หน่วยที่ 6 ตลาดในระบบเศรษฐกิจและการกำหนดราคาในตลาดประเภทต่างๆ

ครูจีรศกั ด์ิ หมุนขำ

หน่วยท่ี 6

ตลาดในระบบเศรษฐกิจและ
การกาหนดราคาในตลาด
ประเภทต่างๆ

6.1 ความหมายของตลาด

คาว่า “ตลาด” (Market) ท่ีใช้กันในวิชาเศรษฐศาสตร์มี
ความหมายแตกต่างไปจากความหมายโดยทั่วไป เพราะตลาด
โดยทั่วไปจะหมายถึง “สถานที่ท่ีมีผู้ซื้อและผู้ขายทาการซื้อขาย
สินค้ากัน” เช่น ตลาดนัดสวนจตุจักร ตลาดสดปากคลองตลาด
ตลาดผ้ าสาเพ็ง ตลาดโบ๊ เบ๊ ตลาดในทางเศรษฐศาสตร์ มี
ความหมายกว้างกว่า เพราะหมายถึง “ขอบเขตหรือสภาวะทีผ่ ู้ซื้อ
และผู้ขายสามารถติดต่อกัน และทาการซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้า
และบริการกนั ได้”

6.2 ขนาดของตลาด

ตลาดสินค้าชนิดใดชนิดหน่ึงจะมีขนาดแคบหรือกว้าง
ขึน้ อยู่กบั ปัจจยั ต่าง ๆ ดงั นี้

6.2.1 ความต้องการของสินค้า
6.2.2 การคมนาคมและการส่ือสาร
6.2.3 นโยบายของรัฐ
6.2.4 ลกั ษณะของสินค้า

6.3 ประเภทของตลาด

นักเศรษฐศาสตร์ได้แบ่งตลาด โดยอาศัยลกั ษณะของ
การแข่งขนั เป็ น 2 ประเภทใหญ่ ๆ คือ
6.3.1 ตลาดทม่ี กี ารแข่งขนั อย่างสมบูรณ์

(Perfectly Competition Market)
6.3.2 ตลาดทมี่ ีการแข่งขนั อย่างไม่สมบูรณ์

(Imperfectly Competition Market)

ตลาดทมี่ ีการแข่งขันอย่างไม่สมบูรณ์ แบ่งย่อยได้เป็ น 3 ตลาดคอื
1) ตลาดผูกขาดหรือตลาดทม่ี ผี ู้ขายเพยี งรายเดียว
(Monopoly Market)
2) ตลาดทมี่ ผี ู้ขายน้อยราย (Oligopoly Market)
3) ตลาดกง่ึ แข่งขันกงึ่ ผูกขาด
(Monopolistic Competiton market)

6.4.1 ลกั ษณะของตลาดทมี่ กี ารแขง่ ขนั อยา่ งสมบูรณ์

การแข่งขนั อย่างสมบูรณ์จะมีลกั ษณะ 5 ประการ ดงั นี้
6.4.1 ผู้ซื้อและผู้ขายมจี านวนมาก
(numerous buyers and sellers)
6.4.2 สินค้าทซี่ ื้อขายกนั มลี กั ษณะเหมอื นกนั ทุกประการ
(homogenous product)
6.4.3 ผู้ผลิตรายใหม่จะมีเสรีภาพเข้ามาดาเนินการผลิตใน
ตลาดหรือในอุตสาหกรรมได้โดยสะดวก (free entry)

4. ผู้ซื้อและผู้ขายทุกคนจะต้องมีความรู้เกยี่ วกบั ความเป็ นไปของ
ตลาดอย่างสมบูรณ์ (perfect knowledge)

5. การตดิ ต่อซื้อขายกระทาได้โดยสะดวก
(perfect mobility)
ลักษณะท้ัง 5 ประการดังกล่าวข้างต้น จะเห็นได้ว่า ใน

ความเป็ นจริงแล้วไม่มีตลาดสินค้าชนิดใดจะมีลักษณะครบถ้วน
โดยเฉพาะลักษณะประการที่ 4 และ 5 ซ่ึงเป็ นไปได้ยาก ตลาดที่มีอยู่
จริงก็เป็ นเพียงตลาดที่ใกล้เคียงความสมบูรณ์เท่าน้ัน เช่น ตลาด
สินค้าเกษตรกรรม ตลาดหลกั ทรัพย์

แม้ว่าตลาดท่ีมีการแข่งขันอย่างสมบูรณ์จะไม่มีอยู่จริง เป็ น
ตลาดที่นักเศรษฐศาสตร์คิดกันขึ้นมา (ideal market) เราก็
จาเป็ นต้องศึกษาและควรศึกษาก่อนตลาดประเภทอื่น ๆ เพราะการ
อธิบายตลาดลักษณะนี้ง่าย เนื่องจากนักเศรษฐศาสตร์ ได้ต้ัง
ข้อสมมติไว้กว้าง ๆ เม่ือเข้าใจตลาดลักษณะนี้แล้ว สามารถนา
หลักเกณฑ์ท่ีได้ไปปรับใช้กบั ตลาดลกั ษณะอื่น ๆ ในระบบเศรษฐกิจ
ทวั่ ๆ ไปได้

ยังมีลักษณะของตลาดแข่งขันอีกอย่างหน่ึง ซ่ึงแตกต่างกับ
ตลาดแข่งขันอย่างสมบูรณ์เลก็ น้อย กล่าวคอื มีลกั ษณะเพยี ง 3 ประการ
แรกเท่าน้ัน ตลาดแบบนี้คือ “ตลาดที่มีการแข่งขันอย่างแท้จริง”
(pure competition market) เนื่องจากตลาดท้งั สองมีลกั ษณะร่วมกนั
อยู่เช่นนี้ การวิเคราะห์เกี่ยวกับราคาและผลผลิตจึงไม่จาเป็ นต้องแยก
จากกนั

8.5 เสน้ อุปสงคข์ องผูผ้ ลติ แต่ละรายในตลาดทมี่ กี าร
แขง่ ขนั อยา่ งสมบูรณ์ (individual demand
Curve of Firm in Perfect Competition Market)

อุปสงค์ของผู้ผลิต หมายถึง ปริมาณสินค้าซึ่งจะมีผู้ซื้อซื้อ
จากผู้ผลิต ณ ระดับราคาต่าง ๆ กัน อุปสงค์ของผู้ผลิตจึงแตกต่าง
กบั อุปสงค์ของสินค้าทกี่ ล่าวแล้ว ลกั ษณะประการแรกของตลาดทมี่ ี
การแข่งขันอย่างสมบูรณ์ทวี่ ่า ผู้ขายมีเป็ นจานวนมากและแต่ละราย
ขายสินค้าเป็ นจานวนเล็กน้อยเม่ือเทียบกับปริมาณขายท้ังหมดใน
ตลาด

ดงั น้ัน ผู้ขายแต่ละรายจะไม่มีอทิ ธิพลเหนือราคาขายในตลาด
แต่จะต้องยอมรับราคาที่เป็ นอยู่ในตลาดและอุปทาน ด้วยเหตุนี้เอง
เส้นอุปสงค์ของผู้ผลติ หรือผู้ขายแต่ละรายจึงเป็ นเส้นตรงขนานกับ
แกนนอน หรือมีความยดื หยุ่นมากทส่ี ุด

(ก) ราคาดุลยภาพของสินค้าซึ่งถูก (ข) เส้นอุปสงค์ของผ้ผู ลติ แต่ละราย
กาหนดโดยอปุ สงค์และอุปทาน ในตลาดแข่งขนั อย่างสมบูรณ์

6.4.3 ดลุ ยภาพระยะสน้ั ของผูผ้ ลติ
(Short-Run Equilibrium of the Firm)

การวิเคราะห์ดุลยภาพ เราจะต้องนาความรู้ในเร่ืองอุปสงค์
(demand) เส้นรายรับเฉลยี่ (AR) เส้นรายรับเพมิ่ (MR) และต้นทุน
การผลติ ของหน่วยธุรกจิ มาใช้

ดุลยภาพระยะส้ันของผ้ผู ลติ

6.4.4 กาไรปกตแิ ละกาไรเกินปกติ
(Normal and Super Normal Profit)

คาว่า “กาไร” ในทางเศรษฐศาสตร์ แบ่งออกเป็ น 2 ประเภท
คือ กาไรปกติและกาไรเกินปกติ กาไรปกติเป็ นผลตอบแทนท่ีหน่วย
ธุรกจิ จะต้องได้รับในการผลติ ระยะยาวเพอื่ ชักจูงให้หน่วยธุรกจิ ยงั คง
ดาเนินการผลิตต่อไป ซึ่งเป็ นระดับท่ีราคาสินค้าท่ีขายได้จะเท่ากับ
ต้นทุนเฉลย่ี ต่อหน่วยต่าสุด ทาให้รายรับท้ังหมด (TR) เท่ากับต้นทุน
ท้ังหมด (TC) พอดี ฉะน้ัน กาไรปกติจึงคานวณไว้ในต้นทุนท้ังหมด
แล้ว แต่ถ้าราคาสินค้าทข่ี ายได้สูงกว่าต้นทุนเฉลย่ี ต่อหน่วยแล้ว ทาให้
รายรับท้งั หมด (TR) สูงกว่าต้นทุนท้ังหมด (TC) กาไรสูงสุดท่ีได้รับ
จะเป็ นกาไรเกนิ ปกติ

6.4.5 เสน้ อปุ ทานของผูผ้ ลติ ในระยะสน้ั
(Short-Run Supply Curve of the Firm)

เม่ือราคาสินค้าในตลาดเปล่ียนแปลงไป ดุลยภาพ
ของผู้ผลิตจะเปล่ียนแปลงตาม เพราะผู้ผลิตจะพยายามปรับ
ระดับการผลิตเพื่อให้รายรับเพ่ิม (MR) เท่ากับต้นทุนเพ่ิม
(MC) อยู่เสมอ จึงจะได้รับกาไรสูงสุด ดังน้ัน ดุลยภาพของ
ผู้ผลติ จึงมไี ด้หลายตาแหน่ง

(ก) แสดงดุลยภาพของผ้ผู ลติ เม่ือ (ข) อุปทานของผ้ผู ลติ ในระยะส้ัน
ราคาสินค้าเปลย่ี นแปลง

6.4.6 ดลุ ยภาพระยะยาวของผูผ้ ลติ
(Long-Run Equilibrium of the Firm)

ดุลยภาพในระยะยาวของผู้ผลติ

ดังน้ัน ในการผลิตระยะยาว ดุลยภาพของผู้ผลิตจะอยู่ท่ี
MR = LMC = min. LAC ผู้ผลติ จะได้รับเพยี งกาไรปกติเท่าน้ัน
และจะต้องทาการผลิต ณ จุดที่ต้นทุนเฉลยี่ ในระยะเวลายาวต่าที่สุด
(min. LAC) ด้วย

6.5

6.5.1 ลกั ษณะของตลาดท่ีมีการผูกขาดแทจ้ รงิ
(Characteristic of Pure Monopoly)

ตลาดทมี่ กี ารผูกขาดแท้จริง มลี กั ษณะ 3 ประการ คือ
1. ผู้ผลติ สินค้ามีเพยี งรายเดยี วเท่าน้ัน
2. สินค้าทผ่ี ลติ ขึน้ ต้องไม่เหมอื นกบั ของผ้ผู ลติ อนื่
3. ผู้ผลติ ในตลาดสามารถกดี กนั ไม่ให้ผู้ผลติ อนื่ เข้ามาทาการ
ผลติ แข่งขันได้ตลอด

6.5.2 อปุ สงคแ์ ละรายรบั เพม่ิ ของผูผ้ ูกขาด

(Firm’s Demand and Marginal Revenue)

เนื่องจากในตลาดผูกขาดแท้จริง จะมีผู้ผลิตหรือ
ผู้ขายเพียงรายเดียวสาหรับสินค้าชนิดหน่ึง ดังน้ัน อุปสงค์
ของผู้ผลิตจึงเป็ นอุปสงค์ของตลาดสาหรับสินค้าชนิดน้ัน
ซึ่งเส้ นอุปสงค์ดังกล่าวจะแสดงถึงประมาณซ่ึงผู้ผูกขาด
สามารถจะขายได้ในระดับราคาใด ๆ ท่ีตนกาหนดขึ้น เส้น
อุปสงค์ของผู้ผูกขาดเป็ นเส้นทอดลงจากซ้ายไปขวา และ
เป็ นเส้นเดียวกับเส้นรายรับเฉล่ีย แต่จะไม่เป็ นเส้นเดียวกับ
เส้นรายรับเพมิ่ (MR)

เสน้ อุปสงค์ (Demand) เสน้ รายรับเฉล่ีย (AR) เสน้ รายรับเพิ่ม(MR)ในตลาดผกู ขาด

6.5.3 ดลุ ยภาพในระยะสนั้ ของผูผ้ ลติ
(Short-Run Equilibrium of the Firm)

(ก) ดุลยภาพในระยะส้ันของผู้ผลติ (ข) ดุลยภาพในระยะส้ันของผ้ผู ลติ
เมื่อต้นทุนการผลติ เปลย่ี นแปลง

ในระยะส้ัน ระดับการผลติ ทีผ่ ู้ผลติ ทาการผลติ (ระดับที่
MR = MC) ผู้ผลิตอาจได้รับกาไรเกนิ ปกติ กาไรปกติ หรือ
ขาดทุนก็ได้ ท้ังนี้ขึ้นอยู่กับต้นทุนการผลิตของผู้ผลิต (โดย
ปกติจะได้กาไรเกนิ ปกติ)

6.5.4 ดลุ ยภาพในระยะยาวของผูผ้ ลติ
(Long-Lun Equilibrium of the Firm)

ดุลยภาพในระยะยาวของผู้ผลติ

6.6 การกาหนดราคาในตลาดท่ีมีผูข้ ายนอ้ ยราย

6.6.1 ลกั ษณะของตลาดทม่ี ีผู้ขายน้อยราย
6.6.2 เส้นอปุ สงค์หักมุม
6.6.3 ดุลยภาพในระยะส้ันของผู้ผลติ
6.6.4 ดุลยภาพในระยะยาวของผู้ผลติ

6.7 การกาหนดราคาในตลาดกง่ึ แข่งขนั กงึ่ ผูกขาด

6.7 การกาหนดราคาในตลาดกง่ึ แข่งขนั กง่ึ ผูกขาด
6.7.1 ลกั ษณะของตลาดกง่ึ แข่งขันกงึ่ ผูกขาด
6.7.2 ดุลยภาพของผู้ผลติ