แผนที่

ภูมิศาสตร์
(Geography)

ภมู ิศาสตร์ Geography
ภมู ิ + ศาสตร์ Geo + Graphos (Graphy)

พืน้ ท่ี + วิชา เรอื่ งราวเกี่ยวกับโลก + ศาสตร์ที่วา่ ดว้ ย

ศาสตร์ทีศ่ ึกษาเกีย่ วกับพ้นื ที่ ท้ังในด้านรูปแบบและกระบวนการ
การเปล่ียนแปลง และการพฒั นาของพื้นทอ่ี นั มผี ลตอ่ มนุษยซ์ ึ่งอยู่อาศยั
อย่บู นพื้นทน่ี ้ันๆ

แผนที่ (MAP)

แผนที่ คือ ส่ิงท่ีแสดงลักษณะของผิวโลก ท้ังท่ีเป็นอยู่ตาม
ธรรมชาติและส่ิงที่มนุษย์สร้างข้ึน โดยการจาลองสิ่งเหล่านั้นไว้บนแผ่น
วัสดุ ด้วยการย่อให้มีขนาดเล็กลงตามอัตราส่วนที่พึงประสงค์ ลักษณะ
คลา้ ยของจรงิ และใช้สญั ลักษณแ์ ทนส่ิงทป่ี รากฏอยบู่ นพ้นื ผิวโลก

ความสาคญั ของแผนที่

- เป็นภาษาเขียนทเ่ี กา่ แก่ที่สดุ โดยบนั ทึกแผนท่ีหยาบๆลงบน
ทราย หิน เปลอื กไม้ หนงั สตั ว์ แผน่ ดนิ เหนียว และพวกฟาง
- แรกเร่ิมแผนท่ีจะแสดงถงึ สถานท่ีท่ไี ปล่าสัตว์ และจับปลา
- แสดงใหท้ ราบลกั ษณะภมู ิประเทศ
และการกระจายกจิ กรรมของมนุษย์

ประวตั แิ ผนท่ี

มนุษย์เริ่มสร้างแผนที่มาต้ังแต่ 5,000 ปีมาแล้ว โดยได้ความรู้มาจาก
นกั เดนิ ทาง เผ่าเรร่ อ่ น นักล่าสตั ว์ มกั ขดี ลงบนพ้ืนดินหรอื ดินเหนยี ว

2,500 ปี ก่อนค.ศ. แผนท่ีของชาวบาบิโลน สร้างข้ึนจากความเช่ือว่า
โลกแบน ทามาจากดนิ เหนียว



สมมตฐิ านท่เี ช่อื วา่ โลกแบน

ประวตั แิ ผนท่ี

แผนที่เดินเรือของชาว
เกาะมาร์แชลล์ ทา
ข้ึนมาจากเปลือกหอย
ผู ก ติ ด กั บ โ ค ร ง ไ ม้
ก้ า น ม ะ พ ร้ า ว ใ ช้
เดนิ เรือระหว่างเกาะ

ท่ีต้งั ของหมู่เกาะมาร์แชลใน มหาสมุทรแปซิฟิ ก

ประวัติแผนที่

แผนที่ของชาวเอสกิโม มีความถูกต้องในเร่ืองของสัดส่วน รูปร่าง แต่
ผิดพลาดเรอ่ื งระยะทาง มาตราสว่ น สลกั ลงบนหนงั แมวน้า

ประวตั แิ ผนที่

แผนท่ีของชาวอนิ เดียนแดง
ชนเผ่าแอสแตค บันทึก
ประวัตศิ าสตรก์ ารรบ
หรอื การกอ่ สรา้ ง

ประวตั ิแผนที่

แ ผ น ท่ี ข อ ง ช า ว จี น
โบราณ เพ้โช้วเป็นผู้
วางรากฐานในเร่ืองทิศ
ระยะทาง เป็นชาติ
แรกที่พิมพ์แผนท่ีโดย
ใช้ยางเจีย

ประวัตแิ ผนท่ี

แผนที่สมัยกรีก เป็น
ช า ติ แ ร ก ท่ี เ ส น อ
แ น ว คิ ด เ กี่ ย ว กั บ
สัณฐานของโลก โดย
มปี โตเลมี(Ptolemy)



ครสิ โตเฟอร์ โคลมั บสั ’ (Christopher Columbus) เดนิ เรือข้าม
มหาสมทุ รแอตแลนติกไปค้นพบโลกใหม่ จากยโุ รปสอู่ ินเดีย

วชั กดู า กามา (Vasco da Gama)
นกั สารวจชาวโปรตเุ กส คบ้ พบเสน้
ทางการเดินเรอื จากยุโรปส่อู นิ เดยี

ประวัตแิ ผนที่

แผนท่ีสมัยอาณาจักร
โรมัน เป็นการสร้างตาม
จนิ ตนาการ

ประวตั แิ ผนท่ี

แผนที่ในยุคกลาง เป็นแผน
ท่ี ที่ ถู ก ค ร อ บ ง า ท า ง ศ า ส น า
ไม่ได้สร้างตามหลักวิชาการ
โดยเขียนไว้ตามผนังโบสถ์ ไม่
สามารถใช้ในการเดินเรือได้
เรียกว่า T in O







ประวตั แิ ผนที่

แผนที่ยุคของการเดินเรือ เรียกว่า “Portolan” ตั้งชื่อตาม
หนงั สือการเดนิ เรือ จดุ หนึ่งแสดงทางเดินเรอื ไปได้ 32 ทิศทาง

ประวตั แิ ผนที่

แผนท่ีในยุคปฏิรูป ได้มีการร้ือฟ้ืนความรู้ด้านการทาแผนท่ีจาก
กรกี แผนทปี่ โตเลมีได้รบั การปรบั ปรุง เรยี กวา่ ribero maps

ประวัติแผนที่

ในกลางค.ศ. ที่ 16 เป็นยุคทองของนักทาแผนที่ชาวฮอลนั ดา
ช่ือ Gerhard Kermer หรือ Gerardus Mercator เป็นแผนที่ท่ีมี
ชื่อเสียงมาก เรียกว่า Mercator Map

เสน้ โครงแผนที่ (map projection)

คอื การจาลองเสน้ ขนานและเสน้ เมรเิ ดยี นจากผวิ โลกลงบนพน้ื ทแี่ บนราบโดยการ
สมมุตใิ หม้ จี ุดกาเนดิ แสงอย่ภู ายในโลก และฉายผา่ นผวิ โลกออกมากระทบลงบนจอ

ท่วี างสัมผสั ผวิ โลกในรูปแบบต่างๆ ท่ีนยิ มใชม้ ี 3 รปู แบบ ไดแ้ ก่ จอแบน (จอ
ระนาบ) จอรูปกรวย และจอทรงกระบอก





ประวตั แิ ผนที่

แ ผ น ท่ี ใ น ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย ท่ี
เก่าแก่ท่ีสุดที่มีการค้นพบ
คือ แผนที่ยุทธศาสตร์ของ
สมเดจ็ พระรามาธิบดีท่ี 1

ประวตั แิ ผนที่

พ.ศ. 2416 รัชกาลที่ 5 ได้มีมสิ เตอร์เฮนรี อาลาบาสเตอร์ ราชทูต
องั กฤษเก่ามาเป็นท่ปี รึกษา

พ.ศ. 2418 อาลาบาสเตอร์ได้แนะนาให้จดั ตงั้ กรมทาแผนท่ีข้ึน ต่อมา
รชั กาลท่ี 6 เปล่ยี นกรมแผนที่เปน็ กรมแผนท่ีทหาร

ผลงานการจัดทาแผนที่
- บริเวณถนนเจริญกรงุ
- บริเวณใกล้พระราชวงั
- บริเวณปากอ่าวเพอ่ื การเดินเรอื และใช้เป็น

แนวทางปอ้ งกนั ทางทะเลดา้ นอ่าวไทย

• พ.ศ.2423 รฐั บาลองั กฤษได้ขออนุญาตรัฐบาลสยาม เพอ่ื ให้กรมแผน
ทจี่ ัดทาโครงข่ายสามเหลี่ยมตอ่ เนอื่ งจากประเทศอนิ เดียซ่ึงมี กปั ตัน
เอช.ฮลิ เป็นหวั หน้า และนายเจมส์ เอฟแมคคารธ์ ี เป็นผ้ชู ว่ ย

ชนดิ ของแผนท่ี

1. แผนทภ่ี ูมปิ ระเทศ : แสดงข้อมูลรายละเอยี ด
ของผิวโลกทีเ่ กย่ี วกบั ภูมลิ กั ษณ์แบบต่างๆ ท้ังท่ีเกิดขึ้นเอง
ตามธรรมชาติ และมนษุ ยส์ ร้างข้นึ

2. แผนทเี่ ฉพาะเรื่อง : แสดงข้อมูลหลักเฉพาะ
เรื่องใดเรือ่ งหนง่ึ

ชนดิ ของแผนที่

แบบทว่ั ไป ตามมาตราสว่ น การใชง้ าน

แบบแบนราบ - มาตราส่วนใหญ่ • แผนทที่ ั่วไป
ไมบ่ อกความสูงต่า 1 : 50,000 • ยุทธศาสตร์
แผนท่ีภมู ิประเทศ • ยุทธศาสตร์-ยุทธวธิ ี
ความสงู ตา่ ให้รายละเอยี ดพืน้ ทีม่ าก • กิจการทหารปนื ใหญ่
แผนทภ่ี าพถา่ ย แต่ครอบคลุมพนื้ ที่น้อย • เดินเรือ
ทาจากภาพถา่ ยทาง • การบนิ
อากาศ - มาตราส่วนกลาง • ถนน
1 : 250,000

- มาตราส่วนเล็ก
1 : 500,000

ให้รายละเอียดพืน้ ท่นี ้อย
แตค่ รอบคลมุ พ้นื ท่ีมาก (แผนทใี่ หญๆ่ )

1 : 50,000 1 : 500,000
มาตราส่วนใหญ่ มาตราส่วนนอ้ ย

• 1 : 50,000 หากเขยี นในรปู แบบเศษสว่ นจะได้



หมายถงึ ระยะทางในแผนท่ี
ระยะทางในภมู ปิ ระเทศ

• ประเทศไทยนยิ มใชม้ าตราสว่ นขนาด 1 : 50,000 กับ 1 : 250,000
• แผนที่แสดงโลกทง้ั ใบอยูท่ ่ี 1 : 60,000,000

องค์ประกอบของแผนท่ี

1. ช่ือแผนที่ เป็น
ส่วนสาคัญที่จะบอก
ว่ า แ ผ น ท่ี นั้ น แ ส ด ง
ข้อมูลอะไร

2. ช่ือภูมิศาสตร์ ตัวอักษรท่ีใช้บอกชื่อเฉพาะที่มี
ความสาคัญ

- ทวีป ประเทศ รัฐ เกาะใหญ่ และ
คาบสมุทร ใช้ตวั ตรง ภาษาองั กฤษพมิ พ์ใหญ่ เชน่

ประเทศไทย THAILAND
- เมืองหลวง เมืองใหญ่ ใช้ตัวตรง
ภาษาองั กฤษตวั แรกพมิ พ์ใหญ่ ตอ่ ด้วยพิมพ์เล็ก เช่น

กรงุ เทพ Krung thep
วอชงิ ตัน ด.ี ซี Washington D.C.

- มหาสมุทร อ่าวใหญ่ ทะเลใหญ่ ทะเลสาบใหญ่
ภูเขา ทุ่งหญ้า ทะเลทรายใหญ่ ท่ีราบสูง ใช้ตัวเอน พิมพ์
ใหญ่ท้งั หมด เชน่

มหาสมุทรแปซฟิ ิก PACIFIC OCEAN
- แมน่ า้ ลาธาร อ่าวเลก็ เกาะ ชอ่ งแคบ ทะเลทราย
ขนาดเลก็ โอเอซิส ที่ล่มุ ใช้ตวั เอน ตัวแรกพิมพ์ใหญ่ ต่อด้วย
พมิ พเ์ ล็ก เช่น

แมน่ ้าโขง Mekong River

- เขื่อน ถนน ท่อน้า ท่อก๊าซ แหล่งอารยธรรม
โบราณ ส่ิงก่อสร้าง ใช้ตัวเอนขนาดเล็ก ตัวแรกพิมพ์ใหญ่
ต่อดว้ ยพมิ พ์เล็ก เชน่

เขอ่ื นสิริกิติ์ Sirikit Dam

หมายเลขระวาง (Sheet number)

• เปน็ หมายเลขท่กี าหนดขน้ึ โดยมีการกาหนดแนน่ อนตามระบบของอเมรกิ นั
เพ่ือใหท้ ราบว่าแผนที่ระวางนนั้ ๆ เปน็ ของส่วนใดในภมู ิประเทศจรงิ ของ
แผนท่ดี ชั นี (Index chart) เพราะแตล่ ะระวางมหี มายเลขระวางไม่ซา้ กัน



3. ทิศ บอกทิศเพ่ือให้ผู้ใช้สามารถ
บอกความสัมพันธ์ระหว่างส่ิงตา่ งๆท่ี
ปรากฏบนแผนที่ได้ โดยทั่วไป
ส่วนบนของแผนท่ีจะเป็นทิศเหนือ
เสมอ

1. ทิศเหนือจริง : เปน็ แนวทิศที่มุ่งตรงไปยังขั้วโลกเหนือ ใช้รูป
ดาวเปน็ สัญลักษณ์

2. ทศิ เหนือแมเ่ หลก็ : ปลายเขม็ ช้ไี ปในแนวทิศทางขั้วเหนือของ
แม่เหล็กโลก สัญลักษณ์รูปปลายลกู ศรครง่ึ ซีก

3. ทศิ เหนือกริด : แนวทิศเหนือตามเสน้ ฉากแนวดิง่ สญั ลักษณ์
เป็นขีดตรง มอี ักษร GN ข้างบน

4. มาตราส่วน : ส่ิงท่ีแสดงให้ทราบถึงความสัมพนั ธ์ระหว่าง
ระยะทางในแผนทกี่ ับระยะทางจรงิ บนพนื้ ผิวโลก

1. มาตราส่วนคาพูด : มาตรา
ส่วนท่ีบอกโดยตรงว่าระยะทาง
ในแผนที่ 1 หน่วย แทน
ระยะทางจริงบนพ้ืนผิวโลก เช่น
1 cm เท่ากบั 20 km

2. มาตราส่วนเส้น : มาตราสว่ นที่แสดงด้วยเสน้ ตรงมีตัวเลขกากับ
ไว้ เพอ่ื บอกความยาวบนแผนท่ีแทนระยะทางจรงิ บนพนื้ ผวิ โลก

3. มาตราส่วนแบบเศษส่วน : มาตราส่วนท่ีแสดงด้วยตวั เลข
อัตราส่วน เชน่ 1 = ระยะทาง 1 หนว่ ย = 50,000 บนผวิ โลก

50,000

สูตรมาตราสว่ นแผนที่

สามารถคานวณหาระยะห่างไดจ้ ากสูตร

มาตราส่วนแผนที่ = ระยะทางในแผนที่
ระยะทางในภูมปิ ระเทศ

หนว่ ยการวดั ความยาว

10 มิลลิเมตร เท่ากบั 1 เซนตเิ มตร
100 เซนตเิ มตร เท่ากับ 1 เมตร

1,000 เมตร เท่ากับ 1 กิโลเมตร