพลู ๑ โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ ลูกเอ็นเทศ ๑ ลูกในฟักสักวา ว่านร่อนทอง ๑ เจตมูนเพลิง ๑ ดองดึง ๑ จันทน์ทั้ง ๒ เอาสิ่ง(ละ) ๑ สลึง ลูกสลอด ๑ นั้นให้เลือกเอาที่เปลือกลูกด�า เอาทั้ง เปลือกนั้นหนักเท่ายาทั้งหลาย ต�าผงไว้แล้วจึงเอาน�้าตาลหม้อหนัก ๔ ต�าลึง ๑๐ บาท ลายน�้ามะพร้าวอ่อน นาฬิเกใบ ๑ ใส่กระทะตั้งไฟก่อน ให้เป็นยางมะตูม แล้วจงเอายาผงใส่กวนไปอย่าให้ไหม้ แต่พอปั้นได้ให้กิน ๒ สลึง สิ้นร้ายหายแล ฯ สิทธิการิยะ ฯ ลมกระษัยกลอนเกิดในกระเพาะเยี่ยวมันให้คันหนักเบา ครั้นเพลาเย็น มันให้ท้องขึ้นไปถึงสองยาม มันผูกพรรดึกให้คันตัวครั่นตัวร้อน ๆ หนาว ๆ เบาแสบร้อนองคชาติ ครั้นส่องเสพ เข้าให้ปวดท้องขัดหนักเบา 71 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ครั้นหยุดส่องเสพค่อยคลายหายไป ครั้นถูกเย็นมันบังเกิดเยี่ยวบ่อย ๆ ไป ฯ ถ้าผู้ใดจะรักษาท่านให้เอา ยานี้แก้ เอาแก่นขี้เหล็ก ๑ พญามือเหล็ก ๑ เถาวัลย์เหล็ก ๑ ว่านสากเหล็ก ๑ เขม่าเหล็ก ๑ ดินสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ต้ม ๓ เอา ๑ กิน ๗ วัน ๆ สามถ้วยหายแล ฯ ถ้ามิฟังท่านให้เอายานี้แก้ เอาคันทรง ๑ ราก มะเดื่อดิน ๑ เปลือกเพกา ๑ เถาวัลย์เปรียง ๑ รากมะดูก ๑ ยาข้าวเย็น ๑ รากผักกระชับ ๑ ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ บอระเพ็ด ๑ ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละ สามถ้วยหายแล ฯ ถ้ามิฟังท่านให้เอารากมะตูม ๑ ตุ้มก้านแดง ๑ ผักโหม ๑ น�้านมราชสีห์ต้น ๑ โพกพาย ๑ ยาข้าวเย็น ๑ ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละสามถ้วยหายแล ฯ ถ้ามิฟังท่านให้เอารากชาพลู ๑ เจตมูน ๑ สะค้าน ๑ ขิง ๑ ดีปลี ๑ ไฟเดือนห้า ๑ กระวาน ๑ แก่นสน ๑ สารส้ม ๑ ดินประสิว ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ต้มกิน ๗ วัน วัน(ละ)สามถ้วย หายแล ฯ ถ้ามิฟังท่านให้เอารากยี่ตุ่น รากยี่สุ่น ก็ว่า รากดึง 0 ต้น ๑ รากปิด ๑ ส้มสันดาน ๑ ยาข้าวเย็น ๑ ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละ ๓ ถ้วยหายแล ฯ อนึ่งลมกระษัยกลอนเกิดในข้อ ก็ดี มันให้เนื้อเลือดเหลืองให้ผูกพรรดึกท้องขึ้นเมื่อเพลาเย็น ให้ไส้พอง ใจน้อย ให้มักโกรธลูกเมีย กลางคืน ให้เจ็บปวดกว่ากลางวัน มันให้เจ็บต้นขาขัดหนักเบา ให้เมื่อยตามกระดูกสันหลัง ให้เยี่ยวเหลืองแดง เยี่ยวหยุด แล้วมิ รากดึง น่าจะเป็นรากดองดึง 125 72 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

หยุดเล่า ถูกเย็นเข้าเมื่อใด ลมกระษัยกลอนอันนี้เกิดในราคะจิต ถ้าแพทย์ผู้ใดจะรักษาให้เอายานี้แก้ เอาสมอทั้ง ๒ อบเชย ๑ มะขามป้อม ๑ ไหลเผือก ๑ ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ บอระเพ็ด ๑ ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละสามถ้วยหายแล ฯ ถ้ามิฟังเอาชุมเห็ดทั้ง ๒ แห้วหมู ๑ รากฝักข้าว ๑ รากพุดซ้อน ๑ รากโรก ๑ รากหางนกกะลิง ๑ เถาวัลย์เปรียงแดง ๑ เถาหมวกแดง ๑ จันทน์ทั้ง ๒ ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ พญามือเหล็ก ๑ ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละสามถ้วยหายแล ฯ ถ้ามิฟัง ให้เอาพระขรรค์ไชยศรี ๑ เอา ๑ ต�าลึง ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละสามถ้วยหายแล ฯ กินเข้าไปนั้นเหงื่อออก น�้าลายเมือก หนาบอกหัวหน่าว ขี้เยี่ยวออกมา หายปวดหัวหน่าว ถ้าหนาวให้ผิงไฟเสีย หายแล ฯ ถ้าเหียนรากกินน�้าชาหายแล ฯ ถ้ากินยา เข้าไปสักโมงหายข้าวเหนียว ข้าวขาว กินอาหารมีรส ถ้าเป็นดังนี้ชอบแล ฯ อนึ่งถ้าลมกระษัยกลเกิดด้วยเส้น ปัตคาดได้แข็งท้อง แข็งท้องลูกอัณฑกะ ให้มูตรข้าวขัดหนักเบา ให้เหียน รากเรอลมเปล่า กินข้าวน�้ามักติดคอ ให้สวิงสวาย ลมกลอนนี้เกิดในใต้ข่า อนึ่งให้เหม็นเนื้อ หนักตัว ให้ทุรนทุราย ถ้าผู้ใดจะรักษา ให้เอายานี้แก้ เอาว่านกีบแรด ๑ ว่านร่อนทอง ๑ โกฐเชียง ๑ โกศน�้าเต้า ๑ ไหลเผือก ๑ รากละอองพระบาท ๑ รากคุยแดง ๑ รากหงส์แดง ๑ รากอ้อยแดง ๑ รากคันทรง ๑ ไม้เท้ายายหม่อม ๑ ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ 73 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

เกลือสินเธาว์ ๑ ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละสามถ้วยหายแล ฯ ถ้ามิฟังเอารากกระถิน ๑ รากส้มป่อย ๑ รากฝัก ข้าว ๑ เปลือกมูกมัน ๑ รากพริก ๑ ชะเอมทั้ง ๒ ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละ สามถ้วยหายแล ฯ ถ้าลมกระษัยเกิดกลอนในหัวใจให้เหลืองมือเหลืองตีน เป็นเหน็บให้ผอมเหลือง กินอาหาร ไม่มีรส ให้เมื่อยตะโพกแน่นอกเจ็บท้องน้อย ให้ขัดหนักเบาท้องขึ้นผูกพรรดึก ลมนี้เกิดในหัวใจยังเอาล�าลึงค์ ให้เกิดแข็งไป อยากสมโยคบ่อย ๆ ไป โรคมักก�าเริบเจ็บนักให้เอายาแก้เอารากมะนาว ๑ รากมะกรูด ๑ รากส้มส่า ๑ รากคนทีสอ ๑ รากส้มกุ้ง ๑ เอาทั้ง ๒ รากพับแพ้วแดง ๑ ส้มสันดานเท่ายาทั้งหลาย ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละสามถ้วยหายแล ฯ ถ้ามิฟังเอาแก่นปรู ๑ แก่นแสมทั้ง ๒ ชะเอม ทั้ง ๒ รากหมากทั้ง ๒ พญามือเหล็กทั้ง ๒ ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ต้มกิน ๗ วัน ๆ ละสาม ถ้วยหายแล ฯ ลมกระษัยกลอนเกิดในสะดือให้เสียวไปทั้งกายให้แสบให้ร้อนในอก ให้ปวดท้องให้ขัดเบาให้ ท้องขึ้น ให้ปวด ถูกเย็นเข้าเมื่อใดให้บังเกิดเบา ให้ปวดหนักเบา ให้เหลืองข้อนไส้ เปลี่ยวจิต เอาสมประดีมิได้ เกิดด้วยลมกระษัยกลอนให้แสบทวารหนักเบาปวดร้อน ถ้าผู้ใดจะรักษาให้รุเยี่ยวเสียก่อนจึงจะรักษาหายแล ฯ ยังรุ่ง = จนรุ่งสว่าง 126 74 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ยารุมูตรท่านให้เอาเสียบไส้ ๑ รากมะดูก ๑ หัวสับปะรด ๑ พริก ๗ ขิง ๗ ไพล ๗ สารส้ม ๑ ดินประสิว ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ฝักราชพฤกษ์ ๗ ฝักคั้นเอาน�้าต้มยาให้ได้สามถ้วยกินเพลาเช้าเพลากลางวัน เพลาเย็นถ้วย ๑ กลางคืนเยี่ยว ยังรุ่ง 0 จนขี้เกียจลุกขึ้นเยี่ยว กินวันหนึ่งหยุดเสียจึงกินยาให้ปลูกมูตรร้ายให้เป็นดี ให้เอา มะเดื่อดิน ๑ แก่นขี้เหล็ก ๑ แก่นปรู ๑ แก่นหาด ๑ แก่นกันเกรา ๑ แก่นแสมทั้ง ๒ แก่นราชพฤกษ์ ๑ แก่นลันทม ๑ แก่นสน ๑ แก่นสัก ๑ กรักขี ๑ ค่าต้น ๑ แก่นพรม ๑ เปลือกเพกา ๑ เปลือกมะสัง ๑ เปลือกไม้ แดง ๑ มะดูกทั้ง ๒ ตับเต่าทั้ง ๒ รากนางแย้ม ๑ รากนมสวรรค์ ๑ ขันทองพยาบาท ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ บาท ดินประสิวดิบ ๑ สารส้ม ๑ ต้มสามเอา ๑ กินวันละสามเพลา ๒ ถ้วยหายแล ฯ แล้วจึงกินยาตัดรากท่านให้เอา ดีงูต้น ๑ รากมะดูก ๑ รากกระเช้าทั้ง ๒ รากไหลเผือก ๑ รากขี้ตรู ๑ รากบิด ๑ แก่นขี้เหล็ก ๑ พญามือเหล็ก ๑ รากมะเดื่อดิน ๑ รากก�าแพง ๗ ชั้น ๑ เปลือกไม้แดง ๑ แก่นแสมทั้ง ๒ ดินประสิว ๑ สารส้ม ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ต้มกินวัน(ละ)สามเพลา ๆ ละถ้วยหายแล ฯ ถ้ามิฟังให้เอายานี้แก้ต่อไป ท่านให้เอาผักตบ ๑ ใบไผ่ ๑ แซ่ม้า ทะลาย ๑ พริก ๑ ขิง ๑ ดีปลี ๑ เอาสิ่งละ ๗ สะค้าน ๑ รากนางแย้ม ๑ รากนมสวรรค์ ๑ สารส้ม ๑ ดินประสิว ๑ เกลือสินเธาว์ 75 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

๑ ต้มกินหายแล ฯ อนึ่งลมกระษัยกลอนเกิดริมสะดือข้างซ้าย ให้เสียดแทงไปทั้งกาย ให้เสียดแทง ให้เหียนราก ให้กินข้าวมิได้ ท่านให้เอารากชะอม ๑ รากส้มป่อย ๑ รากส้มกุ้ง ๑ รากมะงั่ว ๑ รากฝักข้าวทั้ง ๒ เถาวัลย์เปรียง ๑ รากน�้านมราชสีห์ ๑ แก่นกันเกรา ๑ สารส้ม ๑ ดินประสิว ๑ รากตะขบ ๑ รากตะไส ๑ 0 รากมะดูก ๑ โกฐน�้าเต้า ๑ พริก ๑ ขิง ๑ แก่นขี้เหล็ก ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ต้มสามเอา ๑ กินหายแล ฯ ถ้ามิฟัง ท่านให้เอารากมะกล�่าทั้ง ๒ รากมาดกา ๑ รากชะเอม ๑ รากคันทรง ๑ รากซองแมว ๑ สารส้ม ๑ ดินประสิว ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ พริก ๗ ขิง ๗ ไพล ๗ ต้มสามเอา ๑ กินหายแล ฯ ถ้ามิฟังท่านให้เอาหัวแห้วหมู ๑ หัวหญ้าชัน กาด ๑ พุทธรักษา ๑ รากขัดมอน ๑ รากขอบชะนาง ฯ สิทธิการิยะ ฯ เจตมูนเพลิง ๑ หัวขิง ๑ พริกไทย ๑ ลูกสะค้าน ๑ ชาพลู ๑ ดีปลีเชือก ๑ ต�าผงใส่ถาดแล้วท�าเป็นรูปคนแล้วลงอาการ ๓๒ ให้ครบแล้วเสกด้วย คาถานี้ ยานะ อากาเส สุริยา สาตะรัง อะนันติ อะนันติ จักกะวาเทสะ ยาระสีวัง ภะวันตุ เม เมื่อจะเสกดอกไม้ ๙ ดอก หมาก ๙ ค�า เทียน ๙ เล่ม เสก ๙ คาบแล เมื่อจะกินยา หันหน้าสู่บูน ถ้าจะให้คงว่า สัพเพ พุทธา ฤษีเจ้าทั้ง ๔ องค์ สามจบกินแล ฯ ขนาน ๑ เอาใบหนาด ๑ ว่านน�้า ๑ บอระเพ็ด ๑ ต�ายาผงแล้วห่อปะสัง เหมือนอสุภะแล้วเอาถาดรอง มนต์พระ 0 บังสุกุลตายแล้วบังสุกุลเป็นเล่า แล้วเสกดังนี้ ฯ โอม ตะรังทะเล สวาหะ ฯ ยานี้ท�าแล้วเอา รากตะไส = น่าจะเป็นรากตะไล มนต์พระ = นิมนต์พระ 127 128 76 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

เขามณฑลเสกส่วนครึ่ง เอาทิ้งเสียส่วนครึ่งแล้วเสก ๙ คาบที่ ๑ ๗ คาบที ๑ ๗ คาบนิมนต์พระฤษีเสก ให้กินหันหน้าไปสู่ บูน 0 ฯ สิทธิการิยะ ฯ จักกล่าวยาดับโรคทั้งปวงแก้กลอนปัตคาดราชยักษ์แลมิได้เจ็บหลัง เลย แก้สารพัดพยาธิทั้งปวงมิได้มีเลย ต�ามรา 0 นี้ท่านได้ท�ากินมามากแล้ว ท่านให้เอากันเกราทั้งรากทั้งเปลือก ๒ ต�าลึง ใบหมากหลอด ๒ ต�าลึง เอื้องเพชรม้า ๑ ต�าลึง พาหมี ๑ ต�าลึง ใบมะรุม ๑ ต�าลึง เจตะมูนเพลิง ๑ ต�าลึง ว่านหางช้าง ๑ ต�าลึง หัวเขาคัน ๑ ต�าลึง ยาทั้งนี้ต�าผงลายน�้าผึ้งกินเท่าลูกบัววันละเม็ดเสกด้วยคาถา ยานี สามคาบ ถ้ากินได้ ๑๐ วันพยาธิ ๗ จ�าพวกหายสิ้นแล ถ้ากินได้เดือน ๑ ก�ามลัง 0 เท่าช้างสารแล ถ้ากินได้ ๒ เดือนคงกระพันชาตรี ถ้ากินได้ ๓ เดือนรูปงาม ถ้ากินได้ ๔ เดือนเสียงเพราะ ถ้ากินได้ ๕ เดือนมีปัญญามาก ถ้ากินได้ ๖ กินได้ ๗ เดือน ทรงไตรปิฎกได้ ถ้ากินได้ปี ๑ จักขุดังกายพฤกษ์เทวดารักษามิขาด มีอายุยืน เมื่อจะกินให้บ่ายหน้าไปสู่บูนให้ล�านึกถึงพระฤษี ๒ พระองค์ ถ้าผู้ใดมิเชื่อ มิประสิทธิเลย ถ้าผู้ใดรู้แล้วบอก ต่อ ๆ กันไปจะได้อานิสงส์แสนกัลป์ ท่านเจ้าต�ารานี้ได้กินมา ๒๐ พระองค์แล้ว องค์หนึ่งอยู่เมืองลานช้างชื่อ หลวงเมือง ท่านได้กินมีอายุยืนได้ ๑๐๗ ปีมีรูปงามดังบ่าวรุ่น ๑๕ ปี ท่านจึงแต่งต�ารานี้ให้พระอาจารย์ ต�ารานี้ ได้มาแต่เมืองลังกา ยากินถ่ายสักหน่อย ฯ ต�ารานี้พระพุทธิเจ้าเสด็จเข้าสู่นิพพานแล้ว พระอาจารย์จึงบอกไว้ ให้เป็นทานสืบ ๆ มาแก่พระยาสามนต์ราชจึงปรึกษากัน บูน = บูรพา คือทิศตะวันออก ต�ำมรา = ต�ำรา ก�ำมลัง = ก�ำลัง 129 130 131 77 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ฝังต�ารานี้ไว้ให้เป็นทานแก่สัตว์ทั้งหลาย สมณะชีพราหมณ์ด้วยพระต�ารานี้ดีนักจึงตีราคาไว้นี้ทองตุ่ม หนึ่งเสมือนกัน จึงเอาพระต�ารานี้เขียนใส่แผ่นทองนพคุณจึงใส่ตุ่มฝังไว้ในเมืองไพสาลีไว้เป็นปริศนาถ้าผู้ใด คิดได้ทองตุ่มหนึ่ง จึงพระยาร่วงคิดได้ ได้แก่ต�ารานี้ท่านจารึกจ�าแนกแจกให้เป็นทานต่อ ๆ ไป ถ้าผู้ใดพบ ให้บอกกันต่อไปจะมีอายุยืนยาวไป เพราะให้ต�ารานี้เป็นทาน แลผู้ใดไม่เชื่อต�ารานี้ขอให้ตกนรกแสนกัลป์ อนันต์ชาติ แลถ้าเราเท็จมิจริงเหมือนว่า ขอให้อเวจีมีอายุยืนแสนกัลป์แล ฯ สิทธิการิยะ ฯ ยาแก้บวมพองของ ท่านสมภารวัดคลองอ้อม ให้เอาข้าวสารสามหยิบสามก�า แม่ขมิ้นดีให้ สีน 0 สามท่อนต�าผงกับข้าวสาร ท�าเป็น รูปผู้ไข้แล้วให้เสกด้วยคาถานี้ พุทธัง ปัจจักขามิ เอหิ ภะวัง ธาเรถะ ธัมมัง ปัจจักขามิ เอหิ ภะวัง ธาเรถะ สังฆัง ปัจจักขามิ เอหิ ภะวัง ธาเรถะ เสก ๑๑ จบแล้วให้ตัดรูปเทียมคอให้ทาหัว เทียมตัวให้ทาตัว ตีนให้ทาตีน ตัดสามท่อน เมื่อตัดรูปตัดด้วยคาถานี้ พุทธัง ธัมมัง สังฆัง ตัดขาดตัดรูปตัดอาจตัดพระไตรสรณาคมน์ขาด ๓ ที ฯ เมื่อท�าเอาเทียนเก้าเล่ม หมากเก้าค�า ดอกไม้เก้าดอก ให้ออกชื่อครูยาเจ้าของจงดีให้ทาแล ฯ นะถอน โมฉอน พุทคลอน ธาเคลื่อน ยะลุ่ยหลุด เสกยารวดแล ฯ ยาโปะปากแผลเอาหางจากจ�า ๑ ดองเต่าย่างเผา ๑ ใบรัก ๓ สิ่งนี้เผาไฟลายน�้ามันงาทาแผลหาย ฯ เด็กเยี่ยวมิออกเอายาด�า ๑ พริก ๑ การบูร ๑ มหาหิงคุ์ ๑ สีน (ถิ่นใต้) = หั่น, ตัด 132 78 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ลูกจันทน์ ๑ บดลายน�้ามะรุมท�าแท่นไว้ลายสุราทาท้องแก้ผูกพรรดึก ชื่อพรหมพักตร์น้อยแล ฯ ยากวาด ซางให้หอบไอ เอาแววนกยูงเผา ๑ ดองแมงดาเผา ๑ น�้าประสานทองสะตุ ๑ กระเทียม ๑ ปิ้งให้เกรียม หัวตะไคร้ ๑ ดอกผักคราดหัวแว่น ๑ หางปลาช่อนเผา ๑ เอาเท่ากันบดท�าแท่นไว้ลายน�้านาวกวาด ถ้าราก ลายน�้าลูกยอกวาด ถ้าตานกวาดมิฟังให้ทาให้หนา ฯ ยาแก้โลหิตพิการต่าง ๆ กินข้าวมิได้ให้บ่มีแรง เป็นเภท ริดสีดวงผองเหลือง แก้โรคมะเรียนแห้ง แก้โรคต่าง ๆ เอาใบราชพฤกษ์ ๑ ใบมะขาม ๑ ใบส้มป่อย ๑ เจตมูนเพลิงย่านค่าตัว ๑ ดีปลี ๑ ขิง ๑ หัวข่าทั้ง ๒ ชราทั้ง ๕ ผิวมะกรูด ๑ ยาด�า ๑ บาท ลูกจันทน์ ๑ ดอกจันทน์ ๑ เกลือ ๑ ลูกมะนาวอ่อน ๑ พริกไทย ๑ ยาสิบสิ่งนี้เอาเท่ากันต�าผงท�ากลอนกินวิเศษนัก ได้ท�า แล้วท่านเอย ฯ ยาแก้ไอ เอาดีปลีเชือก ๗ มะกรูด ๑๗ ลูก ขิง ๗ เกลือ ๗ พริก ๗ เทียม ๗ บดผงประจุในลูก มะกรูดหมกไฟให้สุกบดท�าแท่นไว้กลอนกินหายไอแล ฯ อนึ่งให้เอาหัวบุกรอ ๑ หัวเอาะด�า ๑ เอาะขาว ๑ หัวดองดึง ๑ รากส้มกุ้ง ๑ บาทรากแว้งเครือ ๑ บาท เขือขื่นทั้ง ๕ ลูกจันทน์ ๑ ต�าลึง ดอกจันทน์ ๑ ต�าลึง พริก ๑ ต�าลึง ดีปลีเชือก ๒ บาท ขิง ๑ บาท หัวเหล้า ๑๐ ทะนาน แชไว้เดือนหนึ่งกินแก้ไอแก้ริดสีดวงในอก ในคอ ในทวารได้ ยานี้กินหาย เคยท�าแล้ว ฯ ยาน�้ามันเอาหัวเทียม ๒ บาท หัวข่าใหญ่ ๒ บาท หัวข่าเล็ก ๒ บาท หัวไพล ๒ บาท ใบสมี ๒ บาท บอระเพ็ด ๒ บาท อัคคีทวาร ๒ บาท ยาทั้ง 79 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

นี้ต�าผงแล้วเอาหญ้าขัดมอนต�าปั้นเอาน�้ามันให้ได้สามทะนาน แล้วเอาเครื่องยาใส่ลงน�้ามันงาทะนาน ๑ ใส่ลงเคี้ยวให้คงแต่น�้ามันแล้วเอาเครื่องปรุงใส่ พริก ๒ บาท ลูกกระวาน ๒ บาท ดีปลี ๒ บาท ลูกหมากหลอด ปอกเสียก่อนเอาแต่เหยื่อคั่วกับเกลือให้เกรียม แล้วเอาผ้าขาวห่อบดให้แห้งน�้ามันชั่งเอา ๑ บาท สี่สิ่งนี้บดผง ใส่ลงน�้ามัน ทั้งกิน แก้มือตาย ตีนตาย ทาแก้เหน็บเสียว แก้จักรผลาญท้องมาน หอบไอ มงคร่อ ผอมเหลือง เป็น อุปทุม 0 แก้ตกช้างม้าเลือดตกหมกใน โลหิตแห้งไหม้ มาระดูเลือดผุดขึ้นเป็นเมล็ดเป็นหน่วยทามันยา นี้หาย กินบ้างทาบ้างตามธาตุหนักเบา เมื่อจะกินให้พิเคราะห์จงดีแล ฯ ยาปวง ถ้าเป็นกลางคืนมันอยู่ที่สะดือ มันให้ราก ท่านให้เอายานี้แก้ เอากระเทียม ๗ ขิง ๗ บดโปะที่สะดือหายแล ฯ ถ้าเป็นหัวค�่าอยู่สะดือ มันให้ สะท้านอยู่ทองน้อยแลศีรษะ ท่านให้เอาสารส้มกับทรายคั่วคบหลังไว้ก่อน แล้วเอารากโหนด 0 รากมะพร้าว ๑ กลั้นใจเอาค่าองคุลี ยานี้เชื่อแล้ว ฯ ถ้าเป็นกลางคืนถึงกลางวัน เอารากชาพลู ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ เอาน�้ามะพร้าว ฝนให้กินหาย ถ้าเป็นกลางคืนมาถึงกลางวัน ถ้าเป็นกลางวันมาถึงกลางคืน ท่านให้เอาส้มกุ้งช้าง ๑ พริก ๗ ต�าน�้ายั่นกินหายแล ฯ ถ้าเป็นไก่ขันกล้ากว่าทั้งปวง ท่านให้เอารากมะพร้าว ๑ ใบธัมมัง ๑ เอาทั้งเปลือกกัน เทาะ 0 เอาข้างตะวันตก เทาะมีดขึ้นไปข้างบน เอามาต�าน�้ายั่นองคุลี๑ คนแล้วเสกด้วยมนต์ตัวนี้ โอม จัตตาริ ผะลานิ พุทธะสังปัจเจกะ พุทธะพะลัง อะระหันตะพะลัง โอม นะโม ภะคะ อุปทม = เป็นกลุ่มโรคเกี่ยวกับระบบทางเดินปัสสาวะ อยู่ในคัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา เทียบกามโรคในแพทย์แผนปัจจุบัน เรียกอุปทม (อุปทังสโรค) แบ่งออก ได้ ๔ จ�ำพวกคือ ๑. อุปทมที่เกิดเพราะการอักเสบ เนื่องด้วยเสพเมถุนกับสตรีที่ยังไม่มีระดู ๒. อุปทมที่เกิดเพราะเสพเมถุนกับหญิงแพศยาเป็น กาลกิณี ส�ำส่อนด้วยกามตัณหาเป็นอาจิณ ๓. อุปทม ที่เกิดเพราะโทษดานและกระษัยกล่อนและกาฬมูตร ๔. อุปทม ที่เกิดเพราะนิ่ว รากโหนด = โตนด เทาะ = กระเทาะ 133 134 135 80 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

วาโต ทศปาระมิตานัง สิทธิเวเคนะ โอม ภะคะวะโต สัมพุทธัสสะ โอม สิทธิ ทศพะลัง โอม สิทธิปะระ มานัง มหาสิทธิ ปะระมานัง สวาหะ สวาหาย ฯ คาถาเสกแล ฯ ยาลมให้เอาใบมะกรูดเท่าอายุ เหนียวด�าจอก ๑ พริกไทย ๑๒ จอกต�าผงลายน�้าร้อนกินหายแล ฯ ยาลมจุกเสียดให้เอาเจตมูนเพลิง ๑ ขิง ๑ ในคุนที ๑ ดีปลี ๑ ชะราทั้ง ๒ ดองดึง ๑ ยาทั้งนี้เอาเท่ากัน ต�าผงลายน�้าผึ้รวงท�ากลอนกินเท่าลูกพุทรา แม้นไข้ผอมเหลือง ริดสีดวงทั้งเจ็ดประการ ลมเจ็ดประการ ลมเสียดแน่นอก ลมเมื่อยเข็ดกระดูกให้รากให้อวก ให้มุงมึงเวียนหัว สะทกตีนมือเหน็ดเสียวหายสิ้นแล ฯ ยาไข้ร้อนให้เอาจันทน์ทั้ง ๒ รากน�้านอง ๑ รากไม้เท้ายายหม่อม ๑ เม็งช่อ ๑ ลูกสมอ ๑ ลูกดอม ๑ แห้วหมู ๑ หัวย่านาง ๑ ก้านสะเดา ๓ ก้าน ๑ คนทา ๑ ยา ๑๑ สิ่งนี้ต้มกิน แก้ร้อนดีนักแล ฯ ยาบ�ารุงธาตุทั้ง ๔ ท่านให้เอา โกฐบัว ๑ โกฐสอ ๑ ขิงแห้ง ๑ ลูกผักชี ๑ กกลังกา ๑ เปลือกมูกมัน ๑ เจตมูนเพลิง ๑ ลูกตูมอ่อน ๑ สมุลแว้ง ๑ จันทน์ทั้ง ๒ แห้วหมู ดอกพิกุล ๑ ดอกสารพี ๑ บัวหลวง ๑ เอาสิ่ง(ละ) ๑ บาท ต้ม ๓ เอา ๑ กินบ�ารุงธาตุแล ฯ สิทธิการิยะ ฯ ถ้าจะเอายาถูก ให้รู้ว่ายา อยู่ที่ไหน คืออยู่รากหรือแก่น หรือเปลือก หรืออยู่ใบ ต้องให้รู้จงได้แล ฯ ถ้าวัน ๑ 0 เมื่อเช้าอยู่ต้น เมื่อสาย อยู่ใบ เมื่อเที่ยงอยู่ราก ครั้นค�่าหาไม่ได้ ไม่มียาแล ฯ วัน ๒ เมื่อเช้าอยู่ราก เมื่อสายอยู่แก่น เมื่อเที่ยงอยู่ใบ ครั้นค�่าอยู่เปลือกแล วัน ๓ วัน ๑ = วันอาทิตย์ วัน ๒ = วันจันทร์ วัน ๓ = วันอังคาร วัน ๔ = วันพุธ วัน ๕ = วันพฤหัสบดี วัน ๖ = วันศุกร์ และวัน ๗ = วันเสาร์ 136 81 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

เมื่อเช้าอยู่ใบ สายอยู่เปลือก เที่ยงอยู่ต้น ค�่าอยู่รากแล ฯ วัน ๔ เมื่อเช้าอยู่ต้น สายอยู่ใบ เที่ยงอยู่ราก ค�่าอยู่เปลือกแล ฯ วัน ๕ เมื่อเช้าอยู่แก่น สายอยู่เปลือก เที่ยงอยู่ราก ค�่าอยู่แก่นแล ฯ วัน ๖ เมื่อเช้าอยู่ใบ สายอยู่ราก เที่ยงอยู่เปลือก ค�่าอยู่แก่นแล ฯ วัน ๗ เมื่อเช้าอยู่ราก สายอยู่ต้น เที่ยงอยู่ใบ ค�่าอยู่แก่นแล ฯ สิทธิการิยะ ฯ จักกล่าวโทสันฑฆาต 0 และสัตรีสันฑฆาตและโลหิตสันฑฆาตเกิดแก่กระสัตรีภาพ 0 ต่าง ๆ นานา ก็ดี ท�ายานี้กินเถิด ท่านให้เอากระวาน ๑ กานพลู ๑ ขิงแห้ง ๑ ดีปลี ๑ เทียนขาว ๑ ลูกจันทน์ ๑ ดอกจันทน์ ๑ สมุลแว้ง ๑ ยาทั้งนี้เอาสิ่งละ ๑ บาท พริกไทย ๑ ต�าลึง ๑ บาท ต�าผงแล้วเอาสารส้ม ๔ ต�าลึง ๑ บาท ใส่กระทะเคี่ยวด้วยน�้าให้ละลายแล้วเอายาผงใส่ลงแล้วกวนให้แห้ง บดกับน�้าผึ้งรวงกินหนัก ๑ สลึง แก้โลหิต เพการ 0 ตกหมกในท้องในสันหลัง แค่ทวารหนักทวารเบาแลเลือดเป็นก้อน จุกอยู่ในรูองคชาติ แมลงช�ารวดก็ดี เป็นลมจุกเสียดก็ดี เป็นริดสีดวงงอกในทวารทั้ง ๙ ก็ดี กินหายแล ฯ ขนาน ๑ เล่าเอาสะค้าน ๑ พับแพ้วแดง ๑ ดองดึง ๑ ว่านน�้า ๑ ยาด�า ๑ โกฐสอ ๑ มหาหิงคุ์ ๑ โกศจุฬาล�าพา ๑ โกศพุงปลา ๑ หัวอุตพิด ๑ ชะเอมเทศ ๑ ดีปลี ๑ แก่นแสมทะเล ๑ ยาทั้งนี้เอาเสมอภาค พริกเท่ายาทั้งหลายต�าผงลายน�้าผึ้งรวงกินหนัก ๑ สลึง แล ฯ ท่านกล่าวไว้ในระบอบสตรีผู้หญิงทั้งหลายฟันชิดก็ดี โทสันฑฆาต = เกิดจากท้องผูกเป็นพรรดึก เกิดเป็นกองลมเข้าไปอยู่ในท้อง ท�ำให้เจ็บทั้งตัว มีอาการปวดเมื่อยบั้นเอว เวียนศีรษะ สะท้านร้อน สะท้านหนาว กระสัตรีภาพ = สตรีภาพ คือสุภาพสตรี เพการ = พิการ 137 138 139 ชมบา = ชบา กระสานยอดด�ำ น่าจะเป็นกระวาน เคย(ถิ่นใต้) = กะปิ 140 141 142 82 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ท่านให้เอาใบรามเต็มก�ามือ ต�าน�้ายันกินหายแล ฯ ขนาน ๑ เล่าท่านให้เอายอดย่านาง ๑ ยอดอินทนิล ๑ เอามาบดโปะกระหม่อม ทาตัวบ้าง หายแล ฯ ประการ ๑ เล่ามันให้ลงเลือดเอาใบชมบา 0 มาต้มเอาน�้าโลม หายแล ฯ ประการ ๑ เล่าถ้ามันเจ็บท้องน้อยลงเลือดยิ่งนัก มิได้ลูก ชื่อมะเรียนตัดตาน ให้เอายอดไข่เน่ากลั้นใจ หักเอาทั้งกิ่งมาต�าน�้ายั่นกิน ฯ ๗ วัน หาย ฯ ถ้าเจ็บหัวทุกวันชื่อมะเรียนดุเดียว ให้เอายอดจอก ๑ ไพล ๑ ขิง ๑ พริก ๑ บดขมิ้นขี้เขือโปะกระหม่อมหายแล ฯ ถ้ามิชอบด้วยร้อน ให้เอากระสานยอดด�า 0 มาบดทาหายแล ฯ ถ้ารกขาดมันให้สะอึกขึ้นมาให้เอาใบสะเดามาต�าน�้ายั่นกินหายแล ฯ ประการ ๑ เล่า มันตัวแข็งดังท่อนไม้ ชื่อมะเรียนพาดัดให้เอาผักเป็ดมาย�ายาใส่เคย 0 กินหายแล ฯ ประการ ๑ เล่ามันให้ร้อนกระหนกระหาย มันให้คลั่งดังจะบ้านั้น ว่ามะเรียนดุเดียว ให้เอาใบทองหลางผู้มาบดทา เอาเบี้ยมาต�าน�้ายั่น เอาพริก ชราด�าขาว บดใส่ลง เคี่ยวให้กิน เช้าค�่าหายแล ฯ ประการ ๑ เล่า มันให้ลงเลือด ๆ นั้นตายก็ดี เอาดินขี้เดือน ๑ ขมิ้น ๑ ยาทั้งนี้บดให้ละเอียดแล้วเอาใบหมากผู้มาต�าน�้ายั่นลายยาทั้งนี้ท�าเป็นกลอน กินตามก�าลังคน ครั้นงดแล้ว ให้เอายาแก้เล่า ให้เอาคล้า ๑ เจตมูลเพลิง ๑ เจตมูลย่าน ยาทั้งนี้ต้มด้วยเหล้าอย่าให้ โคกกระสุน ที่มา : https://medthai.com เสนียด ที่มา : https://medthai.com 83 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

อายออก เมื่อจะกินให้เอาพริกใส่ลง ๗ วันกินหายแล ฯ ถ้าคลอดลูกมิออกให้เอาผักเป็ดทั้งต้น ทั้งราก มาต�าน�้าจอก ๑ พริก ๗ กระเทียม ๗ เกลือ ๗ ใส่ลงกินออกแล ฯ ยารุเลือด ให้เอารากเจตมูลเพ็ด ๑ 0 ลูกใน ดีปลี ๑ รากไม้เท้ายายหม่อม ๑ ต้มกินลงแล ฯ หญิงใดเป็นมะเรียนขี้ ให้เอาปลาดุก ๓ ตัว พริก กระเทียม ขิง ข่า เปลือกไข่เน่า ต�าปั้นเอาน�้าถ้วย ๑ เป็นน�้าแกงปลาดุก เคย เกลือพร้อม กินหายแล ฯ ตับค่าง ๑ ปลิงทะเล ๑ ฝนด้วยน�้าปูนกินหายแล ฯ ยาแก้เลือดลงสลบไปงายหนึ่ง วันหนึ่ง เอายานี้แก้ ดีวัวนิล ๑ ดีควายขาว ๑ ดีตะพาบน�้า ๑ ตับค่าง ๑ ประสมเข้ากัน เอาน�้ามะนาวเป็นกระสาย บดท�าแท่นไว้ลายเหล้าคัดฟัน ตรอก ฟื้นแล ฯ ยารุเลือด เอรากพาดไฉน ๑ ยาด�า ๑ ฝนด้วยน�้าจอกหนึ่งกินลงแล ฯ ถ้าลงหนักให้อาบน�้า ถ้ามิฟัง กินน�้ามะพร้าว งดแล ฯ หญิงใดคลอดลูกสลบไป วันหนึ่ง งายหนึ่ง ถ้าคางแข็ง อ่อนแก้มิได้ ถ้าคางแข็งแก่ได้ ให้เอายานี้แก้ เอาน�้าเปลือกสะเดาจอก ๑ น�้าหัวไพลจอก ๑ รังมดแดงเอาทั้งรัง เอาน�้าจอก ๑ ตับค่างครึ่งตับ ปลิงขบควายขาว ผูกหัวผูกท้ายปิ้งให้แห้ง ๒ สิ่งนี้ฝนใส่ในยาเคี่ยวให้แห้ง เทียนปักปากทะ 0 สามเล่ม หมากสามค�า ใส่ในเพดานเคี่ยวแห้งแล้วลงรักติดทองเสกด้วยตัดผนวช ถ้าหญิงใดเป็นดังกล่าวมานี้ ให้คัดฟัน ตรอกหยุด ฟื้นแล ฯ อุ่นเหล้า เจตมูลเพ็ด = เจตมูนย่าน หรือบอระเพ็ด ทะ (ถิ่นใต้) = กระทะ 143 144 84 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ให้ร้อน ลายยาคัดฟัน ตรอกแล ฯ ถ้าเลือดเน่ามิตก ให้เอาเปลือกท้อนต้ม ๓ เอา ๑ เอายาปรุง พริก ๑ ขิง ๑ กระเทียม ๑ เกลือ ๑ บดปรุงลงกินหายแล ฯ ถ้าคลอดลูกแล้วเลือดตกหนัก เอาขมิ้นอ้อย ๑ ว่านน�้า ๑ พริก ๑ ฝักส้มป่อย ๑ เอาเท่ากันบดลายน�้ามะนาว กินเลือดตกหยุดแล ฯ ถ้าคลอดลูกขวางอยู่ชื่อว่า ครรภ์ทรมุต ให้เอากรุงเขม่า ๑ ผักเสี้ยนผี ๑ รากเสนียด ๑ รากพานงูแดง ๑ เอาสิ่งละ ๒ สลึง บดทาท้องน้อยแลหัวหน่าว ลูกนั้นก็ตกง่ายแล ฯ ขนาน ๑ เอาหญ้าเกล็ดหอย ๑ บดทาที่สะดือแลท้องน้อยอาจจะชักลูกออกง่ายแล ฯ คลอดลูกแล้วแลเลือดตกหนัก ให้เอารากโตนด ๑ รากกรนีกา ๑ 0 กินยานี้เลือดหยุดแล ฯ หญิงใดลงเลือดหนัก ให้เอาพริกไทย ๑ ข้าวสุกหน่อยหนึ่ง บดลายน�้าคร�่าปิดกระหม่อม ถ้าลง ถ้าขึ้น แกะเสียเอามาโปะที่แม่เท้า ถ้ากลับลงเล่าแกะเสียเถิด หายแล ฯ ถ้าประสูติแล้วมิตกเลือด ให้เอาใบเม้งซอ ๑ บาท ก้างปลาแดง ๑ ต้ม ๓ เอา ๑ กินเลือดตกแล ฯ ถ้าเลือดตกหนักจะให้หยุด เอาก้านบวมขม ๑ ต�าบิดเอาน�้ากิน หยุดแล ฯ ถ้ามิหยุด เอาถั่วแรดมาต�า เอาน�้ากิน หยุดแล ฯ ถ้าคลอดลูกเลือดตกมิหยุด เอาผักขวง ๑ ใบเสนียด ๑ ข้าวตอกตานยา ๑ เอาเท่ากันบดด้วยน�้าผึ้งรวงเป็นกระสายสมหม่อม ถ้าเลือดตีขึ้นไซร้ ให้ล้างเสียจงหมดแล ถ้าลงหนักเอาโปะเล่า หยุดแล ยานี้หาค่ามิได้เลย ฯ ยารุเลือดเอาใบไม้ รากก่ร่นีกา = รากกรรณิการ์ 145 85 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ไผ่ป่า ๑ เปลือกมะยมตัวผู้ ๑ รากขี้เหล็ก ๑ ต้ม ๓ เอา ๑ กินรุเลือดดีนักแล ฯ ขนานหนึ่ง เอาราก ทุงทึง ๑ ผักคราด ๑ รากชาพลู ๑ รากพานงูแดง ๑ ต�าให้แหลกบิดเอาน�้าถ้วย ๑ จึงเอาพริก ๑ ขิง ๑ กระเทียม ๑ เกลือ ๑ ต�าปรุงลงกินแก้เลือดมวนในท้องก็ดี ตกสิ้นแล ฯ ถ้าประสูติลูกให้ฟายเลือดเสีย ให้เอา เจตมูลเพลิง ๑ ขิง ๑ ดีปลี ๑ เอาพริกเท่ายาทั้งหลาย ต�าเป็นผงลายเหล้าก็ได้ น�้าร้อนก็ได้ กินหนัก ๑ บาท จึงห่มผ้าไว้ ไม่พักอยู่ไฟเหลย 0 แก้ช�้าเลือด หายแล ถ้ายังปวดท้องน้อยอยู่ ให้เอาเปลือกสะท้อน ๑ ต�าให้ แหลกปั้นเอาน�้า พริก ๑ ขิง ๑ กระเทียม ๑ เกลือ ๑ ต�าให้แหลกปรุงลงให้กินแก้เน่าเป็นก้อนอยู่ ตกดังใจแล ฯ ถ้ารกมิออก ให้เอาชาพลู ๑ คราบแมงมุม ๓ ตัว พริก ๑ สมอไทย ๑ สมอเทศ ๑ ข้าวตอกตานยา ๑ บดลาย น�้าผึ้งรวงกินรกตกแล ฯ ถ้าอยู่ไฟมิได้และเลือดตีขึ้น ให้เอามะขามเปียกถ้วย ๑ สารส้ม ๑ ต�าลึง ยาด�า ๑ เฟื้อง ต�าให้แหลกแล้วใส่ลงกิน หายแล ฯ ถ้าลูกตายในท้องเลือดเน่าอยู่ รกมิออก ให้เอาหอยสังข์ ๑ เบี้ยตัวผู้เผาไฟ ให้ไหม้ ๑ จึงเอาขิง ๑ ต�าลึง รากหงส์แดง ๑ บาท เกลือสินเธาว์ ๑ สลึง ขมิ้นอ้อย ๑ ต�าลึง หัวหอม ๑ ต�าลึง ๑ บาท ลูกจันทน์ ๑ บาท ดอกจันทน์ ๑ บาท กานพลู ๑ บาท แก้เลือดเน่าหนองในท้อง ต�าเป็นผงลายเหล้า ก็ได้ น�้าอ้อยแดงก็ได้แล ฯ ยาแก้คางแข็ง ให้ขบฟัน อ้าปากมิออก ยาทาคาง ให้คางอ่อน อ้าปากออก แก้สม ประดีขึ้นด้วย ไม่พักอยู่ไฟเหลย = ไม่ต้องอยู่ไฟเลย 146 86 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

แล ให้เอาล�าพัน ๑ พริกล่อน ๑ ขิง ๑ มหาหิงคุ์ ๑ พิมเสน ๑ ชะมด ๑ บดเป็นแท่นไว้ทาต้นคางทั้งสอง ข้างอ่อนแล ยานี้จะทาดี แต่แก้เลือดตีขึ้น แก้เลือดเน่า เลือดตกหาย ฯ ยาฟายเลือด เอาขี้กาแดง ๑ ขี้เหล็กทั้ง ๕ ๑ ใบมาดกา ๑ ใบมะขาม ๑ หญ้าไทร ๑ ลูกคัดเค้า ๑ ยาทั้งนี้ต้มให้งวดแล้ว กรองเอาน�้ายาเคี่ยวให้ข้นแล้ว จึงปรุงยาด�า ๑ เฟื้อง เกลือร�าหัดลงกินประจุเลือดร้ายทั้งปวง ประจุสาริบาตรก็ดี ประจุดีฝีดาษเป็นเมล็ดสาคู ออก มิเป็นได้แล ฯ ยาฟายเลือดเน่าทั้งปวงให้เอาใบมะขาม ๑ ใบส้มป่อย ๑ ต�าเอาน�้าสิ่งทะนานเกลือ ๓ บาท เคี่ยวให้ข้นแล้วเมื่อจะกินเอามะขามเปียกลายลง จึงปรุงยาด�า ๑ ต�าลึง ต�าให้กินเป็นยาประจุเลือดร้ายทั้งปวง จงสิ้นแล ฯ ยาส�าหรับอยู่ไฟไม่ได้ ให้เอาสารส้ม ๑ บาท พริก ๓ บาท ต�าเป็นผงลายน�้าผึ้งรวงกินดีนัก ฯ ยาขับ เลือด ให้เอายางแสมทะเล ๑ หญ้าวังไฟ ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ ลายเหล้ากินขับเลือดดีนักได้ท�าแล้ว ฯ ยามะเรียน ผอมแห้ง ให้บวมพองตัวเหลือง ให้เอาพริกจอก ๑ เกลือจอก ๑ เทียมจอก ๑ น�้ามะนาวจอก ๑ น�้าผึ้งรวงจอก ๑ สารส้มจอก ๑ ดินสิวจอก ๑ ยาทั้งนี้คุลีการเคี่ยวกลอนกินแก้มะเรียนผอมแห้งหายแล ฯ ยาสุ่มหม่อมแก้ลม เอารากเจตมูลเพลิง ๑ เปลือกกุมน�้า ๑ เปลือกกุมบก ๑ เปลือกมะรุม ๑ พริก ๑ ขิง ๑ เทียม ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ เปลือกทองหลางใบมน ๑ เมล็ดในมะนาว ๑ เจตมูลย่าน ๑ ไพล ๑ หญ้าหนูน้อย ๑ เอาเท่ากันบดลาย 87 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

น�้ามะนาวโปะหม่อมแก้ลมให้มุงมิง เวียนศีรษะ แก้ปวดศีรษะ หายแล ฯ แก้เลือดหวนสลบไป เอาราก น�้าข้าว ๑ รากผักเสี้ยนผี ๑ ผักเสี้ยนดี ๑ หัวตะไคร้ ๑ หัวชะงอ ๑ รากมะรุม ๑ ขิง ๑ ข่าใหญ่ ๑ พริกไทย ๑ มหาหิงคุ์ ๑ หัวไพล ๑ ต�าผงลายน�้ามะนาวก็ได้ เหล้าก็ได้ คัดฟันตรอกให้กิน หายแล ฯ ถ้าคลอดลูกขวางอยู่ เอากรุงเขม่า ๑ สลึง ผักเสี้ยนผี ๒ สลึง รากเสนียด ๒ สลึง รากพานงูแดง ๒ สลึง บดทากระหม่อมคลอดง่าย แล ฯ ยาเลือดร้ายระดูมิถึงให้ปวดท้องเจ็บหัวหน่าว แลเป็นมานเลือดให้เอา ใบคนทีสอ ๑ ไพล ๑ ผิวมะกรูด ๑ ลูกในส้มป่อย ๑ ว่านน�้า ๑ ขมิ้น ๑ ๖ สิ่งนี้เอาสิ่ง(ละ) ๑ บาท ดีปลี ๒ สลึง ขิง ๓ บาท การบูร ๓ บาท ก�ายาน ๓ บาท เจตมูลเพลิง ๒ บาท ต�าผงลายเหล้าก็ได้ น�้าส้มก็ได้กิน ๑ สลึง ถ้ามิลงกินทวีขึ้นไปตามธาตุหนักเบาแล ฯ ถ้าประสูติลูกแล้วเลือดตกหมกอยู่ เอาสารส้ม ๑ เกลือ ๑ ส้มขามเปียก ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ ต�าผงลายเหล้ากิน ลงสิ้นเชิงแล ฯ ถ้าประสูติลูกครรภ์อยู่เป็นมานเลือดฟกช�้าก็ดี เป็นประการใด ๆ ก็ดี เอาสารส้ม ๑ เกลือ ๑ ส้มขามเปียก ๑ พริก ๑ ขิง ๑ บดลายเหล้ากินขับเลือดแล ฯ ถ้าคลอดลูกเลือดตกหนัก เอารากโหนด ๑ รากกรรณิการ์ ๑ ต้มกินหยุดแล ฯ ขนาน ๑ เอาผักขวง ๑ ใบเสนียด ๑ ข้าวตอก ๑ คุลีการลายน�้าผึ้งรวงโปะ หม่อม ถ้าเลือดขึ้นให้ล้างเสีย กลับลงแล ฯ ถ้าโปะเข้าเล่าหยุดแล ฯ ยาต้มชื่อบิญยขัน 0 เอาเปลือกท้อน ๑ เปลือกมะยมผู้ ๑ เปลือกไฟผู้ ๑ 0 ใบหมอทะเล ๑ รากตองแตก ๑ เอาเสมอภาคต้มสามเอา ๑ กินแล ฯ ยาแก้เลือดเน่าตกหมกใน เอาหัวหอม ๑ ขิง ๑ รากเจตมูลเพลิง ๑ หัวไพล บิญยะขัน = เบญจขันธ์ คือ ขันธ์ ๕ ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ เปลือกไฟผู้ = น่าจะเป็นเปลือกมะไฟผู้ 147 148 88 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

๑ ใบคนทีสอ ๑ เทียนด�า ๑ ต้มกินชื่อเบญจขันธ์คู่กันแล ฯ ยาแก้เลือดขึ้น เอาล�าพัน ๑ กระเทียม ๑ ตะไคร้หอม ๑ มหาหิงคุ์ ๑ ทั้งนี้เอาเท่ากันบดลายน�้ามะนาวกินแก้เลือดขึ้น ลิ้นกระด้างคางแข็งละลายเลือด ลงแล ฯ ยาเลือดเอาใบมะขาม ๑ ใบส้มป่อย ๑ ต�าเอาน�้าสิ่ง(ละ)ทะนาน เกลือ ๓ บาท ต้มเคี่ยวข้น เมื่อจะกิน เอามะขามเปียกปรุงยาด�า ๑ เฟื้อง กินแก้เลือดตกหมกลงสิ้นแล ฯ ยาแก้เลือดเน่าเอาผักเสี้ยนผีต�าปั้นเอา น�้าปรุงพริก ๑ กระเทียม ๑ ขิง ๑ ดีปลี ๑ กินโลหิตตกสิ้นแล ฯ ยาแก้เลือดมิตก รกมิตก เอาเขาควาย ๑ ใบจ�าปาทอง ๑ ใบคนทีสอ ๑ ใบถั่วแรด ๑ เอาสิ่ง(ละ)ก�ามือ เอาข้าวเย็น ๒ ต�าลึง ๒ บาทต้มด้วยเหล้ากิน เลือดตกแล ฯ ยาแก้เลือดสมุทรจร เอามหาหิงคุ์ ๑ ขิง ๑ เจตมูลเพลิง ๑ สะค้าน ๑ ชาพลู ๑ เอาเท่ากันต�าผง ลายน�้าผึ้งรวงกินแก้ลมในท้องทั้งปวงแล ฯ ถ้าลูกมิตก รกมิออก เอาแสมสาร ๓ ต�าลึง เอื้องเพชรม้า ๒ ต�าลึง ต้มเสกด้วยสัพพะสี ๗ คาบ กินตกสิ้นแล ฯ ยาชื่อสุราบุริด เอาน�้าประสานทอง ๑ เกลือสินเธาว์ ๑ ลูกชีล้อม ๑ ลูกจันทน์ ๑ ดอกจันทน์ ๑ลูกจิงจ้อใหญ่ ๑ โกฐสอ ๑ สมอเทศ ๑ ขิง ๑ ทั้งนี้เอาเท่ากันเอาสลอดประจุใน ลูกมะนาวเผาไฟชั่งเอา ๑ บาท ต�าผงใส่ที่ไว้กินหนัก ๑ เฟื้อง ถ้าธาตุหนักกินสลึงลงสิ้นเชิงแล ฯ ยาต้มจ�าเพาะ เลือดมิสะดวก เอาผักไห่ ๑ ผักข้าว ๑รากขี้กาแดง ๑ ขมิ้นอ้อย ๑ ลูกคัดเค้า ๑ เอาเท่ากันต้มสามเอาหนึ่ง กินฟายเลือดครอบฝีในท้องด้วยแล ฯ ยาชื่อมาศคุณแก้เลือดร้ายเดินไม่สะดวกให้เอาเปลือกกุมทั้ง ๒ เปลือกมะรุม ๑ เปลือกทองหลางใบม่น ๑ พริก ๑ ขิง ๑ ข่าใหญ่ ๑ กระชาย ๑ หัวกะทือ ๑ 89 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ไพล ๑ ดีปลี ๑ หัวหอม ๑ กระเทียม ๑ ยานี้บดลายเหล้ากินดีนักแล ฯ ภาคหนึ่งเอา การบูรยัดเข้าใน หัวขมิ้นอ้อยแล้วสุมไฟไว้ให้สุกแล้วฝานตากแดดแห้ง แล้วเอาแช่เหล้ากิน แก้เลือดดีนักแล ฯ หญิงระดูมิสะดวก เลือดเป็นก้อนในท้อง ขึ้นจุกอก ลงจุกทวารหนัก ให้ผูกพรรดึก เลือดเดินมิสะดวก จึงให้เป็นต่าง ๆ ถ้าจะแก้ ให้เอาใบส้มป่อย ๑ บาท ใบมะขามป้อม ๑ บาท ลูกคัดเค้า ๒ ชั่ง ลูกราชพฤกษ์ ๑ ต�าลึง ๑ บาท ลูกขี้กาแดง ๑ บาท ลูกขี้กาขาว ๑ บาท ใส่หม้อเคี่ยวให้พอดีแทรกส้มขามเปียกให้กินเป็นยาประจุเลือดเน่าร้ายตกหมกอยู่ ทลายสิ้นแล ฯ หญิงใดโลหิตมาเกินก�าหนดเอาพริก ๑ บาท หัวหอม ๑ บาท เทียนด�า ๑ บาท กระเทียม ๑ บาท เอาสิ่ง ๑ บาท บดลายน�้ามะนาวกินแก้เลือดเกินก�าหนดแล ฯ อนึ่งกระสัตรีเลือดร้ายราวี เปื่อยเน่า สารทาน 0 ร�าคาญหัวใจ ลางทีให้เป็นท�าเภทเหตุเห็น บ้างเป็นหอบไอ ลางทีให้เจ็บทั่วสรรพางค์ในตีนมือนั้นไซร้ เจ็บทั่ว สรรพางค์ให้เหน็ดให้เสียวคลั่งไคล้จริงเจียวเหมือนต้องผีสาง เจ็บหัวมัวตาความตายไม่วาง เพียงจะสิ้นชีวา ให้หายาแก้ขนานหนึ่งโดยตรา เลือดแรดเอามา ทั้งรากโดกไก่ ว่านน�้า ยาด�าท�าสองส่วนไว้ ขมิ้นอ้อยเล่าใส่ บอระเพ็ดเอามา ทั้งรากเงินกล�่าด�าขาวแดงใหม่ หว่า 0 หัวไพลนั้นหนา ใบสะเดาเอากัน ใบคนทีสอหามาให้พอ หัวขิงแดงนั้นอีก หัวปุดนา กระดูกหมาหมีกัน ๑๓ สิ่งนั้นเท่ากันแลหนา ต�าผงห่อผ้าสุราประมาณ แช่ไว้อย่านาน ฝังข้าวเปลือกดี สามวันเอามาเสกสรรวันชูลี พระสักกัตะวาแลท่านเอย ฯ แก้เจ็บในท้อง สารทาน = สาธารณ์ หว่า = กว่า 149 150 90 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

เพื่อเลือดให้พิกลต่าง ๆ หายแล ฯ ขนาน ๑ เอายอดไม้ไผ่คลานสามก�ามือ พริก ๗ กระเทียม ๗ เกลือ ๗ ต�าน�้ายั่นกินแก้โลหิตที่ให้เจ็บในท้องหายแล ฯ หนาน ๑ เอาผักเสี้ยนผีทั้ง ๕ พริก ๗ กระเทียม ๗ เกลือ ๗ ต�าน�้ายั่นกินแก้โลหิตให้จุกเสียดแก้ท้องขึ้นเพื่อโลหิตพิการต่าง ๆ หายแล ฯ ภาคหนึ่งโลหิตขัดอยู่ช้านานเป็น ก้อนอยู่ในท้อง ถ้าจะแก้เอาผักเสี้ยน ต�าเอาน�้าถ้วย ๑ ปรุงพริก ๑ กระเทียม ๑ ดีปลี ๑ ต�าผงใส่ลงกิน เลือดตกแล ฯ ภาคหนึ่งเอาเทียนทั้ง ๕ ลูกจันทน์ ๑ บาท ดอกจันทน์ ๑ บาท กานพลู ๑ บาท กระวาน ๑ บาท สารส้ม ๑ บาท สะตุเสียก่อน ต�าผงโรยลงใน ยากิน เลือดตกแล ฯ อนึ่งโรคโทสันฑฆาต ปัตฆาตกลอนแห่งบุรุษ และกระสัตรี ถ้าผู้ใดเป็นดังนี้แล้วให้จุกเสียดเป็นพรรดึก ให้บังเกิดเลือดแลลมเป็นก้อนอยู่ในท้อง ให้เจ็บทั่ว สรรพางค์กายก็ดีให้เจ็บเอว เชื่อมมืดตาให้เมื่อยทุกข้อให้เข็ดหัวเข่า ให้ปวดก่อน มันให้เหน็ดหน้าตะโพก ให้ท้องขึ้นแข็งลงไปสองราวไรและทวารหนัก ทวารเบา เป็นเลือดแสบร้อนในล�าลิงค์ให้เจ็บศีรษะให้เวียนหน้าตา ให้ปากเขียวแตกระแหง ให้หนักหน้า ตามืด เสียงแหบแห้งให้ขัดอก ท้องขึ้น พุงพอง โลหิตแห้งอยู่ในอก เมื่อเป็นให้มืดหน้าตา ให้ถอยอาหาร บัดร้อนหนาว มักอยากเปรี้ยวและหวาน โรคดังนี้บังเกิดเพราะเลือดแห้ง ติดกรับอยู่กับสันหลังบุรุษและกระสัตรีเหมือนกัน ท่านให้เอายานี้แก้ ส�าหรับโรคดังกล่าวมานี้ท่านให้เอา ลูกสะค้าน 91 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

๑ บาท พับแพ้วแดง ๒ บาท หัวดองดึง ๑ บาท ว่านน�้า ๑ บาท ชะเอมเทศ ๑ บาท ดีปลีเชือก ๑ บาท แก่นแสมทะเล ๑ บาท ขิง ๑ บาท ยาด�า ๑ บาท โกฐสอ ๑ บาท โกฐพุงปลา ๑ บาท โกฐจุฬาล�าพา ๑ บาท กัญชา ๑ บาท หัวอุตพิด ๑ บาท ยาทั้งนี้เอาเสมอภาค พริกไทยเท่ายาทั้งหลาย ต�าผงลายน�้าผึ้งรวง น�้าร้อน น�้าสุราก็ได้ กินบ�าบัดโรคดังกล่าวมาหายแล ฯ ขนานหนึ่งเล่า แก้โลหิตแห้งติดสันหลัง ให้เจ็บหัว เมื่อยหน้า ตะโพก เส้นเจ็บหัวใจก็ดี ย่อมให้บ้าคลั่งดุจผีเข้า ลางทีเป็นฝีหัวผง ให้จุกเสียด ลางทีเป็นเลือดมาน มักให้เป็น ต่าง ๆ ถ้าผู้ใดเป็นดังนั้นอยู่ในเงื้อมมือพญามัจจุราช ท่านประกอบยาแก้ไว้ตามบุญกรรมแล ท่านให้เอาน�้า หญ้าไทรทะนาน ๑ น�้าลูกบวบขมทะนาน ๑ ดังลูกโมรง ๒ สลึง ดังงวงตาลผู้ ๑ บาท ดังผักโหมหนาม ๑ สลึง เท่าเปลือกหอยสังข์ ๑ บาท หอยขม ๑ บาท หอยแครง ๑ บาท หอยจุบแจง ๑ บาท หอยทั้งนี้เผาเอาเท่า ลูกกล�่าขาว ๒ สลึง รากตองแตก ๒ สลึง หางไหลแดง ๒ สลึง ลูกจิงจ้อแดงน้อย ๒ สลึง แก่นแสมทะเล ๒ สลึง เปล้าน้อย ๒ สลึง ดินประสิว ๒ สลึง รากไคร้เครือ ๒ สลึง ยาด�า ๑ บาท ๒ สลึง ยางสลัดไดแห้ง ๑ บาท ยางตูม ๑ บาท ๒ สลึง ยา ๑๒ สิ่งนี้ต�าผงใส่ลงในน�้าหญ้าไทรแล้วเอาน�้าผึ้งรวงใส่ลงกวนให้พอปั้นกลอนได้ ผู้หญิงกินหนัก ๑ สลึง ผู้ชายกินหนัก ๒ สลึง ลงสิ้นเชิงแลโรคอันกล่าวมาหาย แก้มุตกิดสัณฑคาตทั้ง ๑๒ จ�าพวกหายสิ้นแล ฯ สิทธิการิยะ ฯ ถ้ามะเรียนกลัวไฟ ท่านให้เอารากหวายลิง ๑ กาฝาก ๑ ข่าลิง ๑ เอามาพ่น 92 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

คนทีสอ ที่มา : https://www.samunpri.com หมากหมก ที่มา : http://www.bansuanporpeang.com 93 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

๓ วันหายแล ฯ ถ้ามะเรียนขี้ ให้เอาใบแว้ง ๑ พริกนก ๑ กระเทียม ๑ ขิง ๑ เกลือ ๗ ต�าเอาน�้ายั่นกิน หายแล ฯ ถ้าไม่หายเอาใบสะไอ ๑ ใบขี้กาดิน ๑ ใบเจตมูลเพลิง ๑ พริก ๑ ข้าวตาน ๑ 0 คั่วให้เกรียมบด ละเอียดลายน�้าร้อนกินหายแล ฯ ถ้าสกุลหนักชื่อมะเรียนหัวตก ท่านให้เอาหัวคล้า ๑ หัวบุก ๑ หัวเอื้อง ๑ หัวหวายเหลือง ๑ เจตมูลทั้ง ๒ หัวหญ้าครุน ๑ เอาเท่ากันต�าด้วยเหล้า เอาพริก ขิง เกลือ ใส่ลงกินหายแล ฯ รากปดทั้ง ๒ รากมะรุม ๑ เอาเท่ากันต้ม ๓ เอา ๑ แล้วเอาพริกเกลือปรุงลงกินหายแล ฯ ถ้าเจ็บท้องน้อยหนัก หญิงนั้นมิได้ลูก ชื่อมะเรียนมรกต ท่านให้เอายอดไข่เน่าก�ามือ ๑ ต�าเอาน�้ายั่น เอาพริก กระเทียม ปรุงลงกิน ๗ วันหายแล ฯ ถ้ามิหายเอาใบนั้นต�าเอาน�้ายั่นกินหายแล ฯ ถ้ามะเรียนหัว ชื่อมะเรียนกินตัว ท่านให้เอา ทองหลางทั้ง ๒ เอาทั้งเปลือกทั้งใบ เอาใบกะเหมก ๑ เอาเท่ากันต�าเอาน�้ายั่น เอาน�้ามันงาด้วยกันเคี่ยวให้คง แต่น�้ามันงา เอาเครื่องเทศไทยใส่ลงตามได้ ขี้กินน�้ามันทาแล ฯ ถ้าตายในท้องชื่อมะเรียนกินลูก ท่านให้เอา ย่านาง ๑ รากกรุงเขม่า ๑ รากหมากผู้ ๑ ผักหวาน ๑ รากถั่วพู เอาเท่ากันบดละเอียดลายน�้าผึ้งรวงกินหายแล ฯ ถ้ามะเรียนให้เจ็บหัวเจ็บตา เจ็บท้อง ให้เอาตะไคร้ ๑ รากเจตมูลเพลิง ๑ เผาไฟให้ไหม้บดลายน�้าร้อนเอา เครื่อง เทศเครื่องไทยใส่ลงตามแต่จะได้กินหายแล ฯ ถ้ามันให้ตัวสั่นชื่อมะเรียนปลาไหลให้เอารากมะรุม ๑ นิลพูสี ๑ เปล้าน้อย ๑ สารส้ม ข้าวตาน = น่าจะเป็นข้าวตาก 151 94 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

๑ สุพัน ๑ เอาเท่ากันต้ม ๓ เอา ๑ ปรุงเครื่องเทศเครื่องไทยกินหายแล ฯ ถ้ามะเรียนบวมพองทั้งตัว ให้เอารากเม็งซอ กาหลาต้น ๑ ราชพฤกษ์ ๑ รากเพดาด ๑ ต�าผงลายเหล้ากินหายแล ฯ ถ้ามะเรียนจุกนมท่าน ให้เอามหาหิงคุ์ ๑ บัวบก ๑ บัวหลวง ๑ ต้มแช่น�้านวดนมหายแล ฯ ถ้ามะเรียนไม่รู้สึกตัว เอาพันกระดูกต้มร่ม หายแล ฯ ถ้าไม่หายเอาเปลือกหอยเผาไฟลายน�้ามันการบูรปรุงเครื่องเมาลงนวดหายแล ฯ ถ้ามะเรียนให้ จุกเสียด เอาจันทน์หอม ๑ ใบต�าเสา ๑ ต�าเอาน�้ายั่นลายน�้าผึงรวงกินหายแล ฯมะเรียนจบเท่านี้ ฯ สิบนิ้วประนม เหนือเกล้าเกศี วันทน์ชุลีสโมสร ชลนีพระปิตุมารดร อันเป็นมนุษย์แลเทวดา แต่งอายุไว้ให้เป็นทาน ในศาสนา พระจอมโมลีโลก ได้ดับโศกเป็นสุขเกษมศานต์ ชื่อเภทาวันพิสดาร สังหารโรคม้วยด้วยฤทธิ์ ให้เอาบอระเพ็ด คุนทีสอ สะเดา มะกุมนั้นด้วยดี ขมิ้นอ้อยเข้ากันทั้งห้านี้ เสมอภาคตากแห้งไว้อย่าช้า ต�าผงจงตรองเสร็จเถิดเจ้า พริกไทยเอาเท่าหกสิ่งยา คุลีการเข้ากันให้สิ้นเสร็จ ครบทั้งเจ็ดเอาน�้าอ้อยแดงมาบดเป็นกระสายลายยาอันมี ฤทธิ์ บันจงจิตคิดถึงคุณแล้วโดยจง เอาสักกัตตะวาอันมีฤทธิ์ บันจงจิตคิดถึงคุณเสกตามก�าลังวันเทพดา แล้ว บวชไว้ให้ถ้วนเจ็ดวันวาน ตั้งบน เพลิงการ 0 ไว้อย่าช้า สมาทานจึงรักษาศีลา ให้ได้อันมีชัยในกาล ยารักษาโรค ม้วยไปด้วยฤทธิ์ โรคคลายหายสิ้นมีก�าลัง อันชีวันวอดวายอย่าได้คิด ถ้าจะกินให้กล้าแข็ง ฤทธีแรงมิ เพลิงการ = เชิงกราน 152 95 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

กลัวแต่สักนิด โรคาสิ่งใดไม่ตามติด เอานมโคนิลมาเป็นกระสายลายโอสถอันศักดาภักษาฤทธิ์แรงคือ ช้างสาร โรคร้ายกุฏฐังทั้งคุดทะราดมิอาจมอดม้วยไม่ทนทาน ถ้าจะให้ร้อนเริงดังเพลิงการ ลายด้วยสุราบาน มีฤทธา กระสัตรีที่คลอดลูกออกใหม่ กินยานี้ไซร้อย่าได้ว่า ไม่พักอยู่ไฟไปเลยหนา โรคามอดม้วยไปด้วยฤทธิ์ ถ้าเป็นมะเรียนผอมแห้งให้แต่งยา โอสถเสร็จผงบันจงจิต น�้าผึ้งรวงลายให้ประสิทธิ์ บันจงจิตเสร็จแล้วให้ภักษา จะพ่วงพีสีสันสุวรรณมาศ มิได้คลาดคู่เคล้าด้วยคุณยา อันปรานีมิอาจจะพรรณนา จะบอกไปข้างหน้าจะช้าที หนึ่งเล่าบวมพองให้ผอมเหลือง อย่าขุ่นเคืองเลยเจ้าสุดใจพี่ มันงาลายยาอนันต์ที่ กินหายสบายแล้วเห็นคุณยา อดทนฝนสักสิบห่าก็ไม่เย็น จะแช่น�้ายังค�่า อย่าล�าเค็ญ ที่จะเย็นอย่านึกไปเลยหนา ยานี้ชื่อนารายณ์วันเรืองฤทธิ์ อันประสิทธิ์พ้นภัยในโลกา โรคจับลมมนุษย์ในใต้หล้า สิบหกประการเกิดมาแก่หญิงชาย ลางบางแดกอกให้ ชะเอย ปวดเสียดเวียนหัวเฟืองตัวตาย ลางบางเหน็ดเสียวให้เมื่อยกาย อาจารย์วิเศษจึงบอกยา เจตมูลแดง เอามาโดยดังหมาย โกศเขม่า มะตูม เอามาให้จงได้ แห้วหมูใบสลอด แลชรา พริก ขิง กระเทียม เอาเสมอภาค หัวหอม เอามากสองเท่ายา ต�าผงจงตรองเสียเถิดหนา คุลีการเสียตาให้เสร็จไว น�้าผึ้งรวงเป็นกระสายลายโอสถ มล้างพยศลมที่ชั่วเสียให้ได้ เสกด้วยสักกัตตะวาที่ว่าไว้ บวชเสียก่อน 96 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

ให้ถึงเจ็ดวัน แล้วเอายามาตั้งคิดถึงคุณ แล้วปองปุนก็รักษาเสียด้วยกัน กินหายลมที่แดกในอกนั้น ที่ชะเอยผันคลายเสียดี โรคที่ร้ายที่ชั่วไม่ทานทน คือนารายณ์ประจญผลาญเสียดี อนึ่งเล่าให้เวียนเกศี ปวดเศียร สองดังกล่าวมา น�้ามันงาเป็นกระสายลายโอสถ ก�าหนดเล่าขี้กินน�้ามันทา ชุบส�าลีโปะไว้ในเกศา โรคารันทด ไม่ทานทน อนึ่งเล่าเหน็ดเสียวทั้งเมื่อยล้า เอาสุรามาไว้อย่าให้จน เป็นกระสายลายยาอันฤทธิ์รณ รินประจญ ให้ม้วยมุด ที่ระทวยระทดทั่วกายา น�้าตาลทรายเอามานี้ดีสุด ที่มล้างลมร้ายให้ม้วยมุด ตรีนารายณ์ประยุทธ์ เอาด้วยฤทธิ์ ที่ระทวยห้วยระทดหฤทัยไหว สบายใจดังท่าน�้าสัมฤทธิ์ โรคคลายสบายรวยไปด้วยฤทธิ์คือ นารายณ์ประสิทธิ์มีศักดา ฯ ยาลมที่ชื่อพระขรรค์เพชรปราบเล็ดลมชั่วของชะนาฯ อาจารย์ท่านผู้วิเศษจึง บอกยา เจตมูลเพลิงเอามาโดยจ�านง พริก ขิง กระเทียม ขิงแห้ง แสวงหา แห้วหมูเอามาโดยใจจง มูกมันใบ ตลอดอันฤทธิ์รง ดีปลีเชือกประสงค์แปดสิ่งมา เสมอภาคตากแห้งแล้วต�าผง คุลีการมั่นคงตามที่ว่า บดให้ ละเอียดคือแป้งทา เอาน�้าผึ้งรวงมาให้ครบไว เป็นกระสายลายโอสถ พระขรรค์เพชรเสร็จแล้วคิดถึงคุณดังใจ หมาย จึงเอาสักกัตตะวาที่ว่าไว้ เสกให้ได้ตามก�าลังเทพดา บวชไว้เจ็ดวันบนเพลิงการ สมาทานรับเอาศีลมา รักษา ภุมโม 0 เป็นวันมีศักดาอาราธนาให้กินมีเดโช พระขรรค์เพชรจะล้างให้ม้วยมุด โรคร้ายให้รันทดมิสู้อยู่ โรคร้ายหมดเป็นพลับพลู เราจะอยู่เป็นสุขทุกเวลา ฯ 97 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

บรรณานุกรม โกศล กาญนภิรมย์. เวชศาสตร์ไทย. กรุงเทพฯ : เขษมบรรณกิจ, มปป. วุฒิ วุฒิธรรมเวช. คัมภีร์เภสัชรัตนโกสินทร์. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพฯ : ศิลป์สยามบรรจุภัณฑ์และการพิมพ์, ๒๕๔๗. หอสมุดแห่งชาติกาญจนาภิเษก สงขลา. องค์ความรู้และภูมิปัญญาจากวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้. สงขลา : หอสมุดแห่งชาติกาญจนาภิเษก สงขลา, ๒๕๕๗. หอสมุดแห่งชาตินครศรีธรรมราช. การปริวรรตและศึกษาวิเคราะห์เอกสารโบราณภาคใต้ ประเภทหนังสือ บุดด�า. นครศรีธรรมราช : หอสมุดแห่งชาตินครศรีธรรมราช, ๒๕๕๘. 98 การศึกษาต�ารายาสมุนไพรแผนโบราณ ฉบับวัดบ้านลุ่ม อ�าเภอนาทวี จังหวัดสงขลา