วัฒนธรรมไทยป.4

ชัน้ ประถมศกึ ษาปีที่ 4

ตวั ช้ีวดั
อธิบายความแตกต่างทางวฒั นธรรมของกลุ่มคนในทอ้ งถ่ิน (ส 2.1 ป.4/4)

นางจิรฐา รับชว่ ง ครูคศ.1

คานา

คู่มือการใชห้ นงั สืออิเลก็ ทรอนิกส์ (E-Book) ดว้ ยโปรแกรม AnyFlip จดั ทาข้ึน
เพ่ือใชป้ ระกอบการจดั กิจการมการเรียนการสอน กลุ่มสาระการเรียนรู้สงั คมศึกษา ศาสนา
และวฒั นธรรม รหัส ส 14101 หน่วยการเรียนรู้ท่ี 4 เรื่อง วฒั นธรรมไทย ระดับช้ัน
ประถมศึกษาปี ที่ 4 ซ่ึงเป็นสื่อนวตั กรรมท่ีครบสมบูรณ์ ท้งั ดา้ นเน้ือหา สาระ เป็นข้นั ตอน
เขา้ ใจง่าย สาหรับครูสามารถนาไปใชป้ ระกอบการสอนไดเ้ ป็นอยา่ งดี สาหรับนกั เรียนใช้
เป็นแนวทางในการศึกษาคน้ ควา้ ดว้ ยตนเองในเรื่องของการจดั ทาหนงั สืออิเล็กทรอนิกส์
(E-Book) ซ่ึงเป็นสื่อการเรียนรู้ท่ีเหมาะสมกบั วยั และระดบั ช้นั ของนกั เรียน

ผูจ้ ัดทาหวงั เป็ นอย่างยิ่งว่า หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book ) เล่มน้ี จะเป็ น
ประโยชน์ต่อการจดั กิจกรรมการเรียนการสอน ตลอดจนนาไปสู่การสร้างสรรคผ์ ลงาน
และสามารถนาไปใชใ้ นชีวติ ประจาวนั ของนกั เรียนต่อไป

นางจิรฐา รับช่วง

สารบัญ หน้า
คำอธิบำยรำยวิชำ ก
ความหมายของวฒั นธรรมไทย 1
ประเภทของวฒั นธรรมไทย 2
วฒั นธรรมในภาคต่าง ๆ ของไทย 3
-วฒั นธรรมการรับประทานอาหาร 3
-วฒั นธรรมด้านการแตง่ กาย 7
-วฒั นธรรมด้านภาษา 10
-วฒั นธรรมด้านประเพณี 13

ก

ตวั ช้ีวดั
อธิบายความแตกต่างทางวฒั นธรรมของกลุ่มคนในทอ้ งถิ่น (ส 2.1 ป.4/4)

วัฒนธรรมไทย

วฒั นธรรมกำรรบั ประทำนอำหำร
วฒั นธรรมกำรแตง่ กำย
วฒั นธรรมดำ้ นภำษำ
วัฒนธรรมด้ำนประเพณี

วัฒนธรรมไทย 1

วัฒนธรรม หมำยถึง สิ่งดีงำมที่มนุษย์สร้ำง
ขึ้นและปฏิบัติสืบต่อกันมำ เพื่อแสดงถึงควำม
เจริญงอกงำมของคนในสังคม วัฒนธรรมแบ่ง
ออกเป็น 2 ประเภท คือ

วฒั นธรรมทำงวัตถุ

เป็นวัฒนธรรมที่สำมำรถมองเห็นและสัมผัส
ได้ เช่น บ้ำนเรือน ยำนพำหนะ เครื่องนุ่งห่ม สิ่ง
อำนวยควำมสะดวก สิ่งของเครื่องใช้ ศำสนวัตถุ
เป็นตน้

2

วฒั นธรรมทำงจิตใจ

เป็นวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับกำรดำเนินชีวิต
กำรควบคุมพฤติกรรมของบุคคลและกำรอยู่
รว่ มกนั อยำ่ งสนั ติ เช่น ภำษำ มำรยำท กฎหมำย
จำรีตประเพณี วรรณคดี ควำมคิด ควำมเชื่อ
คำ่ นิยม หลกั ธรรมทำงศำสนำ เป็นต้น

3

วฒั นธรรมในภำค
ตำ่ ง ๆของไทย

วัฒนธรรมในภำคต่ำง ๆ อำจมีควำมแตกต่ำง
กัน ท้ังนี้ขึ้นอยู่กับสภำพแวดล้อม และกำร
ดำเนินชีวิตของคนในภำคนน้ั เช่น

1. วัฒนธรรมกำรรับประทำนอำหำร

อำหำรภำคกลำง มีควำมหลำกหลำย รสชำติ
ของอำหำร มีควำมกลมกลอ่ ม มีรสเปรีย้ ว รสเคม็
รสหวำน รสเผ็ด เช่น แกงเขียวหวำน นำ้ พริกกะปิ
ปลำทู ต้มยำก้งุ เปน็ ตน้

4

อำหำรภำคเหนือ มีรสชำติแบบกลำงๆ มีรส
เค็มนำเล็กน้อย รสเปรี้ยวและหวำนมีน้อยมำก
หรือแทบจะไม่นิยมเลย ลักษณะเด่นของอำหำร
ภำคเหนือ อำหำรพื้นบ้ำนล้ำนนำไม่นิยมใส่
น้ำตำล ควำมหวำนจะได้จำกส่วนผสมที่นำมำ
ทำอำหำร เช่น ควำมหวำนจำกผัก จำกปลำ
ไขมันจะได้จำกน้ำมันของสัตว์เช่น น้ำพริกหนุ่ม
แกงแคน้ำพริกอ่อง แกงฮังเล ไส้อั่ว แคบหมู
เปน็ ต้น

5

อำหำรภำคตะวันออกเฉียงเหนือ มีรสชำติ
เด่น คือ รสเค็มจำกน้ำปลำร้ำ รสเผ็ดจำกพริก
สดและแห้ง อำหำรอีสำนส่วนใหญ่จะมีลักษณะ
แห้ง ข้น และมีปลำร้ำเป็นส่วนผสมของอำหำร
แทบจะทุกเมนู อำหำรพื้นบ้ำนอีสำน ส่วนมำก
จะเผ็ด เค็มและเปรี้ยว คนอีสำนจะรับประทำน
ข้ำวเหนียวเป็นหลัก ข้ำวเหนียวจึงเป็นเหมือน
สัญลักษณ์ของอำหำรอีสำน เช่น ข้ำวเหนียว
ส้มตำ น้ำพริกปลำร้ำ ไส้กรอก ลำบ แกงอ่อม
ซปุ หน่อไม้ เปน็ ตน้

6

อำหำรภำคใต้ อำหำรพืน้ บ้ำนภำคใต้มีรสชำติ
โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์เฉพำะ สืบเนื่องจำก
ดินแดนภำคใต้เคยเป็นศูนย์กลำงกำรเดินเรือ
คำ้ ขำยของพอ่ ค้ำจำกอินเดีย จีนและชวำในอดีต
ทำให้วัฒนธรรมของชำวต่ำงชำติโดยเฉพำะ
อินเดียใต้ ซึ่งเป็นต้นตำรับในกำรใช้เครื่องเทศ
ปรุงอำหำรได้เข้ำมำมีอิทธิพลอย่ำงมำก เช่น
แกงเหลือง ผดั สะตอ แกงคั่ว แกงไตปลำ เป็นต้น

7

2. วฒั นธรรมกำรแต่งกำย

1) กำรแต่งกำยของคนภำคเหนอื ที่เปน็ ชำวบ้ำนท่ัวไป
ชำยจะนงุ่ กำงเกงขำยำวลกั ษณะแบบกำงเกงขำยำวแบบ
3 สว่ น เรียกติดปำกว่ำ “เตีย่ ว” หรือ เตีย่ วสะดอ ทำจำก
ผ้ำฝ้ำย ย้อมสีน้ำเงนิ หรอื สีดำ ส่วนเสอ้ื กน็ ยิ มสวมเสื้อผ้ำ
ฝำ้ ยคอกลม แขนสนั้ แบบผ่ำอก กระดุม 5 เมด็ สีนำ้ เงิน
หรือสีดำ เช่นเดียวกัน เรยี กว่ำ เสือ้ มอ่ ฮอ่ ม ชุดนี้ใส่เวลำ
ทำงำน สำหรับหญิงชำวเหนือจะนุ่งผำ้ ซิน่ (ผ้ำถงุ )ยำว
เกือบถึงตำตุ่ม นยิ มนุ่งทัง้ สำวและคนแก่ ผำ้ ถงุ จะมีควำม
ประณีต งดงำม ตีนซ่นิ จะมีลวดลำยงดงำม สว่ นเสื้อจะ
เป็นเสือ้ คอกลม มสี ีสัน ลวดลำยสวยงำมเชน่ เดียวกัน
เรอ่ื งกำรแต่งกำยนี้ หญิงชำวเหนอื จะแตง่ ตวั ใหส้ วยงำม
อยูเ่ สมอ ชำวเหนอื ถือว่ำเป็นเรอ่ื งสำคัญ

8

2) กำรแตง่ กำยของคนภำคตะวันออกเฉียงเหนอื
ลักษณะกำรแตง่ กำย
ผู้ชำย สว่ นใหญน่ ยิ มสวมเสือ้ แขนสน้ั สีเข้มๆ ที่เรำ
เรยี กวำ่ "มอ่ หอ้ ม" สวมกำงเกงสีเดียวกบั เสื้อจรดเขำ่
นยิ มใชผ้ ำ้ คำดเอวดว้ ยผำ้ ขำวมำ้
ผหู้ ญิง กำรแตง่ กำยสว่ นใหญ่นิยมสวมใส่ผ้ำซิ่นแบบทอ
ท้ังตวั สวมเสือ้ คอเปดิ เลน่ สีสนั ห่มผำ้ สไบเฉยี ง สวม
เครือ่ งประดับตำมข้อมอื ขอ้ เท้ำและคอ

8

3) กำรแต่งกำยของคนภำคใต้แต่งกำยแบบเรียบ
ง่ำย หลวม ๆ ส่วนมำกใชผ้ ำ้ ฝำ้ ย รูปแบบเครือ่ งนุง่ หม่
สว่ นใหญ่คล้ำยกับ. ของมำเลเซียและอนิ โดนีเซยี
เพรำะอยใู่ นลกั ษณะอำกำศแบบเดียวกนั ผำ้ พื้นเมอื งที่
มีชือ่ เสียงของภำคใต้ คือ ผำ้ ยก ผำ้ จวน ผ้ำไหมพมุ เรยี ง
และผำ้ ปำเต๊ะ ซึง่ เป็นผำ้ ทีน่ ิยมกนั ในภำคใตต้ อนลำ่ ง
เปน็ ตน้

9

4) กำรแต่งกำยของคนภำคกลำง
ผู้ชำย สมัยกอ่ นกำรเปลีย่ นแปลงระบอบกำร
ปกครอง นยิ มสวมใสโ่ จงกระเบนสวมเสื้อสีขำว ติด
กระดุม 5 เม็ด ที่เรียกว่ำ "รำชประแตน" ไวผ้ มส้ันขำ้ งๆ
ตัดเกรียนถงึ หนังศรี ษะขำ้ งบนหวีแสกกลำง
ผหู้ ญิง สมัยกอ่ นกำรเปลี่ยนแปลงระบอบกำร
ปกครอง นิยมสวมใสผ่ ำ้ ซิ่นยำวครึง่ แข้ง หม่ สไบเฉยี ง
ตำมสมัยอยธุ ยำ ทรงผมเกลำ้ เป็นมวย และสวมใส่
เครอ่ื งประดบั เพือ่ ควำมสวยงำมเปน็ ตน้

10

วฒั นธรรมดา้ นภาษา

วัฒนธรรมทำงภำษำ คนไทยทกุ ภำคจะมีสำเนียง
ในกำรพูดแตกต่ำงกันออกไป เรยี กว่ำ “ภำษำถิน่ ”
เช่น ภำษำไทยในท้องถิ่นภำคเหนือ จะแตกต่ำงจำก
ภำคตะวนั ออกเฉียงเหนือ และภำคใต้ แตส่ ำมำรถ
สือ่ สำรทำควำมเขำ้ ใจกันได้

1) ภำคเหนอื
มภี ำษำพดู และภำษำเขียนเป็นของตนเอง หรือที่

เรยี กวำ่ “คำเมอื ง” จะ ใชก้ ันแพรห่ ลำยในภำคเหนอื ตอนบน
ส่วนภำคเหนือตอนลำ่ งเคยอยรู่ ่วมกับสโุ ขทยั อยุธยำทำให้
ประเพณี และวัฒนธรรมมีลกั ษณะคลำ้ ยกบั ภำคกลำง

ภำษำพูดจะมีลกั ษณะช้ำและนมุ่ นวล เชน่ อู้ (พดู ) เจ้ำ
(คะ่ ) แอว่ (เทีย่ ว) กิด๊ ฮอด (คิดถึง)

คำ ควำมหมำย คำ ควำมหมำย
กิ๋น กิน กาด ตลาด
กาดมว่ั จดั๊ นกั มาก
ลา ตลาดเช้า บะกล้วยเต๊ด มะละกอ
แอ่ว อร่อย เกือก รองเท้า
เที่ยว

11

คำ ควำมหมำย คำ ควำมหมำย
กะปอม ก้งิ กำ่ เซำ หยุด
รองเท้ำ บกั สีดำ ฝรั่ง
เกบิ ยำมแลง เวลำคำ่
แซบอหี ลี อร่อยจรงิ ๆ อำ้ ย พี่
อย่ำงไร
จั่งได๋

3) ภำคกลำง
ภำษำภำคกลำง ส่วนใหญใ่ ชภ้ ำษำไทยกลำงทีเ่ ปน็

ภำษำรำชกำร ยกเวน้ คนบำงกล่มุ ทีม่ ีบรรพบรุ ุษเป็นชำวจีน
ชำวมอญ หรือชำวลำวพวน ซึ่งมีสำเนยี งภำษำทแ่ี ตกตำ่ ง
ออกไป

12

4) ภำคใต้
ภำคใต้ มภี ำษำพูดประจำถ่นิ ทีห่ ว้ น ๆ สน้ั ๆ เปน็

เอกลกั ษณ์ เรยี กวำ่ “ภำษำใตห้ รือแหลงใต้” สว่ นกลมุ่ คนที่อยู่
แถบชำยแดนไทย-มำเลเซีย นยิ มพูด ภำษำยำวี หรอื ภำษำ
มำเลเซีย

ตวั อยำ่ งภำษำพดู ภำคใต้ เช่น แหลง (พูด) หร๋อย
(อรอ่ ย) ทำไหร๋ (ทำอะไร) หวงั เหวิด (เปน็ ห่วง) ทำพรอื (ทำ
ยงั ไง) บำงท้องถน่ิ ใช้ภำษำยำวี เพรำะนบั ถือศำสนำอิสลำม

คำ ควำมหมำย คำ ควำมหมำย
ขี้หก โกหก โกป้ี กำแฟ
ฉำ่ หิ้ว ตะกรำ้ หลำ่ ว อีกแล้ว
แตงจีน แตงโม ต่อเชำ้ พร่งุ นี้
นำ้ เตำ้ ฟักทอง หยำ่ นัด สับปะรด

13

4. วฒั นธรรมด้านประเพณี

1) วัฒนธรรมประเพณีของภาคเหนือ เกิดจากการ
ผสมผสานการดาเนินชีวิต และศาสนาพุทธความเชื่อ
เรือ่ งการนับถอื ผี ส่งผลทำให้มีประเพณีทีเ่ ปน็ เอกลักษณ์
ของประเพณีที่จะแตกต่ำงกันไปตำมฤดูกำล ท้ังนี้
ภำคเหนือจะมีงำนประเพณีในรอบปแี ทบทุกเดือน เช่น

ประเพณีลอยโคม

ประเพณียเ่ี ปง็

14

2) วัฒนธรรมประเพณีของภาคกลาง ดินแดนแห่ง
ความหลากหลายทางประเพณีและวัฒนธรรมที่มีความ
น่าสนใจไม่น้อยไปกว่าภาคอื่นของไทย เพราะเป็นเมือง
ที่เต็มไปด้วยเสน่ห์มนต์ขลัง ชวนให้น่าขึ้นไปสัมผัสความ
งดงามเหล่านี้ย่งิ นัก เชน่

ประเพณีว่งิ ควำย

ประเพณีรบั บัว

ประเพณีกวนขำ้ วทิพย์

15

3) วัฒนธรรมประเพณีของภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ
ภาคอสี านเปน็ พื้นทีท่ ีเ่ ป็นอารยธรรมโบราณ ประชากรที่
อาศัยอยู่ส่วนมากเป็นคนไทยเชื้อสายลาวและเชื้อสาย
เขมร มีคตินิยมผูกแน่นอยู่กับ ประเพณีโบราณมีการ
รักษาสืบเนือ่ งต่อกันมา จึงเปน็ ถ่ินแดนที่เต็มไปด้วยกลิ่น
อายของวัฒนธรรมประเพณีที่ผสมผสานความเชื่อถือใน
เรื่องของการนับถือผี และคติทางพระพุทธศาสนาเข้า
ด้วยกัน เชน่

ประเพณีแห่เทียนพรรษำ

ประเพณีไหลเรือไฟ

16

4) วัฒนธรรมประเพณีของภาคใต้ ดินแดนแห่งหมู่
เกาะและท้องทะเลอันงดงาม อีกท้ังยังมีอุดมสมบูรณ์
ข อ ง ท รั พ ย า ก ร ธ ร ร ม ช า ติ ม า ก ม า ย น อ ก จ า ก น้ี
ศิลปวัฒนธรรมและวิถีชีวิตของชาวใต้ยังโดดเด่นมี
เอกลักษณ์ และเป่ียมเสน่ห์ชวนให้เข้าไปสัมผัสและ
เรียนรู้อย่างใกล้ชิด จึงไมน่ า่ แปลกใจวา่ ในแต่ละปีภาคใต้
จัดเป็นอีกภาคที่มีนักท่องเที่ยวท้ังไทยและต่างชาติมา
เทีย่ วชมมากมาย เช่น

ประเพณีลอยเรือชำวเล

ประเพณีแห่ผ้ำขึ้นธำตุ