คู่มือนำเที่ยวบ้านสะนำ

Y O U R G U I D E T O ชุมชน บ้า บ้ นสะนำ สั ม ผั ส วิ ถี ชุ ม ช น ล า ว ค รั่ ง ช ม ต้ น ไ ม้ ยั ก ษ์ ณ บ้ า น ส ะ นำ จั ง ห วั ด อุ ทั ย ธ า นี

บ้ า น ส ะ นำ P a g e 0 1 ส า ร บั ญ 03 ประวัติวั ติชุมชนบ้าบ้นสะนำ 05 ประเพณีปิดบ้านศรัทรัธาชุมชน 10 ประเพณีแณีห่ค้ห่ ค้างดอกไม้ 12 ต้นไม้ยัม้กยัษ์ 14 ตา...หลาดต้นไม้ยัม้กยัษ์ 15 ผ้าผ้ทอลาวครั่งรั่ 16 พิพิพิธพิภัณฑ์ "บ้าบ้นเล่าเรื่อรื่ง" 17 ใบไม้เม้ปลี่ยนเมือมืง 18 วัดวัสะนำ 19 ตลาดซาวไฮ่ 20 วัดวัถ้ำ เขาวง 21 แผนที่ท่องเที่ยวชุมชนบ้าบ้นสะนำ

ชุมชนบ้านสะนำ หมู่ 2 มู่ตำ บลบ้าบ้นไร่ อำ เภอบ้าบ้นไร่ จังจัหวัดวัอุทัยธานี ผ้าทอลาวครั่ง ผ้าผ้ทอชุมชนวิถีวิ ถีลาวครั่งรั่บ้าบ้นสะนำ M E E T T H E O R G A N I Z E R S บ้ า น ส ะ นำ P a g e 0 2

S T O R Y บ้ า น ส ะ นำ P a g e 0 3 ประวัติ วั ติชุมชนบ้า บ้ นสะนำ บ้านสะนำ หมู่ที่ 2 ตำ บลบ้านไร่ อำ เภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี บ้าบ้นสะนำ เดิมเรียรีกว่าว่บ้าบ้นผักผั ป่าป่เน่า (หรือรืผักผัชะอม) เหตุที่ตุที่ เรียรีกเช่นช่นี้เพราะชาวบ้าบ้นส่วส่นใหญ่ปลูกลูผักผันี้ทุกทุบ้าบ้นและ ชอบทำ อาหารที่มีผัมีกผัชะอมกินกันคนที่นี่ส่วส่นใหญ่เป็นกลุ่มลุ่ชนลาว ครั่งรั่คนเฒ่าฒ่คนแก่ในหมู่บ้มู่าบ้นเล่าว่าว่เขาถูกถูกวาดต้อจากสงคราม เมื่อมื่ครั้งรั้รัชรักาลที่ 3 จากเวียวีงจันจัทน์ผ่าผ่นเพชรบูรณ์ อุตรดิตถ์ มาถึงอุทัยธานีเพื่อพื่เตรียรีมทัพ

O U R S T O R Y บ้ า น ส ะ นำ P a g e 0 4 ตำ นานเล่าขาน เมื่อมื่ต้นกรุงรุรัตรันโกสินสิทร์ (รัชรักาลที่ 1-3) คนลาวเวียวีงจันจัทน์ถูน์กถูกวาดต้อนเข้าข้มา อยู่ใยู่นสยาม และตั้งตั้ค่ายเฝ้าทัพพม่าม่อยู่ที่ยู่ ที่ บ้าบ้นทัพคล้าย ต่อมามีคมีนลาวกลุ่มลุ่หนึ่งนึ่ได้ย้ด้าย้ยมาอยู่ที่ยู่ ที่ บ้าบ้น ศาลาคลอง เดิมดิเรียรีก “บ้าบ้นสระกันคลอง” แล้วมีคมีรอบครัวรัหนึ่งนึ่มีพี่มีน้ พี่ อน้ง 5 คน เป็นป็หญิงญิ 5 คน ชาย 9 คน ผู้ชผู้ ายได้นํด้านํพี่น้ พี่ อน้งทั้งทั้ 5 คนมาอยู่ที่ยู่ ที่ บ้าบ้นสะนํานํหรือรืบ้าบ้นป่าป่ผักผัเน่าน่มีกมีารเรียรีกใน ช่วช่งแรกว่าว่ “บ้าบ้นชายน้ํา” ต่อมาเพี้ย พี้ นเป็นป็ “บ้าบ้นสะนํานํ ” บางข้อข้มูลก็เล่าว่าว่มีคมีนที่อยู่บ้ยู่าบ้นทัพคล้าย ชื่อชื่นายสา กับ นางน้ํา เป็นป็ผัวผัเมียมีกัน ได้อด้พยพมา อยู่ที่ยู่ ที่ บ้าบ้นสะนํานํก่อน เมื่อมื่ 5 พี่น้ พี่ อน้งได้เด้ข้าข้มาอยู่ จึงจึเรียรีกตามชื่อชื่นายสา กับนางนํานํ ว่าว่บ้าบ้นสาน ต่อมาเพี้ย พี้ นเป็นป็ “บ้าบ้นสะนํานํ ” หลังจากนั้นนั้มี 4 พี่น้ พี่ อน้งจากศาลเจ้าจ้ไก่ต่อ ลาดยาว นครสวรรค์ - ได้ตด้าม “แฮด” (แรด) มา แรดเข้าข้มาที่โป่งป่บ้าบ้นตานาค ยายนวล สี่พี่ สี่ น้ พี่ อน้งหุงหุ ข้าข้วปลาอาหาร บนที่แรกฝังตัวอยู่ข้ยู่าข้งหนองน้ํา เมื่อมื่ถูกถูความร้อร้น แรดก็ดันดัดินดิวิ่งวิ่หนีไนีป สี่พี่ สี่ น้ พี่ อน้งก็ วิ่งวิ่ตามไป แล้วพบกับชายอีกกลุ่มลุ่ที่ตามช้าช้ง ตามควาย เกิดการยิงยิต่อสู้กัสู้ กัน สี่พี่ สี่ น้ พี่ อน้งตาย 1 คน ที่เหลือ 3 คน ก็เข้าข้มาอยู่บ้ยู่าบ้นสะนํานํ ฝ่ายตามช้าช้งตามควายก็ถอยกลับไป อีกข้อข้มูลคือ ชายไทยน้อน้ยจากเวียวีงจันจัทน์ ได้อด้พยพเข้าข้ไปพักพั ในถ้ําเฮีย (ถ้ําเรือรื) อยู่ทยู่างทิศตะวันวั ตก ของบ้าบ้นสะนํานํถูกถูรมควันวัด้วด้ยพริกริตายหมด เหลือเพียพีงพี่น้ พี่ อน้ง 5 คนคือ นางเบ้าบ้บางพิมพิพ์ นายแหลม นางพา นางทา นางที เท่านั้นนั้ต่อมานายแหลมได้นํด้านํพาพี่น้ พี่ อน้งทั้งทั้หมดมาตั้งตั้รกรากที่ บ้าบ้นสะนํานํ ปัจจุบันบัเรียรีกว่าว่บ้าบ้นชายนํานํ บ้า บ้ นสะนํา

ชาวลาวครั่งรั่ที่อาศัยอยู่ใยู่นแผ่นผ่ดินสยามยังยัสืบสืสานวัฒวันธรรมประเพณี ดั้งดั้เดิมของบรรพบุรุษความเป็น“คนลาว”บ้าบ้นพี่เ พี่ มือมืงน้องไว้เว้ฉกเช่นช่เดิมได้ อย่าย่งสง่างามนับหลายร้อร้ยปี ประเพณีปิดบ้าบ้น เป็นประเพณีเก่าโบราณที่จัดจัขึ้นขึ้เลี้ยงเจ้าจ้บ้าบ้นก่อนฤดู เพาะปลูกลูอยู่ใยู่นช่วช่งเดือน 5 หรือรื ประมาณเดือนพฤษภาคม ของทุกทุ ๆปี ต.บ้าบ้นไร่ส่ร่วส่นใหญ่หมู่บ้มู่าบ้นที่คนในชุมชนอยู่จยู่ะเป็นกลุ่มลุ่ “ลาวครั่งรั่”“ลาวเวียวีง” จะต้องทําพิธีพิปิธี ปิดบ้าบ้นกันในช่วช่งขึ้นขึ้ 15 ค่ําเดือนหก จนถึงแรม 5 ค่ําของ ทุกทุปีแต่จะไล่เรียรีงกันเลี้ยงปิดบ้าบ้นตามแต่ จ้ำ และจ่าจ่ผู้ทํผู้ ทําพิธีพิกธีรรมจะกํา หนดวันวัของหมู่บ้มู่าบ้นนั้นนั้ๆคนจะร่วร่มมากน้อยขึ้นขึ้อยู่กัยู่ กับความพร้อร้มเพรียรีงของ คนในชุมชน มีกมีารปิดตั้งตั้แต่ 3 วันวั 3 คืน 5 วันวั 4 คืน 4 วันวั 4 คืน บ้ า น ส ะ นำ P a g e 0 5 ประเพณีปิดบ้าน ศรัทธาชุมชน S T O R Y

การปิดปิบ้าบ้น เป็นป็พิธีพิกธีรรมที่พวกเขาได้กด้ระทํากันมาตั้งตั้แต่บรรพบุรุษรุ มาช้าช้นาน ถือว่าว่กิจกรรมนี้เ นี้ป็นป็การแสดงความกตัญญูและความเคารพ ต่อวิญวิญาณบรรพบุรุษรุที่ปกปักรักรัษาคุ้มคุ้ครองอันตรายต่าง ๆ ตลอด จนบันบัดาลให้พห้วกเขาอยู่ดียู่กิดี กินดีที่ดี ที่ ดินดิทํากินมีคมีวามอุดมสมบูรณ์ พืชพืพันพัธุ์ ธัญธัญาหารงอกงามมากมาย และการรวมตัวกันในวันวั ปิดปิบ้าบ้นจะเป็นป็การ สร้าร้งความเข้มข้แข็งข็ ให้ร่ห้าร่งกายและจิตจิ ใจในยามว่าว่งจากฤดูปดูระกอบอาชีพชี เกษตรมีคมีวามสามัคมัคีความสัมสัพันพัธ์ใธ์นหมู่ขมู่องตนเองและต่างหมู่บ้มู่าบ้น ในชุมชนที่นี่จ นี่ ะมีผู้มีทํผู้ ทําพิธีพิกธีรรมติดต่อกับ เจ้าจ้บ้าบ้น เรียรีกว่าว่จํ้าจํ้และ จ่าจ่ เป็นป็ผู้ช่ผู้ วช่ย จะทําการเสี่ย สี่ งทายกับเจ้าจ้บ้าบ้นว่าว่ ปีนี้ปีจ นี้ ะให้ชห้าวบ้าบ้นนํานํอะไรมาเลี้ยง ปกติถ้าเป็นป็ ปีที่ปี ที่ มีเมีดือดืนแปดสองหน ชาวบ้าบ้นจะต้องนํานํหมู มาเลี้ยงเจ้าจ้บ้าบ้น แต่ถ้าไม่ใม่ช่ก็ช่ ก็จะใช้ไช้ก่ เลี้ยงเจ้าจ้บ้าบ้นแทนและจะกําหนด วันวัเลี้ยงปิดปิบ้าบ้นว่าว่เป็นป็ เมื่อมื่ ไร เมื่อมื่ ได้ก็ด้ ก็จะแจ้งจ้ ให้คห้นในชุมชนได้รู้ด้ถึรู้ถึงวันวัเลี้ยงปิดปิบ้าบ้น ในอดีตดีถนนทุกทุเส้นส้ทางเข้าข้หมู่บ้มู่าบ้นจะหาสิ่งสิ่ของมาปิดปิกั้นกั้หมดไม่ใม่ห้ คนในออกและคนนอกเข้าข้จะมีสัมีญสัลักษณ์กณ์ารปิดปิกั้นกั้ถนนคือ“ตะแหลว” กั้นกั้ปิดปิ ไว้เว้พื่อพื่เป็นป็ตาเฝ้ามองคนเข้าข้คนออกและใครเห็นห็ต้องเหลียวหลัง มาดู ถ้าใครฝ่าฝืนก็จะถูกถูปรับรัเป็นป็เหล้าและอาหาร แต่ปัจจุบันบัเลือนหาย ไปแล้วและกําลังถูกถูรื้อรื้ฟื้นฟื้ความงดงามแบบเก่าขึ้นขึ้มาใหม่เม่พื่อพื่ ให้ลูห้กลูหลาน ได้เด้รียรีนรู้ร่รู้วร่มกัน ณ "ศาลเจ้าจ้บ้าบ้น"จุดที่รายล้อมไปด้วด้ย"ต้นไม้ใม้หญ่"ญ่ ที่มีอมีายุ 300-400 ปี อาทิ ต้นยางน่อน่ง ต้นไทรโอบ ต้นกระบาก ใหญ่ ต้นเซียซีงยักยัษ์ ต้นมะกอกยักยัษ์ ที่ขึ้นขึ้อยู่ท่ยู่ ท่ามกลางป่าป่หมาก ล้านต้นของชุมชนบ้าบ้นสะนำ ที่รายล้อม บ้ า น ส ะ นำ P a g e 0 6

บ้ า น ส ะ นำ P a g e 0 7 ก่อนที่จะทําพิธีพิเธีลี้ยงเจ้า จ้ บ้า บ้ น 1 วันวัจะถือเป็น ป็ วันวั ปิดปิบ้า บ้ นชาวบ้า บ้ นในช่ว ช่ งกลางวันวัจะพากันทําขนมที่ถือ เป็น ป็ สัญสัลักษณ์ขณ์องงานเลี้ยงปิดปิบ้า บ้ น คือ "ขนมนมสาว ข้า ข้ วต้มมัดมั " เพื่อพื่ ใช้ใช้ นพิธีพิเธีลี้ยงปิดปิบ้า บ้ นในวันวัรุ่ง รุ่ ขึ้นขึ้ ข น ม ใ น พิ ธี S T O R Y

ในช่ว ช่ งกลางคืนชาวบ้า บ้ นก็จะพากันมารวมตัวที่ลานกลาง บ้า บ้ นและต่างพากันเล่นการละเล่นต่างๆอย่า ย่ งสนุกนุสนานทั้งทั้ การเล่นที่เกี่ยวกับจิตจิวิญวิญาณ เช่น ช่ "การเรียรีกผีนผีางด้ง ด้ การเรียรีกผีนผีางแคน หรือรืการเรียรีกผีนผีางกวักวั " การละเล่นทางจิตจิวิญวิญาณนี้ จะเป็น ป็ การเชิญชิวิญวิญาณ ผู้ที่ผู้ ที่ เสียสีชีวิชีตวิ ไปแล้วมาเข้า ข้ สิงสิเพื่อพื่เล่น,รํารํอย่า ย่ งสนุกนุสนาน เป็น ป็ การแสดงความกตัญญูต่อแม่โม่ พสพเคารพต่อเจ้า จ้ บ้า บ้ น และสิ่งสิ่ศักดิ์ทั้ดิ์ ทั้งทั้หลาย มีคมีวามเชื่อชื่ว่า ว่ จะทําให้เ ห้ กิดความอุดมสมบูรณ์คณ์วาม สามัคมัคีมีคมีวามร่ม ร่ เย็น ย็ เป็น ป็ สุขสุเจริญริก้าวหน้า น้ และประ ส[ผลสําสํเร็จ ร็ ตลอดจนปราศจากโรคภัยไข้เ ข้ จ็บ จ็ และอันตราย ต่างๆจะไม่ม ม่ าแผ้ว ผ้ พานชาวบ้า บ้ นเชื่อชื่ว่า ว่ เป็น ป็ การเรียรีกผี บรรพบุรุษรุให้ม ห้ าสนุกนุสนานด้ว ด้ ยกัน ก า ร ล ะ เ ล่ น ใ น พิ ธี บ้ า น ส ะ นำ P a g e 0 8 S T O R Y

ชาวบ้าบ้นพากันร้อร้งจนกว่าว่ผู้เผู้ล่นจะถูกถูวิญวิญาณเข้าข้สิงสิแล้วล้มลงโดยไม่รู้ม่รู้ ตัวแต่พี่เ พี่ ลี้ยงจะรู้ว่รู้าว่วิญวิญาณเข้าข้สิงสิแล้วก็จะช่วช่ยกันพยุงลุกลุขึ้นขึ้แล้วตบมือมื หมอแคนและนักนัดนตรีต่รี ต่างเป่าป่แคน ร้อร้งเพลงตบมือมืนางด้งด้ก็จะร่าร่ยรํารํตาม จังจัหวะในท่าต่างๆ ผู้คผู้ นที่อยู่รยู่ายล้อมก็จะเข้าข้ไปร่วร่มเล่น รำ เย้าย้รำ ยั่วยั่เพื่อพื่ที่ จะทําให้นห้างด้งด้ โมโหเอากระด้งด้ ไล่ฟาด พี่เ พี่ ลี้ยงที่ถือกระด้งด้ก็แย่งย่กระด้งด้ออกมา และพี่เ พี่ ลี้ยงที่ถือผ้าผ้ขาวม้าม้ต้องดึงดึผ้าผ้ไว้เว้พื่อพื่ที่จะไม่ใม่ห้นห้างด้งด้หลุดลุหนีเนีข้าข้ป่าป่ ไป ซึ่งซึ่ พี่เ พี่ ลี้ยงจะสําสํคัญมากถ้าไม่มีม่พี่มีเ พี่ ลี้ยงเชิญชิออกก็จะทําให้คห้นที่ถูกถูวิญวิญาณเข้าข้สิงสิจะ เสียสีสติและเป็นป็บ้าบ้ได้ เพราะฉะนั้นนั้พี่เ พี่ ลี้ยงต้องคอยดูแดูลตลอด จนกว่าว่ผีจผีะหมดแรง หรือรืหาก จะเปลี่ยนคนเล่น พี่เ พี่ ลี้ยงจะต้องเป็นป็ผู้เผู้ชิญชิออกและเรียรีกชื่อชื่ดังดัๆเขย่าย่ตัวแรงๆ ให้รู้ห้สึรู้กสึตัวจนกว่าว่ผู้เผู้ล่นจะขานรับรัแสดงว่าว่ผีวิผีญวิญาณออก ถ้าวิญวิญาณไม่ ยอมออกก็ต้องปล่อยให้ร่ห้าร่ยรํารํต่อไป จนกว่าว่วิญวิญาณ จะยอมออกถ้าไม่ยม่อม ออกก็ต้องใช้น้ํช้ น้ํ าลูบลูหน้าน้ถ้าใช้น้ํช้ น้ํ าลูบลูหน้าน้ไม่อม่อก ใช้คช้าถาน้ํามนต์ซึ่งซึ่พี่เ พี่ ลี้ยงต้อง รู้วิรู้ธีวิกธีารเชิญชิเข้าข้เชิญชิออกเป็นป็อย่าย่งดี การเล่นผีนผีางด้งด้เล่นเฉพาะตอนกลางคืนส่วส่นใหญ่ใญ่ช้หช้ญิงญิสาวเป็น ป็ ผู้เผู้ล่นโดยใช้ผ้ช้าผ้ปิดปิตาผ้าผ้ขาวม้าม้ผูกผูเอวนั่งนั่พนมมือมืถือกรวยดอกไม้ กระด้งด้วางไว้ข้ว้าข้งหน้าน้ใช้ผ้ช้าผ้คุมคุหัวหัและกระด้งด้มีพี่มีเ พี่ ลี้ยงอย่าย่งน้อน้ยสอง คนอยู่กยู่ลางล้อมวงร้อร้งเพลงเชิญชิว่าว่ นางด้ด้ ด้ ง ด้ งเอ๋อ๋ อ๋ ย อ๋ ย เข้ข้า ข้ า ข้ป่ป่ป่ า ป่ าระโหง กระทงไม้ม้ห ม้ ห ม้ มาก เขาถากไม้ม้แ ม้ แ ม้ ดง เขาแทงแมงเม่ม่า ม่ า ม่ กระด้ด้ ด้ ง ด้ งฝัฝัฝัดฝัเข่ข่า ข่ า ข่ บิบินบิบิมาพิพิวพิพิพิพิวพิพิบิบินบิบิมาพายพาย มาคู้คู้ คู้ ดคู้คู้ ดคู้ขี่ขี่ช ขี่ ช ขี่ าย สาดหน้น้ น้ า น้ านางด้ด้ ด้ ง ด้ ง บ้ า น ส ะ นำ P a g e 0 9 S T O R Y

ความหมายของการก่อเจดีย์ดีข้ย์าข้วสาร คือ ทำ อาหารไว้กิว้ กินในภพหน้าน้ เกิดชาติหน้าน้ฉันใดก็ไม่อม่ด ดอกไม้ก็ม้ ก็ให้ร่ห้าร่งกายหอมสดชื่นชื่ทั้งทั้หมู่บ้มู่าบ้น ในวันวั นั้นนั้ ใครจะให้ผ้ห้าผ้ไว้ใว้ช้ที่ช้ ที่ วัดวัก็จะรวมตัวกันทอผ้าผ้เพราะมีกี่มี กี่ ทุกทุบ้าบ้น ใครที่มีอมียู่ แล้วก็ถวายวัดวัเลย เช่นช่ผ้าผ้ปูที่นอน ที่นอน หมอนขวาน หมอนสี่เ สี่ หลี่ยม ผ้าผ้ขาวม้าม้ฯลฯ จัดจั ในวันวัสงกรานต์ช่วช่งขึ้นขึ้ ปีใปีหม่ขม่องไทย แต่ละหมู่บ้มู่าบ้นจะนำ ดอกไม้ที่ม้ ที่ มีอมียู่ ในท้องถิ่น นำ มาประดับดัตกแต่ง เป็นป็ต้นไม้แม้ละนำ ขึ้นขึ้รถแห่รห่อบหมู่บ้มู่าบ้น จากนั้นนั้ก็นำ มาถวายที่วัดวัจะทำ กันเป็นป็ ประจำ ทุกทุปี ในหมู่บ้มู่าบ้นใกล้เคียง บ้าบ้น ห้วห้ยป่าป่ ปก จะเป็นป็การทำ ค้างดอกไม้ขึ้ม้ ขึ้นขึ้ถ้ำ ที่ใหญ่ที่ญ่ ที่ สุดสุเชื่อชื่กันว่าว่เป็นป็การนำ ดอกไม้หม้อมมาถวายพระ จะทำ ให้ชีห้วิชีตวิ ในปีเปีริ่มริ่ต้นปีใปีหม่ สดชื่นชื่หอมหวน เบิกบิบาน เหมือมืนดอกไม้ ที่หมู่บ้มู่าบ้นสะนำ จะมีกมีารสรงน้ำ พระพุทธมนต์ สรงน้ำ ผู้เผู้ฒ่าฒ่ ในสมัยมัก่อน แห่ไห่ ปบ้าบ้นผู้เผู้ฒ่าฒ่หรือรืบ้าบ้นใครบ้าบ้นมันมัมารวมรดน้ำ กันทีหลังและช่วช่ยกันก่อ เจดีย์ดีทย์ราย ก่อเจดีย์ดีข้ย์าข้วสารในวันวัสุดสุท้ายกองไว้ก่ว้ ก่อน และมาตกแต่งทีหลัง ด้วด้ยไม้เม้นื้อนื้อ่อนสลักเป็นป็ลาย ทำ ตุงตุเล็ก ย้อย้มสีไสีปปักตกแต่ง และช่วช่ยกัน ตกแต่งวัดวัด้วด้ย แห่ค้างดอกไม้ ป ร ะ เ พ ณี บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 0 S T O R Y

M E E T T H E A R T I S T S ต้นไม้ยักษ์ ตาหลาด..ต้นไม้ยักษ์ ผ้าทอลาวครั่ง บ้านเล่าเรื่อง กลุ่มใบไม้เปลี่ยนเมือง ตลาดซาวไฮ่ บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 1

ณ บ้ า น ส ะ นำ ต้นไม้ยักษ์ รุกข มรดกของแผ่นดิน ต้นไม้ยัม้กยัษ์ หรือรืต้นเซียซีง,ยวนผึ้งผึ้เป็นป็ ไม้ เนื้อนื้อ่อน มีพูมีพูอนไว้ค้ำว้ ค้ำยันยัลำ ต้นวัดวัเส้นส้รอบวง แนบ ตามพูพอนที่ยื่นยื่ออกมาจะได้ปด้ระมาณ 97 เมตร แต่ ถ้าใช้คช้นกางแขนโอบจะได้ปด้ระมาณ 40 คน ต้นเซียซีงที่หมู่บ้มู่าบ้นสะนำ เป็นป็ต้นไม้ใม้หญ่กญ่ลางป่าป่หมาก และป่าป่สมุนไพร ต้นไม้ยัม้กยัษ์ต้นนี้ในี้ นอดีตดี ไม่ไม่ด้มีด้คมีวาม สำ คัญแค่เพียพีงความเป็นป็ต้นไม้ใม้หญ่เญ่ท่านั้นนั้แต่ยังยั เป็นป็ต้นไม้ใม้หญ่ที่ญ่ ที่ เป็นป็ศูนย์กย์ลางแห่งห่จิตจิวิญวิญาณของ ชุมชน ยืนยืตระหง่างเคียงข้าข้งศาลเจ้าจ้บ้าบ้น ที่สมาชิกชิ ในชุมชนทุกทุคนมีคมีวามรักรัศรัทรัธา ต้นเซียซีงยักยัษ์มีอมีายุ เกือบ 400 ปีถูปีกถูรายล้อมไปด้วด้ยป่าป่หมากอีกนับนัร้อร้ย พันพัล้านต้น อย่าย่งอย่าย่งหนาแน่นน่ ชาวบ้าบ้นที่นี่เ นี่ รียรีกต้นเซียซีง ว่าว่ “ต้นผึ้งผึ้” เหตุ เพราะเป็นป็ต้นไม้ที่ม้ ที่ มีผึ้มีผึ้งผึ้ทำ รังรัอยู่ ถือเป็นป็ต้นไม้ที่ม้ ที่ มี พูพอนใหญ่ที่ญ่ ที่ สุดสุในประเทศไทย ต้นไม้ยัม้กยัษ์บ้าบ้นสะนำ อยู่ใยู่นพื้นพื้ที่ป่าป่หมากขนาด 2 ไร่ 2 งาน 85 ตารางวา บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 2 ต้ น ไ ม้ ยั ก ษ์

นายเฮียง ชาวป่าป่ ได้เด้ปิดปิพื้นพื้ที่บริเริวณต้นไม้ยัม้กยัษ์แห่งห่นี้ในี้ ห้ กับเยาวชนในพื้นพื้ที่ ใช้เช้ป็นป็แหล่งเรียรีนรู้แรู้หล่งทำ กิจกรรมสร้าร้งสรรค์ สำ หรับรัเด็กด็ๆอย่าย่งต่อเนื่อนื่งและให้คห้นภายนอกมาเรียรีนรู้ซึรู้มซึซับซัความ งดงามและเห็นห็ความสำ คัญของป่าป่หมากและต้นไม้ยัม้กยัษ์ของเขาด้วด้ย นายเฮียง ชาวป่าป่ ได้อุด้อุทิศชีวิชีตวิของตนเองรักรัษามรดกของแผ่นผ่ดินดิ ที่มอบไว้ใว้ห้ ด้วด้ยการอนุรันุกรัษ์ “ต้นไม้ยัม้กยัษ์” ให้อห้ยู่เยู่คียงคู่กัคู่กับป่าป่ หมากล้านต้นของชุมชนบ้าบ้นสะนำ ให้เห้ป็นป็พื้นพื้ที่เชื่อชื่มโยงจิตจิวิญวิญาณ ทางวัฒวันธรรมในประเพณีปิณีดปิบ้าบ้นของชุมชนบ้าบ้นสะนำ เป็นป็แหล่ง ท่องเที่ยวทางธรรมชาติของคนอุทัยธานีเนีป็นป็แหล่งเรียรีนรู้รรู้ะบบ นิเนิวศน์สิ่น์งสิ่แวดล้อมให้กัห้ กับเยาวชนรุ่นรุ่หลังสืบสื ไป เป็นป็ห้อห้งเรียรีนที่มี ชีวิชีตวิเป็นป็พื้นพื้ที่ที่สานต่อลมหายใจของชุมชนให้คห้งอยู่อยู่ย่าย่งงดงามป่าป่ หมากล้านต้นและต้นไม้ยัม้กยัษ์ ถือเป็นป็ต้นทุนทุชีวิชีตวิที่สำ คัญที่คนใน ชุมชนและคนในสังสัคมต้องร่วร่มกันรักรัษาและกอบกู้ไกู้ว้เว้พื่อพื่คนรุ่นรุ่หลัง "ผมจะรักรัษาต้นไม้ยัม้กยัษ์ต้นนี้ไนี้ ว้ใว้ห้ลูห้กลูหลานได้เด้ห็น ห็ ความ สำ คัญ ได้เด้ห็น ห็ ความยิ่งยิ่ใหญ่ขญ่องธรรมชาติ ไม่เม่คยเก็บเงิน คนเข้าข้มาเที่ยว หรือรืมาชม ถือว่าว่เป็น ป็ การเผยแพร่มร่รดกให้ คนภายนอกชุมชนได้รู้ด้ว่รู้าว่บ้าบ้นสะนำ แห่งห่นี้มี นี้ ขมีองดีอดียู่ และมีคมีวามหมายกับคนในชุมชนเป็น ป็ อย่าย่งมาก ถึงที่ดินดิผืนผื นี้ผ นี้ มได้ยด้กให้ลูห้กลูไปแล้ว แต่ลูกลูชายเองก็ยังยัจะสืบสืต่อ แนวคิดนี้ไนี้ ว้ เพราะถือว่าว่เป็น ป็ การรักรัษามรดก ของปู่ย่ปู่าย่ตายายไว้เว้ช่นช่กัน” น า ย เ ฮี ย ง ช า ว ป่ า บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 3 S T O R Y

ต า ห ล า ด ต้ น ไ ม้ ยั ก ษ์ ตลาดต้นไม้ยักษ์ หรือ ตาหลาดต้นไม้ยักษ์ ตั้งตั้อยู่ทยู่างเข้าข้ชมต้นไม้ยัม้กยัษ์โดยจะเป็นป็ ตลาดขายของเล็กๆที่เป็นป็สินสิค้าของ คนใน ชุมชนที่รวบรวมเครื่อรื่งจักจัรสานต่าง ๆ เสื้อสื้ผ้าผ้ท้องถิ่น อาหาร ขนมไทย รวมไปถึงสมุนไพรอบแห้งห้ของ ชุมชนชาวบ้าบ้นไร่ โดยบริเริวณด้าด้นหน้าน้ของ ตลาดจะมีร้มีาร้นบริกริารให้เห้ช่าช่จักจัรยานสำ หรับรั เที่ยวชมในบริเริวณ เปิดปิบริกริาร : ทุกทุวันวัเสาร์แร์ละวันวัอาทิตย์ บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 4

ผ้ า ท อ ล า ว ค รั่ ง ผ้าทอชุมชนวิถีลาวครั่ง บ้านสะนำ การทอผ้าผ้ของชาวบ้าบ้นสะนำ ตามคำ เล่าขาน จากบรรพบุรุษรุจากรุ่นรุ่สู่รุ่สู่ นรุ่ถึงภูมิภูปัมิ ปัญญาการทอ ผ้าผ้ของชาวลาวครั่งรั่ซึ่งซึ่ได้รัด้บรัการสืบสืทอดมาจาก บรรพบุรุษรุที่อพยพมาจากเมือมืงหลวงพระบาง เมื่อมื่ 200 กว่าว่ ปีที่ปี ที่ ผ่าผ่นมาวัฒวันธรรมของชนชาติ ลาวครั่งรั่จะทำ การทอผ้าผ้ซิ่นซิ่ ไหมหรือรืผ้าผ้ซิ่นซิ่ฝ้ายไว้ นุ่งนุ่ เอง มีเมีอกลักษณ์เณ์ฉพาะตัวที่ไม่เม่หมือมืนผ้าผ้ซิ่นซิ่ ของชนชาติอื่น คือ ผ้าผ้ซิ่นซิ่จะมี 3 ส่วส่น ซึ่งซึ่ เปรียรีบได้กัด้ กับอวัยวัวะของมนุษนุย์ คือมีหัมีวหัตัว ตีน ส่วส่นตัวและหัวหัจะมีสีมีอสีะไรก็ได้ แต่ส่วส่นตีนจะนิยนิมสีแสีดงการย้อย้มสีที่สี ที่ได้จด้าก วัตวัถุดิถุบดิที่หาได้ใด้นธรรมชาติส่วส่นลวดลายของผ้าผ้ ทอเกิดจากแนวคิดจินจิตนาการจากสิ่งสิ่แวดล้อมร รอบๆตัว รูปรูสัตสัว์ต่ว์ ต่างๆเป็นป็การแสดงให้เห้ห็นห็ถึง วิถีวิ ถีชีวิชีตวิศิลปะและวัฒวันธรรมของชาวลาวครั่งรั่และ ความเป็นป็เอกลักษณ์ขณ์องผ้าผ้ทอลายโบราณที่เกิด จากการถักทอด้วด้ยความประณีตณี ผ้าผ้ทอเป็นป็มรดกตกทอดทางวัฒวันธรรมและ ยังยัคงรักรัษาไว้ไว้ด้อด้ย่าย่งต่อเนื่อนื่งเพราะผ้าผ้ทอเป็นป็ ส่วส่นหนึ่งนึ่ของวิถีวิ ถีชีวิชีตวิชาวลาวครั่งรั่ บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 5

พิ พิ ธ ภั ณ ฑ์ " บ้ า น เ ล่ า เ รื่ อ ง " พิพิธภัณฑ์ "บ้านเล่าเรื่อง" พิพิพิธพิภัณฑ์ "บ้าบ้นเล่าเรื่อรื่ง" บ้าบ้นลุงลุชมภู คณฑา ภายหลังเมื่อมื่ปี 2561 หลังจากคุณคุลุงลุจาก ไป ลูกลูหลานได้แด้บ่งบ่พื้นพื้ที่ใต้ถุนถุบ้าบ้นให้แห้หล่งเรียรีนรู้ ซึ่งซึ่เป็นป็ตัวบ้าบ้นเป็นป็บ้าบ้นไม้โม้บราณดั้งดั้เดิมดิของชาวลาว ครั่งรั่เป็นป็แหล่งเรียรีนรู้แรู้ละเผยแพร่เร่ครื่อรื่งมือมืหาอยู่ หากิน เครื่อรื่งมือมืดักดัสัตสัว์แว์บบโบราณ และของเล่น รวมถึงเป็นป็ลานกิจกรรมการเรียรีนรู้ขรู้องชุมชน บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 6

ใ บ ไ ม้ เ ป ลี่ ย น เ มื อ ง ใบไม้เปลี่ยนเมือง เป็นป็กลุ่มลุ่คนและเยาวชน ในชุมชนบ้าบ้นสะนำ ที่มีคมีวามตั้งตั้ ใจในการเปลี่ยนแปลงชุมชน โดยตั้งตั้ กลุ่มลุ่ “ใบไม้เม้ปลี่ยนเมือมืง” เปลี่ยนใบไม้ที่ม้ ที่ไร้ค่ร้ ค่าให้มีห้ มี มูลค่า ผ่าผ่นองค์ความรู้ใรู้นรูปรูแบบ Learning by Doing ของชุมชน เชื่อชื่มโยงผู้คผู้ นด้วด้ย กระบวนการมีส่มีวส่นร่วร่มบริหริารจัดจัการรายได้อด้ย่าย่งเป็นป็ ธรรม และทำ ให้คห้นในชุมชนรู้สึรู้กสึถึงความเป็นป็ เจ้าจ้ของ บ้าบ้นสะนำ เป็นป็ชุมชนที่มีต้มี ต้นหมากจำ นวนมาก จนได้ชื่ด้ ชื่อชื่ว่าว่ “ชุมชนป่าป่หมากล้านต้น”ซึ่งซึ่แต่ละวันวัจะ พบกาบหมากที่ร่วร่งหล่น ชาวบ้าบ้นจึงจึนำ มาแปรรูปรู เป็นป็จานจากกาบหมาก และจานใบไม้ เพื่อพื่สร้าร้ง รายได้ใด้ห้กัห้ กับชุมชนและลดขยะ อีกทั้งทั้ยังยัเป็นป็การ อนุรันุกรัษ์ให้ชห้าวบ้าบ้นยังยัคงปลูกลูต้นหมากต่อไป บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 7

วั ด ส ะ นำ วัดสะนำ ประวัติวั ติศาสตร์วัร์ดวัสะนำ แต่เดิมดิอยู่ใยู่นพื้นพื้ที่หมู่ 2 ปัจจุบันบัอยู่ใยู่นพื้นพื้ที่ หมู่ 6 ตั้งตั้ขึ้นขึ้ ประมาณปี 2484 คือเริ่มริ่ก่อสร้าร้งมาตั้งตั้แต่ปี 2466 ซึ่งซึ่ชาวบ้าบ้นอพยพ หลบภัยการเมือมืงมาตั้งตั้แต่สมัยมัรัชรักาลที่ 3 แห่งห่กรุงรุ รัตรันโกสินสิทร์รร์าวพ.ศ.2370 ที่เจ้าจ้อนุวนุงศ์เจ้าจ้เมือมืง เวียวีงจันจัทน์ที่น์ ที่ เป็นป็เมือมืงขึ้นขึ้ของไทยได้ก่ด้ ก่อกบฏยกทัพ มาตีกรุงรุเทพฯโดยผ่าผ่นนครราชสีมสีา ได้เด้กิดการต่อสู้ ติดพันพักันเป็นป็เวลานานนับนั ปีจปีนยุติลง เมื่อมื่เจ้าจ้อนุวนุงศ์ และครอบครัวรัถูกถูจับจัเป็นป็เชลยส่งส่มากรุงรุเทพฯระหว่าว่ง เกิดสงครามสู้รสู้ บกันระหว่าว่งกองทัพไทยกับกองทัพ ของเจ้าจ้อนุวนุงศ์เวียวีงจันจัทน์ไน์ด้มีด้กมีารกวาดต้อนผู้คผู้ นกัน ทั้งทั้สองฝ่ายซึ่งซึ่บรรพบุรุษรุของชาวสะนำ คงจะอพยพ หนีภันี ภัยสงครามในครั้งรั้นั้นนั้เข้าข้มาตั้งตั้ถิ่นฐานทำ มาหากิน และปลูกลูสร้าร้งเรือรืนอยู่ ณ ที่ตั้งตั้ ในปัจจุบันบั บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 8

ต ล า ด ซ า ว ไ ฮ่ ตลาดซาวไฮ่ ตลาดซาวไฮ่ เป็นป็ตลาดวิถีวิ ถีชุมชนแห่งห่อำ เภอ บ้าบ้นไร่ จังจัหวัดวัอุทัยธานี มีสิมีนสิค้าและของกินตาม แบบฉบับบัท้องถิ่นมาวางจำ หน่าน่ยหลายอย่าย่ง ทั้งทั้ผักผั สดพื้นพื้บ้าบ้น ขนมโบราณ ผ้าผ้ทอ เครื่อรื่งจักจัสาน เสื้อสื้ผ้าผ้งานคราฟ มัดมัย้อย้มต่าง ๆ รวมผลิตผลของ คนท้องถิ่นให้นัห้กนัท่องเที่ยวได้เด้พลิดเพลินไปกับการ เดินดิซื้อซื้สินสิค้าและของกินภายในตลาดซาวไฮ่ พร้อร้ม สัมสัผัสผัวิถีวิ ถีชาวบ้าบ้นไร่ที่ร่ ที่ เรียรีบง่าย งดงาม และ บรรยากาศที่อบอุ่นและเป็นป็กันเองจากคนในชุมชน นอกจากความหลากหลายของสินสิค้า บริเริวณกลาง ตลาด ยังยัมีลมีานแสดงดนตรี มีร้มีาร้นกาแฟโบราณ เหมาะกับนักนัท่องเที่ยวที่ต้องการพักพัผ่อผ่น วันวัเวลาเปิดปิ -ปิดปิ : เปิดปิทุกทุวันวัเสาร์ – อาทิตย์ เวลา : 08.30 – 16.00 น. บ้ า น ส ะ นำ P a g e 1 9

วั ด ถ้ำ เ ข า ว ง วัดถ้ำ เขาวง “วัดวั ”โดยวัดวัแห่งห่นี้ตั้ นี้ ตั้งตั้อยู่ที่ยู่ ที่ ต.บ้าบ้นไร่ อ.บ้าบ้นไร่ จ.อุทัยธานี ตัววัดวัเป็นป็อาคาร 4 ชั้นชั้ออกแบบ ลักษณะเรือรืนไทยยกใต้ถุนถุแบ่งบ่สัดสัส่วส่นการใช้งช้าน เป็นป็ 4 ส่วส่น คือ ใต้ถุนถุเป็นป็ลานเอนกประสงค์และ ร้าร้นขายของ,ชั้นชั้ที่ 2 เป็นป็วิหวิาร,ชั้นชั้ที่ 3 เป็นป็กุฏิกุฏิ และชั้นชั้ที่ 4 จะเป็นป็ โบสถ์สร้าร้งด้วด้ยไม้สัม้กสั วัดวัถ้ำ เขาวงแต่เดิมดิชื่อชื่ธรรมสถานถ้ำ เขาวง โดยภูมิภูปมิระเทศแล้วเป็นป็สถานที่ที่มีภูมีเภูขาล้อมรอบ ด้าด้นบนมีถ้ำมีถ้ำหลายแห่งห่ ในหน้าน้ฝนจะมีน้ำมีน้ำตกไหลให้ ความร่มร่เย็นย็ชุ่มชุ่ชื่นชื่พระภิกษุที่มาอยู่อยู่าศัยก็มีคมีวาม ตั้งตั้ ใจที่จะพัฒพันาสถานที่ให้เห้ป็นป็ที่ปฏิบัติบั ติธรรมจึงจึได้ ตั้งตั้ชื่อชื่ว่าว่ธรรมสถานถ้ำ เขาวง ปัจจุบันบัวัดวัถ้ำ เขาวงเป็นป็สถานที่แห่งห่หนึ่งนึ่ที่สร้าร้งความภาคภูมิภูใมิจให้ กับคนไทยเกิดจากการเสียสีสละที่ได้ร่ด้วร่มกันสร้าร้งไว้ ด้วด้ยกำ ลังกายกำ ลังใจ ทำ งานเพื่อพื่งานด้วด้ยความ วิริวิยริะอุตสาหะ ด้วด้ยความเสียสีสละเป็นป็ที่ยิ่งยิ่ การเดินดิทางอยู่ห่ยู่าห่งจากอำ เภอ 12 กิโลเมตร ไปตามทางหลวงหมายเลข 3011 บ้ า น ส ะ นำ P a g e 2 0

ป่าหมากล้านต้น อุทัย ทั ธานี ตา..หลาดต้นไม้ยักยัษ์ วัดวัสะนำ ศูนย์ OTOP กลุ่มแม่บ้านผ้าทอบ้านไร่ บ้านลุงชมภู เครื่อรื่งมือหาอยู่หากินกิวิถีวิพถีราน ของเล่นโบราณ ตลาดซาวไฮ่ บ้บ้านสะนำ บ้ านสะนำ วัดวัถ้ำ เขาวง บ้านป้าปัญญา ผ้าทอชุมชนวิถีวิลถีาวครั่งรั่บ้านสะนำ (กาบหมาก) กลุ่มใบไม้เปลี่ยลี่นเมือมืง บ้า บ้ นสะนำ ชุมชน แผนที่ท่องเที่ยว

บ้า บ้ นสะนำ ชุมชน กิ จ ก ร ร ม ก า ท่ อ ง เ ที่ ย ว เดินดิเท้า หรือรื ปั่นจักจัรยาน ศึกษาธรรมชาติและแหล่งเรียรีนรู้รรู้ะบบนิเนิวศน์สิ่น์งสิ่ แวดล้อมชมความยิ่งยิ่ใหญ่ขญ่อง "ต้นไม้ยัม้กยัษ์" รุกรุข มรดกแห่งห่แผ่นผ่ดินดิรวมถึง "ต้นไม้ใม้หญ่"ญ่และ "ป่าป่หมากล้านต้น" ในบริเริวณพื้นพื้ที่ ชมวิถีวิ ถีชีวิชีตวิและ ผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น ณ ตาหลาด ... ต้นไม้ยัม้กยัษ์ เลือกชม ชิมชิ อาหารและขนมพื้นพื้บ้าบ้น และเลือกซื้อซื้หัตหัถกรรมงานฝีมือมืผ้าผ้ทอลาวครั่งรั่งานจักจัสาน สมุนไพรแห้งห้ผลผลิตทางการเกษตร และของที่ระลึก จากชาวบ้าบ้นในชุมชน เรียรีนรู้วิรู้ถีวิ ถีการหาอยู่หยู่ากิน ณ พิพิพิธพิภัณฑ์บ้าบ้นเล่าเรื่อรื่ง ชมเครื่อรื่งมือมืการหาสัตสัว์ โบราณ เรียรีนรู้กรู้ารละเล่นพื้นพื้บ้าบ้น ของชุมชนลาวครั่งรั่ด้วด้ยของเล่นพื้นพื้เมือมืงที่ ปราชญ์ชาวบ้าบ้นยังยัคงอนุรันุกรัษ์ไว้ สักสัการะ ศาลเจ้าจ้บ้าบ้น สถานที่ทำ พิธีพิกธีรรมที่สำ คัญของชุมชนตั้งตั้อยู่ท่ยู่ ท่ามกลาง ต้นไม้ใม้หญ่ที่่ญ่ ที่่ รายล้อม เป็นป็ศูนย์กย์ลางควมเชื่อชื่ทางประเพณีแณีละพิธีพิกธีรรมของชุมชน ศึกษาและร่วร่มกิจกรรม รักรัษ์สิ่งสิ่แวดล้อม ณ กลุ่มลุ่ใบไม้เม้ปลี่ยนเมือมืง เรียรีนรู้แรู้ละ ลงมือมืทำ "จาน ชาม" จากกาบหมาก และใบไม้ เยี่ย ยี่ มชมและเรียรีนรู้ ณ ครัวรัเรือรืนต้นแบบผ้าผ้ทอชุมชนวิถีวิ ถีลาวครั่งรั่บ้าบ้นสะนำ ชมการ ทอผ้าผ้พื้นพื้เมือมืงลายโบราณซึ่งซึ่เป็นป็มรดกตกทอดทางวัฒวันธรรมของชาวลาวครั่งรั่ที่มี ความเป็นป็เอกลักษณ์ และเลือกซื้อซื้หัตหักรรมจากผ้าผ้ทอจากกลุ่มลุ่ ก่อนเดินดิทางกลับ เยี่ย ยี่ มชมการจัดจัแสดงผ้าผ้ทอโบราณและเลือกซื้อซื้ผลิตภัณฑ์ผ้าผ้ทอ ของกลุ่มลุ่ทอผ้าผ้บ้าบ้นไร่ ณ ศูนย์ OTOP กลุ่มลุ่แม่บ้ม่าบ้นผ้าผ้ทอบ้าบ้นไร่ และ เที่ยวชม ตลาดซาวไฮ่ ที่รวบรวมรวมสินสิค้า หัตหัถกรรม งานศิลปะ ผลผลิตทางการเกษตร และ ลานกิจกรรม ของชาวชุมชนบ้าบ้นไร่

สัมสัผัสผัวิถีวิ ถีชุมชนลาวครั่งรั่ชมต้นไม้ยั ม้ กยัษ์ ณ บ้ า น ส ะ นำ จั ง ห วั ด อุ ทั ย ธ า นี