คู่มือธนาคารปูม้า

กองวจิ ัยและพฒั นาประมงทะเล กรมประมง
ตลุ าคม 2562

ค่มู อื ธนาคารปูมา้

วงจรชีวติ ปูม้า

ระยะเมกาโลปา ไข่
อายุ 10-15 วัน

รอะยายะโุ ซ1-เอ10ี้ย ว1-นั 4

ระยะ young crab อายวุ า3ง-ไ5ข่ไเดด้ ือน
อายุ 15-19 วนั

บทนำ ค่มู อื ธนาคารปูมา้

ปัจจุบันทรัพยากรปูม้ามีสภาพเส่ือมโทรมและมีจำนวนน้อยลง
อยา่ งเห็นได้ชัด เน่ืองจากมีการทำการประมงจนเกนิ กำลังที่ธรรมชาติจะผลิต
ปูม้ารุ่นใหม่เข้ามาทดแทนและปูม้ายังถูกจับด้วยเคร่ืองมือประมงหลายชนิด
เชน่ อวนลาก อวนรนุ ลอบ และอวนจมปู เปน็ ตน้ สำหรบั ลอบและอวนจมปนู น้ั
ปูม้าที่จับได้จะยังคงมีชีวิตอยู่และสามารถดูแลให้อยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ได้
กรณีเช่นน้ี เราสามารถนำมาจัดทำธนาคารปูม้า ซ่งึ เป็นวธิ ีหนง่ึ ที่ช่วยเพมิ่ จำนวน
ลกู ปมู ้าใหแ้ ก่ทอ้ งทะเล และใหล้ ูกปเู หลา่ น้นั เตบิ โตเองตามธรรมชาติ วิธีจัดทำ
ธนาคารปูมีอยู่หลายวิธี เช่น การจัดทำเป็นกระชัง โดยใช้อวนกั้นเป็น
คอกสี่เหลี่ยมแล้วผูกยึดไว้ในทะเลใกล้ฝ่ังหรือใกล้ป่าชายเลนที่มีน้ำทะเลสะอาด
และไหลหมนุ เวยี นดี การจดั วางในแตล่ ะพน้ื ทห่ี รอื ชมุ ชนจะแตกตา่ งกนั ขน้ึ อยกู่ บั
ความเหมาะสมและความสะดวก บางแห่งคลื่นลมแรงไม่สามารถผูกกระชัง
ไวใ้ นทะเลได้ ชาวประมงจะดดั แปลง โดยใชถ้ งั บรรจนุ ำ้ แลว้ ใชเ้ ครอ่ื งใหอ้ ากาศ
(air pump) เพมิ่ ออกซิเจนในนำ้ ให้แก่แมป่ มู ้าและลกู ปูทีฟ่ ักเปน็ ตวั ออ่ นใหมๆ่

การนำแมป่ ูมา้ ท่มี ไี ขแ่ กต่ ดิ หนา้ ทอ้ ง มาปลอ่ ยใหแ้ ม่ปูวางไข่เองตามธรรมชาตนิ ้นั
เป็นเร่ืองไม่ยาก ชาวประมงปูม้าควรให้ความร่วมมือและมสี ว่ นร่วมในการจัดทำ
ธนาคารปูม้าดังกล่าวโดยการเสียสละบริจาคแม่ปูท่ีมีไข่แก่ติดหน้าท้องเพียง
วันละ 1 ถงึ 2 ตวั หรอื ถา้ จบั ไดม้ าก กอ็ าจจะเสยี สละเพิม่ มากขึ้น ผลผลิต
ที่เกิดข้ึนจากการปล่อยลูกปูลงสู่ทะเลเป็นการเพิ่มปูม้าให้แก่ชาวประมง
ในพนื้ ทโ่ี ดยตรง เนอื่ งจากผลการตดิ เครือ่ งหมายปมู ้าแลว้ ติดตามการเดนิ ทาง

ของปูม้า พบว่า ปูม้ามีการเดินทางไม่ไกลไปจากจุดเดิมที่ปล่อยมากนัก
นอกจากน้ี การจดั ทำธนาคารปูม้า สามารถดัดแปลงใชก้ ับสัตว์นำ้ ประเภทอ่นื ๆ
ไดเ้ ช่นกนั เชน่ ปูดำหรอื ปทู ะเล กงุ้ ก้ามกราม กงั้ และหมึก เปน็ ต้น

ค่มู อื ธนาคารปมู ้า

คู่มือฉบับนี้ได้จัดทำตามแผนแม่บทการจัดการประมงทะเลไทย
ปงี บประมาณ 2554 กจิ กรรมพฒั นาองคก์ ร/ชาวประมงเพอ่ื การจดั การประมงทะเล
กจิ กรรมยอ่ ยการจดั ตงั้ ธนาคารสัตวน์ ำ้ ชุมชน ซง่ึ ไดร้ วบรวมและเรียบเรยี งจาก
ผลงานวิจยั ตา่ งๆ รวมท้ังภาพถา่ ยจากงานวิจัยเก่ียวกบั ปมู ้าของกรมประมง และ
หน่วยงานอน่ื ๆ วัตถุประสงค์ของการจัดทำคู่มอื คอื ต้องการกระตุ้นใหช้ าวประมง
มีความสนใจและมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูทรัพยากรปูม้า มีจิตสำนึกในการร่วม
อนุรักษ์ปมู ้า และสามารถใชค้ มู่ อื ฉบบั นี้เป็นตน้ แบบในการจัดทำธนาคารปมู า้
ใหแ้ พรห่ ลายมากยิ่งข้นึ

คณะผู้จัดทำ
กุมภาพันธ์ 2554

สารบญั คมู่ อื ธนาคารปมู า้

หน้า
ขอ้ มูลเบอื้ งตน้ ทีค่ วรทราบ 7
จำนวนไขข่ องปูม้า 7
อัตราการฟัก 7
ความสมบูรณข์ องแมป่ ูมา้ 9
ระยะเวลาท่แี มป่ ูม้าอยูใ่ นธนาคารป ู 11
ความเคม็ น้ำทะเล 11
บรเิ วณท่ีปลอ่ ยตัวออ่ นระยะโซเอยี้ 12
วิธีจดั ทำธนาคารปมู า้ 13
ขอ้ ควรระวังในการทำธนาคารปูม้า 27
คำส่งทา้ ย 29
คำขอบคุณ 30
เอกสารอ้างองิ 31
คณะผจู้ ัดทำ 32

ค่มู ือธนาคารปมู า้ 6

7 คมู่ ือธนาคารปมู ้า

ข้อมูลเบอื้ งตน้ ท่คี วรทราบ

ธนาคารปูมา้ หมายถงึ การนำแมป่ ูม้าทมี่ ีไข่แก่ตดิ หนา้ ทอ้ งมาฝากไว้
ในกระชงั ทอ่ี ยใู่ นทะเลหรอื ถงั นำ้ ในโรงเรอื น เมอ่ื แมป่ มู า้ เขย่ี ไขอ่ อกจากหนา้ ทอ้ ง
แล้วจึงนำแมป่ ูไปขาย ไข่ที่ถกู เขย่ี ออกจากตวั แม่กจ็ ะฟกั เปน็ ตวั อ่อนระยะโซเอ้ีย
(zoea) หลงั จากนัน้ จะถกู ปลอ่ ยลงสู่ธรรมชาติ และกินอาหารที่มีอยูต่ ามธรรมชาติ
จนเตบิ โตเป็นปูม้าขนาดใหญต่ ่อไป

จำนวนไขข่ องปูมา้

แม่ปมู ้าหนง่ึ ตัว (ขนาดกระดองกวา้ ง 9.15-18.84 ซม.) จะผลิตไขจ่ ำนวน
229,538 ฟอง ถงึ 2,859,061 ฟอง เฉลย่ี เท่ากับ 998,292 ฟอง

อัตราการฟัก

อตั ราการฟกั ของไขน่ อกกระดองทม่ี สี ตี า่ งๆ ทค่ี วามเคม็ นำ้ 30 สว่ นในพนั สว่ น
ในธนาคารปจู ะไมเ่ ทา่ กนั (ภาพท่ี 1) คอื สสี ม้ -เหลอื งมอี ตั ราการฟกั รอ้ ยละ 88.17
สีนำ้ ตาลร้อยละ 84.94 สีเทารอ้ ยละ 66.12 และสีดำรอ้ ยละ 65.23 เหตุท่ีไข่
สีเทาและดำมอี ัตราการฟกั คอ่ นขา้ งต่ำ เนื่องจากไข่ระยะนใ้ี กลฟ้ กั เปน็ ตัวออ่ น
ในชว่ งการลำเลียงแม่ปูอาจทำให้ไข่บอบช้ำจงึ ทำใหม้ อี ตั ราการฟกั ตำ่ ดังนน้ั
การลำเลียงแม่ปูท่ีมีไข่ติดหน้าท้องจึงควรลำเลียงอย่างระมัดระวังเป็นพิเศษ
เพ่ือป้องกนั มิใหไ้ ข่บอบช้ำและแมป่ เู กิดความเครียด

ค่มู ือธนาคารปมู ้า 8
สม้ -เหลอื ง
น้ำตาล
เทา
ดำ

ภาพที่ 1 ไขน่ อกกระดองสีสม้ -เหลือง นำ้ ตาล เทา และดำ

9 คูม่ อื ธนาคารปูมา้

ความสมบูรณข์ องแม่ปูม้า

แม่ปูม้าท่ีแข็งแรงและสมบูรณ์จะผลิตไข่ปูที่มีสภาพดีและแข็งแรง
แม่ปจู ะเขย่ี ไขแ่ ยกเปน็ เม็ดเด่ยี วๆ และฟักเป็นตัวออ่ นระยะโซเอ้ีย I (ภาพที่ 2)
และไข่จะมอี ตั ราการฟกั สูง

ไข่นอกกระดองทฟ่ี กั ปกติ

ตัวออ่ นปูมา้ ระยะโซเอีย้ I เปลือกไข่ กา้ นของพวงไขท่ ี่ตวั ออ่ นฟกั แล้ว

ภาพที่ 2 ตัวอ่อนระยะโซเอีย้ I ทีฟ่ ักปกติ เปลือกไข่ และกา้ นของพวงไข่

ค่มู อื ธนาคารปูม้า 10
สำหรบั แมป่ ูมา้ ทไี่ ม่แขง็ แรง หรือไข่นอกกระดองถูกกระทบกระเทือน

แม่ปจู ะเขี่ยไข่เปน็ พวง (ภาพที่ 3) และไขจ่ ะมีอตั ราการฟกั ต่ำ

ภาพที่ 3 แม่ปูเขี่ยไข่เป็นพวง

11 ค่มู อื ธนาคารปูม้า

ระยะเวลาท่ีแม่ปูม้าอยูใ่ นธนาคารปู

แมป่ มู ้าที่มีไข่แกต่ ดิ หนา้ ทอ้ งจะมสี ีต่างๆ กนั ออกไป เนื่องจากไข่แก่
ไมเ่ ท่ากนั กล่าวคอื ไข่จะมี สีสม้ -เหลือง นำ้ ตาล เทา และดำ ซง่ึ ไขแ่ ต่ละสี
จะใชร้ ะยะเวลาอยใู่ นธนาคารปู และฟกั เปน็ ตวั ออ่ นไมเ่ ทา่ กนั โดยไขส่ สี ม้ -เหลอื ง
ใช้ระยะเวลาอยูใ่ นธนาคารปู 4-7 วัน สีน้ำตาล 2-4 วัน สีเทา 1-3 วนั
และสีดำ 1-2 วนั

ความเค็มน้ำทะเล

จากการศึกษาผลของความเค็มน้ำต่ออัตราการฟักของไข่ปูม้าสีน้ำตาล
จากจับปิ้งในโรงเพาะฟักของวารินทร์ และภมรพรรณ ในปี 2548 พบว่า
ความเคม็ ของนำ้ ทะเลมผี ลตอ่ อตั ราการฟกั ของไขป่ มู า้ ซง่ึ ชดุ การทดลองท่ี 1 ทร่ี ะดบั
ความเค็มน้ำ 25, 30 และ 35 ส่วนในพันส่วน มีอัตราการฟักของไข่ปูม้า
ร้อยละ 31.30, 58.31 และ 66.84 ตามลำดับ และชุดการทดลองที่ 2
ท่ีระดบั ความเค็มน้ำ 25, 27 และ 30 สว่ นในพนั ส่วน มีอตั ราการฟักของไขป่ มู า้
ร้อยละ 39.66, 69.23 และ 79.56 ตามลำดับ ความเคม็ ของน้ำทเี่ หมาะสม
ในการฟกั ไขป่ มู า้ อยใู่ นชว่ ง 27-35 สว่ นในพนั สว่ น ซง่ึ ใกลเ้ คยี งกบั ท่ี สเุ มธ (2527)
กล่าวว่า ปูม้าเพศเมียที่มีไข่แก่จะออกสู่ทะเลลึกที่มีความเค็มระหว่าง 28-32
สว่ นในพันส่วน

ค่มู อื ธนาคารปูม้า 12
บรเิ วณที่ปลอ่ ยตวั ออ่ นระยะโซเอ้ยี
ตวั ออ่ นลกู ปรู ะยะโซเอ้ียมศี ตั รู (Predator) คอ่ นขา้ งมาก เชน่ ลูกปลา
หรือปลาขนาดเล็กที่กินตัวอ่อนลูกปูเป็นอาหาร (ภาพที่ 4) บริเวณที่จัดตั้ง
ธนาคารปูและปลอ่ ยตัวออ่ น ควรมีที่หลบซอ่ นตามธรรมชาติ เชน่ บริเวณท่ีมีพชื
ป่าชายเลนจะเป็นทท่ี ่ใี ห้ตัวออ่ นลกู ปหู ลบซ่อน และมีโอกาสรอดมากข้นึ และ
การจดั ทำธนาคารปคู วรมแี มป่ มู า้ เขา้ ธนาคารจำนวนมาก ซง่ึ จะชว่ ยใหล้ กู ปมู จี ำนวนมาก
และมโี อกาสรอดสงู ขึ้นได้ในธรรมชาติ
แมป่ มู า้ อยูใ่ นตะกรา้ และคลุมดว้ ยถงุ อวน

ภาพที่ 4 ลูกปลา และปลาขนาดเลก็ มาตอด หรือดูดกนิ ไข่ และตัวออ่ นลูกปู
ระยะโซเอี้ยที่อยูใ่ นถุงอวน

13 ค่มู อื ธนาคารปมู า้

วธิ จี ัดทำธนาคารปูมา้

การจัดทำธนาคารปูม้ามีหลายวิธีข้ึนกับความเหมาะสมในแต่ละ
พื้นที่ ถ้าเป็นบริเวณที่หลบลมอาจใช้กระชังขนาดใหญ่ได้ หรือถ้ามีคลื่นลม
เฉพาะบางเดือนอาจใชก้ ระชงั ขนาดเล็ก ซงึ่ จะสามารถเกบ็ ขนึ้ ไดส้ ะดวกในชว่ ง
ลมมรสุมแรง ถ้าบรเิ วณใดมีคลืน่ ลมแรง แต่มสี ถานที่และงบประมาณ ก็สามารถ
สร้างโรงเรือนเล็กๆ ทีอ่ ยู่ใกลช้ ายฝั่ง และเพาะแม่ปมู า้ ไข่นอกกระดองในถัง
เพาะฟกั แตว่ ธิ กี ารทด่ี ที ส่ี ดุ คอื การปลอ่ ยแมป่ ทู ม่ี ไี ขน่ อกกระดองคนื สทู่ ะเลภายหลงั
จากท่จี ับได้ หากชาวประมงทกุ คนรว่ มมือกันปล่อยแมป่ ูม้าคืนส่ทู ะเล หรอื ชว่ ยกนั
จัดทำธนาคารปูม้า จะทำให้ชาวประมงมปี มู ้าให้จับไดต้ ลอดไปอยา่ งยั่งยืนแนน่ อน
การดำเนินการมวี ธิ กี ารดงั น้ี

1. รูปแบบกระชงั ท่ยี ึดไวใ้ นทะเล
นำแมป่ มู ้าไข่นอกกระดองมาพกั ไวใ้ นกระชงั ทยี่ ึดไว้ในทะเล เมือ่ แม่ปู
เขยี่ ไข่หมดแลว้ ก็จะถกู นำไปขาย ส่วนตวั อ่อนลกู ปกู ็จะเตบิ โตเองตามธรรมชาติ
การใชก้ ระชงั จะมหี ลายขนาดท้ังขนาดเล็ก และขนาดใหญ่ขึ้นอยู่กับความเหมาะสม
ในแต่ละสถานที่ รูปแบบนี้ทำกันมากเพราะใช้งบประมาณ และการดูแล
ค่อนขา้ งนอ้ ย ดังตวั อยา่ ง
• ธนาคารปูมา้ รปู แบบกระชงั ขนาดใหญ่ 4 x 4 x 1 ลูกบาศกเ์ มตร
(จัดทำเม่ือปี 2548: ภาพที่ 5) ทีก่ ลุม่ ประมงปมู า้ บา้ นสะพานหนิ อ.ชะอำ
จ.เพชรบุรี และในรูปแบบกระชังขนาดเล็ก 1 x 1.5 x 1 ลูกบาศก์เมตร
(จดั ทำในปี 2552: ภาพที่ 6)

ค่มู อื ธนาคารปูมา้ 14
• ธนาคารปูม้ารูปแบบกระชงั ขนาดเลก็ ขนาด 1 x 1 x 1 ลูกบาศก์เมตร
ท่ีบ้านเนินฆอ้ จงั หวัดระยอง (ภาพที่ 7)
• ธนาคารปูม้ารปู แบบกระชังขนาดเล็ก ขนาด 1 x 1 x 1 ลกู บาศก์เมตร
ทส่ี วมเข้ากบั แพท่ี ต.แหลมผักเบี้ย อ.บา้ นแหลม จ.เพชรบรุ ี (ภาพท่ี 8)
• ธนาคารปใู นรูปแบบกระชังใหญ่ ท่ีบ้านทองครก ม.13 ต.บางน้ำจืด
อ.หลังสวน จ.ชุมพร (ภาพท่ี 9)
• ธนาคารปูม้าในรูปแบบกระชังเล็กท่ีสวมเข้ากับโครงไม้ไผ่ขนาด
ใหญท่ ต่ี ดิ ทนุ่ ลอย ทช่ี มุ ชนเกาะเตยี บ หมบู่ า้ นทา่ แอด ต.ปากคลอง อ.ปะทวิ จ.ชมุ พร
(ภาพที่ 10)

ภาพท่ี 5 กระชงั ขนาด 4 x 4 x 1 ลกู บาศกเ์ มตร กลมุ่ ประมงปมู า้ บา้ นสะพานหนิ
อ.ชะอำ จ.เพชรบุรี

15 คมู่ อื ธนาคารปูมา้

ภาพที่ 6 กระชังขนาด 1 x 1.5 x 1 ลูกบาศก์เมตร กลุ่มประมงปูม้า
บา้ นสะพานหิน อ.ชะอำ จ.เพชรบุรี

ค่มู อื ธนาคารปูมา้ 16

ภาพที่ 7 กระชังขนาดเลก็ ขนาด 1 x 1 x 1 ลูกบาศก์เมตร ทีบ่ ้านเนินฆ้อ
จ.ระยอง

17 คมู่ อื ธนาคารปูมา้

ภาพที่ 8 กระชังขนาดเล็ก ขนาด 1 x 1 x 1 ลูกบาศกเ์ มตร ทีส่ วมเขา้ กับแพ
ที่ ต.แหลมผักเบี้ย อ.บ้านแหลม จ.เพชรบุรี

ค่มู อื ธนาคารปูม้า 18

ภาพท่ี 9 ธนาคารปใู นรปู แบบกระชงั ใหญ่ ทบ่ี า้ นทองครก ม.13 ต.บางนำ้ จดื
อ.หลังสวน จ.ชุมพร

19 คู่มือธนาคารปูมา้

ภาพที่ 10 ธนาคารปูมา้ ในรูปแบบกระชังเลก็ ทีส่ วมเข้ากับโครงไมไ้ ผ่ขนาดใหญ่
ที่ติดทุ่นลอย ทีช่ ุมชนเกาะเตียบ หมู่บา้ นทา่ แอด ต.ปากคลอง อ.ปะทิว จ.ชุมพร

ค่มู อื ธนาคารปูม้า 20

2. รูปแบบโรงเรอื นในหมู่บ้านชาวประมง
นำแมป่ ูม้าไข่นอกกระดองมาพกั ไว้ในโรงเพาะฟกั ในหมบู่ ้านชาวประมง
ซึง่ อยู่ใกลช้ ายฝั่งทะเลเม่ือแม่ปเู ขีย่ ไขห่ มดแล้วก็จะถูกนำไปขาย สว่ นตวั อ่อน
ก็จะถูกปลอ่ ยสธู่ รรมชาติ ดังตวั อย่าง
• ธนาคารปมู า้ รปู แบบโรงเรอื น ทห่ี มบู่ า้ นหนองเสมด็ อ.บางสะพานนอ้ ย
จ.ประจวบคีรขี นั ธ์ (ภาพท่ี 11)
• ธนาคารปูม้ารปู แบบโรงเรอื น ที่หมู่บา้ นบางเบิด อ.บางสะพานน้อย
จ.ประจวบครี ีขนั ธ์ (ภาพท่ี 12)
• ธนาคารปมู า้ รปู แบบโรงเรอื น ทข่ี ยายผลในชมุ ชนมอ่ งลา่ ย ต.อา่ วนอ้ ย
อ.เมอื ง จ.ประจวบครี ีขนั ธ์ (ภาพท่ี 13) และขยายผลใน ต.ปากนำ้ ปราณบุรี
อ.ปราณบุรี จ.ประจวบคีรขี ันธ์
• ธนาคารปูม้ารูปแบบโรงเรือนที่ ต.แหลมผักเบี้ย อ.บ้านแหลม
จ.เพชรบุรี (ภาพท่ี 14)

21 คูม่ ือธนาคารปมู า้

ใช้สายยางลำเลยี งตวั ออ่ น
ระยะโซเอย้ี ปลอ่ ยลงสคู่ ลอง
ภาพท่ี 11 ธนาคารปมู า้ รปู แบบโรงเรอื นทห่ี มบู่ า้ นหนองเสมด็ อ.บางสะพานนอ้ ย
จ.ประจวบคีรีขันธ์

ค่มู ือธนาคารปูมา้ 22

ภาพที่ 12 ธนาคารปูม้ารูปแบบโรงเรือน ทีห่ มูบ่ ้านบางเบิด อ.บางสะพานนอ้ ย
จ.ประจวบคีรีขันธ์

23 ค่มู อื ธนาคารปูมา้

ภาพท่ี 13 ธนาคารปมู า้ รปู แบบโรงเรอื น ทข่ี ยายผลในชมุ ชนมอ่ งลา่ ย ต.อา่ วนอ้ ย
อ.เมือง จ.ประจวบคีรีขันธ์

ค่มู ือธนาคารปมู ้า 24

ภาพที่ 14 ธนาคารปูม้ารูปแบบโรงเรือนที่ ต.แหลมผักเบี้ย อ.บ้านแหลม
จ.เพชรบุรี

25 ค่มู ือธนาคารปมู า้

3. การนำแมป่ ูมา้ ไขน่ อกกระดองมาทำสัญลกั ษณแ์ ลว้ ปล่อยคนื สู่ทะเล
วิธีการอนุรักษ์แม่พันธุ์ปูม้าไข่นอกกระดองอีกวิธีหนึ่งคือ การนำ
แมป่ มู ้าไข่นอกกระดองมาทำสญั ลักษณ์ โดยการใชป้ ากกา กากบาท หรอื
เขยี นช่ือผปู้ ล่อย เพอ่ื เป็นเคร่อื งหมายวา่ เป็นปมู ้าที่ตอ้ งการอนรุ ักษ์ ห้ามจับ
และจำหน่าย (ภาพท่ี 15) สญั ลกั ษณบ์ นกระดองปูมา้ ไขน่ อกกระดองจะคงอยู่
เพราะปูในระยะนี้จะไม่ลอกคราบจนกว่าจะเข่ยี ไขห่ มด โดยปมู า้ ท่ีเขี่ยไข่หมด
และใช้สเปิร์มในถุงที่เก็บไว้หมดแล้วก็จะลอกคราบอีกครั้ง กระดองที่มี
เครื่องหมายก็จะหลุดไป ชาวประมงสามารถจับและทำการประมงได้อีกครั้ง
วิธีน้ีเป็นการปลุกจิตสำนึกว่าถ้าใครจับปูม้าที่มีเคร่ืองหมายได้ก็ควรปล่อยคืน
สู่ทะเล เพ่อื เป็นการเพิ่มลกู พนั ธุ์ปมู า้ ในธรรมชาติ

ภาพที่ 15 การลงชื่อผูป้ ล่อยลงบนกระดองของปูมา้ ไขน่ อกกระดอง แลว้
ปล่อยคืนสูท่ ะเล ทีศ่ ูนย์วจิ ัยและพัฒนาประมงทะเลอา่ วไทยตอนกลาง จ.ชุมพร

ค่มู อื ธนาคารปมู า้ 26

4. การเพาะพนั ธุ์ลูกปูม้าจากจบั ป้งิ
การเพาะจากจับป้ิงเหมาะสมกับสถานท่ีที่มีโรงต้มและมีการแกะ
เน้ือปูมา้ หรอื ในกรณีทแ่ี มป่ ูม้าไขน่ อกกระดองตายในระหว่างลำเลยี ง เมอ่ื ได้
จบั ปิ้งปมู า้ แล้ว สามารถนำมาเพาะฟกั ตามวิธขี องวารินทร์ และคณะ (2545)
โดยนำจับปิ้งใส่ในกะละมังพลาสติกที่มีน้ำทะเลสะอาด แยกไข่ออกจาก
จับป้ิงโดยใชม้ อื ถูเบาๆ ในน้ำ จากน้นั กรองเอาสิ่งสกปรกและไขท่ ่ีจบั เปน็ กอ้ น
ออก ลา้ งดว้ ยนำ้ ทะเลสะอาด 3-4 คร้งั แล้วนำไปบม่ ฟกั พรอ้ มกบั ให้อากาศ
ค่อนข้างแรง ดงั แผนภาพ เมื่อตวั อ่อนลูกปูฟกั แล้ว กจ็ ะถูกปลอ่ ยสธู่ รรมชาติ

27 คูม่ อื ธนาคารปมู า้

ข้อควรระวงั ในการทำธนาคารปูม้า

• ในรูปแบบโรงเรือน
1. ไมค่ วรปล่อยลกู ปูในชว่ งเวลาท่ีมแี ดดจัด เพราะอณุ หภมู นิ ้ำใน
ถังฟกั กับบรเิ วณท่ีปลอ่ ยอาจมีความแตกต่างกัน ลกู ปอู าจตายในช่วงทีป่ ล่อยได้
2. ควรปล่อยลูกปูหลังจากแม่ปูเขี่ยไข่และฟักหมดแล้ว เพราะ
หากขังลูกปูไว้นาน ปริมาณแอมโมเนียจะสูงขึ้น อาจมีผลต่ออัตราการรอด
ของลกู ปู
3. ความเคม็ น้ำทะเลในบริเวณทจ่ี ะปลอ่ ยตัวอ่อน ควรใกล้เคียง
กับน้ำในถังฟัก
4. ควรใช้ความเคม็ น้ำประมาณ 27-35 ส่วนในพันส่วน เนอ่ื งจาก
ความเคม็ นำ้ มีผลต่ออตั ราการฟักของลกู ปู

• ท้ังในรูปแบบโรงเรือนและกระชงั
ควรใช้ความระมัดระวังในการลำเลียงแม่ปูไข่นอกกระดอง
กอ่ นนำเข้าธนาคารปู เพราะถ้าไขน่ อกกระดองบอบชำ้ และแมป่ ูเกดิ ความเครียด
จะทำใหไ้ ขม่ ีอัตราการฟกั ตำ่

ค่มู อื ธนาคารปมู า้ 28
ส่ิงท่สี งั เกตพบหลงั จากจัดทำธนาคารปูมา้
หลงั จากจดั ทำธนาคารปมู า้ แลว้ ชาวประมงสงั เกตเหน็ การเปลย่ี นแปลงดงั น้ี

ภาพที่ 16 ลูกปูม้าระยะเมกาโลปาเกาะบริเวณเชือกที่ผูกสมอเรือ ที่จอด
บริเวณปากคลอง หมู่บ้านหนองเสม็ด ต.บางสะพาน อ.บางสะพานน้อย
จ.ประจวบคีรีขันธ์

ภาพที่ 17 ลูกปูม้าขนาดเล็กที่พบบริเวณปากคลองที่หมู่บ้านหนองเสม็ด
ต.บางสะพาน อ.บางสะพานน้อย จ.ประจวบคีรีขันธ์

29 ค่มู อื ธนาคารปมู า้

ภาพที่ 18 คราบลูกปูม้าที่เก็บโดยชาวประมง บริเวณปากคลองที่
หมบู่ า้ นหนองเสมด็ ต.บางสะพาน อ.บางสะพานนอ้ ย จ.ประจวบครี ขี นั ธ์

คำสง่ ท้าย

เน่ืองจากคู่มือฉบับนี้ได้ให้ความรู้พื้นฐานที่จำเป็นต้องใช้
ในการจดั ทำธนาคารปูม้า และไดอ้ ธิบายถึงวิธีการทำธนาคารปหู ลายๆ วิธีซึง่ จะ
เป็นตน้ แบบสำหรบั ปรับใชใ้ นหมบู่ ้านของชาวประมง จากขอ้ มลู นช้ี ใี้ ห้เห็นวา่
การจัดทำธนาคารปูชว่ ยเพ่ิมผลผลติ ปมู า้ ในธรรมชาติ และจะทำใหช้ าวประมง
สามารถเกบ็ เกย่ี วผลผลติ ปมู า้ ไดย้ ง่ั ยนื ตลอดไป นอกจากนย้ี งั เปน็ การปลกู จติ สำนกึ
ให้กับชาวประมงในการมีส่วนร่วมดูแลและบริหารจัดการทรัพยากรหน้าบ้าน
ตนเอง

ค่มู อื ธนาคารปมู ้า 30

คำขอบคุณ

ขอขอบพระคุณผู้เชีย่ วชาญธนาคารปูม้าในแตล่ ะแบบ ซึง่ ประกอบดว้ ย
ปราชญ์ชาวบ้านและนักวิชาการประมงท่ีให้ความร่วมมือและให้ข้อมูลท่ีเป็น
ประโยชน์ต่อชาวประมงโดยรวม และขอขอบคุณศูนย์พัฒนาการประมงแห่ง
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ผู้จัดหลักสูตรการจัดการทรัพยากรประมงโดยการมี
ส่วนร่วมของชุมชน ที่ได้พาเยี่ยมธนาคารปู และขอขอบคุณ คุณวารินทร์
ธนาสมหวัง และคณุ ภมรพรรณ ฉตั รภมู ิ ศนู ยว์ จิ ัยและพฒั นาประมงชายฝ่งั
สมทุ รสาคร สำนกั วจิ ยั และพฒั นาประมงชายฝง่ั ในการอนเุ คราะหภ์ าพถา่ ยลกู ปมู า้
และภาพวิธีการเพาะพนั ธ์ุลกู ปมู ้าจากจบั ปิ้ง และขอขอบคณุ คณุ ธำรง ดง่ั ขุนทด
คณุ กนกวรรณ ทนภักดิ์ คุณนพรตั น์ นาสุชล และคุณภรู ธิ ชั วชั รสนิ ธ์ุ ท่ีกรุณา
ช่วยถา่ ยภาพธนาคารปูรปู แบบต่างๆ ซึ่งทำใหค้ ่มู อื ฉบบั น้ีสมบรู ณ์ยิ่งขึ้น

31 คมู่ ือธนาคารปมู า้

เอกสารอ้างองิ

วารนิ ทร์ ธนาสมหวงั และ ภมรพรรณ ฉตั รภมู ิ. 2548.  ผลของความเค็มของน้ำต่ออตั รา
การฟกั ของไข่ปมู า้ (Portunus pelagicus Linnaeus, 1758) ในจบั ปิ้ง
ปไู ข่นอกกระดอง. เอกสารวชิ าการฉบบั ที่ 1/2548. ศูนย์วจิ ัยและพฒั นาประมง
ชายฝง่ั สมทุ รสาคร, สำนักวจิ ัยและพัฒนาประมงชายฝ่ัง, กรมประมง. 14 หน้า.
วารนิ ทร์ ธนาสมหวัง, พรทิพย์ องั ศุกาญจนกุล และจริ านวุ ัฒน์ ชูเพชร. 2545. การฟัก
ไขป่ มู ้า (Portunus pelagicus Linnaeus) จากตบั ปิง้ ของแมป่ ูไขน่ อกกระดอง.
วารสารการประมง 55 (4): 319-323.
จินตนา จนิ ดาลขิ ติ , ธดิ ารัตน์ คงชัย, กมลรัตน์ พทุ ธรกั ษา และ บญุ ศรี จารธุ รรมโสภณ.
(กำลังจัดพมิ พ)์ . ฤดวู างไข่ ความดกไขแ่ ละอัตราสว่ นเพศของปูมา้ ในน่านนำ้ ไทย.
ศนู ย์วจิ ัยและพัฒนาประมงทะเลอา่ วไทยตอนบน, สำนักวจิ ยั และพัฒนาประมงทะเล,
กรมประมง. 17 หนา้ .
จินตนา จนิ ดาลิขติ , ลิขติ บญุ สทิ ธ์ิ และ สุวรกั ษ์ วงษโ์ ท. 2553. ปูมา้ ไขน่ อกกระดองท่ี
เหมาะสมสำหรับการเพาะฟักในธนาคารปู. เอกสารวชิ าการฉบับท่ี 2/2553.
ศนู ย์วจิ ัยและพฒั นาประมงทะเลอ่าวไทยตอนบน, สำนกั วิจัยและพัฒนาประมงทะเล,
กรมประมง. 28 หน้า.
จินตนา จินดาลขิ ิต, องั สุนยี ์ ชุณหปราณ, ปิยวรรณ หัสด,ี จกั รพณั น์ ปิ่นพทุ ธศลิ ป,์
ขนิษฐา เสรีรักษ์, สวุ รักษ์ วงษ์โท และ ปณุ ณวิทย์ แก้วมลู . 2553. อตั รา
การฟักของปูม้าไขแ่ ก่นอกกระดองในธนาคารปูม้า อำเภอชะอำ จงั หวัดเพชรบรุ .ี
เอกสารเผยแพรฉ่ บับท่ี 1/2553. ศูนยว์ ิจยั และพฒั นาประมงทะเลอา่ วไทยตอนบน,
สำนกั วจิ ยั และพัฒนาประมงทะเล, กรมประมง. 20 หน้า.

ค่มู ือธนาคารปูม้า 32

คณะผู้จดั ทำคู่มอื

จนิ ตนา จินดาลิขติ 1 ลขิ ิต บุญสทิ ธ2ิ์ มาลา สพุ งษ์พันธ์ุ3 ไพโรจน์ ซ้ายเกล้ยี ง1 และเพญ็ แข เน่อื งสกุล1
1ศูนยว์ ิจยั และพัฒนาประมงทะเลอา่ วไทยตอนบน (สมุทรปราการ)
49 หมู่ 1 ซ. พระราชวีริยาภรณ์ 16 ต. บางพึ่ง อ. พระประแดง จ. สมทุ รปราการ 10130
2สำนักงานประมงจงั หวดั ประจวบครี ขี ันธ์
193/1 ถ. ปนิ่ อนสุ รณ์ ต. ประจวบครี ีขันธ์ อ. เมอื ง จ. ประจวบครี ีขันธ์ 77000
3ท่ปี รึกษาดา้ นการประมงทะเล กรมประมง 378 แยก 16 หมบู่ ้านสวนหลวง ออ่ นนชุ 17
สวนหลวง จ.กรงุ เทพฯ 10250