ชุดที่ 1ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง ดาว รายวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รหัสวิชา ว15101 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 จัดท าขึ้น จากประสบการณ์และการศึกษาสภาพปัญหาการจัดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ซึ่งผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนต่ า นักเรียนส่วนใหญ่ขาดทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ การท างานไม่เป็นระบบ และขาดพฤติกรรมการท างานกลุ่มที่ดี ชุดกิจกรรมการเรียนรู้นี้ เป็นชุดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นส าคัญ มุ่งเน้น การจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยให้นักเรียนได้เรียนรู้และท ากิจกรรมเพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียนทั้งด้านความรู้ มีพฤติกรรมการท างานกลุ่มที่ดี ซึ่งจะส่งผลให้นักเรียนมีทักษะ กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และเกิดเจตคติที่ดีต่อวิทยาศาสตร์นักเรียนเกิดความสนใจ มีความสุขและสนุกในการเรียนรู้สิ่งที่เป็นรูปธรรม สามารถแก้ปัญหานักเรียนที่เรียนรู้ช้า โดยให้นักเรียนท างานเป็นกลุ่ม นักเรียนได้ช่วยเหลือกัน ส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ให้กับนักเรียน ผู้จัดท าขอกราบขอบพระคุณท่านผู้อ านวยการ โรงเรียน ผู้เชี่ยวชาญและคณะครูทุกท่านที่ให้ค าแนะน า จนท าให้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ส าเร็จ ลุล่วงไปด้วยดี หวังเป็นอย่างยิ่งว่าชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง ดาว รายวิชาวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยีรหัสวิชา ว15101 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีชั้นประถมศึกษา ปีที่ 5 ชุดนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อคุณครูและนักเรียนที่น าไปใช้ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ได้เป็น อย่างดี ก

เรื่อง หน้า ค าน า ก สารบัญ ข ค าชี้แจงในการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ส าหรับครู ค ค าชี้แจงในการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ส าหรับนักเรียน ง สาระส าคัญ 1 สาระการเรียนรู้ 1 ตัวชี้วัด 1 แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ 2 ใบความรู้ เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ 4 กิจกรรมที่ 1 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์เป็นอย่างไร 8 กิจกรรมที่ 2 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ 13 แนวค าตอบกิจกรรมที่ 1 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์เป็นอย่างไร 14 แนวค าตอบกิจกรรมที่ 2 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ 18 แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ 19 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ 21 เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ 22 บรรณานุกรม 23 ข

1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง ดาว รายวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รหัสวิชา ว15101 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 ประกอบด้วย ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ทั้งหมด 2 ชุด ดังนี้ ชุดที่ 1 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ ชุดที่ 2 เรื่อง การขึ้นและตกของดาว และการใช้แผนที่ดาว 2. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ชุดนี้คือ ชุดที่ 1 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ ใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ประกอบการใช้แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ หน่วยการเรียนรู้ที่ 7 ดาว 3. ครูควรศึกษาค าแนะน าในการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ให้เข้าใจก่อนจัดกิจกรรม การเรียนรู้ 4. ครูต้องชี้แจงขั้นตอนการเรียนโดยใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ให้นักเรียนเข้าใจทุกคน ก่อนด าเนินกิจกรรมต่าง ๆ 5. ถ้านักเรียนศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ไม่เข้าใจ ครูควรแนะน าเพิ่มเติม อาจให้นักเรียนได้ปฏิบัติกิจกรรมทั้งในและนอกเวลาเรียน จะท าให้ผู้เรียนมีทักษะและมีความรู้ ความเข้าใจมากยิ่งขึ้น ค

1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้นี้ คือ ชุดที่ 1 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ จัดท าขึ้นเพื่อให้ นักเรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเองให้มากที่สุด มีความรอบรู้ เกิดทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ และมีพฤติกรรมการท างานกลุ่มที่ดีช่วยเหลือซึ่งกันและกัน 2. นักเรียนจะต้องเรียนรู้ด้วยตนเองให้มากที่สุดตามล าดับขั้นตอนกิจกรรมต่าง ๆ โดยมีค าแนะน าดังนี้ 2.1 อ่านท าความเข้าใจการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ให้เข้าใจ 2.2 รักและสนใจตนเอง สร้างความรู้สึกที่ดีแก่ตนเองว่าเราเป็นผู้ที่มี ความสามารถ 2.3 ร่วมกันศึกษา วางแผน ปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ ด้วยความรอบคอบ 2.4 ใช้เวลาท ากิจกรรมอย่างคุ้มค่า ง

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง ดาว รายวิชาวิทยาศาสตร์รหัสวิชา ว15101 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 ชุดที่ 1 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ ดาวที่มองเห็นบนท้องฟ้าอยู่ในอวกาศซึ่งเป็นบริเวณที่อยู่นอกบรรยากาศของโลก มีทั้งดาวฤกษ์ และดาวเคราะห์ ดาวฤกษ์เป็นแหล่งก าเนิดแสง จึงสามารถมองเห็นได้ ส่วนดาวเคราะห์ไม่ใช่แหล่งก าเนิดแสง แต่สามารถมองเห็นได้เนื่องจากแสงจาก ดวงอาทิตย์ตกกระทบดาวเคราะห์แล้วสะท้อนเข้าสู่ตา ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ ว 3.1 ป.5/1 เปรียบเทียบความแตกต่างของดาวเคราะห์และดาวฤกษ์ จากแบบจ าลอง -1- สาระการเรียนรู้ ตัวชี้วัด สาระส าคัญ

ค าสั่ง ให้นักเรียนเลือกค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงค าตอบเดียว แล้วท าเครื่องหมาย กากบาท (X) ลงในกระดาษค าตอบ 1. ศูนย์กลางของระบบสุริยะ คือข้อใด ก. โลก ข. ดาวหาง ค. ดวงจันทร์ ง. ดวงอาทิตย์ 2. ข้อใดเป็นดาวฤกษ์ ก. ดาวเสาร์ ข. ดาวเนปจูน ค. ดาวอังคาร ง. ดาวเหนือ 3. โลกได้ชื่อว่าเป็นดาวเคราะห์สีอะไร ก. สีเหลือง ข. สีน้ าเงิน ค. สีแดง ง. สีส้ม 4. ดาวเคราะห์ทุกดวงในระบบสุริยะ มีลักษณะตามข้อใด ก. มีบรรยากาศหนาแน่น ข. มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ ค. มีแสงสว่างในตัวเอง ง. เคลื่อนที่รอบดวงอาทิตย์ -2- แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์

5. ดาวเคราะห์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ คือข้อใด ก. ดาวพุธ ข. ดาวเสาร์ ค. ดาวพฤหัสบดี ง. ดาวอังคาร 6. ข้อใดจัดเป็นดาวเคราะห์วงใน ก. ดาวพุธ ดาวศุกร์ ข. ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ค. ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส ง. ดาวพฤหัสบดี ดาวเนปจูน 7. ดาวเคราะห์ดวงใดที่มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ ก. ดาวศุกร์ ข. ดาวอังคาร ค. โลก ง. ดาวพฤหัสบดี 8. “ดาวเคราะห์แห่งพื้นน้ า” แสดงให้เห็นถึงสภาวะของดาวเคราะห์ดวงนี้อย่างไร ก. มีสิ่งมีชีวิต ข. มีวงแหวนล้อมรอบ ค. มีเตาไฟแช่แข็งอยู่ ง. มีดาวตกและอุกกาบาต 9. สิ่งใดเป็นบริวารของโลก ก. ดวงจันทร์ ข. ดาวเหนือ ค. ดาวพุธ ง. ดาวศุกร์ 10. เหตุใดบนดวงจันทร์จึงไม่มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ ก. อยู่ใกล้โลกมากเกินไป ข. ไม่มีอากาศและน้ า ค. ไม่มีส่วนที่เป็นพื้นดิน ง. มีวงแหวนล้อมรอบ -3-

ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ รูปที่ 1 การมองเห็นดาวเคราะห์และดาวฤกษ์ของคนบนโลก ในระบบสุริยะ ดวงอาทิตย์เป็นดาวฤกษ์เพียงดวงเดียว และมีดาวเคราะห์โคจรโดยรอบ ซึ่งดวงอิทตย์เป็นแหล่งก าเนิดแสงที่ท าให้เราสามารถมองเห็นดาวเคราะห์บางดวงได้ด้วยตาเปล่า แม้ว่าจะมีดาวฤกษ์อื่นๆ อยู่บนท้องฟ้าอีกจ านวนมาก แต่ดาวฤกษ์เหล่านั้นอยู่ไกลจากระบบ สุริยะมาก จึงไม่สามารถเป็นแหล่งก าเนิดแสงที่ท าให้เราเห็นดาวเคราะห์นั้นๆ ได้ เราสามารถ มองเห็นดวงอาทิตย์และดาวฤกษ์ต่างๆ ได้ เพราะมีแสงจากดวงอาทิตย์และดาวฤกษ์เหล่านั้น เข้าสู่ตาเราโดยตรง แต่การมองเห็นจะแตกต่างกัน โดยเห็นดวงอาทิตย์เป็นดวงกลมโตสว่าง จนไม่สามารถมองดูดวงอาทิตย์ด้วยตาเปล่าได้ ส่วนดาวฤกษ์อื่นๆ อยู่ไกลมาก จึงมองเห็น เป็นจุดสว่างชัดเจนในเวลากลางคืน ส่วนการมองเห็นดาวเคราะห์ซึ่งเป็นดาวที่ไม่มีแสงในตัวเอง ต้องมีแสงดวงอาทิตย์มาตกกระทบคาวเคราะห์แล้วสะท้อนเข้าสู่ตาเรา ดาวเคราะห์ที่มองเห็น ด้วยตาเปล่าบนท้องฟ้า คือ ดาวพุธ ดาวศุกร์ ดาวพฤหัสบดี และดาวเสาร์ -4- ใบความรู ้

การที่ดาวเคราะห์ต่างๆ โคจรรอบดวงอาทิตย์โดยใช้เวลาแตกต่างกัน ท าให้คนบนโลก มองเห็นดาวเคราะห์ปรากฏบนท้องฟ้าในต าแหน่งที่ไม่ประจ าที่ หรือมีการเปลี่ยนแปลต าแหน่ง ไปในรอบปี จึงเรียกดาวเคราะห์ว่า เป็นดาวพเนจร ส่วนดาวฤกษ์จะเคลื่อนที่ด้วยความเร็วและ ทิศทางที่แตกต่างกัน แต่เมื่อมองจากโลกดูเหมือนไม่เคลื่อนที่ เนื่องจากดาวฤกษ์อยู่ไกลจากโลก มาก โดยอยู่นอกระบบสุริยะ จึงเรียกดาวฤกษ์ว่า เป็นดาวประจ าที่ ดาวฤกษ์ (stars) ดาวฤกษ์เป็นก้อนแก๊สร้อนขนาดใหญ่ มีองค์ประกอบส่วนใหญ่เป็น ธาตุไฮโดรเจน ดาวฤกษ์ทุกดวงมีความเหมือนกัน คือมีพลังงานในตัวเอง และเป็นแหล่งก าเนิดธาตุต่างๆ เช่น ธาตุฮีเลียม ลิเทียม เบริลเลียม ส่วนธาตุที่มีนิวเคลียสขนาดใหญ่จะเกิดจากดาวฤกษ์ที่มีขนาด ใหญ่กว่าดวงอาทิตย์มากๆ ดาวฤกษ์เกิดจากการหดตัวของเนบิวลา (Nebula) หรือฝุ่นแก๊สระหว่างดวงดาว (Interstellardust) เมื่อกลุ่มแก๊สเหล่านี้หดตัวและสะสมมวลมากพอ ก็จะเกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์ พวส์ชั่นกลายเป็นดาวฤกษ์อยู่รวมกันเป็นกลุ่มในกาแล็กซี กาแล็กซีทั้งหมดอยู่ในเอกภพ ดาวฤกษ์ที่อยู่ใกล้โลกมากที่สุด คือ ดวงอาทิตย์ ซึ่งอยู่ห่างประมาณ 150,000,000 กิโลเมตร รูปที่ 2 ดวงอาทิตย์ ดวงอาทิตย์เป็นดาวฤกษ์ที่มีมวลน้อยถึงปานกลาง และอยู่ใกล้โลกที่สุด เป็นดาวฤกษ์ ที่นักดาราศาสตร์ศึกษามากที่สุด ดวงอาทิตย์เกิดจากการยุบหดตัวหรือรวมตัวของเนบิวลา เมื่อประมาณ 5,000 ล้านปี มาแล้ว และจะฉายแสงสว่างอยู่ในสภาพสมดุลเช่นนี้ทุกวันต่อไปอีก ประมาณ 5,000 ล้านปี -5-

จุดจบดาวฤกษ์ ดาวฤกษ์แต่ละดวงมีมวลต่างกัน จึงมีวิวัฒนาการและจุดจบที่ต่างกัน ซึ่งจุดจบ ของดาวฤกษ์ แบ่งออกได้เป็น 2 แบบ ตามขนาดมวลของดาวฤกษ์ ดาวฤกษ์ที่มีมวลน้อย คือ มีขนาดเท่าหรือเล็กกว่าดวงอาทิตย์ จะยุบตัวกลายเป็น “ดาวแคระขาว” (White Dwarf) ซึ่งในที่สุดจะถึงจุดจบโดยเปลี่ยนเป็น “ดาวแคระด า” (Black Dwarf) ดาวฤกษ์ที่มีมวลมาก คือ มีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ จะมีความสว่างมาก จึงใช้พลังงาน ในอัตราสูงมาก ท าให้มีช่วงชีวิตสั้น และจบชีวิตด้วยการระเบิดอย่างรุนแรงที่เรียกว่า “ซูเปอร์โนวา” (Supernova) เหลือเพียงซากแกนกลางของดาว คือ ดาวนิวตรอนที่มีความ หนาแน่นสูงมาก หากดาวฤกษ์มีมวลเริ่มต้นมากกว่า 18 เท่าของดวงอาทิตย์ เมื่อเกิด การซูเปอร์โนวา เศษซากดาวที่ตกกลับมายังดาวนิวตรอนจะมีมากพอที่จะท าให้ดาวนิวตรอน มีมวลเพิ่มขึ้นเกินกว่า 3 เท่าของมวลดวงอาทิตย์ ความดันภายในไม่อาจต้านทานแรงโน้มถ่วง ที่สูงขึ้นเรื่อยๆ ได้อีกต่อไป ดังนั้นดาวนิวตรอนจะยุบตัวลงอย่างไม่มีที่สิ้นสุดกลายเป็น “หลุมด า” (Black Hole) ดาวเคราะห์ ดาวเคราะห์ คือ วัตถุขนาดใหญ่ที่โคจรรอบดาวฤกษ์ ก่อนคริสต์ทศวรรษ 1990 มีดาวเคราะห์ที่เรารู้จักเพียง 9 ดวง (ทั้งหมดอยู่ในระบบสุริยะ และในสมัยนั้นนับรวมดาวพลูโต) ปัจจุบันเรารู้จักดาวเคราะห์ใหม่อีกมากกว่า 100 ดวง ซึ่งเป็นดาวเคราะห์นอกระบบ คือ โคจรรอบดาวฤกษ์ดวงอื่นที่ไม่ใช่ดวงอาทิตย์ ทฤษฎีที่เป็นที่ยอมรับกันมากที่สุดในปัจจุบัน กล่าวว่า ด่วเคราะห์ที่ก่อตัวขึ้นจาก การยุบตัวลงของกลุ่มฝุ่นและแก๊ส พร้อมๆ กับการก่อก าเนิดดวงอาทิตย์ที่ใจกลาง ดาวเคราะห์ ไม่มีแสงสว่างในตัวเอง สามารถมองเห็นได้เนื่องจากพื้นผิวสะท้อนแสงจากดวงอาทิตย์ ดาวเคราะห์ส่วนใหญ่ในระบบสุริยะมีดาวบริวารโคจรรอบ ยกเว้นดาวพุธ และดาวศุกร์ และสามารถพบระบบวงแหวนได้ในดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ เช่น ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส และดาวเนปจูน มีเพียงดาวเสาร์เท่านี้นที่สามารถมองเห็นวงแหวนได้ชัดเจน ด้วยกล้องโทรทรรศน์ -6-

การจ าแนกดาวเคราะห์ 1. ก าหนดวงโคจรของโลกเป็นหลัก 1.1 ดาวเคราะห์ชั้นใน (Intreior Planets) ได้แก่ ดาวพุธ ดาวศุกร์ 1.2 ดาวเคราะห์ชั้นนอก (Superior Planets) ได้แก่ ดาวอังคาร ดาวเคราะห์น้อย ดาวพฤหัสบดี ดาวเสร์ ดาวยูเรนัส และดาวเยปจูน 2. ก าหนดทางโคจรของดาวเคราะห์น้อยเป็นหลัก 2.1 ดาวเคราะห์วงใน (Inner Planets) ได้แก่ ดาวพุธ ดาวศุกร์ โลก และ ดาวอังคาร 2.2 ดาวเคราะห์วงนอก (Outer Planets) ได้แก่ ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูนัส และดาวเนปจูน 3. พิจารณาส่วนปนะกอบของดาวเคราะห์เป็นหลัก 3.1 ดาวเคราะห์หิน (Terrestrial Planets) คือ ดาวเคราะห์เหมือนโลก ได้แก่ ดาวพุธ ดาวศุกร์ ดาวอังคาร และโลก 3.2 ดาวเคราะห์แก๊ส (Jovian Planets) คือ ดาวเคราะห์ที่เหมือนดาวพฤหัสบดี ได้แก่ ดาวพฤหัสบดี ดาวเสร์ ดาวยูเรนัส และดาวเนปจูน -7-

กิจกรรมที่ 1 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์เป็นอย่างไร ชื่อ – สกุล ..................................................................ชั้น...................เลขที่............. จุดประสงค์ของกิจกรรม ท ากิจกรรมนี้เพื่อ สร้างแบบจ าลองและอธิบายความแตกต่างของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ วัสดุ-อุปกรณ์ 1. คอมพิวเตอร์ สมาร์ตโฟน หรือแท็บเล็ต 2. ดินสอสี วิธีการด าเนินกิจกรรม 1. ร่วมกันวาดรูปเพื่อแสดงความแตกต่างของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ตามความเข้าใจ ลงในแบบบันทึกกิจกรรมหรือโปรแกรมประยุกต์ 2. ร่วมกันอ่านใบความรู้ เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ อภิปรายเพื่อสรุปการมองเห็น และการเคลื่อนที่ของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ 3. ร่วมกันออกแบบจ าลองเพื่ออธิบายการมองเห็นและการเคลื่อนที่ของดาวฤกษ์และ ดาวเคราะห์ บันทึกร่างแบบจ าลองพร้อมอุปกรณ์ที่ใช้แทน ดาวฤกษ์ ดาวเคราะห์ และอื่นๆ 4. ท าแบบจ าลองตามที่ออกแบบไว้ ละน าเสนอการมองเห็นและการเคลื่อนที่ของดาวฤกษ์ และดาวเคราะห์ 5. ร่วมกันอภิปรายเปรียบเทียบความรู้ที่ได้กับรูปที่วาดไว้ในข้อ 1 ว่าเหมือนหรือแตกต่างกัน อย่างไร -8-

แบบบันทึกกิจกรรมที่ 1 ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์เป็นอย่างไร บันทึกผลการท ากิจกรรม รูปความแตกต่างของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ตามความเข้าใจ ค าถามหลังจากท ากิจกรรม 1. จากวีดิทัศน์โลกหมุนรอบตัวเองในทิศทางใด ....................................................................................................................................................... -9-

ภาพร่างแบบจ าลองเพื่ออธิบายความแตกต่างของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ ค าถามหลังจากท ากิจกรรม 1. จากวีดิทัศน์โลกหมุนรอบตัวเองในทิศทางใด ....................................................................................................................................................... วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้แทนดาวฤกษ์ ได้แก่ ............................................................................................ วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้แทนดาวเคราะห์ ได้แก่........................................................................................ วัสดุอุปกรณ์อื่น ๆ ได้แก่ ............................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -10-

ค าถามหลังจากท ากิจกรรม 1. ในการสร้างแบบจ าลองใช้อะไรแทนดาวฤกษ์ และดาวเคราะห์ เพราะเหตุใด ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 2. เรามองเห็นดาวฤกษ์และดาวเคราะห์เหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 3. ในวันและเวลาเดียวกันของแต่ละคืน เราจะมองเห็นต าแหน่งของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ บนท้องฟ้าเปลี่ยนไปหรือไม่ เพราะเหตุใด ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -11-

4. จากกิจกรรมนี้ สรุปได้ว่าอย่างไร ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -12-

กิจกรรมที่ 2 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ ชื่อ – สกุล ..................................................................ชั้น...................เลขที่............. ตอบค าถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง เมื่อสังเกตดาวดวงหนึ่งในเวลาเดิม เป็นเวลา 1 สัปดาห์ พบว่า ดาวดวงนี้มีแสงสว่างมาก ในทุกๆ คืน และอยู่ต าแหน่งเดิม ดาวดวงนี้เป็นดาวฤกษ์หรือดาวเคราะห์ เพราะเหตุใด ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -13-

แบบบันทึกกิจกรรมที่ 1 ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์เป็นอย่างไร บันทึกผลการท ากิจกรรม รูปความแตกต่างของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ตามความเข้าใจ ค าถามหลังจากท ากิจกรรม 1. จากวีดิทัศน์โลกหมุนรอบตัวเองในทิศทางใด ....................................................................................................................................................... -14- นักเรียนบันทึกตามความเข้าใจของตนเอง

ภาพร่างแบบจ าลองเพื่ออธิบายความแตกต่างของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ นักเรียนออกแบบเองตามความเข้าใจของตนเอง เช่น วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้แทนดาวฤกษ์ ได้แก่ ไฟฉายกระบอกเล็ก วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้แทนดาวเคราะห์ ได้แก่ วัตถุทรงกลม เช่น ลูกปิงปอง ลูกมะนาว วัสดุอุปกรณ์อื่น ๆ ได้แก่ ไฟฉายใหญ่แทนดวงอาทิตย์ กล่องมีฝาปิดแทนอวกาศ -15-

ค าถามหลังจากท ากิจกรรม 1. ในการสร้างแบบจ าลองใช้อะไรแทนดาวฤกษ์ และดาวเคราะห์ เพราะเหตุใด นักเรียนตอบตามแบบจ าลองที่ท าไว้ เช่น ไฟฉายแทนดาวฤกษ์ เพราะ เป็นแหล่งก าเนิดแสง มีแสงในตัวเอง ลูกปิงปอง แทนดาวเคราะห์ เพราะไม่มีแสงในตัวเอง ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 2. เรามองเห็นดาวฤกษ์และดาวเคราะห์เหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร มองเห็นแตกต่างกัน ดาวฤกษ์เราสามารถมองเห็นได้โดยตรง เพราะมีแสงในตัวเอง ดาวเคราะห์เราจะมองไม่เห็น ต้องอาศัยแสงจากดาวฤกษ์มากระทบดาวเคราะห์ก่อน แล้วสะท้อนเข้าสู่ตาเรา เราจึงมองเห็น ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 3. ในวันและเวลาเดียวกันของแต่ละคืน เราจะมองเห็นต าแหน่งของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ บนท้องฟ้าเปลี่ยนไปหรือไม่ เพราะเหตุใด ในวันเวลาเดียวกันของแต่ละคืน เรามองต าแหน่งของดาวฤกษ์และดาวเคราะห์บน ท้องฟ้าเปลี่ยนแปลงไป เพราะการหมุนรอบตัวเองของโลก ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -16-

4. จากกิจกรรมนี้ สรุปได้ว่าอย่างไร เรามองเห็นดาวฤกษ์ได้ เพราะดาวฤกษ์เป็นแหล่งก าเนิดแสง มีแสงในตัวเอง สามารถ ส่องเข้าตาเราได้ ดาวเคราะห์ไม่มีแสงในตัวเอง แต่เราสามารถมองเห็นได้ เพราะดาวเคราะห์ ได้รับแสงจากดวงอาทิตย์ตกกระทบแล้วสะท้อนเข้าสู่ตาเรา ดาวเคราะห์โคจรรอบ ดวงอาทิตย์ใช้เวลาแตกต่างกัน ท าให้คนบนโลกเห็นดาวเคราะห์เปลี่ยนแปลงต าแหน่งได้ ในรอบปี แต่ดาวฤกษ์อยู่ไกลจากโลกมาก เมื่อมองจากโลกจึงเหมือนดาวฤกษ์ไม่เคลื่อนที่ ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -17-

กิจกรรมที่ 2 เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ ชื่อ – สกุล ..................................................................ชั้น...................เลขที่............. ตอบค าถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง เมื่อสังเกตดาวดวงหนึ่งในเวลาเดิม เป็นเวลา 1 สัปดาห์ พบว่า ดาวดวงนี้มีแสงสว่างมาก ในทุกๆ คืน และอยู่ต าแหน่งเดิม ดาวดวงนี้เป็นดาวฤกษ์หรือดาวเคราะห์ เพราะเหตุใด เป็นดาวฤกษ์ เพราะมีแสงสว่างและอยู่ประจ าที่ ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -18-

ค าสั่ง ให้นักเรียนเลือกค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงค าตอบเดียว แล้วท าเครื่องหมาย กากบาท (X) ลงในกระดาษค าตอบ 1. ดาวเคราะห์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ คือข้อใด ก. ดาวพุธ ข. ดาวเสาร์ ค. ดาวพฤหัสบดี ง. ดาวอังคาร 2. ข้อใดจัดเป็นดาวเคราะห์วงใน ก. ดาวพุธ ดาวศุกร์ ข. ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ค. ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส ง. ดาวพฤหัสบดี ดาวเนปจูน 3. ดาวเคราะห์ดวงใดที่มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ ก. ดาวศุกร์ ข. ดาวอังคาร ค. โลก ง. ดาวพฤหัสบดี 4. “ดาวเคราะห์แห่งพื้นน้ า” แสดงให้เห็นถึงสภาวะของดาวเคราะห์ดวงนี้อย่างไร ก. มีสิ่งมีชีวิต ข. มีวงแหวนล้อมรอบ ค. มีเตาไฟแช่แข็งอยู่ ง. มีดาวตกและอุกกาบาต -19- แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์

5. สิ่งใดเป็นบริวารของโลก ก. ดวงจันทร์ ข. ดาวเหนือ ค. ดาวพุธ ง. ดาวศุกร์ 6. เหตุใดบนดวงจันทร์จึงไม่มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ ก. อยู่ใกล้โลกมากเกินไป ข. ไม่มีอากาศและน้ า ค. ไม่มีส่วนที่เป็นพื้นดิน ง. มีวงแหวนล้อมรอบ 7. ศูนย์กลางของระบบสุริยะ คือข้อใด ก. โลก ข. ดาวหาง ค. ดวงจันทร์ ง. ดวงอาทิตย์ 8. ข้อใดเป็นดาวฤกษ์ ก. ดาวเสาร์ ข. ดาวเนปจูน ค. ดาวอังคาร ง. ดาวเหนือ 9. โลกได้ชื่อว่าเป็นดาวเคราะห์สีอะไร ก. สีเหลือง ข. สีน้ าเงิน ค. สีแดง ง. สีส้ม 10. ดาวเคราะห์ทุกดวงในระบบสุริยะ มีลักษณะตามข้อใด ก. มีบรรยากาศหนาแน่น ข. มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ ค. มีแสงสว่างในตัวเอง ง. เคลื่อนที่รอบดวงอาทิตย์ -20-

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ ค าชี้แจง 1. เกณฑ์การประเมิน แบบทดสอบมีจ านวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน ดังนี้ 2. ระดับคุณภาพ ดี หมายถึง ได้คะแนน 8 - 10 คะแนน พอใช้ หมายถึง ได้คะแนน 5 - 7 คะแนน ปรับปรุง หมายถึง ได้คะแนน 0 - 4 คะแนน ข้อ ค าตอบ 1 ง 2 ง 3 ข 4 ง 5 ค 6 ก 7 ค 8 ก 9 ก 10 ข -21-

เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง ดาวฤกษ์และดาวเคราะห์ ค าชี้แจง 1. เกณฑ์การประเมิน แบบทดสอบมีจ านวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน ดังนี้ 2. ระดับคุณภาพ ดี หมายถึง ได้คะแนน 8 - 10 คะแนน พอใช้ หมายถึง ได้คะแนน 5 - 7 คะแนน ปรับปรุง หมายถึง ได้คะแนน 0 - 4 คะแนน ข้อ ค าตอบ 1 ค 2 ก 3 ค 4 ก 5 ก 6 ข 7 ง 8 ง 9 ข 10 ง -22-

บรรณานุกรม สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2561) คู่มือการใช้ หลักสูตรรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พซศซ 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 วิทชาวิทยาศาสตร์ ระดับประถมศึกษา. สืบค้นเมื่อ วันที่ 15 ตุลาคม 2564, จาก http:22primaryscience.ipst.ac.th/?p=1349. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2561). ตัวชี้วัด และสาระการเรียนรู้แกนกลางกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ชุมชนสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จ ากัด. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2558). หนังสือ เรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์ : กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2561). หนังสือ เรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 เล่ม 1 กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์ : กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2561). หนังสือ เรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 เล่ม 2 กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์ : กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว. -23-