คำ ศัพท์ที่ใช้เกี่ยวกับการแปลงค่างบการเงิน คำ ศัพท์ที่ใช้ในมาตรฐานการบัญชีฉบับที่ 21 ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลง ของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศมีความหมายเฉพาะดังต่อไปนี้ อัตราปิด หมายถึง อัตราแลกเปลี่ยนทันทีณวันสิ้นรอบระยะเวลารายงาน ผลต่างของอัตราแลกเปลี่ยน หมายถึง ผลต่างที่เกิดขึ้นจากการแปลงค่าจำ นวนหน่วย ของเงินสกุลหนึ่งไปเป็นเอกสกุลหนึ่งโดยอัตราแลกเปลี่ยนที่แตกต่างไป อัตราแลกเปลี่ยน หมายถึง อัตราที่ใช้แลกเปลี่ยนระหว่างเงินตราของสกุล เงินตราต่างประเทศ หมายถึง เงินตราสกุลอื่นนอกเหนือจากสกุลที่ใช้ในการดำ เนิน การของกิจการ หน่วยงานต่างประเทศ หมายถึง บริษัทย่อย บริษัทร่วม การร่วมการงาน หรือ สาขาของกิจการที่เสนองบการเงิน โดยมีกิจการหรือการประกอบกิจกรรมในประเทศ อื่น หรือในสกุลเงินอื่น นอกจากประเทศหรือสกุลเงินของกิจการที่เสนองบการเงิน สกุลเงินที่ใช้ในการดำ เนินงาน หมายถึง สกุลเงินที่ใช้ในสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจ หลัก ซึ่งกิจการดำ เนินงานอยู่ กลุ่มกิจการ หมายถึง บริษัทใดและบริษัทย่อยทั้งหมดของบริษัทใหญ่ รายการที่เป็นตัวเงิน หมายถึง หน่วยของสกุลเงินที่ถือไว้และสินทรัพย์ และหนี้สินที่ จะได้รับ หรือที่ต้องชำ ระเป็นจำ นวนเงินที่กำ หนดไว้แน่นอนหรือจำ นวนเงินที่สามารถ ทราบได้ในจำ นวนหน่วยของสกุลเงิน อัตราแลกเปลี่ยนทันที หมายถึง อัตราแลกเปลี่ยนสำ หรับการส่งมอบทันที หน่วยที่ 6 การเปลี่ยนแปลงค่างบการเงินของหน่วยงานในต่างประเทศ
อัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้ในการแปลงค่างบการเงิน กิจการอาจมีกิจกรรมเกี่ยวกับต่างประเทศได้ 2 ทางคืออาจมีรายการที่เป็น เงินตราต่างประเทศหรืออาจมีหน่วยงานต่างประเทศซึ่งจะต้องพิจารณาว่าจะใช้ อัตราแลกเปลี่ยนใดเนื้อหาในหน่วยนี้จะพิจารณาเฉพาะการแปลงค่างบการเงิน ของหน่วยงานในต่างประเทศเท่านั้น อัตราแลกเปลี่ยนเงินตรา (Exchange rate)ที่ใช้กับรายการค้าที่เป็นเงินตรา ต่างประเทศที่ปรากฏในงบการเงินมี 3 อัตราคือ 1. อัตราแลกเปลี่ยนทันที (Spot rate)หมายถึงอัตราแลกเปลี่ยนสำ หรับการ ส่งมอบทันทีซึ่งโดยปกติกำ หนดไว้ 3 วันทำ การ 2. อัตราแลกเปลี่ยนปัจจุบัน (Current rate)หมายถึงอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันสิ้นรอบระยะเวลารายงานบางครั้งเรียกว่าอัตราปิด 3. อัตราแลกเปลี่ยนเมื่อในการค้านั้นเกิดขึ้น(Historical rate)หมายถึงอัตรา แลกเปลี่ยนวันที่เกิดรายการ (ซึ่งก็คือSpot rate ณ วันที่เกิดรายการ) ในทาง ปฏิบัติกิจการอาใช้อัตราแลกเปลี่ยนถัวเฉลี่ย (Average rate) มาใช้ในการแปลง ค่ารายได้และค่าใช้จ่ายแทนอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่เกิดรายการ หากอัตราแลก เปลี่ยนเงินไม่ได้มีการผันผวนอย่างมีนัยสำ คัญ
การแปลงค่างบการเงินของบริษัทย่อยในต่างประเทศ บริษัทย่อยในต่างประเทศที่มีการดำ เนินงานเป็นอิสระจากบริษัทใหญ่ใน ประเทศไทยและใช้สกุลเงินท้องถิ่นในการดำ เนินงานในการจัดทำ งบการเงินรวม จำ เป็นต้องแปลงค่ารายการต่าง ๆ ให้เป็นเงินตราสกุลเดียวกับสกุลเงินที่ใช้ในการ ดำ เนินงานของบริษัทใหญ่โดยใช้วิธีดังต่อไปนี้ 1. สินทรัพย์และหนี้สินให้แปลงค่าด้วยอัตราปิด ณ วันที่ในงบการ เงิน(Current rate) 2. ส่วนของผู้ถือหุ้นและเงินปันผลจ่ายแปลงค่าด้วยอัตราแลกเปลี่ยนณวันที่ เกิดรายการกรณีรวมเศรษฐกิจให้แปลงค่าโดยใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันรวมธุรกิจ (Historical rate) 3. กำ ไรสะสม 3.1 กำ ไรสะสมต้นปีใช้ในการที่ยกมาจากหลักรอบบัญชีก่อนไม่ต้องแปลงค่า เว้นแต่กำ ไรสะสม ณ วันที่รวมธุรกิจให้ใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่เกิดรายการ 3.2 กำ ไรสุทธิเป็นรายการที่ได้มาจากงบกำ ไรขาดทุนไม่ต้องแปลงค่า 4. รายได้และค่าใช้จ่ายให้แปลงค่าโดยอัตราแลกเปลี่ยนณวันที่เกิดรายการแต่ ในทางปฏิบัติยอมให้ใช้อัตราแลกเปลี่ยนผลเฉลี่ยได้ (Average rate) 5. ผลตามของอัตราแลกเปลี่ยนจากการแปลงค่างบการเงิน (Exchange differences on translating financial statement)ไปแล้วขาดทุนจากการแปลงค่า งบการเงินให้เป็นสกุลเงินที่นำ เสนอรายงานผลต่างที่เกิดขึ้นในแต่ละปีที่มีการแปลง ค่าในการจัดทำ งบการเงินเป็นได้ทั้งกำ ไรและขาดทุนและจะถูกแสดงแยกต่างหาก โดยแสดงในส่วนของผู้ถือหุ้นของบริษัทใหญ่ในบัญชี "องค์ประกอบอื่นของส่วนของ ผู้ถือหุ้น" (Other components of shareholders' equity)
บริษัท ราชา จำ กัด บริษัท CR จำ กัด (บาท) (ดอลลาร์) งบแสดงฐานะการเงิน เงินสด 75,000 3,000 ลูกหนี้ 100,000 4,000 สินค้าคงเหลือ 120,000 6,000 เงินลงทุนในบริษัท CR จำ กัด 900,000 ที่ดิน 500,000 20,000 อาคาร(สุทธิ) 400,000 14,000 อุปกรณ์(สุทธิ) 120,000 9,000 รวมสินทรัพย์ 2,215,000 56,000 เจ้าหนี้ 265,000 10,000 ทุน-หุ้นสามัญ 1,000,000 25,000 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นสามัญ 300,000 5,000 กำ ไรสะสม 650,000 16,000 รวมหนี้สินและส่วนของผู้ถือหุ้น 2,215,000 56,000 การแปลงค่างบการเงินของบริษัทย่อย ณ วันซื้อหุ้น งบการเงิน ณ วันซื้อหุ้นมีเพียงงบเดียว คือ งบแสดงฐานะการเงิน ดังนั้น การ แปลงค่างบการเงินของบริษัทย่อย ณ วันซื้อหุ้นจะมีเพียงงบแสดงฐานะการเงินเท่านั้นและ เนื่องจากเป็นวันที่มีการดำ เนินงานร่วมกันระหว่างบริษัทใหญ่และบริษัทย่อยซึ่งยังไม่มี กิจการระหว่างกันอัตราที่ใช้ในการแปลงค่าจึงใช้ อัตรา ณ วันซื้อหุ้นทุกรายการและไม่มี ผลต่างจากการแปลงค่างบการเงิน ตัวอย่างที่ 1 เมื่อวันที่ 2 มกราคม 25x1 บริษัทราชาจำ กัดซื้อหุ้นสามัญของบริษัท CR จำ กัด ซึ่งตั้งอยู่ที่ประเทศสหรัฐอเมริกา 60% เป็นเงิน 900,000 บาทอัตราแลกเปลี่ยนณ วันนี้ 1 ดอลลาร์เท่ากับ 30 บาท ส่วนเกินของราคาทุนที่สูงกว่าราคาตามบัญชีที่เกิดขึ้น ให้ถือเป็นค่าความนิยม งบแสดงฐานะการเงินของทั้งสองบริษัทหลังจากบริษัทราชาจำ กัดซื้อหุ้นเป็นดังนี้
การแปลงค่างบการเงิน ณ วันซื้อหุ้น
คำ นวณส่วนต่างระหว่างราคาทุนกับราคาตามบัญชี (ดอลลาร์) ราคาทุนของเงินลงทุน(จ่ายซื้อ) 30,000 หัก ราคาตามบัญชีของสินทรัพย์สุทธิของบริษัท CR จำ กัด ทุน-หุ้นสามัญ 25,000 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นสามัญ 5,000 กำ ไรสะสม 16,000 46,000 คูณ ส่วนได้เสียในบริษัทย่อย 60% 27,600 ส่วนเกินของราคาทุนที่สูงกว่าราคาตามบัญชี 2,400 หรือ คำ นวณส่วนต่างระหว่างราคาทุนกับราคาตามบัญชี (บาท) ราคาทุนของเงินลงทุน (จ่ายซื้อ) 900,000 หัก ราคาตามบัญชีของสินทรัพย์สุทธิของบริษัท CR จำ กัด ทุน-หุ้นสามัญ 750,000 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นสามัญ 150,000 กำ ไรสะสม 480,000 1,380,000 คูณ ส่วนได้เสียในบริษัทย่อย 60% 828,000 ส่วนเกินของราคาทุนที่สูงกว่าราคาตามบัญชี (ค่าความนิยม) 72,000 รายการปรับปรุงและตัดบัญชีในทำ การ 1) ตัดบัญชีเงินลงทุนในบริษัท CR จำ กัด เดบิต ทุน–หุ้นสามัญ-บริษัท CR จำ กัด 750,000 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นสามัญ-บริษัท CR จำ กัด 150,000 กำ ไรสะสม-บริษัท CR จำ กัด 480,000 เครดิต เงินลงทุนในบริษัท CR จำ กัด(1,380,000x60%) 828,000 ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำ นาจควบคุม 525,000 2) บันทึกค่าความนิยม เดบิต ค่าความนิยม 72,000 เครดิต เงินลงทุนในบริษัท CR จำ กัด 72,000
บริษัท ราชา จำ กัด และบริษัท CR จำ กัด ทำ การเพื่อทำ งบแสดงฐานะการเงินรวม วันที่ 2 มกราคม 25x1
การแปลงค่างบการเงินของบริษัทย่อยหลังวันซื้อหุ้น งบการเงินหลังวันซื้อหุ้นประกอบด้วยงบกำ ไรขาดทุนกำ ไรสะสมและงบแสดงฐานะ การเงินซึ่งรายการในงบการเงินแต่ละงบจะถูกแปลงค่าด้วยอัตราแลกเปลี่ยนที่แตกต่างกัน ซึ่งจะทำ ให้เกิดผลต่างของอัตราแลกเปลี่ยนจากการแปลงค่างบการเงินผลต่างของอัตรา แลกเปลี่ยนจากการแปลงค่างบการเงินจะถูกแสดงแกงต่างหากโดยให้แสดงในส่วนของผู้ถือ หุ้นของบริษัทใดในบัญชี"องค์ประกอบอื่นของส่วนของผู้ถือหุ้น" ตัวอย่างของอัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้ในการแปลงค่างบการเงิน A = Average rate อัตราแลกเปลี่ยนถัวเฉลี่ย C = Current rate อัตราปิดหรืออัตราแลกเปลี่ยน ณ วันสิ้นรอบระยะเวลารายงาน H = Historical rate อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่เกิดรายการ อัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้ในการแปลงค่างบการเงินสรุปได้ดังนี้
ตัวอย่างที่ 2 จากข้อมูลเดิมในตัวอย่างที่ 1 บริษัท CR จำ กัด จ่ายเงินปันผลในวันที่ 10 ธันวาคม 25x2 อัตราแลกเปลี่ยนในปี 2512 มีดังนี้ 10 ธันวาคม 25x2 1 ดอลลาร์ = 33 บาท 31 ธันวาคม 25x2 1 ดอลลาร์ = 31 บาท อัตราแลกเปลี่ยนถัวเฉลี่ย 1 ดอลลาร์ = 32 บาท งบทดลอง ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25X1 ของทั้งสอง บริษัท หลังวันซื้อหุ้น ปีที่ 1 มีดังนี้
การแปลงค่างบการเงินหลังวันซื้อหุ้น
รายการปรับปรุงและตัดบัญชีในกระดาษทำ การ 1) ตัดบัญชีเงินลงทุนในบริษัท CR จำ กัด เดบิต ทุน - หุ้นสามัญ - บริษัท CR จำ กัด 750,000 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นสามัญ - บริษัท CR จำ กัด 150,000 กำ ไรสะสมต้นปี - บริษัท CR จำ กัด 480,000 เครดิต เงินลงทุนในบริษัท CR จำ กัด (1,380,000x60%) 828,000 ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำ นาจควบคุม 552,000 2) บันทึกค่าความนิยม เดบิต ค่าความนิยม 72,000 เครดิต เงินลงทุนในบริษัท CR จำ กัด 72,000 3) ตัดเงินปันผลรับ (ของบริษัท ราชา จำ กัด) กับเงินปันผลจ่าย (ของบริษัท CR จำ กัด) เดบิต เงินปันผลรับ 198,000 เครดิต เงินปันผลจ่าย - บริษัท CR จำ กัด 198,000 4) ตัดกำ ไรและเงินปันผลจ่ายจากบริษัท CR จำ กัด (ของส่วนได้เสียที่ไม่มีอำ นาจควบคุม) เดบิต ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำ นาจควบคุมในกำ ไร (416,000x40%) 166,000 เครดิต เงินปันผลจ่าย-บริษัทย่อย(330,000x40%) 132,000 ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำ นาจควบคุม 34,400 5) ตัดผลต่างของอัตราแลกเปลี่ยนจากการแปลงค่างบการเงินให้เป็นของ NCI เดบิต ผลต่างของอัตราแลกเปลี่ยนจากการแปลงค่างบการเงิน 21,200 เครดิต ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำ นาจควบคุม (53,000X40%) 21,200
ดอลลาร์ อัตราแลกเปลี่ยน บาท อัตรา ณ วันซื้อหุ้น ค่าความนิยม 2,400 30 72,000 อัตรา ณ วันสิ้นงวด ค่าความนิยม 2,400 31 74,400 ผลต่างของอัตราแลกเปลี่ยน 2,400 6) ปรับปรุงค่าความนิยมให้แสดงด้วยอัตรา ณ วันสิ้นงวด เดบิต ค่าความนิยม 2,400 เครดิต ผลต่างของอัตราแลกเปลี่ยนจากการแปลงค่างบการเงิน 2,400 ข้อสังเกต ความมเป็นสินทรัพย์ ต้องแสดงในงบการเงินรวมโดยใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่ในงบการเงิน (C = 31) คือ 74,400 บาท จึงต้องปรับปรุงคำ ความนิยม เพิ่ม 2,400 บาท
บริษัท ราชา จำ กัด และบริษัท CR จำ กัด กระดาษทำ การเพื่อทำ งบการเงินรวม สำ หรับปี สิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม 25X1
บริษัท ราชา จำ กัด และบริษัท CR จำ กัด งบกำ ไรขาดทุนรวม สำ หรับปี สิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม 25X1 ขาย 2,320,000 ต้นทุนขาย 934,000 กำ ไรขั้นต้น 1,386,000 ค่าใช้จ่ายในการดำ เนินงาน 570,000 ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำ นาจควบคุมในกำ ไร 166,400 กำ ไรสุทธิ 649,600
บริษัท ราชา จำ กัด และบริษัท CR จำ กัด งบแสดงฐานะการเงินรวม วันที่ 31 ธันวาคม 25x1 สินทรัพย์ สินทรัพย์หมุนเวียน เงินสด 254,000 ลูกหนี้ 348,000 สินค้าคงเหลือ 387,000 รวมสินทรัพย์หมุนเวียน 989,000 สินทรัพย์ไม่หมุนเวียน ที่ดิน 1,120,000 อาคาร (สุทธิ) 778,000 อุปกรณ์สำ นักงาน (สุทธิ) 348,000 ค่าความนิยม 74,400 รวมสินทรัพย์ไม่หมุนเวียน 2,320,400 รวมสินทรัพย์ 3,309,400 หนี้สินและส่วนของผู้ถือหุ้น หนี้สินหมุนเวียน เจ้าหนี้ 368,000 รวมหนี้สิน 368,000 ส่วนของผู้ถือหุ้น หุ้นสามัญ 1,000,000 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นสามัญ 300,000 กำ ไรสะสม 999,600 องค์ประกอบอื่นของส่วนของผู้ถือหุ้น 34,200 ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำ นาจควบคุม 607,600 รวมส่วนของผู้ถือหุ้น 2,941,400 รวมหนี้สินและส่วนของผู้ถือหุ้น 3,309,400
สรุป บริษัทย่อยในต่างประเทศที่มีการดำ เนินงานเป็นอิสระจากบริษัทใหญ่ในประเทศไทย และ ใช้สกุลเงินท้องถิ่นในการดำ เนินงาน เมื่อบริษัทใหญ่จัดทำ งบการเงินรวมจำ เป็นจะต้อง แปลงค่ารายการต่าง ๆให้เป็นเงินตราสกุลเดียวกับสกุลเงินที่ใช้ในการดำ เนินงานของ บริษัทใหญ่ในการแปลงคำ รายการของบริษัทย่อย จะเกิดผลต่างของอัตราแลกเปลี่ยนจาก การแปลงค่างบการเงิน ผลต่างที่เกิดขึ้นจะถูกแสดงแยกต่างหากในส่วนของผู้ถือหุ้นของ บริษัทใหญ่ในบัญชี "องค์ประกอบอื่นของส่วนของผู้ถือหุ้น" อัตราที่ใช้ในการแปลงค่างบการเงินของหน่วยงานในต่างประเทศ 1. สินทรัพย์และหนี้สิน ใช้อัตราปิด ณ วันที่ในงบการเงิน (C) 2. ส่วนของผู้ถือหุ้น ใช้อัตราปิด ณ วันรวมธุรกิจ (H) 3. เงินปันผลจ่าย ใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่เกิดรายการจ่ายเงินปันผล (H) 4. กำ ไรสะสมต้นปี ไม่ต้องแปลงค่า ใช้ยอดยกมาจากรอบบัญชีก่อน 5. กำ ไรสุทธิ ไม่ต้องแปลงค่า เป็นรายการที่ได้มาจากงบกำ ไรขาดทุน 6. รายได้และค่าใช้จ่าย ให้ใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่เกิดรายการ (H) แต่ใน ทางปฏิบัติยอมให้ใช้อัตราแลกเปลี่ยนถัวเฉลี่ยได้ (A)