INSTITUT PENDIDIKAN GURU KAMPUS DATO’ RAZALI ISMAIL 21030 KUALA TERENGGANU PROGRAM PERSEDIAAN IJAZAH SARJANA MUDA PERGURUAN (PISMP) AMBILAN JUN 2023/2028 TUGASAN 2 – E-PORTFOLIO (50%) NAMA : MUHAMMAD DANIAL BIN MARZUKI ANGKA GILIRAN : 2023092310035 NO. KAD PENGENALAN : 041027-11-0121 KUMPULAN/UNIT : BM2 KOD DAN NAMA KURSUS : BMMB1074 SEJARAH PERKEMBANGAN BAHASA MELAYU NAMA PENSYARAH : DR. MOHD FADZIL BIN BAHARUDIN TARIKH HANTAR : 17 SEPTEMBER 2023 Ulasan/Komen/Maklum Balas Pemeriksa/ Pensyarah Tanda Tangan Pemeriksa/Pensyarah : Tarikh: Pengesahan Pelajar Saya mengesahkan bahawa maklum balas yang diberikan oleh pensyarah telah saya rujuki dan fahami. Tanda Tangan Pelajar : Tarikh:
2 PENGHARGAAN Assalamualaikum wbt, syukur diucapkan ke hadrat Ilahi kerana dengan limpah dan kurnia-Nya saya, Muhammad Danial bin Marzuki diberi peluang dan kesempatan bagi menyiapkan tugasan kedua iaitu e-portfolio bagi subjek Sejarah Perkembangan Bahasa Melayu, kod BMMB1074. Pada kesempatan ini juga, saya ingin mengucapkan jutaan terima kasih yang tidak terhingga kepada semua pihak terutamanya kepada pensyarah saya, Dr. Mohd Fadzil bin Baharudin yang telah membantu dan memberi tunjuk ajar kepada saya dari awal hingga akhir untuk menyiapkan tugasan ini. Akhir sekali, sekali lagi saya ingin mengucapkan jutaan terima kasih kepada semua pihak yang terlibat secara langsung atau tidak langsung yang telah banyak membantu saya menyiapkan tugasan ini dengan sempurna. Segala budi dan jasa yang telah kalian sumbangkan amat saya hargai dengan setulis hati saya. Semoga kalian semua mendapat perlindungan dan rahmat daripada-Nya. Sekian, terima kasih. MUHAMMAD DANIAL BIN MARZUKI Siswa Guru Jabatan Pengajian Melayu, Institut Pendidikan Guru Kampus Dato’ Razali Ismail, 21030 Kuala Terengganu, Terengganu.
3 ISI KANDUNGAN 1.0 PENGENALAN 4 2.0 SEJARAH PERKEMBANGAN SISTEM EJAAN RUMI 4 2.1 SEJARAH SISTEM EJAAN SEBELUM PERANG DUNIA KEDUA 4 2.1.1 SISTEM EJAAN CH, VAN OPHUSYEN 4 2.1.2 SISTEM EJAAN RJ WILKINSON 5 2.1.3 SISTEM EJAAN ZA'BA 5 2.1.4 SISTEM FAJAR ASIA 5 2.2 EJAAN RUMI SELEPAS PERANG DUNIA KEDUA 5 2.1.1 SISTEM SOEWANDI 5 2.1.2 SISTEM EJAAN KONGRES 5 1) EJAAN ASAS 50 6 2) SISTEM EJAAN PBMUM 6 3) EJAAN KONGRES 6 4) EJAAN MELINDO 6 5) SISTEM EJAAN BARU 6 3.0 PERANAN DEWAN BAHASA DAN PUSTAKA 7 4.0 CABARAN SISTEM EJAAN RUMI PADA MASA KINI 7- 8 5.0 KESIMPULAN 8 RUJUKAN 9
4 1.0 PENGENALAN Perkembangan sistem ejaan rumi seperti yang kita ketahui hari ini sebenarnya berlaku beribu-ribu tahun dahulu. Bukan sahaja ramai penyelidik di Malaysia, malah penyelidik dari seluruh dunia telah mula membuat hipotesis dan mengkaji perkara ini. Ini kerana ramai sarjana Barat mula menyedari dan berminat dengan keunggulan bahasa Melayu sehingga mereka berusaha mengumpulkan kesemua perkataan tersebut ke dalam kamus. Antonio Pigafetta adalah salah seorang pelayar Itali yang berjaya mengkodifikasikan 426 perkataan Melayu ke dalam bahasa Melayu. Sehingga Islam datang lagi, kehebatan ejaan bahasa Melayu ini tidak dapat dinafikan. Malah, kehadiran batu abjad yang terdapat di Kuala Berang menunjukkan wujudnya sistem ejaan Jawi, yang lama kelamaan berubah menjadi sistem ejaan Rumi melalui beberapa peringkat transformasi. Terdapat juga himpunan banyak perkataan Melayu daripada pelbagai aspek sistem diraja. Sistem untuk pertahanan negara, iaitu Tentera Diraja dan sebagainya. Perkembangan sistem ejaan Rumi terbahagi kepada dua sistem iaitu ejaan tidak sistematik dan ejaan sistematik. 2.0 SEJARAH PERKEMBANGAN SISTEM EJAAN RUMI Sejarah perkembangan sistem ejaan rumi ini dapat ditelusuri sejak awal abad ke-20, ketika sistem ejaan rumi Indonesia diperkenalkan oleh Van Ophusyen pada tahun 1900, sehingga era sistem ejaan rumi sekarang. Terdapat dua sistem ejaan Rom, sistem ejaan sebelum Perang Dunia II dan sistem ejaan selepas Perang Dunia II. Di negara kepulauan itu, pada tahun 1972, sistem ejaan rumi Indonesia telah pun dikembangkan. 2.1 SISTEM EJAAN SEBELUM PERANG DUNIA KEDUA 2.1.1 SISTEM EJAAN CH, VAN OPHUSYEN Sistem ejaan Rumi Indonesia dicipta oleh pakar bahasa Melayu untuk menyelaraskan sistem ejaan mereka. Beliau bertungkus lumus untuk mengelakkan kemudaratan ejaan bahasa Melayu yang tidak sistematik dan menyeragamkan penggunaan ejaan untuk pembelajaran bahasa Melayu di Hindia Belanda di Indonesia. Kerajaan Indonesia telah mengarahkan Opusyen menyusun semula ejaan bahasa Melayu menggunakan aksara Latin. Ophusyen menggabungkan beberapa sistem ejaan yang sebelum ini wujud dalam kalangan pengkaji Melayu Belanda, berdasarkan penggunaan bahasa Belanda. Pada asalnya, sistem ejaan Ophusyen menggunakan vokal a, e, i, o, u, dan be untuk mewakili bunyi u. Seterusnya, Ophusyen menggunakan konsonan rangkap Belanda seperti dj, tj. sj, nj, ch dan sebagainya. Pada peringkat ketiga, dua titik di atas huruf digunakan untuk mewakili akhiran I dan menandakan huruf pada permulaan suku kata. Pada peringkat keempat, Ophusyen menggunakan partikel "pun" yang diletakkan selepas perkataan.
5 2.1.2 SISTEM EJAAN RJ WILKINSON Pegawai kerajaan British RJ Wilkinson menyusun kamus yang dipanggil Kamus Melayu-Inggeris pada tahun 1895. Sistem ejaan Wilkinson menjadi terkenal selepas kerajaan ketika itu mengarahkan supaya kepentingan persekolahan Melayu di negeri-negeri Melayu Bersekutu digalakkan. Vokal a, e (taling), e (pepet), I, o dan u digunakan dalam sistem ejaan Wilkinson, dengan konsonan ch menggantikan bunyi c. Seterusnya, huruf sh menggantikan bunyi sy, kh, ng, ny, th, dh, dan dz. Ini dibuktikan dengan pengekalan perkataan "tuan" dan bukannya "tuwan" dalam rencana RO Winstedt Wilkinson dalam ‘Malay Grammar’. 2.1.3 SISTEM EJAAN ZA'BA Sistem ejaan sekolah pada asalnya dipanggil sistem ejaan Za'ba, penambahbaikan daripada sistem ejaan Wilkinson sebelumnya. Zabal menjelaskan perkara ini dalam buku kecil "Teknik Ejaan Bahasa Melayu Rumi" terbitan Jabatan Pengajian Melayu Universiti Malaya. Wilkinson menggunakan sistem ejaan Za'ba, yang merangkumi vokal a, e, i, o, dan u. 2.1.4 SISTEM FAJAR ASIA Ketika Sumatera dan Tanah Melayu berada di bawah kerajaan yang sama, kerajaan tentera Jepun telah memperkenalkan satu sistem dalam majalah Fajar Asia untuk menyeragamkan penulisan ejaan Melayu-Romawi. Sistem ejaan ini mengekalkan penggunaan konsonan Wilkinson dan Za'ba dengan menggunakan vokal Ophusyen, kecuali bunyi de digantikan dengan u. 2.2 EJAAN RUMI SELEPAS PERANG DUNIA KEDUA 2.2.1 SISTEM SOEWANDI Sistem ejaan Soewandi, juga dikenali sebagai ejaan Republik, telah dilaksanakan sebelum kemerdekaan Indonesia pada 19 Mac 1947. Sistem ejaan Ophusyen telah diubah pada tahun 1938 atas kehendak Kongres Bahasa Indonesia. Ini kerana bahasa Indonesia telah mendapat sambutan di banyak tempat. S. Takdir Alisjahbana (1949) mencatatkan bahawa ejaan Soewandi atau ejaan Republic sangat mirip dengan ejaan Ophuysen sehinggakan sistem ejaan itu dikatakan telah dibangunkan untuk memartabatkan lagi sistem ejaan Ophuysen. 2.2.2 SISTEM EJAAN KONGRES Sistem ejaan kongres ini diterima pakai pada Kongres Kesusasteraan dan Bahasa Melayu Malaya Ketiga yang diadakan di Singapura dari 16 hingga 21 September 1956, antara 50 Kuasa Kemanusiaan (ASAS 50) dan Universiti Bahasa Melayu Melayu. Dibangunkan berikutan ucapan yang disampaikan oleh Persatuan Bahasa . Kongres Bahasa dan Persuaratan iaitu Kongres kedua yang diadakan di Seremban pada tahun 1954, setelah meneliti keputusan persidangan pertama dua tahun sebelumnya, mengesahkan ejaan rumi sebagai ejaan rasmi bahasa Melayu.
6 1) EJAAN ASAS 50 Sistem ejaan ini mempunyai banyak persamaan dengan sistem Fajar Asia yang pertama kali digunakan pada tahun 1943. Walau bagaimanapun, beberapa cadangan ASAS 50 telah dibuat untuk memudahkan sistem ejaan. Yang pertama ialah menggunakan diftong ay sebagai ganti ai, aw sebagai ganti au, dan oy sebagai ganti oi. 2) SISTEM EJAAN PBMUM Pada Persidangan Kesusasteraan dan Bahasa Melayu, PBMUM membentangkan cadangan sistem ejaan Rumi. Antaranya, PBMUM membatalkan huruf yang menggabungkan ch dan menggantikannya dengan c. 3) EJAAN KONGRES Susulan cadangan ASAS 50 dan PBMUM, Dewan Bahasa dan Pustaka meluluskan buku kecil bertajuk "Kaedah Haru Rumi Ejaan Bahasa Melayu" yang merupakan kaedah yang digunakan setakat ini. Ini kerana sistem itu telah dipersetujui pada Kongres 1956. 4) EJAAN MELINDO Sebuah jawatankuasa telah ditubuhkan untuk mengkaji semula ejaan parlimen dan menjalin hubungan dengan pihak Indonesia untuk mengharmonikan bahasa tersebut. Persetujuan yang diperolehi ialah sistem ejaan Melindo (MalaysiaIndonesia).Sistem ejaan Melindo mengandungi 6 huruf vokal yang terdiri daripada huruf a.e.i.o.u dan tiga diftong iaitu ay, aw dan oy. Sistem ejaan ini dianggarkan telah digunakan sepenuhnya pada tahun 1964, tetapi disebabkan perbezaan politik antara Malaysia dan Indonesia, ia tidak dapat dilaksanakan dengan baik. Selepas perbincangan di Kongres Singapura, disimpulkan bahawa bahasa Melayu akan menjadi bahasa kebangsaan Singapura dan meliputi seluruh Nusantara. Ia bertujuan untuk menjadi bahasa kebangsaan Singapura dengan menggunakan sistem ejaan Melindo Singapura. Selepas itu, Kongres mencadangkan menukar Melindo kepada Malindos iaitu Malaysia, Indonesia dan Singapura. 5) SISTEM EJAAN BARU Sistem ejaan Melindo ini seperti yang kita tahu, tidak boleh digunakan kerana konfrontasi yang berterusan antara Malaysia dan Indonesia. Selepas itu, rundingan dijalankan untuk mendamaikan kedua-dua pihak. Antara keputusan yang dibuat ialah keputusan untuk bekerjasama dengan merancang latihan bahasa dalam jangka masa yang panjang. Kemudian mereka perlu menambah bahan ilmiah dalam bentuk bahasa dan sastera. Selain itu, ia menggunakan sistem terminologi. Keadaan kembali aman selepas Malaysia dan Indonesia masing-masing menggunakan sistem masing-masing, khususnya sistem ejaan baharu di Malaysia dan sistem ejaan yang ditambah baik di Indonesia. Kedua-dua sistem ejaan ini telah digunakan secara rasmi pada 16 Ogos 1972. Melihat daripada sistem ejaan negara kita Malaysia, terdapat dua sistem ejaan yang digunakan, ini adalah sistem pertama iaitu sistem ejaan semasa yang diselaraskan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka dan Ejaan Universiti Malaya.
7 3.0 PERANAN DEWAN BAHASA DAN PUSTAKA Perpustakaan yang kini dikenali sebagai Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), dahulunya terletak di Johor Bahru dan ditubuhkan pada 22 Jun 1956. Ia merupakan sebuah institusi kerajaan di bawah kawalan Kementerian Perkhidmatan Awam. Orang ramai mungkin sudah tahu mengapa Dewan Bahasa dan Pustaka ditubuhkan dengan tujuan untuk mempromosikan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi yang ditutur dan digunakan di Malaysia. Kerajaan memberi kepercayaan kepada DBP untuk melaksanakan dasar berkaitan dan ditugaskan untuk membangunkan bahasa dan sastera dengan menganjurkan program atau kempen untuk mempromosikan sastera ilmiah yang ditulis oleh mereka. Semua artikel yang diterbitkan kini memerlukan kelulusan Majlis Bahasa dan Perpustakaan. Ini bagi memastikan semua ejaan dan tatabahasa yang digunakan adalah betul. Tambahan pula, semua dokumen ilmiah yang diterbitkan selepas tapisan boleh dijadikan panduan dan contoh kepada pengguna dengan tujuan memartabatkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan. Martabat bahasa Melayu sebagai bahasa yang digunakan dalam kesusasteraan. Ini dapat dibuktikan dengan wujudnya banyak program yang dianjurkan di peringkat sekolah. Contohnya, Bulan Bahasa Kebangsaan disambut di sekolah. Dewan Bahasa dan Pustaka juga mengawal sains dan teknologi dalam bahasa Melayu. Sememangnya, kebanyakan istilah yang digunakan adalah bahasa Inggeris dan digunakan dalam bidang biologi, fizik dan kimia. Dengan bukti yang diberikan berdasarkan peraturan linguistik saintifik yang dinyatakan di atas, jelas menunjukkan bahawa bilik bahasa dan perpustakaan. 4.0 CABARAN SISTEM EJAAN RUMI PADA MASA KINI Terdapat banyak cabaran yang dihadapi oleh masyarakat kita pada hari ini dalam merealisasikan penggunaan sistem ejaan rumi yang betul. Tidak kiralah sama ada penggunaan sistem ejaan rumi di dalam bidang pendidikan, sosial, ekonomi mahupun apa sahaja, semua menghadapi krisis tersebut. Hal ini dikatakan demikian kerana jika kita lihat pada masa kini begitu banyak dan ramai orang yang menggunakan ejaan yang salah sedangkan bahasa yang digunakan adalah bahasa mereka sendiri. Antara cabaran sistem ejaan rumi yang dihadapi pada era globalisasi ini ialah penggunaan ejaan bahasa slanga di dalam ejaan mereka. Hal ini dapat dibuktikan terutamanya di dalam media sosial apabila masyarakat menggunakan ejaan yang tidak betul dalam menyampaikan sesuatu maklumat. Ada juga yang tidak melihat atau menapis terlebih dahulu sistem ejaan mereka sebelum menyiarkan maklumat di Internet. Seterusnya dari aspek didikan yang diberikan oleh ibu bapa, Ibu bapa ini dianggap sebagai suri teladan yang akan sentiasa berada di samping anak-anak untuk memberikan mereka semangat serta berfikiran positif dan berjaya dalam usaha untuk memartabatkan Bahasa Melayu sebagai Bahasa Kebangsaan. Ibu bapa perlu memberi didikan terhadap anak-anak sejak mereka kecil lagi dalam mempelajari sistem ejaan rumi dengan betul. Namun, disebabkan oleh sikap ibu bapa yang bersikap materialistik dan individualistik telah menjadikan anak-anak tidak mendapatkan didikan yang sempurna. Selain itu, medium yang menjadi cabaran kepada ejaan rumi bahasa Melayu ialah melalui media sosial yang merupakan suatu kemudahan yang membuka ruang seluasnya kepada masyarakat kini. Namun begitu, kesilapan penggunaan bahasa di
8 media sosial telah menjadi satu kebiasaan kepada penggunanya kerana tiada peraturan yang mengatakan ianya menjadi satu kesalahan. Kualiti penggunaan bahasa dalam media ini lebih kepada kebergantungan kepada individu itu sendiri. Terdapat banyak penggunaan bahasa yang melanggar tatabahaa dan wujudnya ejaan-ejaan baharu. Sebagai contoh, ejaan yang digunakan pada masa kini seperti 'bishe' (biasa), pala (kepala), 'ghisau' (risau) dan sebagainya. Penggunaan bahasa Melayu seperti ini perlu dicegah kerana apabila setiap masyarakat sudah menerima ejaan seperti ini akan menyebabkan ianya mula digunakan secara meluas (Supyan Hussin, 2018). 5.0 KESIMPULAN Terdapat banyak perubahan yang berlaku di dalam sistem ejaan rumi sehinggalah sistem yang digunakan kini. Sistem Ejaan yang ada kini adalah system ejaan yang dibaiki berdasarkan keselesaan dan kesempurnaan bahasa tersebut terutama dalam konsep istilah. Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) menjalankan tugas penting dalam memastikan bahawa sistem ejaan ini akan dapat dikekalkan dengan keadaan yang baik dan sempurna. Hal ini kerana berdasarkan cabaran yang dihadapi pada masa kini menunjukkan dengan jelas bahawa perkara ini dipandang serius oleh ramai pihak yang bertungkus lumus untuk dikekalkan sehingga ke generasi yang akan datang. Walau bagaimanapun, kita sebagai masyarakat juga perlulah menitikkan beratkan tentang hal ini agar tidak dikatakan seperti ditelan zaman kerana kita sebagai pejuang bahasa dan bangsa perlulah berjuang untuk mempertahankan kesucian dan kelestarian bahasa. Ada juga yang menganggap usaha mempertahankan sistem ejaan ini berkait dengan kemakmuran dan keamanan negara kita. Hal ini dapat dibuktikan apabila orang barat secara tidak langsung cuba untuk mengubah cara ejaan yang kita gunakan sekarang kepada gaya ejaan yang lebih kurang mereka. Lama kelamaaan negara kita tidak lagi mempunyai identiti negara yang seutuhnya dari segi bahasa dan ejaan kerana sudah diubahsuai oleh orang luar.
9 RUJUKAN Cikgu Saberi, (2010, Ogos 10) Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu. Permata Pintu. http://cikgusaberi.blogspot.com/2010/08/sistem-ejaan-rumi-bahasamelayu.html Faisal@ Ahmad Faisal bin Abdul Hamid dan Faizuri bin Abdul Latif. (2014). Sejarah Perkembangan Tulisan Jawi: Analisis Mengenai Teori Kang Kyoung Seok. Jurnal Al-Tamadun Bil 9 (2) 2014, 1-15 Mohd Naim Daipi (1990). Perkembangan Ejaan Rumi Bahasa Melayu: Bahagian I. The Malay Language Council. Mohd Naim Daipi. (2019). Perkembangan Ejaan Rumi Bahasa Melayu: Bahagian II. The Malay Language Council. Nor Sahara Mesman, Zulkarnain Abd. Majid dan Makmur Harun. (2022). Cabaran Dan Peranan Ibu Bapa Dalam Memperkasakan Pembelajaran Jawi Semasa Pandemik COVID-19. https://doi.org/10.55057/idpd.2022.4.2.1