การพัฒนาทักษะอาชีพใหม่ จากความหลากหลายทางชีวภาพ และความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชุมชน

การพฒั นาทักษะอาชีพใหม่
จากความหลากหลายทางชีวภาพ
และความหลากหลายทางวฒั นธรรมของชมุ ชน

จดั ทาโดย บรรณาธกิ าร
นายสกุลทอง สอนทอง ผศ.ดร.ศริ ิพร พันธลุ ี
นายสหสั นัยน์ ตรอี ินทร์ ผศ.ดร.วฒั นา วณิชชานนท์
น.ส.ยวุ รี พรมน้อย อาจารยว์ รวุฒิ งามพบิ ูลเวท

โครงการยกระดบั วสิ าหกจิ ท่องเทย่ี วโดยชุมชนบนฐานอัตลักษณ์ชาตพิ นั ธุ์ไท-ยวน

ภายใต้โครงการโครงการยกระดับเศรษฐกจิ และสงั คมรายตาบลแบบบูรณาการ

(๑ ตาบล ๑ มหาวทิ ยาลยั ) มหาวิทยาลัยส่ตู าบล สรา้ งรากแกว้ ใหป้ ระเทศ
ประจาปี พ.ศ.2564

ก

คานา

คมู่ ือฉบบั นี้ เปน็ โครงการยกระดบั เศรษฐกิจและสังคมรายตาบลแบบบูรณาการ (มหาวิทยาลัยสู่ตาบล
สร้างรากแก้วให้ประเทศ)ให้แก่ชาวบ้านในชุมชน ตาบลสมอแข อาเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก ท่ีส่งเสริมให้
ชาวบ้านในชุมชนแต่ละหมู่ มีแนวคิดเพ่ิม เพ่ือนาไปใช้ในทางการเกษตร และการพัฒนาอาชีพ โดยใช้
ส่ิงแวดล้อมที่มีในชุมชนนามาประยุกต์ใช้ ด้านการศึกษาทดสอบประยุกต์พัฒนา ทักษะอาชีพและองค์ความรู้
ภูมิปัญญาท้องถ่ินให้เหมาะสมกับศักยภาพของพ้ืนท่ี ด้านการส่งเสริมและ ถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการผลิต
และการจัดการผลผลิตท่ีเหมาะสมกับศักยภาพของพ้ืนที่ อาชีพการเกษตรแก่ เกษตรกรและประชาชนท่ัวไป

การดาเนินโครงการดังกล่าว สามารถดาเนินการได้ตามเป้าหมาย โครงการยกระดับเศรษฐกิจ และ
สังคมรายตาบลแบบบูรณาการ (มหาวิทยาลัยสู่ตาบล สร้างรากแก้วให้ประเทศ) ตาบลสมอแข อาเภอเมือง
จงั หวดั พษิ ณโุ ลก จงึ ได้จัดทาสรุปรายงาน เพ่อื สรุปผลการดาเนนิ งาน ปัญหาอุปสรรค และขอ้ เสนอแนะ

ข หนา้
ก
สารบัญ ข
ค
คานา 1
สารบญั 5
สารบัญรูปภาพ 7
ขอ้ มลู พ้นื ฐานของชมุ ชนตาบลสมอแข 9
11
หมู่ท่ี 1 บา้ นหนองตอ 13
หมูที่ 2 บ้านลาดบัวขาว 15
หมูท่ 3่ี บา้ นดงประโดก 17
หมูท่ี4 บา้ นสมอแข 19
หมู่ที่5 บ้านกอ่ 21
หมทู่ ่ี6 บ้านเนนิ มะคึก 26
หมทู่ 7่ี บา้ นพงศธร-ชินลาภ 33
หมู่ที่8 บา้ นกรมธรรม-ฉตั รแก้ว
โครงการแปลงสันต์ปันสขุ สูช่ ุมชน
ปฏทิ นิ การปลูกพชื ในตาบลสมอแข
ปฏิทินการเลยี้ งสตั ว์ในตาบลสมอแข

ค หนา้
ฉ
สารบัญรปู ภาพ 3
3
ภาพ
ภาพที1่ การแบ่งใช้ทด่ี นิ ของตาบลสมอแขตาบลสมอแข 4
ภาพท2่ี จานวนเกษตรกร 5
ภาพท3ี่ แหล่งนา้ ของตาบลสมอแข 6
7
ภาพท4่ี แผนท่ีโครงการของแตล่ ะหมู่ในตาบลสมอแข 8
ภาพที่5 เป็นผลติ ภณั ฑ์ปลาหมอชมุ พรของหมูท่ี1บ้านหนองตอ 9
ภาพท6่ี หมทู 1่ี บ้านหนองตอ 10
ภาพที่7 โครงการตน้ แบบการทาการเกษตรผสมผสาน “เกษตรเขาฟา้ ” 11
ภาพท8่ี บ้านลาดบัวขาว 12
ภาพที่9 โครงการธนาคารนา้ ใตด้ ินหมู่ 3 13
ภาพที่10 บ้านดงประโดก 14
ภาพท1่ี 1 โครงการธนาคารน้าใต้ดินหมู่ 4 15
ภาพที่12 บ้านสมอแข 16
ภาพที่13 โครงการเล้ยี งปใู นวงบ่อซีเมนต์ 17
ภาพท1ี่ 4 บา้ นกอ่ 18
ภาพท1ี่ 5 โครงการผกั จิว๋ แต่แจ๋ว หมทู่ ี่ 6 19
ภาพท1่ี 6 เนินมะคึก 20
ภาพที1่ 7 โครงการผกั จิ๋วแตแ่ จว๋ หมู่ที่ 7 21
ภาพท1่ี 8 บา้ นพงศธร-ชนิ ลาภ 22
ภาพที่19 โครงการปลูกขา้ วปลอดภัยไรส้ ารเคมี 23
ภาพที่20 บ้านกรมธรรม์-ฉัตรแก้ว 25
ภาพท่ี21 แปลนสาธิตโครงการแปลงสนั ต์ปันสขุ สชู่ มุ ชน 26
ภาพท่ี22 โครงการแปลงสนั ต์ปันสขุ สชู่ ุมชน 27
ภาพท่ี23 โครงการแปลงสันต์ปนั สขุ สูช่ มุ ชน 28
ภาพท่ี24 แปลนขยายแปลงสันปนั สขุ 29
ภาพที่25 การทานาปี-นาปรงั 30
ภาพที่26 พชื ผกั สวนครัวท่ปี ลกู ตามครัวเรือน 31
ภาพท่ี27-28 ปฏิทินปลกู พชื หมู่1,2
ภาพท่ี29-30 ปฏิทินปลกู พชื หมู่3,4
ภาพท่ี31-32 ปฏทิ นิ ปลูกพืช หมู่5,6
ภาพที่33-34 ปฏิทนิ ปลกู พชื หมู่7,8

ง หนา้
32
สารบัญรูปภาพ 33
34
ภาพ
ภาพท่ี35 ปฏิทินปลูกพืชรวม 35
ภาพท่ี36 การเลี้ยงวัวและไก่ 36
ภาพท3่ี 7 การเลีย้ งเปด็ และแพะ 37
ภาพท่ี38-39 ปฏิทินการเล้ียงสตั ว์ หมู่1,2 38
ภาพที่40-41 ปฏิทนิ การเลย้ี งสัตว์ หมู่3,4 39
ภาพท่ี42-43 ปฏิทินการเลี้ยงสตั ว์ หมู่5,6
ภาพท่ี44-45 ปฏิทนิ การเลยี้ งสตั ว์ หมู่7,8
ภาพที่46 ปฏิทนิ การเลีย้ งสัตว์รวม

จ หนา้
2
สารบญั แผนภูมิ

แผนภมู ิท1ี่ ข้อมลู เกษตรกรตาบลสมอแข

ฉ

ภาพท่ี 1 การแบ่งใช้ทด่ี ินของตาบลสมอแขตาบลสมอแข

1

ตาบลสมอแข

ขอ้ มูลพ้นื ฐานของชุมชนตาบลสมอแข

ประวัติความเป็นมาของชมุ ชน

ตาบลสมอแขไดจ้ ดั ตั้งมานานแล้ว จึงไม่ปรากฏหลกั ฐานแน่ชดั โดยประชากรบางกลุ่มย้ายถ่นิ ฐานมา

จากจังหวัดราชบรุ ี ซึ่งมขี นบธรรมเนียมประเพณี คล้ายภาคเหนอื ซ่งึ มปี ระเพณีพ้ืนบา้ นของตาบลเดิมตาบลสมอ

แขแบ่งการปกครองออกเปน็ 5 หมูบ่ า้ นต่อมาในปี 2541 แยกหมบู่ ้านจากหมูท่ ี่ 2 ออกเปน็ 2 หมู่บา้ น คอื หมู่

ท่ี 2 เดิมเปน็ บา้ นลาดบวั ขาว และหมูท่ ี่ 6 บา้ นเนินมะคึก และในปี 2544 แยกหมู่บา้ นกรมธรรม์-ดงประโดก

หมทู่ ่ี 3 เป็น 3 หมู่บ้าน คอื หมทู่ ี่ 3 เดมิ บา้ นดงประโดกหมู่ที่ 7 บ้านพงศธร-ชินลาภ และหมทู่ ่ี 8 บา้ น

กรมธรรม์-ฉัตรแกว้ ปจั จุบันตาบลสมอแข จึงมี 8 หมบู่ ้าน องคก์ ารบริหารสว่ นตาบลสมอแข เดิมเปน็ สภาตาบล

สมอแข หลงั จากน้นั ไดร้ บั การยกฐานะเป็นองค์การบรหิ ารส่วนตาบลสมอแข ตามประกากระทรวงมหาดไทย

ลงวนั ท่ี 19 มกราคม 2539 และมผี ลใชเ้ มื่อวนั ท่ี 30 มีนาคม 2539 อยูใ่ นเขตอาเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัด

พิษณโุ ลก

ลักษณะภมู ิประเทศ

ตาบลสมอแข มพี นื้ ทต่ี ้ังอยู่บนฝง่ั ตะวนั ออกของแม่น้านา่ นห่างจากจังหวัดและอาเภอประมาณ ๖

กิโลเมตร มพี ้ืนที่การปกครอง ๔๐.๑๙ ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ ๒๕,๑๑๙ ไร่ ลักษณะภมู ปิ ระเทศ พน้ื ที่

สว่ นใหญ่ ในตาบลเป็นทร่ี าบลุ่มเหมาะสาหรบั ทาการเกษตร และเปน็ แหลง่ รบั นา้ จากเชงิ เขา ด้านทิศตะวนั ออก

จงึ มปี ญั หาน้าท่วมขงั ในฤดฝู นปจั จุบันมีการเปลีย่ นแปลงการใชป้ ระโยชน์พ้ืนท่ีเปน็ แหล่งทอี่ ยู่อาศัยลกั ษณะ

หมูบ่ ้านจัดสรรมากข้ึน จึงเปน็ ทาเลทสี่ าคัญสาหรบั ยุทธศาสตรก์ ารพัฒนาในภาพรวมของอาเภอและจังหวัด

พิษณุโลก เน่ืองจากเป็นทต่ี ัง้ ของสี่แยกอินโดจนี

ตาบลสมอแข มีองค์การสว่ นทอ้ งถิ่นทร่ี บั ผดิ ชอบคอื องค์การบรหิ ารสว่ นตาบลสมอแข อาเภอเมอื ง

จงั หวัดพษิ ณุโลก โดยแบง่ เขตการปกครองออกเป็น 8 หมบู่ ้าน ดงั ตอ่ ไปน้ี

หมู่ที่ ๑ บา้ นหนองตอ นายสมพงษ์ เรืองหนา่ ย ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ ๑

หมู่ที่ 2 บ้านลาดบวั ขาว นายเดน่ ทองเอิบ ผู้ใหญ่บา้ นหมู่ท่ี ๒

หมู่ท่ี 3 บา้ นดงประโดก นางผุสดี มรพงษ์ ผ้ใู หญ่บา้ นหมทู่ ่ี 3

หมู่ที่ 4 บา้ นสมอแข นายทองปาน ทองเมือง ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ ๔

(กานันตาบลสมอแข)

หมู่ท่ี ๕ บ้านก่อ นางนิตยา เม้ียนเอ่ยี ม ผู้ใหญบ่ ้านหมทู่ ี่ ๕

หม่ทู ่ี ๖ บ้านเนนิ มะคกึ นางชนาธปิ ชมบุญ ผูใ้ หญบ่ ้านหมทู่ ่ี ๖

หมู่ท่ี ๗ บ้านพงศธร-ชนิ ลาภ นางสาวอญั ชลี ปรีกมล ผู้ใหญบ่ ้านหมทู่ ่ี ๗

หมู่ที่ ๘ บา้ นกรมธรรม์-ฉัตรแก้ว นายจเร ดอนอยู่ไพร ผูใ้ หญบ่ า้ นหมูท่ ่ี ๘

2

แผนภูมทิ ่ี 1 ข้อมูลเกษตรกรตาบลสมอ
แข

ภาพที่ 2 จานวนเกษตรกร

3

ภาพที่ 3 แหล่งนา้ ของตาบลสมอแข

4

ภาพที่ 4 แผนที่โครงการของแตล่ ะหมู่ในตาบลสมอแข

5

หมทู่ ่ี 1 บ้านหนองตอ
ขอ้ มูลท่ัวไป

ชุมชนบ้านหนองตอ ตั้งอย่หู มู่ท่ี 1 ตาบลสมอแข อาเภอเมือง จังหวัดพษิ ณโุ ลก มีนายสมพงษ์ เรือง
หน่าย เปน็ ผใู้ หญ่บ้านของชุมชน บริบทชุมชนมเี ขตการตดิ ต่อระหวา่ งหมู่ท่ี 2 บ้านลาดบัวขาว และหมทู่ ่ี 6
บา้ นเนนิ มะคกึ พนื้ ที่ส่วนใหญ่เปน็ พืน้ ที่ราบลมุ่ เหมาะแกก่ ารเพาะปลูก การทาการเกษตร หมทู่ ี่ 1 มปี ระชากร
ท้ังหมด 1,129 คน 698 ครัวเรือน แบ่งเป็นชาย 562 คน และหญิง 567 คน
บริบท

บริบทของชมุ ชนบา้ นหนองตอ พ้ืนทีส่ ่วนใหญเ่ ป็นพ้นื ท่รี าบลุ่ม ประกอบด้วย หนอง คลอง บึง และ
คลองธรรมชาติ มีพน้ื ทที่ ากนิ เป็นของตนเอง มีอาชพี เกษตรกรอย่างการเพาะปลูก/การเกษตรเป็นอาชีพหลกั
ได้แก่ ทานา ทาสวน ปลูกผกั เลยี้ งปลาหมอชมุ พร และการเล้ียงกบ
ปญั หาชุมชนสูโ่ ครงการ

จากปจั จุบันปลาหมอชุมพรล้นตลาด เน่ืองจากพษิ COVID-19 ทาให้ไมม่ ีการขนสง่ สินค้าดงั นั้นจงึ นา
ปลาหมอมาแปรรปู ถนอมอาหารโดยการทาปลาหมอแดดเดยี ว เพอ่ื เพม่ิ มูลค่าสนิ ค้า ดงั น้ันจึงเกดิ โครงการ
ปลาหมอชุมพรแดดเดยี วอร่อยดี จากปจั จบุ นั มีผ้ปู ่วยเป็นโรคความดนั มากขึน้ ซง่ึ มีผลมาจากการบริโภคผักที่มี
สารเคมตี กคา้ งจากการใช้สารเคมี จงึ ทาให้ผบู้ ริโภคหันมาใส่ใจสุขภาพมากขึ้น พืชผกั ปลอดภัยในชุมชนจงึ เป็น
ทีน่ ิยมขึ้นทาให้มีการสนันสนนุ เกษตรกรในชุมชนปลกู พืชผัก โดยไม่ใช้สารเคมี ทั้งยงั ลดต้นทนุ การผลติ และได้
สขุ ภาพทดี่ ีแกผ่ ู้บรโิ ภค ดงั น้ันจึงเกดิ โครงการผักปลอดภยั ข้ึนมา

ภาพท่ี5 เปน็ ผลติ ภัณฑป์ ลาหมอชุมพรของหมูที่1บ้านหนองตอ

6

ภาพที่ 6 หมูท1ี่ บ้านหนองตอ
หมทู ่ี 2 บา้ นลาดบวั ขาว

7

ขอ้ มูลทั่วไป
ชมุ ชนบ้านลาดบัวขาว ตงั้ อยู่หมู่ท่ี 2 ตาบลสมอแข อาเภอเมอื ง จังหวัดพิษณโุ ลก มีนายเดน่ ทองเอบิ

เปน็ ผใู้ หญ่บ้านของชมุ ชน บริบทชมุ ชนมเี ขตการตดิ ต่อระหวา่ งหมทู่ ี่ 1บ้านหนองตอ และหมทู่ ี่6 บา้ นเนนิ มะคึก
พน้ื ทีห่ มู่ท่ี2 มีประชากรทั้งหมด2,683คน 1,124ครัวเรอื น แบ่งเปน็ ชาย 1,853คน หญิง830คน
บริบท

บริบทของชุมชนบ้านลาดบวั ขาว พ้ืนท่สี ว่ นใหญ่เปน็ ท่รี าบลุ่มน้าทว่ ม มหี นอง บึง หรือลุม่ นา้ ขัง
กระจายท่ัวไป ลกั ษณะดนิ เป็นดินรว่ นดนิ ร่วนปนทราย เปน็ พ้นื ท่ีเหมาะสาหรับทาการเกษตร มคี ลอง
ชลประทานไหลผา่ นหมู่บ้านและพื้นท่ีการเกษตรใช้นา้ จากชลประทานในการทาการเกษตรซงี่ หมู่บา้ นลาดบัว
ขาวน้ี มีแหลง่ ท่องเทีย่ วเชิงเกษตรคือเกษตรเขาฟ้า
ปัญหาชุมชนส่โู ครงการ

ชาวบา้ นขาดความรใู้ นการทาการเกษตรและการลงทุนในการทาการเกษตร ดงั นั้นจงึ เกิดโครงการ
ตน้ แบบการทาการเกษตรผสมผสาน “เกษตรเขาฟ้า” เพื่อเพิ่มความรใู้ นการทาการเกษตรและลดต้นทนุ ใน
การทาการเกษตรแก่ชาวบ้านลาดบัวขาว

ภาพที่7 โครงการต้นแบบการทาการเกษตรผสมผสาน “เกษตรเขาฟา้ ”

8

ภาพท่ี8 บา้ นลาดบัวขาว

9

หมทู ี่ 3บา้ นดงประโดก
ขอ้ มูลท่ัวไป

ชุมชนบ้านดงประโดก ตงั้ อยหู่ มู่ท่ี 3 ตาบลสมอแข อาเภอเมือง จงั หวัดพิษณโุ ลก มีนางผุสดี มรพงษ์
เปน็ ผู้ใหญ่บ้านของชมุ ชน พื้นที่สว่ นใหญ่ เป็นทร่ี าบลุ่ม เหมาะแก่การทาการเกษตร โดยเฉพาะการทานา หมู่ที่
3 ปจั จุบนั ยงั ทานาได้เพียง ปลี ะ 2 คร้งั หากทามากกวา่ น้ีกจ็ ะประสบกบั ปัญหาในเร่อื งของนา้ ไมเ่ พยี งพอการทา
การเกษตร หมู่ที่3มีประชากร ท้งั หมด 1,730คน 718ครัวเรอื น แบ่งเป็นชาย 818คน หญิง 912คน
บรบิ ท

พ้นื ท่ี ม.3 ประสบกับปัญหาในเรอ่ื งของน้าไม่เพยี งพอต่อการทาการเกษตร
ปญั หาชุมชนสโู่ ครงการ

เน่ืองจากพืน้ ที่ของหม่ทู ่ี3 มีการทานาซ่งึ เกิดปญั หาในเรื่องของน้าไมเ่ พยี งพอสาหรับการทาการเกษตร
ดงั นั้นจึงเกิดโครงการธนาคารนา้ ใต้ดิน

ภาพท่ี9 โครงการธนาคารน้าใต้ดนิ หมู่ 3

10

ภาพท1ี่ 0 บา้ นดงประโดก

11

หมูที่ 4 บา้ นสมอแข
ขอ้ มูลท่ัวไป

ชุมชนบา้ นสมอแข ตั้งอยู่หมู่ท่ี4 ตาบลสมอแข อาเภอเมือง จังหวดั พษิ ณุโลก มีนายทองปาน ทองเมือง
เปน็ ผู้ใหญ่บ้านของชุมชน บริบทชุมชนมีเขตการตดิ ต่อระหวา่ งหมู่ที่8 บ้านกรมธรรม์-ฉัตรแกว้ หมู่1บ้านหนอง
ตอ และหมู่ที่3 บา้ นดงประโดก หม่ทู ่ี4จะมปี ระชากรทัง้ หมด1,584คน 838ครัวเรอื น แบ่งเป็นชาย768คน
หญิง816คน
บรบิ ท

พื้นที่ส่วนใหญเ่ ปน็ พืน้ ที่ราบลุ่ม เหมาะสาหรบั ทาการเกษตร โดยประกอบอาชพี เกษตรกรและทานา
เป็นส่วนใหญ่
ปญั หาชุมชนสโู่ ครงการ

เนือ่ งจากพ้นื ที่ของหมู่ที่4 มีการทานาจานวนมากจงึ เกดิ ปัญหาในเร่อื งของน้าไมเ่ พียงพอการทา
การเกษตรดังน้ันจงึ เกดิ โครงการธนาคารน้าใต้ดิน

ภาพที1่ 1 โครงการธนาคารน้าใต้ดนิ หมู่ 4

12

ภาพท1่ี 2 บา้ นสมอแข

13

หม่ทู ี่5 บา้ นก่อ

ข้อมูลท่ัวไป
ชุมชนบ้านก่อตง้ั อย่หู มู่ที่5 ตาบลสมอแข อาเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก มนี างนิตยา เมย้ี นเอยี่ ม เปน็

ผู้ใหญ่บา้ นของชุมชน บรบิ ทชมุ ชนมีเขตการติดต่อหมทู่ ี่ 7บ้านพงศธร-ชินลาภ หมู่ท5ี่ มีประชากรทั้งหมด 430
คน 261ครัวเรือน แบ่งเปน็ ชาย203คน หญิง227คน
บรบิ ท

อาชีพหาปู-ปลา มักจะปลกู ไม้ไผไ่ ว้เปน็ เคร่ืองใชใ้ นการประกอบอาชีพ เม่ือเห็นว่าทรัพยากรมมี าก
อดุ มสมบรู ณ์ไปด้วยปู-ปลาและสัตว์นา้ ทว่ั ไป สภาพพ้นื ท่ีอยู่ในพ้ืนทรี่ าบลมุ่ น้าทว่ มไหลหลากเป็นประจาทกุ ปี
ในฤดนู า้ ป่าไหลหลากจากทิศเหนอื และทิศตะวนั ออก หมู่ 5 มีคลอง 4 สาย คือ คลองสมอแข คลองวงพาด
คลองยายอิ่ม คลองโคกชา้ ง เนอ่ื งจากมีคลองหลายสายทาให้พ้ืนท่ที าการเกษตรของราษฎรเกดิ ภยั น้าทว่ มเกือบ
ทุกปี

ปัญหาชุมชนสูโ่ ครงการ
ชว่ งหนา้ ฝนทาให้นา้ ทว่ มในชุมชนจงึ ไมส่ ามารถจบั สตั วน์ า้ เช่น ปู ปลาได้ ดังนนั้ จึงเกิดโครงการเลย้ี งปู

ในวงบอ่ ซเี มนต์

ภาพท1่ี 3 โครงการเล้ียงปใู นวงบ่อซีเมนต์

14

ภาพท่ี14 บา้ นกอ่

15

หมู่ท่ี6 บ้านเนินมะคกึ
ข้อมูลท่ัวไป

ชมุ ชนบา้ นเนินมะคึกตง้ั อยูห่ มู่ท่ี6 ตาบลสมอแข อาเภอเมือง จังหวดั พิษณโุ ลก โดยมีนางชนาธิป ชม
บุญ เป็นผใู้ หญ่บ้านของชมุ ชน บรบิ ทชมุ ชนมีเขตการติดตอ่ ระหว่างหมทู่ ่ี 1บ้านหนองตอ กับหมู่2บ้านบา้ นลาด
บวั ขาว พ้ืนที่ หมูท่ ่ี6 มปี ระชากรทงั้ หมด881คน 331ครัวเรือน แบ่งเปน็ ชาย425คนและหญิง456คน
บรบิ ท

หมทู่ ี่6 ส่วนใหญเ่ ป็นท่รี าบลุ่มปลกู ข้าวได้ตามฤดูกาล มีนา้ ท่วมบางพนื้ ท่ีในฤดูฝนปัญหาชุมชนสู่
โครงการ
ปญั หาชุมชนสู่โครงการ

มนี ้าทว่ มขัง ในบางพืน้ ที่ ทาให้ประชาชนไมส่ ามารถทานาได้ ทาใหต้ ้องทาการปลูกพชื ขนาดเล็กเชน่
ตน้ อ่อนทานตะวนั ผกั บงุ้ แก้วในโอ่ง จงึ ทาให้เกดิ โครงการผักจิ๋วแต่แจ๋ว

ภาพท่1ี 5 โครงการผกั จ๋ิวแตแ่ จว๋

16

ภาพที่16 เนนิ มะคกึ

17

หมทู่ ี่7 บา้ นพงศธร-ชินลาภ
ข้อมูลท่ัวไป

ชุมชนบา้ นพงศธร-ชนิ ลาภ ตงั้ อยหู่ มู่7 ตาบลสมอแข อาเภอเมือง จงั หวดั พิษณโุ ลก มนี างสาวอัญชลี
ปรกี มล เปน็ ผใู้ หญบ่ า้ นหมู่ที่7 มีประชากรท้งั หมด5,097คน แบ่งเปน็ ชาย2,328คน หญงิ 2,769คน จานวน
ครวั เรือนทั้งหมด3,268ครัวเรือน
บรบิ ท

หมู่7 เปน็ ทีร่ าบลุม่ เป็นพนื้ ทร่ี องรบั น้าจากเขาวงั ทอง ก่อนจะไหลลงคลองโคกชา้ งการปลูกสรา้ ง
บ้านเรือน จะต้องถมดนิ สูงจากเดมิ 1 เมตร โดยเฉลี่ยสว่ นใหญ่เปน็ บา้ นจัดสรร มถี นนสายพิษณุโลก – วงั ทอง
ผ่านหมูบ่ ้าน
ปัญหาชุมชนสู่โครงการ

เนอื่ งจากสภาพแวดลอ้ มของหมู่ที่7 ไมม่ พี ้นื ทพี่ อท่จี ะทาการเกษตรขนาดใหญ่ จึงทาให้เกิดโครงการผกั
จ๋ิวแตแ่ จว๋ ในการปลกู พชื ในภาชนะตา่ งๆ เพ่อื สรา้ งพ้นื ทส่ี เี ขียว และสรา้ งความม่ันคงทางอาหารในครัวเรือน
และชมุ ชน

ภาพท1ี่ 7 โครงการผกั จ๋ิวแตแ่ จ๋ว

18

ภาพท1ี่ 8 บ้านพงศธร-ชนิ ลาภ

19

หมู่ท่ี8 บา้ นกรมธรรม-ฉัตรแก้ว
ขอ้ มูลทั่วไป

ชมุ ชนบ้านกรมธรรม์-ฉตั รแกว้ ตาบลสมอแข อาเภอเมอื ง จังหวดั พษิ ณุโลก มนี ายจเร ดอนอยไู่ พร
เป็นผ้ใู หญบ่ ้านหมู่ท่ี8 มปี ระชากรท้งั หมด2,290คน แบ่งเป็นชาย1,100คน หญิง1,190คน จานวนครัวเรือน
1,252 ครวั เรอื น
บริบท

พ้นื ทีห่ มู่8 เปน็ ทีร่ าบล่มุ ดินมีความอดุ มสมบรู ณ์ เหมาะแก่การเกษตร ฤดแู ลง้ แห้งแล้ง และ ฤดูฝนน้า
ทว่ มขังทุกปี
ปญั หาชุมชนสู่โครงการ

เน่ืองจากฤดูแล้ง จะแหง้ แลง้ มาก ทาให้น้าไมเ่ พียงพอตอ่ การเกษตร และ ดนิ แห้งแลง้ ทาใหเ้ กิดปัญหา
หลังการปลูกข้าว และปัญหาในการใชส้ ารเคมี จึงเกิดโครงการปลกู ขา้ วปลอดภัยไรส้ ารเคมี เพอื่ สง่ เสริมให้
เกษตรกรลดการใช้สารเคมี และลดตน้ ทุนการผลิต และใช้การปลกู ปอเทืองบารงุ ดินแทนการใช้ป๋ยุ ยูเรยี

ภาพที1่ 9 โครงการปลูกขา้ วปลอดภัยไร้สารเคมี

20

ภาพที่20 บา้ นกรมธรรม์-ฉตั รแกว้

21

โครงการแปลงสนั ต์ปันสขุ สู่ชุมชน
ขอ้ มูลทั่วไป

โรงเรียนอนุบาลองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตาบลสมอแข ต้ังอยู่ในส่วนขององค์การบรหิ ารส่วนตาบลสมอแข
เป็นสถาบันสาหรบั การเลน่ และกจิ กรรมในหมู่บา้ น เพื่อเป็นการทดลองทางสงั คมในการให้ประสบการณ์แก่เด็ก
เล็กก่อนเข้าโรงเรยี น
บริบท

พ้นื ที่ในเขตโรงเรียนอนบุ าลองค์การบรหิ ารส่วนตาบลสมอแขมีพืน้ ที่วา่ งเปล่า และดนิ มีความอุดม
สมบูรณ์ เหมาะแก่การเกษตรจงึ ไดม้ ีการจัดทาแปลงสาธิตการปลกู พชื ผกั อายุส้ัน “ปลูกง่าย ใชพ้ ืน้ ทนี่ อ้ ย ได้
ผลผลิตเพียงพอ”
ปญั หาชุมชนส่โู ครงการ

เพอ่ื จัดทาแปลงสาธติ การปลกู พืชผักอายุสน้ั “ปลกู งา่ ย ใชพ้ ้ืนที่นอ้ ย ได้ผลผลิตเพียงพอ” เพ่ือแจกจา่ ย
พชื ผลการเกษตร (ผลผลติ จากแปลงผัก) ให้แก่ชาวบ้านในพน้ื ท่ีเพอื่ ลดคา่ ใช้จ่ายในครอบครัว อกี ทง้ั ยังเปน็ การ
ปลกู ฝงั แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงให้กับชุมชน จากการปลูกผกั สวนครัวไวบ้ ริโภคเองภายในครวั เรือน และเพ่ือ
สรา้ งจติ สานกึ และใหค้ วามรเู้ รื่องเศรษฐกจิ พอเพียง แก่เดก็ ในโรงเรยี นอนบุ าลองค์การบริหารส่วนตาบลสมอแข
และเยาวชนในพืน้ ที่

ภาพท่ี 21 แปลนสาธิตโครงการแปลงสันตป์ นั สุขสชู่ มุ ชน

ทีม่ า : MJU2T สมอแข

22

เม่ือวันที่ 8 กันยายนท่ีผ่านมาผู้รับผิดชอบโครงการนาโดยผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ศิริพร พันธุลี
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วัฒนา วณิชชานนท์ และผู้จ้างงาน มีการเก็บเก่ียวผลผลิตพืชผักในแปลงสาธิต
พร้อมทาความสะอาดเบ้ืองต้นก่อนนาแจกจ่ายแก่ประชาชนผู้รับบริการฉีดวัคซีนป้องกันโควิด 19
ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจาตาบลสมอแข ในการนาไปประกอบอาหารเพ่ือลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน
ต่อไป

ภาพที่22 โครงการแปลงสนั ต์ปนั สุขส่ชู ุมชน

23

ภาพที่23 โครงการแปลงสนั ต์ปนั สุขส่ชู ุมชน

24

การคานวณต้นทุนการดาเนินกิจกรรมโดยได้รับงบประมาณสนับสนุนโดยมหาวิทยาลัยแม้โจ้
และกระทรวง การอดุ มศึกษา วิทยาศาสตร์ วจิ ัยและนวตั กรรมประจาปี 2564 ไดจ้ ดั ซอื้ ตน้ กล้าและเมล็ดพันธุ์
160 บาท ป๋ยุ อนิ ทรีย์ ปยุ๋ มลู สัตว์ 30 บาท รวมรายจ่าย 190 บาท แต่ไม่รวมอปุ กรณ์อน่ื ๆ เช่น อิฐบล็อก ดิน
จอม เสียม และคลาด ท้ังน้ียังได้รับการสนับสนุนน้าหมักชีวภาพ ปุ๋ยชีวภาพ และผลพลอยได้ทางการเกษตร
จากองค์การบรหิ ารส่วนตาบลสมอแข เกษตรอาเภอ และกรมพฒั นาที่ดิน อาเภอเมอื ง จงั หวดั พิษณุโลก

ทั้งนี้ เมื่อนาผลผลิตที่ได้รับจากการเก็บเกี่ยว ล้างทาความสะอาด และนามาช่ังน้าหนักซ่ึงได้ปริมาณ
สุทธิ 6 กิโลกรัม นามาแบ่งออกเป็น 200 กรัม/แพค ได้ผลผลิตจานวน 30 แพค จากการสอบถามราคา
ผักบุ้งจีนออร์แกนิค (Morning Glory) ตามตลาดในพ้ืนท่ีราคา ณ วันที่ 8 กันยายน น้าหนัก 200 กรัม/แพค
ราคา 30 บาท ซึ้งทางโครงการฯ คานวณผลผลิตเป็นจานวนเงิน 900 บาท เมื่อนามาหักค่าใช้จ่ายได้ผลกาไร
710 บาท ไม่รวมค่าแรงงาน

ตารางท่ี 13 การคานวณต้นทนุ การผลติ 1 รอบ (รอบละ 60 วัน)

รายการ รายจ่าย (บาท) รายรบั (บาท) คงเหลอื (บาท)
+233
1. ค่าเมล็ดพันธุ์ 1 กโิ ลกรมั 160 900
900
2. คา่ ปยุ๋ มูลสตั ว์ 1 กระสอบ 30

3. คา่ ดนิ 1 คิว 280

4. ฟางขา้ ว 1 ก้อน 20

5. ค่าน้าปะปา 1 หน่วย 6

6. คา่ อฐิ บล็อก ราคาก้อนละ 6 บาท (คานวณ 6*250 = 1,500

อายุการใชง้ าน 4 ปี หรือ 1,060 วนั ) คา่ เสอื่ ม 63.8

7. ค่าเส่ือมราคาเสยี มดา้ มละ 135 บาท 135*5 = 675

(คานวณอายกุ ารใช้งาน 2 ปี หรอื 530 วัน) คา่ เสื่อม 57.2

8. ค่าเสื่อมราคาจอบด้ามละ 120 บาท 120*5 = 600

(คานวณอายุการใช้งาน 2 ปี หรอื 530 วัน) คา่ เสอื่ ม 50

9. ราคาขายส่งตลาด/กโิ ลกรมั

รวม 667

25

ต่อมาทางโครงการฯ บูรณาการร่วมกับโรงเรียนอนุบาลองค์การบริหารส่วนตาบลสมอแข เพื่อขยาย
พ้ืนท่ีการปลูกพืชจานวณ 2 แปลง ขนาด 1.5*4 เมตร เพ่ือเป็นแหล่งเรียนรู้แก่ศูนย์พัฒนาเด็กก่อนวัยเรียน
องคก์ ารบริหารส่วนตาบลสมอแข โรงเรียนอนุบาลองค์การบริหารส่วนตาบลสมอแข โรงเรียนผู้สูงอายุร่มสมอ
และผทู้ ีส่ นใจ

ภาพท่ี24 แปลนขยายแปลงสันปันสขุ

ทมี่ า : MJU2T สมอแข

26

ปฏิทินการปลูกพืชในตาบลสมอแข
ขอ้ มูลท่ัวไป
ตาบลสมอแข มพี น้ื ท่ีตั้งอยู่บนฝ่ังตะวันออกของแมน่ ้านา่ นห่างจากจงั หวัดและอาเภอประมาณ ๖
กิโลเมตร มีพืน้ ที่การปกครอง ๔๐.๑๙ ตารางกโิ ลเมตร หรือประมาณ ๒๕,๑๑๙ ไร่ ลักษณะภูมิประเทศ พนื้ ที่
ส่วนใหญ่ ในตาบลเป็นท่ีราบลุ่มเหมาะสาหรบั ทาการเกษตร และเปน็ แหล่งรับนา้ จากเชงิ เขา ด้านทิศตะวนั ออก
จึงมีปญั หานา้ ทว่ มขังในฤดฝู นปัจจุบนั มีการเปลยี่ นแปลงการใชป้ ระโยชนพ์ ื้นท่เี ป็นแหลง่ ที่อยู่อาศยั ลักษณะ
หมู่บ้านจดั สรรมากข้นึ จงึ เป็นทาเลทส่ี าคญั สาหรบั ยทุ ธศาสตรก์ ารพฒั นาในภาพรวมของอาเภอและจงั หวัด
พิษณโุ ลก เนื่องจากเป็นท่ตี ้งั ของส่ีแยกอินโดจีน
บริบท
บรบิ ทของชมุ ชนสมอแข ประกอบด้วย หนอง คลอง บงึ และคลองธรรมชาติ มีพน้ื ท่ที ากินเปน็ ของ
ตนเอง มีอาชพี เกษตรกรอยา่ งการเพาะปลูก/การเกษตรเปน็ อาชพี หลกั ไดแ้ ก่ ทานา ทาสวน ปลกู ผัก เลย้ี งวัว
เล้ียงไก่ เลี้ยงปลา
ปญั หาชุมชนสู่โครงการ
มีการทานาซ่งึ เกิดปญั หาในเร่ืองของนา้ ไม่เพียงพอสาหรบั การทาการเกษตรจงึ ต้องมกี ารจัดแผนการใช้
ท่ีดนิ จดั หาแหลง่ นา้ เพ่ือเพาะปลกู พืชผกั สวนครัวใหเ้ หมาะสมกับฤดูการ ตามรอยเศรษฐกจิ พอเพยี งผกั ปลอด
สารเพอ่ื บริโภคในครัวเรอื น

ภาพที่25 การทานาปี-นาปรัง

27

ภาพที่26 พชื ผกั สวนครัวท่ปี ลกู ตามครวั เรือน

28

ภาพที่27 ปฏทิ ินพชื หมู่1
ภาพท่ี28 ปฏทิ นิ พชื หมู่2

29

ภาพที่ 29 ปฏิทินพชื หมู่3
ภาพที่ 30 ปฏิทินพชื หมู่4

30

ภาพท่ี 31 ปฏทิ ินพืชหมู่5
ภาพท่ี 32 ปฏทิ ินพชื หมู่6

31

ภาพที่ 33 ปฏทิ ินพชื หมู่7
ภาพท่ี 34 ปฏทิ นิ พชื หมู่8

32

ภาพท่ี 35 ปฏทิ นิ พืชรวม

33

ปฏิทินการเล้ียงสตั ว์ในตาบลสมอแข
ข้อมูลทั่วไป

ตาบลสมอแข มีพ้ืนทต่ี ้ังอยู่บนฝั่งตะวันออกของแมน่ ้าน่านห่างจากจงั หวัดและอาเภอประมาณ ๖
กโิ ลเมตร มีพื้นท่ีการปกครอง ๔๐.๑๙ ตารางกโิ ลเมตร หรือประมาณ ๒๕,๑๑๙ ไร่ ลักษณะภมู ปิ ระเทศ พนื้ ท่ี
ส่วนใหญ่ ในตาบลเป็นที่ราบลุ่มเหมาะสาหรับทาการเกษตร และเปน็ แหลง่ รับน้าจากเชิงเขา ดา้ นทิศตะวนั ออก
จึงมีปัญหานา้ ท่วมขงั ในฤดูฝนปัจจุบนั มีการเปล่ยี นแปลงการใชป้ ระโยชนพ์ น้ื ท่เี ป็นแหล่งที่อยู่อาศยั ลกั ษณะ
หมบู่ ้านจัดสรรมากขน้ึ จงึ เป็นทาเลท่สี าคัญสาหรับยทุ ธศาสตร์การพัฒนาในภาพรวมของอาเภอและจงั หวดั
พิษณุโลก เน่ืองจากเปน็ ทต่ี ้ังของสแ่ี ยกอินโดจนี
บรบิ ท

บริบทของชุมชนสมอแข ประกอบดว้ ย หนอง คลอง บงึ และคลองธรรมชาติ มีพน้ื ทท่ี ากินเป็นของ
ตนเอง มีอาชีพเกษตรกรอย่างการเพาะปลกู /การเกษตรเป็นอาชีพหลัก ไดแ้ ก่ ทานา ทาสวน ปลกู ผกั เล้ียงวัว
เล้ยี งไก่ เลี้ยงปลา
ปญั หาชุมชนสู่โครงการ

ชาวบ้านตาบลสมอแขส่วนใหญม่ อี าชีพทานากันอยู่แลว้ เมือ่ เสร็จจากทานาจึงหาสตั ว์มาเลีย้ งเพื่อ
บริโภคและค้าขายหารายไดเ้ ข้าสคู่ รอบครวั ครอบครวั ท่มี ีพื้นทเี่ อ้ืออานวยไดม้ คี วามสนใจในการเลี้ยงกบ เลย้ี ง
ปลาหมอเพ่อื เป็นสัตว์เศรษฐกิจ

ภาพที่ 36 การเลีย้ งวัวและไก่

34

ภาพที่ 37 การเล้ยี งเป็ดและแพะ

35

ภาพที่ 38 ปฏิทนิ สัตว์ หมู่1
ภาพที่ 39 ปฏทิ ินสตั ว์ หมู่2

36

ภาพท่ี 40 ปฏิทินสตั ว์ หมู่3
ภาพที่ 41 ปฏทิ นิ สตั ว์ หมู่4

37

ภาพที่ 42 ปฏิทนิ สตั ว์ หมู่5
ภาพท่ี 43 ปฏทิ นิ สัตว์ หมู่6

38

ภาพที่ 44 ปฏิทนิ สตั ว์ หมู่7
ภาพท่ี 45 ปฏทิ นิ สัตว์ หมู่8

39

ภาพที่ 46 ปฏิทนิ สตั วร์ วม

โครงการยกระดับเศรษฐกจิ และสงั คมรายตาบลแบบบูรณาการ
มหาวทิ ยาลัยสู่ตาบล สรา้ งรากแก้วใหป้ ระเทศ

ตาบลสมอแข อาเภอเมืองพิษณุโลก จงั หวัดพษิ ณุโลก