หนังสือ เห็ดป่าและราทำลายแมลง - อุทยานแห่งชาติภูเวียง

คํานิยม

ก า ร ศึ ก ษ า ค ว า ม ห ล า ก ช นิ ด ข อ ง เ ห็ ด ป า แ ล ะ ร า ทํ า ล า ย แ ม ล ง ใ น
พื้นท่ีอุทยานแหงชาติภูเวียง คณะนักวิจัยไดรับความอนุเคราะหจากหัวหนา
อุทยานแหงชาติภูเวียง นายสําเร็จ ภูแสนศรี และนายสุมาตร ออนละมาย รวมถึง
เจาหนาทใ่ี นพ้ืนท่ศี กึ ษาทกุ ทาน เปนอยางดมี าโดยตลอด

ขอขอบคุณ นายบุญสง ศรียศสมบัติ ในการชวยเก็บตัวอยางในพื้นท่ี
ภาคสนาม นางสาวนิตยา สุจริตธรรม และนางสาวสุวิมล ทองคํา ที่ชวยเหลือ
งานดานธุรการ ดร. แกวภวิกา รัตนจันทร และนายมรุต เครือหงษ นักกีฏวิทยา
ที่ชวยจําแนกแมลงท่ีถูกราเขาทําลาย นางสาวกนกศรี ทศั นาทยั และนางสาววาสนา
นอยศรีภูมิ นักวิจัยจากศูนยพันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแหงชาติ
ที่ชวยเหลือและสนับสนุนงานในหองปฏิบัติการ นายอาทิตย คนสนิท จากศูนย
พันธุวศิ วกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแหงชาติ สําหรับภาพถายราทําลายแมลงหลายภาพ
(หนา 81, 82, 86, 87, 93, 95, 97 และ 98) และโดยเฉพาะ นางสาวจันจิรา อายะวงศ
ในการรวมสาํ รวจเห็ดปาและราทําลายแมลงดว ยความอตุ สาหะ

สดุ ทา ยน้ี ขอขอบคณุ ผอู ํานวยการสาํ นกั วิจัยการอนุรักษปา ไมและพันธุพืช
นางกรภัทร ดํารงคไทย และผูอํานวยการสวนความหลากหลายทางชีวภาพ
นายมนัส รวดเร็ว สําหรับการสนับสนุนการดาํ เนินงานกิจกรรมบริหารจัดการความ
หลากหลายทางชีวภาพ

คณะผวู ิจยั
สงิ หาคม 2560

คาํ นํา

เห็ดปา และราทาํ ลายแมลงเปนสง่ิ มชี วี ิตในอาณาจกั รเช้อื รา (Kingdom Fungi)
แบงออกเปน 2 ไฟลัมใหญ ๆ โดยเห็ดกวารอยละ 80 อยูในไฟลัมเบสิดิโอไมโคตา
(Phylum Basidiomycota) และสวนท่ีเหลือจัดอยูในไฟลัมแอสโคไมโคตา (Phylum
Ascomycota) ตามรูปแบบของการสรางเซลลสืบพันธุแบบอาศัยเพศ (sexual spore)
ที่แตกตางกันเปนหลัก จุลินทรียในกลุมของรานับวามีบทบาทสําคัญยิ่งตอการ
ยอยสลายซากพืช ทําใหเกิดการหมุนเวียนแรธาตุอาหารในระบบนิเวศ นอกจากนี้
ยังสามารถนําไปพัฒนาเพ่ิมมูลคาเพ่ือใชประโยชนในดานตาง ๆ อีกมากมาย
กรมอุทยานแหงชาติ สัตวปา และพันธุพืช ในฐานะหนวยงานหลักท่ีดแู ลรักษาพื้นท่ี
ปาอนุรักษ ไดทําการศึกษาสถานภาพของจุลินทรียปาไมในเบ้ืองตนเก่ียวกับ
ชนิดพันธุและปริมาณ เพราะขอมูลเหลาน้ีเปรียบเสมือนตนทุนของทรัพยากร
ชีวภาพทมี่ ีอยู เพื่อการบริหารจัดการไดอ ยา งมปี ระสิทธภิ าพ

ฝายปฏิบัติการจุลชีววิทยาปาไมไดทําการศึกษาวิจัยภายใตกิจกรรม
บริหารจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อรวบรวมขอมูลของจุลินทรียใน
กลุมปาภเู ขียว - นาํ้ หนาว และจัดทําหนังสือ "เห็ดปา และราทําลายแมลง : อุทยานแหงชาติ
ภูเวียง" ซึ่งเปนสวนหน่ึงของขอมูลชนิดพันธุของเห็ดปาและราทําลายแมลงท่ีสํารวจ
พบในพ้ืนท่ีศึกษา พรอมภาพประกอบ สํานักวิจัยการอนุรักษปาไมและพันธุพืช
หวังเปนอยางยิ่งวาหนังสือเลมน้ีจะเปนประโยชนแกผูสนใจและสามารถนําไปใช
อางองิ ทางวิชาการดานความหลากหลายของจลุ นิ ทรียในระบบนเิ วศปา ไมไ ดต อ ไป

(นางกรภัทร ดํารงคไทย)
ผูอํานวยการสาํ นกั วจิ ยั การอนรุ กั ษปา ไมและพันธพุ ืช

สิงหาคม 2560

CONTENTS

อุทยานแหงชาตภิ ูเวยี ง 1 Mycena holoporphyra 38
เห็ด 2 Anthracophyllum nigritum 39
ราทาํ ลายแมลง 10 Hymenopellis radicata 40
Cookeina sulcipes 14 Pluteus sp. 41
Cookeina tricholoma 15 Psathyrella sp. 42
Hypoxylon sp. 16 Gymnopilus aeruginosus 43
Agaricus sp. 17 Auricularia auricula-judae 44
Agaricus sp. 18 Leccinum sp. 45
Agaricus sp. 19 Clavulina coralloides 46
Agaricus sp. 20 Cantharellus odoratus 47
Cyathus sp. 21 Phaeoclavulina cyanocephala 48
Leucocoprinus sp. 22 Hymenochaete sp. 49
Amanita mira 23 Inonotus duostratosus 50
Amanita sp. 24 Dictyophora multicolor 51
Scytinopogon angulisporus 25 Amauroderma sp. 52
Laccaria sp. 26 Ganoderma dahlii 53
Termitomyces clypeatus 27 Ganoderma cf. lucidum 54
Termitomyces eurhizus 28 Ganoderma cf. tropicum 55
Termitomyces microcarpus 29 Irpex sp. 56
Termitomyces striatus 30 Favolus grammocephalus 57
Campanella junghuhnii 31 Microporus xanthopus 58
Crinipellis scabella 32 Panus cf. ciliatus 59
Marasmius tenuissimus 33 Pycnoporus cinnabarinus 60
Marasmius sp. 34 Trametes vernicipes 61
Marasmius sp. 35 Russula alboareolata 62
Trogia infundibuliformis 36 Russula cf. senecis 63
Favolaschia thwaitesii 37 Russula cf. violeipes 64

CONTENTS

Russula sp. 65
Russula sp. 66
Russula sp. 67
Russula sp. 68
Russula sp. 69
Russula sp. 70
Russula sp. 71
Russula sp. 72
Stereum ostrea 73
Thelephora sp. 74
Dacryopinax spathularia 75
Aschersonia badia 76
Aschersonia luteola 77
ราในระยะสบื พันธแุ บบไมอ าศัยเพศของ Conoideocrella luteorostrata 78
ราในระยะสืบพันธุแ บบไมอาศัยเพศของ Moelleriella mollii 79
ราในระยะสืบพันธุแบบอาศัยเพศของ Aschersonia luteola 80
Metarhizium sp. 81
Metarhizium sp. 82
Akanthomyces pistillariiformis 83
Beauveria bassiana 84
Beauveria loeiensis 85
Cordyceps sp. 86
Cordyceps sp. 87
Gibellula mirabilis 88
Isaria tenuipes 89
Torrubiella pruinosa 90

CONTENTS

ราในระยะสืบพนั ธแุ บบไมอาศัยเพศของ 91
Ophiocordyceps cf. acicularis 92
93
ราในระยะสบื พันธแุ บบไมอาศัยเพศของ 94
Ophiocordyceps cf. obtusa 95
96
ราในระยะสืบพันธแุ บบไมอ าศัยเพศของ 97
Ophiocordyceps cf. communis 98
Ophiocordyceps cf. obtusa 99
Ophiocordyceps coccidiicola 100
Ophiocordyceps nutans 101
Ophiocordyceps sp. 102
Ophiocordyceps sp.

Ophiocordyceps sphecocephala
Polycephalomyces nipponicus
Purpureocillium atypicola
เอกสารอางอิง

อุทยานแหงชาติภเู วียง เหด็ ปาและราทําลายแมลง 1

อทุ ยานแหงชาติภูเวยี ง ต้ังอยูในอําเภอภูเวยี ง อําเภอสีชมพู อําเภอชุมแพ
อําเภอเวียงเกา และอําเภอหนองนาคํา จังหวัดขอนแกน มีพ้ืนที่ประมาณ 203,125 ไร
หรือ 325 ตารางกิโลเมตร เปนอุทยานแหงชาติ ลําดับท่ี 71 ของประเทศ
มีหลักฐานวาปาภูเวียงเคยเปนแหลงชุมชนโบราณที่มีอารยธรรมเมื่อหลายพันป
ลวงมาแลว ทั้งยังคนพบรอยเทาและซากกระดูกไดโนเสาร และสัตวโลก
ดกึ ดาํ บรรพอายุเกอื บ 200 ลานป

สภาพปาบริเวณอุทยานแหงชาติภูเวียงแบงออกไดเปน 3 ประเภท
คือ ปาดิบแลง ซ่ึงมีพื้นท่ีมากท่ีสุด รองลงมาไดแก ปาเต็งรังและปาเบญจพรรณ
โดยปาดิบแลง สวนใหญกระจายตัวอยูทางตอนเหนือของเขตอุทยานแหงชาติ
และบริเวณลําธาร พันธุไมท่ีสําคัญ ไดแก ตะเคียนหิน ชิงชัน พะยูง สมพง กระบก
มะคาโมง เขลง คอแลน ปอแดง สะแกแสง ฯลฯ ปาเต็งรัง ขึ้นปกคลุมตามเชิงเขา
บรเิ วณต่าํ กวาปา ดิบแลง กระจายตัวอยบู ริเวณภูประตูตีหมา และแนวภูเขาตอเน่ือง
รอบในของเทือกเขาภูเวียง และกระจายตัวอยูเชิงเขารอบนอกเทือกเขาภูเวียง
พันธุไมท่ีสําคัญ ไดแก ยางกราด เหียง พลวง เต็ง รัง ยอปา มะเกลือกา สมอ ตีนนก ฯลฯ
ปาเบญจพรรณ อยูระหวางรอยตอของปาดิบแลงและปาเต็งรัง และปะปนอยูใน
ปา เต็งรังบาง กระจายตัวในพ้นื ที่บางสวนบริเวณภูประตูตหี มาและเชงิ เขารอบนอก
เทือกเขาภูเวียง พันธุไมที่สําคัญ ไดแก ประดู เสลา ตะแบกใหญ รัก รกฟา
ทองหลางปา แคทราย และตนี นก ฯลฯ
ท่ีผานมานั้นขอมูลของความหลากหลายของเห็ดปาและราทําลายแมลง
ในอุทยานแหงชาติภูเวียงยังมีจํากัด ผลการศึกษาครั้งนี้ทําใหได ขอมูล
ความหลากหลายของราในพ้ืนท่ีอนุรักษ ซึ่งจัดเปนขอมูลพ้ืนฐานของประเทศ
เพื่อประโยชนต อ การอนรุ กั ษ ศึกษาตอ ยอดและใชประโยชนในดานอืน่ ๆ ตอ ไป

2 เหด็ ปา และราทําลายแมลง

เหด็ (Mushroom)
เห็ดเปนสิ่งมีชีวิตที่จัดอยูในอาณาจักรเชื้อรา (Kingdom of Fungi)
โดยสวนใหญการดํารงชีวิตของเช้ือราจะเปนเสนสาย (hypha) ยกเวนเชื้อราในกลุมยีสต
(yeast) และมีลักษณะการสืบพันธุอยู 2 แบบ คือ การสืบพันธุแบบไมอาศัยเพศ
(asexual reproduction) และการสืบพันธุแบบอาศัยเพศ (sexual reproduction)
“เห็ด” อยูในชวงระยะเวลาของการสืบพันธุแบบอาศัยเพศ โดยเช้ือราที่เปน
เสนสายจะเจริญเติบโตและรวมตัวกันสรางโครงสรางขนาดใหญท่ีสามารถมองเห็น
ไดงายที่คนท่ัวไปเรียกกันวา “ดอกเห็ด” (fruiting body หรือ mushroom)
โครงสรางดังกลาวอาจมีขนาดเล็กถึงใหญ รูปราง ลักษณะ และสีสันเปนท่ีสะดุดตา
และมีหลักฐานที่ชัดเจนวามนุษยไดมีการนําเห็ดมาใชประโยชนในชีวิตประจําวัน
ตั้งแตโบราณมาจนถึงปจจุบัน ไมวาจะเปนในแงของการบริโภคเปนอาหารโดยตรง
การนํามาสกัดสารออกฤทธ์ิทางชีวภาพและพัฒนาเปนผลิตภัณฑยา การทําสียอม
เสนใยธรรมชาติ หรอื แมแตก ารประดบั ตกแตงเพอ่ื ความสวยงาม

การจัดอนุกรมวิธานของเห็ดปจจุบันแบงออกเปน 2 ไฟลัมใหญ
โดยเห็ดกวารอยละ 80 อยูในไฟลัมเบสิดิโอไมโคตา (Phylum Basidiomycota)
และอีกรอยละ 20 อยูในไฟลัมแอสโคไมโคตา (Phylum Ascomycota) ซึ่งดูจาก
การสรางเซลลสบื พันธุแบบอาศยั เพศทแี่ ตกตา งกนั เปนหลกั

จากการศึกษาความหลากชนิดของเห็ดในพื้นท่ีอุทยานแหงชาติภูเวยี ง
จังหวัดขอนแกน พบเห็ดจํานวน 177 ตัวอยาง สามารถจําแนกได รวม 143 ตัวอยาง
แบงเปนจําแนกไดถึงระดับชนิด (species level) จํานวน 88 ตัวอยาง และ
ในระดับสกุล (genera level) จํานวน 55 ตัวอยาง และยังรอการจําแนกอีก 34 ตัวอยาง
สําหรับตัวอยางที่จําแนกได 143 ตัวอยาง จัดจําแนกอยูใน 113 ชนิด (species)
56 สกุล (genera) 35 วงศ (Family) 15 อันดับ (order) 5 ช้ัน (class) และ 2 ไฟลัม
(phylum) รายละเอียดดังตารางรายชื่อชนิด ขอมูลการรับประทาน และหนาที่
ในระบบนเิ วศของเหด็ ทพี่ บในพน้ื ทีอ่ ทุ ยานแหงชาติภเู วียง

เห็ดปาและราทาํ ลายแมลง 3

ช่ือวิทยาศาสตร EI1 EF2
PhyClulamsOsrAdLseecorotHmioeymlcooytictaaeletess ine sap
ine sap
Family Helotiaceae ine sap
Class PezizBoismpoyrceeltleassulfurina (Quél.) S.E. Carp. ine sap
une sap
Order Pezizales une sap
Family Sarcoscyphaceae une sap
Cookeina sulcipes (Berk.) Kuntze une sap
une sap
Class SordCaoriookmeyincaettersicholoma (Mont.) Kuntze une sap
Order Xylariales une sap
Family Xylariaceae une sap
Daldinia concentrica (Bolton) Ces. & De Not. une sap
Hypoxylon sp.1 une sap
une sap
PhyClulamssBAagsaidriicoommyyccoetates une sap
Order Agaricales
Family Agaricaceae
Agaricus sp.1
Agaricus sp.2
Agaricus sp.3
Agaricus sp.4
Agaricus sp.5
Agaricus sp.6
Agaricus sp.7
Cyathus cf. berkeleyanus
Cyathus cf. stiratus
Cyathus sp.1
Leucocoprinus sp.1

4 เห็ดปาและราทาํ ลายแมลง

ชอ่ื วทิ ยาศาสตร EI1 EF2

FFFFFFaaaaaammmmmmMCTCMSMAMTCTITLMAMTAMTniiiiiiereeeecallllllmmmraloaaaaaaaoyyyyyyaiyrrrrrcnmHcmmmmmrrrrrrrgaaavtcCAMILHiaaaaaaaiyipneannnnpaayiiiiimlsssssssybtttttoeairaiiioarmmmmmmmomoooootttdieiirlcavaaaaanpnpalmmmmmnyiiiiiiiainfuuuuuuuoessshafbusmssrpmiyyyyyrlsssssssgiytpppnsaaalnccccca.oalic1g...sssshtciccrgdleeeeec112aneaappppaifeeiaaeissssscjl.nbcbu....aiaceae2134asCpeseccmuueneeemeantoalfauHillgary.seigilerlicrfahosaepaanluorrieuthlmetoeulrom(nuihimaAsrcrzcutsapnastlu&ieisbcukniso(rsipBe.p.st(rBB(hJ(iuep&MuaBaRueaessssce.ronSllku(rui(HgncP)kB.shshet.aRe&)..wi)t().rmRM.kBS)HeS..rioCiine.nHn&noigg.me)terBe.inmM)rrreoFurorr.mrilel ) R. uuunnneee eeecccttt
eudnie eecctt
une ect
une ect
eeeeddddiiii tttteeeerrrr
edi ter
uuuuuuuuuunnnnnnnnnneeeeeeeeee ssssssssssaaaaaaaaaapppppppppp

เห็ดปา และราทําลายแมลง 5

ชอื่ วิทยาศาสตร EI1 EF2
FamFialyvoMlaycsechniaacethaweaitesii (Berk. & Broome) Kuntze une sap
Hemimycena candida (Bres.) Singer une sap
Mycena holoporphyra (Berk. & M.A. Curtis) Singer une sap
FamMMPialiyylncl.Oeelnmluapsshppau.l1ositlalucsea(Peers. ex Lév.) Burds. & O.K. uunnee ssaapp

Anthracophyllum nigritum (Lév.) Kalchbr. une sap
Family Physalacriceae
Hymenopellis radicata (Relhan) R.H. Petersen edi sap
Family Pleurotaceae
FamPilleyuPrlouttuesacgiegaaenteus (Berk.) Karun. & K.D. Hyde edi sap
Pluteus sp.1 une sap
Family Psathyrellaceae
Psathyrella candolleana (Fr.) Maire edi sap
Psathyrella sp.1 une sap
Psathyrella sp.2 une sap
Family Schizophyllaceae
Schizophyllum commune Fr. edi sap
Family Strophariaceae
Gymnopilus aeruginosus (Peck) Singer poi sap
Family Tricholomataceae
Tricholoma sp.1 une ect
OrdFearmAAAuiluuyrrriciiAccuuuulllaraaircirrauiiaalleaadsriuealrciicceauatleaa-j(uMdoanet.(BeuxlFl.r).)QHueénl.n.
eeddii ssaapp

6 เหด็ ปาและราทําลายแมลง

ชื่อวทิ ยาศาสตร EI1 EF2

Order BAAouulrreiicctauullleaasrriiaa pspo.l1ytricha (Mont.) Sacc. eudnie ssaapp

FamSLitelrycocBbinoiluloemmtaycscpeea.1sestrobilaceus (Scop.) Berk. uednie eecctt
Family Sclerodermataceae
Scleroderma sp.1 une ect
Scleroderma sp.2 une ect
Scleroderma sp.3 une ect
Order Cantharellales
Family Clavulinaceae
Clavulina coralloides (L.) J. Schröt. edi ect
Family Cantharellaceae
Cantharellus odoratus (Schwein.) Fr. edi ect
Order Geastrales
Family Geastraceae
Geastrum sp.1 une sap
Order Gomphales
Family Gomphaceae
Order HPyhmaCeeuonrtcoilsca)hvGauiealitcnahaliencsiyanocephala (Berk. & M.A. edi ect
Family Hymenochaetaceae
Coltricia sp.1 une unk
Hymenochaete sp.1 une sap
Hymenochaete sp.2 une sap
Hymenochaete sp.3 une par
InoRnyovtaursddeunostratosus (Lloyd) P.K. Buchanan & une sap

เห็ดปาและราทาํ ลายแมลง 7

ชื่อวทิ ยาศาสตร EI1 EF2
OrdFearmPhilyalPlahlealslaceae
edi sap
Dictyophora multicolor Berk. & Broome
Order Polyporales edi sap
une sap
Family Ganodermataceae une sap
Amauroderma rugosum (Blume & T. Nees) edi par
Torrend une sap
Amauroderma sp.1 une sap
Ganoderma dahlii (Henn.) Aoshima une sap
Ganoderma cf. lucidum une sap
Ganoderma tropicum (Jungh.) Bres uunnee ssaapp
Ganoderma sp.1 ine sap
une sap
Family Meruliaceae une sap
Irpex sp.1 une sap
Podoscypha nitidula (Berk.) Pat. ine sap
ine sap
Family Polyporaceae
FHaevxoalguosngiarasmubmteonceupishBaelurks. (eBxerCko.)oIkmeazeki edi ect
Microporus xanthopus (Fr.) Kuntze
Panus cf. ciliatus
Polyporus retirugus (Bres.) Ryvarden
Polyporus sp.1
Pycnoporus cinnabarinus (Jacq.) P. Karst.

Order RTurasEsmuzhelatoleevssvernicipes (Berk.) Zmitr., Wasser &
Family Russulaceae
Russula alboareolata Hongo

8 เห็ดปา และราทําลายแมลง

ชือ่ วทิ ยาศาสตร EI1 EF2
ClasOOsrrDddFFFeeaaaacrrmmmrDTyRRRRRRRRRRRDRRRRRRRRTRRShiiiamtuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuhulllaeyyyecsssssssssssssssssssssecyrrlssssssssssssssssssssslTDSyreecuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuueymthepuaopllllllllllllllllllllleaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaatecmhyphrerleocyeoissssdcsscccssscsssssssnareomppppppppppppppppfffffreaac.....ats...............hllae318247951161111yxtvvrcseicoorlesc504312ayiiseeorsaprseenaepaasle.tense1Fcaaacc(oierctpBe.ihxaselenaueuassnmleatehriaa&(STc. hNweeeisn).)FrG..W. Martin uuuuEuuEuEuUuuuuEUuuEdddddnnnnnnnnnnnnnnnniiiiieeeeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeecccccccccccccccccccccttttttttttttttttttttt
ine sap
une ect

edi sap

1 edibility information (EI) : ขอ มลู การรับประทาน ไดแก รับประทานได (edi)
รับประทานไมไ ด (ine) เห็ดพิษ (poi) และไมทราบขอมูล (une)

2 ecological function (EF) : หนาที่ในระบบนิเวศ ไดแ ก เห็ดผูยอยสลาย
(sap) เหด็ เอคโตไมคอรไ รซา (ect) เห็ดปลวก (ter) และเห็ดโรคพชื (par)

เหด็ ปา และราทําลายแมลง 9
นอกจากศึกษาความหลากชนิดแลว นักวิจัยยังไดศึกษาการนํามา
รับประทานโดยการตรวจเอกสารและสอบถามประชาชนท่ีอยูใกลเคียงพ้ืนท่ีศึกษา
พบวาเปนเห็ดท่ีรับประทานได (edible mushroom) จํานวน 28 ชนิด เห็ดท่ีรับประทาน
ไมไ ด (inedible mushroom) เนื่องจากมีโครงสรา งแข็ง เหนียว ไมเปน ทนี่ ิยมนาํ มา
รับประทาน จํานวน 8 ชนิด เห็ดพิษ (poisonous mushroom) จํานวน 1 ชนิดและ
เหด็ ทย่ี งั ไมท ราบขอ มลู การรับประทาน จาํ นวน 77 ชนดิ

ขอมลู การรับประทาน

รับประทานได รบั ประทานไมไ ด เห็ดพิษ ไมท ราบขอมูล

นอกจากขอมูลการนํามารับประทานแลว ยังพบวาเห็ดมีสวนชวย
ในเรื่องของระบบนิเวศอีกเชนกัน โดยพบเห็ดที่ดํารงชีวิตเปนผูยอยสลาย
อินทรียวตั ถุ (saprophytic mushroom) จํานวน 68 ชนิด เห็ดเอคโตไมคอรไรซา
(ectomycorrhizal mushroom) จํานวน 39 ชนิด เห็ดปลวกหรือเห็ดโคน (termite
mushroom) จํานวน 5 ชนิด และเห็ดโรคพืช (plant parasitic mushroom)
จาํ นวน 1 ชนดิ
บทบาททางระบบนเิ วศ

เห็ดผยู อยสลาย เห็ดเอคโตไมคอรไ รซา เหด็ ปลวก เห็ดโรคพืช

10 เห็ดปา และราทาํ ลายแมลง

าทาํ ลายแมลง (Entomopathogenic Fungi)

ร ราทาํ ลายแมลง เปนสง่ิ มีชีวิตทจี่ ัดอยใู นอาณาจักรเช้ือรา (Kingdom Fungi)

เปนคําเรียกรวมของรากลุมหนึ่งที่เขาทําลายและกอโรคในแมลงและแมงมุม
รากลุมนี้มีบทบาทสําคัญ คือ ชวยควบคุมจํานวนแมลงในธรรมชาติใหสมดุล
จึงไดรับความสนใจในการศึกษาเพื่อใชรากําจัดศัตรูพืชทดแทนการใชสารเคมี
(Biocontrol) และจัดเปนดัชนีชี้วัดความสมบูรณของปาไม นอกจากนี้
มีการศึกษาสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพของราในกลุมนี้ พบวาสามารถพัฒนา
เปนยา อาหาร เคร่ืองสําอาง รวมถึงผลิตภัณฑทางการแพทย

การสํารวจความหลากหลายของราทําลายแมลงในอุทยานแหงชาติภูเวียง
พบราทําลายแมลง 357 ตัวอยาง จําแนกโดยใชลักษณะทางสัณฐานวิทยา
จาก 215 ตั วอย าง จั ดอยู ในอั นดั บ Hypocreales ประกอบด วย 3 วงศ
คือ Clavicipitaceae, Cordycipitaceae และ Ophiocordycipitaceae โดยพบ
แมลงที่ถูกราเขาทําลาย 7 อันดับ ไดแก Coleoptera, Diptera, Hemiptera,
Hymenoptera, Isoptera, Lepidoptera, Orthoptera และทําลายแมงมุม
อันดับ Araneae รายละเอียดดังตารางรายชื่อชนิดของราทําลายแมลงและอันดับ
ของแมลงทถี่ ูกเขาทําลายท่ีพบในอทุ ยานแหง ชาตภิ ูเวยี ง จังหวัดขอนแกน

ชอื่ วทิ ยาศาสตร แมลง/อนั ดบั ของแมลง
Phylum Ascomycota เพลยี้ หอย/Hemiptera
Class Sordariomycetes

Order Hypocreales
Family Clavicipitaceae
Aschersonia badia Pat.

Aschersonia luteola Hywel-Jones เพล้ยี หอย/Hemiptera

Aschersonia samoensis Henn. เพล้ียหอย/Hemiptera

เห็ดปา และราทาํ ลายแมลง 11

ช่อื วิทยาศาสตร แมลง/อนั ดับของแมลง
Beauveria bassiana (Bals.-Criv.) ดวง/Coleoptera
Vuill.
CรBาeoใanนTTuoaรhะvsiadaยenenะraioสaakctบืihtlrพpoeaัน.leil,&ธiaeAแุ nrSlบtusoiบittsmeไKมLorhอuirtooาahศnsn.tัยsgraเasพnatศia-taข,rอdง, จิง้ หรดี /Orthoptera
เพลย้ี หอย/Hemiptera

รMาoในeรllะeยrะieสlืบlaพันaธffแุ. บoบxyไมstอ oาmศัยaเพศของ เพลย้ี หอย/Hemiptera
Mราoในeรllะeยrะieสlืบlaพันmธoุแlบliบi ไมอาศยั เพศของ เพลีย้ หอย/Hemiptera
รMาoในeรllะeยrะieสlืบlaพันraธcแุ iบbบoไrมskอiiาศยั เพศของ เพลี้ยหอย/Hemiptera
Aราsใcนhรeะrยsoะnสiบื aพsนั aธmุแบoeบnอsาiศsัยเพศของ เพลี้ยหอย/Hemiptera
Aราsใcนhรeะrยsoะnสiืบaพlนัuธteแุ oบlบaอาศยั เพศของ เพลยี้ หอย/Hemiptera
Metarhizium anisopliae ดว ง/Coleoptera
(Metschn.) Sorokîn
Metarhizium sp. หนอนดว ง/Coleoptera
MoCehllaevrieerlrlia, Mm.oLliluii &(KoKo.Tr.dH.)oPd.ge เพลี้ยหอย/Hemiptera
MoCehllaevreierrli,laM.raLicuib&oKrs.Tk.iiH(oZdimgem.) P. เพลย้ี หอย/Hemiptera
Family Cordycipitaceae
Akanthomyces sp. แมงมมุ /Araneae

12 เหด็ ปาและราทําลายแมลง

ช่ือวิทยาศาสตร แมลง/อันดบั ของแมลง
Akanthomyces pistillariiformis ผีเสือ้ กลางคืน/Lepidoptera
Beau(vPearti.a) Ssapm. son & H.C. Evans ดวงหนวดยาว/Coleoptera
Beauveria sp. มวน/Hemiptera
Cordyceps sp. หนอนแมลงวนั /Diptera
Cordyceps sp. หนอนดว ง/Coleoptera
Cordyceps sp. ดกั แดผีเสอ้ื /Lepidoptera
Bราeใaนuรvะeยrะiaสืบloพeนั ieธแุnบsiบs อาศยั เพศของ จงิ้ หรดี /Orthoptera

Cordyceps polyarthra Möller ดักแดผ ีเส้ือ/Lepidoptera
IGsiabrEeiavllausnplsa. mirabilis Samson & H.C. แมงมุม/Araneae
แมงมุม/Araneae
Isaria tenuipes Peck หนอนผเี สือ้ /Lepidoptera
FamTiolyrMrOuinbptiheeilrolac&opBrrd.uLyi.ncBioprsaitadayc(Peeatech) เพลีย้ กระโดด/Hemiptera

OรรรOOรOOรOาาาาาppppppใใใใในนนนนhhhhhhiiiiiiรรรรรooooooะะะะะccccccยยยยยooooooะะะะะrrrrrrสสสสสddddddืบบืบืบืบืyyyyyyccccccพพพพพeeeeeeนัันนันัันppppppธธธธธssssssุแุแุแแแุุ cscccnบบบบบpffffuบบบบบ.....tไไไไไacoaaมมมมมoccbnอออออ iimtccsาาาาาuuuศศศศศmsllยัยยััยัยัaaauเเเเเrrพพพพพniissiศศศศศsขขขขขออออองงงงง หนอนดวง/Coleoptera
ปลวก/Isoptera
หนอนดวงดีด/Coleoptera
มวน/Hemiptera
ตอ แตน/Hymenoptera
หนอนดวง/Coleoptera
Ophiocordyceps cf. communis ปลวก/Isoptera
Ophiocordyceps cf. obtusa หนอนดวงดีด/Coleoptera

เหด็ ปาและราทําลายแมลง 13

ชือ่ วทิ ยาศาสตร แมลง/อันดบั ของแมลง

Ophiocordyceps coccidiicola หนอนผเี สอื้ /Lepidoptera
(Kobayasi) G.H. Sung, J.M.
Sung, Hywel-Jones &
Spatafora

Ophiocordyceps irangiensis มด/Hymenoptera
(Moureau) G.H. Sung, J.M.
Sung, Hywel-Jones & Spatafora

Ophiocordyceps myrmecophila มด/Hymenoptera
(Ces.) G.H. Sung, J.M. Sung,
Hywel-Jones & Spatafora
Ophiocordyceps nutans (Pat.) มวน/Hemiptera
G.H. Sung, J.M. Sung, Hywel-
Jones & Spatafora
Ophiocordyceps sphecocephala ตอ แตน/Hymenoptera
(Klotzsch ex Berk.) G.H. Sung,
J.M. Sung, Hywel-Jones &
Spatafora
Ophiocordyceps unilateralis มด/Hymenoptera
(Tul. & C. Tul.) Petch
Ophiocordyceps sp. ดว ง/Coleoptera
Ophiocordyceps sp. หนอนดวง/Coleoptera
Polycephalomyces nipponicus หนอนดว ง/Coleoptera
(Kobayasi) Kepler & Spatafora
Purpureocillium atypicola แมงมุม/Araneae
(Yasuda) Spatafora, Hywel-
Jones & Luangsa-ard
Purpureocillium takamizusanense มวน/Hemiptera
(Kobayasi) S. Ban, Azuma &
Hirok. Sato

14 เหด็ ปาและราทาํ ลายแมลง

ถว ยแชมเปญ Cookeina sulcipes (Berk.) Kuntze

เหด็ ปาและราทาํ ลายแมลง 15

ถว ยแชมเปญขน Cookeina tricholoma (Mont.) Kuntze

16 เห็ดปา และราทําลายแมลง

Hypoxylon sp.

เหด็ ปาและราทําลายแมลง 17

Agaricus sp.

18 เห็ดปาและราทาํ ลายแมลง

Agaricus sp.

เหด็ ปาและราทําลายแมลง 19

Agaricus sp.

20 เห็ดปา และราทาํ ลายแมลง

Agaricus sp.

เหด็ ปาและราทาํ ลายแมลง 21

Cyathus sp.

22 เห็ดปาและราทําลายแมลง

Leucocoprinus sp.

เหด็ ปา และราทําลายแมลง 23

ดอกสาน Amanita mira Corner & Bas

24 เห็ดปา และราทาํ ลายแมลง

Amanita sp.

เหด็ ปาและราทําลายแมลง 25

ปะการังเขากวาง Scytinopogon angulisporus (Pat.) Corner

26 เห็ดปาและราทาํ ลายแมลง

Laccaria sp.

เห็ดปาและราทําลายแมลง 27

โคนปลวกยอดแหลม Termitomyces clypeatus R. Heim

28 เห็ดปา และราทําลายแมลง

โคนปลวกรากเทียมดํา Termitomyces eurhizus (Berk.) R. Heim

เห็ดปาและราทําลายแมลง 29

โคนปลวกขา วตอก
Termitomyces microcarpus (Berk. & Broome) R. Heim

30 เห็ดปา และราทําลายแมลง

โคนปลวกหมวกลายสีเทา
Termitomyces striatus (Beeli) R. Heim

เห็ดปาและราทาํ ลายแมลง 31

Campanella junghuhnii (Mont.) Singer

32 เห็ดปาและราทําลายแมลง

คนั จอ งนอยตนี ขน
Crinipellis scabella (Alb. & Schwein.) Murrill

เหด็ ปาและราทําลายแมลง 33

Marasmius tenuissimus (Jungh.) Singer

34 เห็ดปาและราทําลายแมลง

Marasmius sp.

เหด็ ปาและราทาํ ลายแมลง 35

Marasmius sp.

36 เห็ดปาและราทําลายแมลง

กรวยแกว Trogia infundibuliformis Berk. & Broome

เหด็ ปาและราทําลายแมลง 37

Favolaschia thwaitesii (Berk. & Broome) Kuntze

38 เห็ดปา และราทําลายแมลง

มวงศรีตรัง
Mycena holoporphyra (Berk. & M.A. Curtis) Singer

เหด็ ปาและราทําลายแมลง 39

พดั สีองนุ Anthracophyllum nigritum (Lév.) Kalchbr.

40 เห็ดปาและราทําลายแมลง

ขานก Hymenopellis radicata (Relhan) R.H. Petersen

เหด็ ปา และราทําลายแมลง 41

Pluteus sp.

42 เห็ดปาและราทาํ ลายแมลง

Psathyrella sp.

เห็ดปา และราทําลายแมลง 43

ขอนสเี หลืองเกลด็ อมมวงแดง
Gymnopilus aeruginosus (Peck) Singer

44 เห็ดปาและราทาํ ลายแมลง

หหู นู Auricularia auricula-judae (Bull.) Quél.