การแยกสาร ป.6

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้นั ประถมศกึ ษาปีท่ี ๖

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีท่ี ๖

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีท่ี ๖

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีท่ี ๖

๑. สารผสม

เมือ่ มองไปรอบตัว นักเรยี นจะพบสารตา่ ง ๆ มากมายหลายชนดิ
ซง่ึ สารบางชนิดมีองค์ประกอบเพียงชนิดเดียว

วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้นั ประถมศกึ ษาปที ่ี ๖

นํา้ ด่ืม มีน้ําเปน็ องคป์ ระกอบ เกลอื แกง มีเกลอื เป็นองค์ประกอบ
เพยี งชนดิ เดียว เพยี งชนิดเดียว

วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชั้นประถมศกึ ษาปที ่ี ๖

สารต่าง ๆ ในชีวิตประจําวันมีหลายชนิด สารต้ังแต่ ๒ ชนิด
ขึ้นไปผสมกันเราเรียกว่า สารผสม ซ่ึงสารท่ีผสมกันน้ันอาจจะรวมกัน
เป็นเนื้อเดียวกันโดยตลอด เรียกว่า สารเน้ือเดียว หรืออาจจะ
ไม่รวมตัวเป็นเนอื้ เดียวกัน เรยี กวา่ สารเนอื้ ผสม

วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชั้นประถมศกึ ษาปีที่ ๖

ตาราง ลกั ษณะท่มี องเหน็ และองคป์ ระกอบสาํ คญั ของสารผสมบางชนดิ

สารผสม ลักษณะที่มองเหน็ องค์ประกอบสาํ คัญ

มองเหน็ เปน็ เน้ือเดยี วกนั น้ําและนํ้าตาล
นา้ํ เชือ่ ม จัดเปน็ สารเน้ือเดียว

มองเห็นเปน็ เนื้อเดียวกนั นํา้ เกลือ ปลา
น้ําปลา จัดเปน็ สารเนื้อเดียว และน้าํ ตาล

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้นั ประถมศึกษาปที ่ี ๖

ตาราง ลักษณะทมี่ องเห็น และองคป์ ระกอบสาํ คญั ของสารผสมบางชนิด

สารผสม ลกั ษณะท่มี องเหน็ องค์ประกอบสาํ คญั

ซอสมะเขอื เทศ มองเหน็ เป็นเนอ้ื เดยี วกัน มะเขอื เทศ นํ้าตาล
จดั เป็นสารเนอ้ื เดียว เกลือ และน้าํ สม้ สายชู

มองเห็นเป็นเนือ้ เดยี วกนั นมผง นํา้ ตาล และไขมนั
นมขน้ หวาน จัดเปน็ สารเนอื้ เดยี ว

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชน้ั ประถมศกึ ษาปที ่ี ๖

ตาราง ลักษณะทมี่ องเหน็ และองคป์ ระกอบสาํ คัญของสารผสมบางชนดิ

สารผสม ลักษณะทม่ี องเห็น องค์ประกอบสาํ คัญ

นํ้าพริกกะปิ มองเหน็ เปน็ เน้ือผสม กะปิ มะนาว นาํ้ ปลา
จดั เปน็ สารเนอื้ ผสม น้ําตาล พรกิ และมะเขือพวง

มองเห็นเปน็ เนือ้ ผสม นํา้ ผงดิน
น้ําโคลน จัดเปน็ สารเน้ือผสม และ เศษใบไม้

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปที ่ี ๖

ตาราง ลักษณะทม่ี องเหน็ และองค์ประกอบสาํ คัญของสารผสมบางชนิด

สารผสม ลักษณะท่ีมองเห็น องค์ประกอบสาํ คัญ

มองเหน็ เปน็ เน้ือผสม นา้ํ กะทิ ลอดชอ่ ง
จดั เป็นสารเนื้อผสม นํ้าตาล และเกลอื

ลอดชอ่ งน้าํ กะทิ

วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชน้ั ประถมศึกษาปที ี่ ๖

๒. วธิ ีการแยกสารผสม

ร อ บ ตั ว เ ร า มี ส า ร ผ ส ม จํ า น ว น
มากมาย สารผสมบางชนิดก่อนนําไปใช้
ประโยชน์จะต้องมีการแยกสารก่อนนําไปใช้
เ ช่ น ก า ร ฝั ด ข้ า ว เ พ่ื อ แ ย ก แ ก ล บ
ห รื อ ก ร ว ด อ อ ก จ า ก ข้ า ว ส า ร ก่ อ น นํ า ไ ป
รับประทาน การกรองกากผลไม้ออกจากนํ้า
ผลไมก้ อ่ นดืม่

วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปที ่ี ๖

การแยกสารผสมด้วยวิธีการหยิบออก เป็นวิธีการแยกสาร
ที่ เ ป็ น ข อ ง แ ข็ ง กั บ ข อ ง แ ข็ ง ท่ี มี ข น า ด แ ต ก ต่ า ง กั น อ ย่ า ง ชั ด เ จ น
เช่น การแยกขา้ วเปลอื กออกจากข้าวสาร

การแยกสารผสมดว้ ยวิธีการหยิบออก

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้นั ประถมศึกษาปีท่ี ๖

การแยกสารผสมด้วยวิธีการร่อน เป็นวิธีการแยกสารท่ีเป็น
ของแข็ง ท่มี ีขนาดแตกต่างกนั ออกจากกัน โดยใช้อปุ กรณ์ในการร่อน
เช่น การร่อนทราย การรอ่ นแป้ง

การร่อนทราย การรอ่ นแปง้

วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชัน้ ประถมศึกษาปที ่ี ๖

สารผสมท่ีมีขนาดเล็กและไม่สามารถใช้มือหยิบออกได้
เราสามารถเลือกใช้วิธีการร่อนผ่านอุปกรณ์ท่ีมีรูเพ่ือแยก
สารผสมนั้นออกจากกัน เช่น ใช้วิธีการร่อนเพ่ือแยกทรายกับ
ข้าวสาร โดยข้าวสารซ่ึงมีอนุภาคขนาดใหญ่จะติดอยู่
ในตะแกรง ส่วนทรายซ่ึงมีอนุภาคขนาดเล็กกว่าจะทะลุผ่านรู
ตะแกรงลงมา จึงทําให้สามารถแยกทรายกับข้าวสารออกจาก
กนั ได้

วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ช้นั ประถมศึกษาปที ่ี ๖

การแยกสารผสมด้วยวิธกี ารใช้แมเ่ หล็กดึงดูด เป็นวิธีการแยกสาร
ท่ีสารใดสารหนึ่งเป็นสารแม่เหล็ก โดยใช้แม่เหล็กดึงดูดสารแม่เหล็กแยก
ออกจากสารอน่ื ได้ เชน่ การแยกลวดเสยี บกระดาษออกจากทราย

การแยกสารผสมโดยใช้แม่เหลก็ ดงึ ดูด

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้นั ประถมศกึ ษาปที ี่ ๖

สารที่มีองค์ประกอบเป็นสารที่แม่เหล็กดึงดูดได้
ผสมกันอยู่ เราสามารถแยกออกจากสารอื่นได้ โดยใช้
แม่เหล็กดึงดูดออกมา เช่น การใช้แม่เหล็กดึงดูดผงตะไบ
เหล็กออกจากทราย

วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชัน้ ประถมศกึ ษาปีท่ี ๖

การแยกสารทีล่ ะลายน้ําออกจากสาร
ที่ไม่ละลายนํ้า สามารถใช้วิธีการง่าย ๆ คือ
วิธีการรินออก เช่น การซาวข้าวเพ่ือทํา
ความสะอาดข้าว จะมกี ารเทน้ําใส่ลงในหม้อ
ข้าวแล้วใช้มือนวดข้าวเบา ๆ เพื่อขจัดส่ิง
ปนเปือ้ นทต่ี ดิ มากับขา้ ว แล้วจงึ รินนํ้าทง้ิ ไป

การซาวขา้ ว

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศกึ ษาปที ่ี ๖

นอกจากนี้การแยกสารท่ีละลายนํ้า
ออกจากสารที่ไม่ละลายนํ้าอาจใช้วิธีการ
ท่ีเรียกว่า วิธีการกรอง เช่น เม่ือนําสารผสม
ระหว่างทรายกับเกลือมาละลายน้ําแล้วนํามา
กรองผา่ นกระดาษกรอง

การแยกสารผสมโดยการกรอง

วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้ันประถมศกึ ษาปที ่ี ๖

การกรองเป็นวิธีการแยกสารผสมท่ีเป็นของแข็ง
ซึ่งไมล่ ะลายในของเหลวออกจากสารท่เี ป็นของเหลว

วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชน้ั ประถมศึกษาปที ่ี ๖

ในอดีตก่อนที่จะมีนํ้าประปาใช้แบบทุกวันน้ี ชาวบ้านใช้น้ําจากแม่น้ํา
ลาํ คลองในการอุปโภค ซ่งึ นา้ํ จากคลองบางแหง่ กจ็ ะขุ่น เน่ืองจากมีผงดินและเศษ
ใบไม้ปะปนอยู่ ชาวบ้านก็จะตักน้ําข้ึนมาพักทิ้งไว้และปล่อยให้ตะกอนขนาดเล็ก
ทลี่ อยอยใู่ นนํา้ ค่อย ๆ ตกตะกอนลงมาที่กน้ ภาชนะภายใต้แรงโนม้ ถ่วงของโลก

นา้ํ คลองขุน่ น้ําคลองใส

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชน้ั ประถมศกึ ษาปที ่ี ๖

ภายหลังต่อมามีการใช้สารส้มช่วยให้
เกิดการตกตะกอนของตะกอนขนาดเล็กได้
รวดเร็วขึ้น โดยอนุภาคของสารส้มจะเข้าไปจับ
กั บ ต ะ ก อ น ข น า ด เ ล็ ก น้ั น ทํ า ใ ห้ ส า ร
มีนํ้าหนักมากข้ึน จึงตกตะกอนลงมาท่ีก้น
ภ า ช น ะ ภ า ย ใ ต้ แ ร ง โ น้ ม ถ่ ว ง ข อ ง โ ล ก
ได้เร็วขึ้น เราเรียกวิธีการแยกสารแบบนี้ว่า
วิธกี ารตกตะกอน

วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชนั้ ประถมศกึ ษาปีที่ ๖

การเตมิ สารส้มจะชว่ ยใหส้ ารตกตะกอนได้เร็วขึ้น

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้นั ประถมศึกษาปีท่ี ๖

ขน้ั ตอนการผลิตนา้ํ ประปา

กา รผ ลิต น้ํ าป ระ ป าเ ป็น กา ร ทํา นํ้า ดิ บ
ให้กลายเป็นน้ําประปาท่ีสะอาด และมีคุณภาพดี
ในขั้นตอนการผลิตน้ันจะเกี่ยวข้องกับการแยกสาร
ได้แก่ การตกตะกอน การกรอง การใช้สารเคมี
เพ่ือกําจัดส่ิงสกปรก ตลอดจนฆ่าเชื้อโรคท่ีปนเปื้อน
มากับนํ้าออกไป ทําให้ได้น้ําดื่มที่สะอาด สามารถใช้
ประโยชน์ต่าง ๆ ในชีวิตประจําวันของเราได้
ซึง่ ขั้นตอนการผลิตนา้ํ ประปา มีดังน้ี

วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชั้นประถมศกึ ษาปีที่ ๖

ขนั้ ตอนการผลิตน้ําประปา

การสูบน้ําดิบจากแหล่งนํ้า การปรับปรุงคุณภาพนํ้าดิบโดยการใส่ น้ําจะไหลเข้าสู่ถังตกตะกอน เพื่อให้
ธรรมชาติ หรือแหล่งน้ําอ่ืน สารส้ม หรือปูนขาว เพื่อช่วยในการ ต ะ ก อ น ท่ี มี ข น า ด เ ล็ ก ร ว ม ตั ว เ ป็ น
ท่ีจัดหาหรือจัดเตรียมไว้ ตกตะกอน และ ปรับค่าความเป็นกรด- ตะกอนขนาดใหญ่ และตกลงสู่ก้นถัง
ดา่ งของน้ําดบิ จนได้นํา้ ที่มคี วามใส สะอาด

วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปที ่ี ๖

ขน้ั ตอนการผลิตนํา้ ประปา

ก า ร ก ร อ ง เ พื่ อ กํ า จั ดต ะ ก อ น ใ ส่ ค ล อ รี น ล ง น้ํ า ที่ ผ่ า น คุ ณ ภ า พ น้ํ า ป ร ะ ป า ท่ี ผ ลิ ต ไ ด้
ห รื อ ส่ิ ง ป น เ ป้ื อ น ท่ี มี ข น า ด การกรองแล้ว ในอัตราส่วนท่ี อย่างพิถีพิถันและสม่ําเสมอ เพื่อให้ได้
เล็กมากอีกคร้ังโดยการกรองด้วย พอเหมาะเพื่อฆา่ เชอ้ื โรค น้าํ ประปาทใี่ ส สะอาด ปลอดภัย
ทรายกรอง และกรวดกรอง

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้ันประถมศึกษาปที ่ี ๖

ขน้ั ตอนการผลิตนา้ํ ประปา

การสูบจ่ายน้ําประปาโดยการ
ปล่อยน้ํา จากหอถังสูงหรือ
สูบอัดนํ้าเข้าระบบท่อจ่ายนํ้า
เพื่อเพ่ิมแรงดันน้ําทําให้ส่งนํ้า
ไปได้ไกล และให้บริการแก่
ประชาชนได้อยา่ งทั่วถึงมากข้นึ

วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ชั้นประถมศกึ ษาปีที่ ๖