คีตกวีดนตรีไทย

คี ต ก วี
ด น ต รี ไ ท ย

ธิ ร า ว ร ร ณ ร า ม แ ก้ ว

คีตกวี คืออะไร?

คีตกวี คืออะไร?

คีตกวี หมายถึง ผู้ประพันธ์ดนตรี มักจะใช้เรียก

ผู้ทแี่ ต่งและเรยี บเรยี งดนตรี โดยท่ผี ู้แตง่ เพลงมักจะแต่งท้ัง
ท่วงทานองหลกั และแนวประสานทัง้ หมด เพือ่ ให้นักดนตรี
เป็นผู้นาบทเพลงน้ันไปบรรเลงอีกทอดหนึ่ง โดยนักดนตรี
จะต้องบรรเลงทุกรายละเอียดท่ีคีตกวีได้กาหนดไว้อย่าง
เคร่งครัด

พระประดิษฐ์ไพเราะ (ครูมีแขก)

• มี ดรุ ิยางกรู
• คีตกวใี นสมยั รัชกาลท่ี 3 ถึง รชั กาลท่ี 5
• เป็นคตี กวีคนแรกท่ีนาเพลง 2 ชัน้ มาทาเปน็ เพลงสามช้ัน
• เพลงเด่นท่ีสุดคือ “ทยอยเด่ียว” บา้ งเรยี กท่านวา่ “เจ้าแหง่ เพลงทยอย”
• เพลง “เชิดจีน” เป็นเพลงท่ีให้อารมณ์สนุกสนาน มีลูกล้อลูกขัดท่ีแปลก

และพิสดาร ทา่ นแต่งบรรเลงถวายพระบาทสมเด็จพระป่ินเกล้าเจ้าอยู่หัว
ซ่ึงได้รับการโปรดปรานมาก จึงได้รับพระราชทานบรรดาศักด์ิเป็น “พระ
ประดษิ ฐไ์ พเราะ”
• บทเพลงจากการประพันธ์ของท่านคือ เพลงจีนแส อาเฮีย แป๊ะ
ชมสวนสวรรค์ การเวกเล็ก แขกบรเทศ แขกมอญ ขวัญเมือง เทพรัญจวน
พระยาโศก จนี ขิมเลก็ เชดิ ในสามชัน้ (เด่ยี ว) ฯลฯ

หลวงประดิษฐ์ไพเราะ
(ศร ศิลปบรรเลง)

• • สมเด็จเจา้ ฟ้ากรมพระยาภาณุพนั ธ์ไดป้ ระทานตาแหน่งเปน็ “จางวาง

มหาดเล็กในพระองค”์ คนท่ัวไปจงึ เรียกวา่ “จางวางศร”
• ประดิษฐว์ ธิ ีบรรเลงดนตรี “ทางกรอ” ขึ้นใหม่ในเพลงเขมรเรยี บพระ

นคร สามชน้ั เป็นผลใหไ้ ด้รับพระราชทานเหรียญรุจิทอง ร.5 และ ร.6
• พระอาจารยส์ อนดนตรแี ดพ่ ระบาทสมเดจ็ พระปกเกล้าเจา้ อยหู่ ัว จน

ทรงมพี ระปรีชาสามารถ พระราชนพิ นธ์เพลงได้เองคือเพลงโหมโรง

คลนื่ กระทบฝัง่ เพลงเขมรลออองค์ เถา และเพลงราตรีประดับดาว

เถา
• คดิ โน้ตตัวเลขสาหรับเครอ่ื งดนตรไี ทยซึง่ ไดใ้ ช้มาจนทุกวนั นี้
• นาเครื่องดนตรชี วาคอื “อังกะลุง” เขา้ มาและไดแ้ ก้ไขจนเป็นแบบไทย
• ตันตารับการแตง่ เพลงและบรรเลงเพลง 4 ชนั้ และตน้ ตารบั เพลงทาง

เปล่ียน

ครูช้อย สุนทรวาทิน

• ครชู อ้ ย สนุ ทรวาทิน เป็นครปู ่ีพาทย์ทมี่ ชี ่อื เสยี งในสมัยรชั กาลท่ี 5 เปน็ บตุ ร
นายทง่ั สุนทรวาทิน

• ครชู ้อยมีความสามารถทางดนตรเี ปน็ ทอ่ี ัศจรรย์นัก เนอ่ื งจากตาบอดเม่อื ครง้ั
เป็นไข้ทรพิษตง้ั แตย่ งั เลก็

• ครูชอ้ ย เป็นครดู นตรที ี่มลี ูกศษิ ย์จานวนมาก เชน่ พระยาประสานดุริยศัพท์
(แปลก ประสานศพั ท์) เจ้ากรมปีพ่ าทยห์ ลวงในรชั กาลท่ี 6 พระยาเสนาะ
ดรุ ิยางค์ (แช่ม สนุ ทรวาทนิ ) บตุ รชายของครชู ้อยกไ็ ดเ้ ปน็ ผูช้ ว่ ยปลัดกรมป่ี
พาทยห์ ลวงในรัชกาลท่ี 6 ฯลฯ

• ครชู ้อยไดป้ ระพันธเ์ พลงท่ีลว้ นมที านองดเี ดน่ หลายเพลง เช่น เพลง
ครอบจกั รวาลเพลงม้ายองสามช้นั เพลงแขกลพบุรสี ามชั้น เพลงเขมรปี่แก้ว
สามชน้ั (ทางธรรมดา) เพลงเขมรโพธสิ ตั ว์ เพลงโหมโรงมะลเิ ลือ้ ย เพลง
พราหมณเ์ ขา้ โบสถ์ เพลงใบค้ ล่ังสามชั้น เพลงอกทะเลสามชั้น ฯลฯ

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ
เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์

• เป็นพระราชโอรสองคท์ ี่ 62 ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
รชั กาลท่ี 4 และพระสมั พนั ธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพรรณราย

• เร่มิ เรยี นดนตรีจากครถู ึก ดุริยางกูร (บตุ รของพระประดษิ ฐ์ไพเราะ ครูมี
แขก) ต่อมาได้ทรงเรียนเพลงหนา้ พาทย์ และเพลงเร่อื งต่าง ๆ จากพระ
ประดษิ ฐไ์ พเราะ (ตาด)

• เพลงท่ีพระองคท์ า่ นทรงพระนพิ นธไ์ วอ้ าทเิ ชน่ เพลงเขมรไทรโยค สามชัน้
เพลงช้าประสม เพลงตับแม่ศรีทรงเครอื่ ง เพลงปลาทองสามชนั้

• เพลงเขมรไทรโยค ทรงพระนิพนธเ์ มอ่ื ครัง้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หวั เสดจ็ พระราชดาเนนิ ประพาสน้าตกไทรโยค จงั หวัดกาญจนบุรี
เม่อื พ.ศ. 2431

พ ร ะ บ า ท ส ม เ ด็ จ พ ร ะ พุ ท ธ เ ลิ ศ ห ล้ า น ภ า ลั ย
รัชกาลท่ี 2

• เครอ่ื งดนตรีท่ที รงถนดั และโปรดปรานคอื ซอสามสาย ซง่ึ ซอคู่พระหตั ถ์ท่สี าคญั
ไดพ้ ระราชทานนามว่า “ซอสายฟา้ ฟาด”

• เพลงพระราชนิพนธค์ อื “เพลงบหุ ลนั ลอยเลือ่ น” หรอื “บหุ ลนั (เลื่อน) ลอยฟ้า”
แตต่ ่อมามักจะเรยี กวา่ “เพลงทรงพระสุบนิ ”

• เพลงมีนี้มีกาเนดิ มาจากพระสุบิน (ฝนั ) ของพระองคเ์ อง โดยเล่ากันวา่ คืนหนึ่ง
หลังจากได้ทรงซอสามสายจนดึก ก็เสด็จเขา้ ทบ่ี รรทมแล้วทรงพระสบุ นิ ว่า ได้
เสดจ็ ไปยงั ดินแดนทสี่ วยงามดุจสวรรค์ ณ ทนี่ ่นั มีพระจนั ทร์อนั กระจ่างได้ลอย
มาใกลพ้ ระองค์ พรอ้ มกับมีเสยี งทิพย์ดนตรอี ันไพเราะยงิ่ ประทบั แน่นในพระ
ราชหฤทยั ครัน้ ทรงต่นื บรรทมก็ยังทรงจดจาเพลงนนั้ ได้ จงึ ได้เรยี กพนักงาน
ดนตรีมาต่อเพลงน้นั ไว้ และทรงอนุญาตใหน้ าออกเผยแพรไ่ ด้ เพลงนจ้ี ึงเป็นท่ี
แพรห่ ลายและรู้จักกันกวา้ งขวางมาจนทุกวันน้ี

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
รัชกาลท่ี 7

• เสด็จพระราชสมภพเมื่อวนั พุธ แรม 14 คา่ เดอื น 11 ปมี ะเสง็ เวลา 12.25 น.
หรือตรงกบั วนั ที่ 8 พฤศจกิ ายน พ.ศ. 2436 เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 96 ใน
พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อย่หู ัว เปน็ พระองคท์ ี่ 14 ใน สมเด็จพระศรี
พชั รนิ ทราบรมราชนิ ีนาถ พระบรมราชชนนีพันปหี ลวง

• พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจา้ อย่หู ัว จนทรงมีพระปรีชาสามารถพระราช
นพิ นธเ์ พลงได้เอง คอื เพลงโหมโรงคลืน่ กระทบฝง่ั เพลงเขมรลออองค์ เถา และ
เพลงราตรีประดบั ดาว เถา

ขอบคุณค่ะ