«Oila davrasida» gazetasi

Mustahkam oila – yurt tayanchi 2 ɛɟɬ

OI LAɆ njǜǘǔǫǙǔǙǏ
(452) Ǚǔǘnjǝǔ ǫǡǤǔ"
\LO ŽǘǑǙ ǃnjǘ ǃnjǜǍǔǕ
DAV R A SI DA \DQYDU ǝǚǃnjǐnj NJǁǔǕǘnjǙ ž
SD\VKDQED

www.od-press.uz Ijtimoiy-siyosiy, ma`naviy-ma`rifiy gazeta Gazeta 2012-yil may oyidan chiqa boshlagan.

ÕÀ˯ÍÈÍÃ

ÑÀÁÐÈ ÁÈËÀÍ

²ÀÇÈËËÀØÌÀÍÃ

NJȃǴǼ ÑÈÇ...
ǃǬ ȑǬ ȑǬȁ

ƾȏ
ǃǬ ȑǬ ȑǬȁ

ɛɟɬ

ÌÈËËÈÉ ¯ªØÈÍ ÎÐÇÓÑÈ 7 ɛɟɬ

្˃˓˄ˋˌ ˍ˃ˇ˓ˎ˃˓ːˋ ᠖˃ˏ ˚ˈ˕ˎ˃˄ ˲˕ˏ˃ˆ˃ː ᠊˃˕˃᠆ˑː ˛˃ˏˑˎˋ

6 ɛɟɬ ÐÀÑÓËÈ ÀÊÐÀÌ
̪ÚÆÈÇÀËÀÐÈ

¯óðúîíè êàðèì ¿àíäàé æàìëàíãàí
¸õóä èêêè ãóâî³ëèê ñî³èáè êèì?

2 ДАВР НАФАСИ №2

АРМИЯНИНГ НИМАСИ ЯХШИ? 2021 йил 14 январь
www.od-press.uz
Ватан ҳимоячилари куни муносаба- — Аскарлар, биз сизларни нима шиш аскарлик бурчимизга айланди.
ти билан қўйилаётган кўрсатувларни учун ҳамжиҳат бўлиб ишлашга Юриш-туришимизни кўрганлар Бугун ижтимоий тармоқларда, те-
кўраётган укам саволга тутиб қолди: ўргатяпмиз. Чунки армия занжир, бизга ҳавас билан қарарди. Мана, леграм каналларию турли оммавий
унинг ҳар ҳалқаси бир аскардир. ҳарбий биродарлик, баракалла деб ахборот воситаларида, ҳатто маҳал-
— Ака, армияга нега боргансиз? Жангда бир жойда узилиш бўлиб, бир мақташарди. лада йиғилиб гап сотадиган хотинлар
— Бошқа эркаклар қатори юрти- аскаримизни бой берсак, жуда катта ўртасида ҳам битта мавзу энг кўп
мизни қўриқлаб, албатта ўз бурчимни йўқотишга учраймиз. Душман битта Мана, армиянинг нимаси ёқади, муҳокама қилинмоқда. Бу ҳам бўлса –
ўташ учун-да, укажоним. нуқтадан ёриб кирса, қолган нуқта- менга! Қани, энди жамиятимизнинг аҳолини газ, электр энергияси билан
— Мана, ҳарбий хизматдан ке- ларимиз ҳам хавф остида қолади. Шу бошқа жабҳаларида ҳам шундай тар- таъминлашдаги кўзга ташланаётган
либ, журналистиканинг ҳам ҳарбий сабабли ҳеч биримизда ҳеч қандай тиб ўрнатилса. Ҳамма одам бир-би- камчиликлар, аҳолининг энергия таъ-
йўналишида ўқияпсиз. Сизга ҳарбий- камчилик бўлмаслиги керак. Биз куч- рига узвий боғлиқ эканини теран минотчиларидан кескин норозилиги.
ликнинг нимаси ёқади ўзи? Шаҳдам лимиз. Бирлашсак яна ҳам катта куч ҳис қилиб, ўзаро ёрдамлашиш фақат Об-ҳавонинг совуши бу муаммоларни
қадам билан юришларими ёки қўлга бўламиз, — деган эди. ҳарбий бурч эмас, инсонийлик бурчи тобора чуқурлаштирмоқда. Энг ёмо-
қурол олиб, ўзларини «герой» тутиш- эканини англаса. ни, бу ҳақда қанча айтилмасин, қанча
ларими?.. Подполковник Юнусовнинг сўз- кўтариб чиқилмасин мутасаддилар
Укамнинг бу саволи мени ўйга лари бизга жуда катта дарс бўлганди Укам бу гапларимни тинглаб жим томонидан бирор-бир аниқ чора
толдирди. Укам айтганидек хизматга ўшанда. Ҳамма бир-бирига қандай бўлиб қолди. «Ака, мен ҳам ҳарбий кўрилмаётганидир.
борган илк вақтимда сафда шаҳдам машғулот бўлишидан қатъи назар соҳада ўқисаммикан-а?..» — деб
қадам билан юриш ва ўзимга қурол яқиндан ёрдам берадиган бўлдик. маъноли кулиб қўйди. Хўш, мамлакатимизда аҳолини энер-
бириктирилишига жуда ҳавасманд Бундай вақтда ўзимизда қандай- гия билан таъминлаш нима учун бундай
эдим. Қасамёд қилдик. Ҳар биримизга дир енгиллик, қалбан илиқлик ҳис Камолиддин РЎЗИМАТОВ, катта норозиликларга сабаб бўлмоқда?
қурол бириктирилди. Кўп маротаба қилардик. Сафдошимизга кўмакла- ЎзЖОКУ ҳарбий журналистика Бунинг асосий айбдорлари аслида ким
ўқ отиш машғулотларига ҳам бордик. – истеъмолчими, етказиб берувчими
Ўзимизга бириктирилган қурол билан йўналиши талабаси ёки «ўртада турган» бошқа қандайдир
ҳар куни постга чиқдик. Бошида қи- бир кучларми?
зиқарли туюлганларнинг барчаси ода-
тий ҳолга айланди. Сафни-ку айтмай Тизим автоматлаштирилган,
қўя қолай. Эрталабки кўрик, нарядлар аммо қарздорлик
алмашуви, постларга тарқатув, овқат- 3,5 триллион
ланишга бориш, кечки сайр, хуллас,
армияда ҳамма нарса саф билан. Эсингизда бўлса сўнгги ўн йилнинг
Бироқ армияга ҳамда ҳарбийларга бадалига электр ҳисоблагичлар 3-4
бўлган ҳурматимни оширган бошқа марта ўзгарди. Аввалига отам замо-
бир жиҳат бор. нидан қолган дискли ҳисоблагичлар
электронга ўзгартирилди. Электрон
Командирларимиз армияда ҳам- ҳисоблагичлар қўйилиши шарт, де-
ма бир тану бир жон бўлиб ҳаракат йилганидан кейин ёппасига ҳамма
қилиши керак, деб уқтиришарди. хоҳлаган русумдагисини ўрната бош-
Кунларнинг бирида ҳарбий қисмимиз лади. Кейинроқ, хонадонларга мах-
командири подполковник Исроил сус чипли, ҳисобидаги маблағ тугаб
Юнусов биз билан суҳбати давомида қолса ўчиб қоладиган ҳисоблагичлар
айнан шу тўғрисида гапириб кенг ўрнатилиш бошланди. Албатта, бу
тушунча берди. ҳам истеъмолчининг ўз маблағлари
ҳисобидан. Аммо, кўп ўтмай бу ҳам
ÁÞÄÆÅÒ ÒÀËÎÍ-ÒÎÐÎÆËÈÃÈ «бўлмайди»га чиқарилди. 2019 йилдан
электр энергиясини назорат қилиш
Бу борада энг кўп қинғирлик қилинган вазирлик ва вилоятлар аниқланди ва ҳисобга олишнинг автоматлашти-
рилган тизими жорий этилиб, бутун
Ўзбекистон Республикаси Молия Шунингдек, Маданият (6,8 млрд. сўм), Сув хўжалиги мамлакат бўйича «ақлли» ҳисобла-
вазирлигининг Давлат молиявий (5,6 млрд. сўм), Олий ва ўрта махсус таълим (5 млрд. гичлар ўрнатиш ишлари бошланди.
назорати департаменти ва унинг сўм), Жисмоний тарбия ва спорт (4,1 млрд. сўм), Қиш- Бу ҳисоблагичлар тизимдаги йўқо-
ҳудудий бошқармалари томонидан лоқ хўжалиги (3,1 млрд. сўм) вазирликлари ва улар ти- тишларга барҳам бериш, истеъмолчи
2020 йилда бюджет маблағларини зимидаги бюджет ташкилотларида ҳам йирик миқдорда билан аниқ-ҳисоб китоб қилиш, энг
мақсадли сарфланиши юзасидан молиявий қонунбузилиш ҳолатлари аниқланган. муҳими электр энергияси учун фақат
амалга оширилган назорат ишлари олдиндан тўлов қилиш тизимига ўтиш
тўғрисида хабар берилди. «Ўзбеккино» миллий агентлигида ўтказилган назорат ҳамда қарздорликка барҳам бериши
тадбирларида 17,9 млрд. сўм миқдорида молиявий қонун- ҳақида роса кўп айтилди. Истеъмолчи
Унга кўра, бюджет пули энг кўп талон-торож қилинган бузилиш ҳолатларига йўл қўйилганлиги аниқланди. билан муносабатлар инсон омилисиз,
вазирликлар рўйхати тақдим қилинди. автоматик бошқарилиши, истеъмолчи
Бундан ташқари, ҳокимликлар (3,5 млрд. сўм), ҳоким- ҳисобидаги маблағ тугаса, ўзи автомо-
Қайд этилишича, 4 729 та (2019 йилда 8 074 та) назорат ликларнинг ободонлаштириш бошқармалари (7,8 млрд. тик тармоқдан узиб, тўлов қилинган-
тадбирларида 246 млрд. сўм миқдорида бюджет интизоми сўм), ҳокимиятлар ҳузуридаги «Ягона буюртмачи хизмати» дан кейин эса яна автомотик уланиши
бузиш, пул ва товар-моддий бойликлар камомади ва асоссиз инжиниринг компаниялари (8,4 млрд. сўм)да ўтказилган бот-бот мақтаб гапирилди.
харажатлар аниқланиб, шундан 168,8 млрд. сўмни бюджет- назорат тадбирларида ҳам молиявий қонунбузилиш ҳолат-
га тикланиши таъминланди. ларига йўл қўйилганлиги аниқланган. Энди гапни асосий мавзуга бурсак.
Яқинда, аниқроғи 28 декабр куни
Ҳисобот даврида вазирликлар ва идоралар бўйича қо- Маҳаллий бюджетлар маблағларини мақсадли сарф- Ахборот ва оммавий коммуникация-
нунбузилиш ҳолатлари ва бошқа хато-камчиликлар қуйи- ланиши юзасидан ўтказилган назорат тадбирларида эса лар агентлигида ташкил этилган
дагиларни ташкил этди: жами 175,3 млрд. сўм миқдорида, жумладан Қашқадарё матбуот анжуманида «Ҳудудий электр
(26,1 млрд. сўм), Андижон (19,8 млрд. сўм), Сурхондарё тармоқлари» АЖ бошқарув раиси-
Халқ таълими вазирлиги тизимида ўтказилган 709 та (16,5 млрд. сўм), Фарғона (14,4 млрд. сўм), Тошкент (13,2 нинг биринчи ўринбосари Жаҳонгир
назорат тадбирларининг 573 тасида 96,6 млрд. сўм миқдо- млрд. сўм), Жиззах (13 млрд. сўм), Самарқанд (13 млрд. Обиджонов мамлакатимизда электр
рида қонунбузилиш ҳолатлари аниқланиб, 2019 йилга (29,8 сўм), Сирдарё (12,9 млрд. сўм), Наманган (12 млрд. сўм), энергияси тўлови борасида 3 трил-
млрд. сўм) нисбатан 3,2 мартага ошган. Хоразм (6 млрд. сўм), Бухоро (3,6 млрд. сўм), Навоий (2,4 лион 500 миллиард сўм қарздорлик
млрд. сўм) вилоятларида ҳамда Тошкент шаҳрида (13,8 мавжуд эканини маълум қилди. Унинг
Соғлиқни сақлаш вазирлиги тизимида ўтказилган 723 млрд. сўм) ва Қорақалпоғистон Республикасида (8,1 қайд этишича, 2020 йил 1 декабрь ҳо-
та назорат тадбирларининг 523 тасида 40 млрд. сўм миқдо- млрд. сўм) қонунбузилиш ҳолатлари ва бошқа хато-камчи- латига кўра, аҳолининг электр энер-
рида қонунбузилиш ҳолатлари аниқланиб, 2019 йилга (13,8 ликлар аниқланган. гиясидан қарздорлиги 2 триллион 340
млрд.сўм) нисбатан 2,9 мартага ошган. миллиард сўмни ташкил қилмоқда.
2020 йилда бюджет муассасаларида ўтказилган назорат Бундан икки ой олдин – 1 октябрь
Мактабгача таълим вазирлиги тизимида ўтказилган тадбирларида 54,5 млрд. сўм миқдорида нақд пул маблағла- ҳолатига кўра эса бу кўрсаткич 2
327 та назорат тадбирларининг 270 тасида 16,7 млрд. сўм рини ўзлаштириш (банкдан олинган нақд пулни ташкилот триллион 380 миллиард сўм бўлган.
миқдорида қонунбузилиш ҳолатлари аниқланиб, 2019 йилга ғазнасига кирим қилинмаслиги, ишламаган шахсларга
(8,3 млрд.сўм) нисбатан 2 мартага ошган. иш ҳақи ҳисобланиб, тўланиши ва бошқалар) ҳолатлари Афсуски, бундай катта қарздорлик
аниқланган бўлиб, ушбу қонун бузилиши ҳолатлари ўтган қандай келиб чиққани, икки йилдан
Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги тизи- йил (2019 йилда – 7,2 млрд. сўм)га нисбатан 7,5 мартага буён қарзга ишламайдиган «ақлли»
мида ўтказилган 124 та назорат тадбирларининг 106 тасида кўпайган. ҳисоблагичлар ўрнатилаётган бўлса,
9,4 млрд. сўм миқдорида қонунбузилиш ҳолатлари аниқла- бундай қарздорлар қандай пайдо
ниб, 2019 йилга (1,1 млрд.сўм) нисбатан 8,5 мартага ошган. бўлгани ҳақида лом-мим дейилмаган.

№2 ДОЛЗАРБ МАВЗУ 3

2021 йил 14 январь
www.od-press.uz

ÕÀË£ÍÈÍà ÑÀÁÐÈ ÁÈËÀÍ

¥ÀÇÈËËÀØÌÀÍà ÑÈÇ...

наҳотки шу мутасадди- Ижтимоий тармоқлар оралаб...
лар билмаса?!

Лекин бир нарса аниқки, ҳозир Бир томон Ïîéòàõòíèíã

энг чекка қишлоқдаги энг манфаатига Ó÷òåïà «³èøëî²è»
ишлайдиган
камхарж оила ҳам хонадонида Шундоқ жонга тегди.
шартнома Уйга келсанг газ паст – овқат қилиш
узлуксиз электр бўлиши учун
Юқорида истеъмол- азоб. Ўтин ёқасан, ўчоқда ош бошлайсан.
ҳамма нарсага рози ҳолатга чи қўйган савол жуда Эрталаб уйғонсанг, уй – муз. Газ ке-
тўғри ва муаммоли. Ас-
келган. Улар бугун битта эмас, лида ҳар қандай шарт- часи милтиллаб кетганлигидан тизим
нома шартлари икки ўчган бўлади – бутун уй ях, изиллаб
яримтанонесаейдики,аммоқарз томон учун ҳам бирдек қоласан. Радиаторни ушласанг, қўлинг
музлайди.
туфайли электрсиз қолишни ишлаши шарт, шунинг
Болаларинг асабий, ўзинг асабий,
хоҳламайди, вақтида тўлайди.
сўкинишни билмаганинг учун қарғай-
Фалон триллион қарздор деб аҳо-
ли, истеъмолчини айбдор қилиб қўй- учун ҳам у шартно- қарғай ишга исиниш учун кетасан.
ишдан осони йўқ. Лекин ўша мута-
садди ўттиз-қирқ йилдан буён битта ма. Яъни сиз тўловни Ҳурматли раҳбарлар, чироқ эсдан
қишлоқда бирорта янги трансформа-
тор қўйилмагани ёки алмаштирилма- кечиктирсангиз, маҳ- чиқди, ўчириб-ўчириб туринглар. Бўл-
гани тўғрисида негадир гапиришни
хоҳламайди. Нега йиллар бадалига сулотдан маҳрум бўла- маса, қишлоқни шаҳарга эмас, шаҳарни
электр энергияси корхоналарига ту- сиз ёки пеня тўлайсиз. қишлоққа айлантириш лойиҳангиз омад-
шаётган пулнинг муайян қисмидан, Худди шундай иккин- ли чиқмайди.
иқтисод тили билан айтганда, зарур чи томон ҳам сизнинг
воситаларни янгилашга бир сўм ҳам олдиндан тўлаб қўй- Қишлоқлардаги ҳамюртлар, сабри-
йўналтирилмаган ёхуд жамғарилма- нгизга минг раҳмат.
ган? Қарздорлик тўғрисида оғзини
тўлдириб гапираётган мутасадди ган пулингизга вақти- Маҳмуд Эшонқулов чизган сурат. Азиза КУРБОНОВА
булар ҳақида нега индамайди? да маҳсулотни етказиб ги ҳақида дардини достон қилади. Ундай
бермадими, марҳамат, у Бугунги сиёсатга
Дарвоқе, инсон омилисиз, автома- ҳам бунинг «жавобини» бўлса, 2020 йил 3-чорак якуни бўйича
тик ишлайдиган «ақлли» ҳисобла- Энергетика соҳасига йўналтирилган
гичлар ҳақида яна бир гап. Ижтимоий берсин. қарши «саботаж»ми бу?
тармоқ фойдаланувчиларидан бири Элекр энергияси учун олдиндан
шундай ёзади: давлат ташқи қарзининг 28 фоизи ёки
тўлов тизимига ўтилдими, бу билан Куни кеча Олий Мажлис Қонунчилик 5,1 млрд. доллар маблағлар қани? Уларни
«Бугун соат 17:22 да SMS келди, таъминотчи истеъмолчини узлуксиз ра- палатаси депутати Дониёр Ғаниев ўзининг қандай сарфлашмоқда?
2700 сўм қарздорлигингиз учун тар- вишда электр энергияси билан таъмин- телеграмдаги саҳифасида кўпчиликнинг
моқдан ўчирилдингиз деган. Бир минут лаш мажбуриятини бўйнига олган ҳи- дилидаги гапларни ёзибди. Жумладан, Наҳот, охирги 4 йил давомида соҳа-
ҳам ўтмасдан ҳисобимни тўлдирдим. собланади. Башарти қарз бўлиб қолса, депутат шундай дейди: да сезиларли ижобий ўзгариш қилиб
Уйга телефон қилсам, свет ўчмаганини дарров узиб қўйиш ёхуд пеня ҳисоблаш бўлмаса? Электрон ҳукумат, онлайн
айтишди. тамойили ишлаётган экан, олдиндан «Бугун Ўзбекистон бўйлаб энергия хизматлар, рақамли иқтисодиёт деймиз,
пулини олишга олиб, электрни етказиб инқирози кечмоқда. Айнан ўта оғир кеч- лекин энергия бўлмаса булардан нима
Аммо орадан бир соатдан зиёд вақт бера олмаган вақти учун таъминотчи- ган 2020 йилдан сўнг, ҳар йилгиданда наф? Қайси ислоҳот «эффект» беради
ўтгандан кейин светимизни ўчириб нинг истеъмолчи олдидаги жавобгарли- совуқ келган қиш мавсумида энергия бу ҳолатда? Бундай ҳолат олдимиздаги
қўйишибди. Электр тармоқларининг ги белгиланиши керак эмасми? инқирози барчани қийнамоқда! Бу ҳолат сайлов йилида рўй беришини қандай
шаҳар, Сергели туман бўлимларига нафақат аҳоли орасида кескин норозилик, тушуниш мумкин? Ёки бу давлат раҳба-
қайта-қайта телефон қилишга урини- Ҳозир исталган туман электр ижтимоий инқирозни келтириб чиқар- рининг олиб бораётган сиёсатига қарши
шимиз бесамар кетди... тармоқлари корхонасига борсангиз моқда, балки иқтисодий фаолликни сусай- атай уюштирилаётган «саботаж»ми?
тумонат одам, узундан-узун навбат. тирмоқда ҳамда мамлакат иқтисодиётига
Бир кун светсиз қолганим учун Уларнинг аксарияти битта сабаб би- салбий таъсир ўтказмоқда. Энг ачинар- Мамлакатдаги бу ҳолатда энергия
эмас, шунчаки анчадан бери мени лан келган: «Ҳисобимга пул ташла- лиси, энергетика соҳасидаги муаммолар инқирози юз беришига сабаб бўлган
тинч қўймаётган саволларни айтишга ганман, лекин светим ёнмаяпти...» охирги йилларда олиб борилган барча раҳбарлар истеъфоси энг тўғри йўл
бу баҳона бўлди: Мана шунинг ўзиёқ шартнома фақат ижобий ўзгаришларни «ювиб юборяпти». бўлади. Аслида демократик давлат-
бир томонлама ишлаётганига яққол ларда бундай инқирозлар ортидан
– Нега бизда қонун-қоидалар дав-
лат учун «чёткий» ишлайди-ю истеъ- далил аслида. Энди ўйлаб кўринг, совуқ қиш, раҳбарлар ўз ихтиёри билан истеъфо
молчига келганда оқсаб қолади? Электр энергияси таъминотида катта оила, на газ, на электр беради. Лекин бундай қила олиш учун
эса, биринчи навбатда, раҳбарда орият
– Нега қишлоқ жойларда аҳоли- узилишлар ҳақида гап очилиши билан
нинг олдиндан тўлаб қўйилган қан-
ча-қанча маблағи электр корхонаси дарров аҳолининг қарздорлиги пеш бор. Бу одамлар учун ҳар бўлиши керак. Бизнинг энергетика соҳа
ҳисобида турса-да, истаган вақтда
свет ўчирилаверади, лекин бирор қилинади. Ҳатто қарз ундиришнинг қандай ислоҳотлар, ҳар қандай раҳбарларида эса энергетика таъминоти
марта истеъмолчи ҳуқуқи эсланмай-
ди, аммо аҳоли икки минг сўм қарз антиқа усуллари қўлланилгани, ҳатто қонунлар, қўпол қилиб айтганда, каби орият ҳисси ҳам «инқирозда».
бўлиб қолганда «бирданига» қандай «МИБ»чилар одамларнинг уйидаги «бир тийин». Уларга фақат бир Ҳа, муаммо ҳақиқатдан ҳам жиддий.
ишлаб кетади? тўшалган гиламигача кўтариб чиқиб нарса керак, энергия таъминоти!
кетган вақтлар бўлди. Бироқ, нега- Бунинг ечими эса соҳадаги монополия-
– Тизим автоматлаштирилган экан, га барҳам бериш, фақат таъминотчи
нима учун шу автоматик тизим электр дир аҳолининг «қарздорлиги» ҳеч
корхонаси манфаати учун барқарор камаймайди. Мана, энди автоматик Мурожаатлар бўйича шаҳар, вилоят, манфаатига эмас, аввало истеъмолчи
ишлайди-ю, истеъмолчи фойдасига тизимга ўтиб ҳам истеъмолчи манфа- республика мутасаддилари кимни ай- манфаатларига хизмат қиладиган ис-
бирор марта ҳам адашмайди? ати очиқ-ойдин оёқости қилинмоқда. блашни билмайди, бир-бирига солади. лоҳотларни амалга ошириш, тизимдаги
Энг охирги жавоб эса, қаердадир авария коррупция, хўжасизликларга бутун-
– Ва ниҳоят, бу монопол корхо- Электр муаммоси ҳақида гап бўлган ва яқин кунларда ҳаммаси яхши лай барҳам бериш керак. Муаммони
налар қачонгача аҳолининг устидан очилса, ҳар доим «бир хил қўшиқ» бўлади, деган ваъда билан чекланилади. фақатгина аҳоли қарздорлигига тақаб
кулади?..» такрорланаверади. Шартномалар Энергетика вазирлиги эса 30 йилдан қўйиш билан иш битмайди. Аҳолидан
эса фақат бир томон манфаати учун бери соҳага инвестиция киритилмаганли- пул ундиришнинг замонавий шаклларига
Аччиқ бўлса-да, электр энергия- ишлайверади. ўтиляптими, демак аҳолига хизмат кўр-
си мутасаддилари олдига ҳақли
саволлар қўйилган. Биргина электр сатишда ҳам замонавий ёндашув керак.
тармоқларининг «11-54» ишонч теле-
фонига боғланиш қанчалар азоблиги Бир вақтлар аҳоли қарздорлиги тўғрисида
ёки навбатга 74-бўлиб, икки ярим
соат телефонда кутиш нима эканини Наҳот, охирги 4 йил давомида соҳада сезиларли ижобий «Қарс икки қўлдан чиқади» деган сар-

ўзгариш қилиб бўлмаса? Электрон ҳукумат, онлайн хизматлар, лавҳали мақолалар кўп ёзиларди. Ҳур-

рақамли иқтисодиёт деймиз, лекин энергия бўлмаса булардан матли электр энергияси мутасаддилари!

нима наф? Қайси ислоҳот «эффект» беради бу ҳолатда? Бундай Ҳақиқатдан ҳам қарс икки қўлдан чиқади,
ҳолат олдимиздаги сайлов йилида рўй беришини қандай аҳоли олдиндан пулини тўлаб қўймоқда-
тушуниш мумкин? Ёки бу давлат раҳбарининг олиб бораётган ми, сиз ҳам зиммангиздаги масъулиятни
сиёсатига қарши атай уюштирилаётган «саботаж»ми? бажаринг!

Ҳусниддин БЕРДИЕВ

4 ҚУТЛОВ № 2
2021 йил 14 январь
www.od-press.uz

№2 ҚУТЛОВ 5

2021 йил 14 январь
www.od-press.uz

6 МОЗИЙГА ҚАЙТИБ... № 2
2021 йил 14 январь
www.od-press.uz

Туркистон ва 1918 йил 9 январда ташкил этилган қа-
рийб 2000 кишилик миллий қўшинни
ҳарбий салоҳият дарҳол қуролсизлантириш ва тарқатиб
юборишни талаб этмас эди. Бу ҳақда
Бугун армиядаги миллий кадрлар қарор чиқармасди.
билан фахрланамиз. Қуролли Кучларга
асос солинган йилда туғилган йигит «Улуғ Туркистон» газетасида (1918
29 ёшда. Офицерликни танлаган бўл- йилги сонларидан бирида) ёзилишича,
са, капитан ёки майор. Ҳаёт йўлини 1918 йил январнинг бошларида Қўқон
юрт ҳимоясига бағишлаганлар бугун мухториятида аскарлар сони 1000 ки-
камолот ёшида. Мулоҳазамиз бу ҳақда шини ташкил қилган. Январь охирига
эмас. Гапни бироз олдинроқдан, тур- келиб вазир Убайдуллахўжа Асадул-
кий халқлар йигитларининг ҳарбий лахўжа раҳбарлигида ҳарбий кўрик
салоҳияти камситилган даврдан бош- ўтказилган пайтда миллий қўшин сафи
ласак. 2000 кишига етган. Бир ойнинг ўзида
қўшин сафи икки минггача етгани
«Қизил Ўзбекистон» газетаси, 1944 миллатнинг ҳарбий ишга қизиқишини
йил, 22 июнь, 121-сон. Унда атоқли кўрсатмайдими?
ёзувчимиз Ойбекнинг «Жаҳон орзуси
яқин» номли мақоласидаги қуйидаги Маблағ-чи, таъминот-чи, дерсиз.
парчага эътибор қилинг: «Ўзбеклар Бу саволга «Улуғ Туркистон» газе-
жанггу жадал билан тўла тарихдан тасининг 1918 йил 7 январь сонидан
узилганига узоқ вақт бўлган эди. Ҳар- жавоб топилди. Газетада ёзилишича,
бий анъаналар қарийб унутилганди. большевиклар Туркистон банклари-

ÌÈËËÈÉ £¤ØÈÍ ÎÐÇÓÑÈ

Ўтмишнинг жасур йигитлари ҳақида (биринчи мақола) чиқармаслик каби ҳарбий-сиёсий
жуда қари бобойлар оғзидан гоҳ эр- мақсад кўзланган бу ҳарбий-маъ-
таксимон гаплар эшитиларди. Подшо га қўйилган пулларни мусодара эта Бешта республикани куч ва мурий бирлик ҳақида тўхталмоқчи
ҳукумати ўзбек йигитининг шаънига бошлагач, хусусий банк эгалари маб- эмасмиз. Мавзуга дахлдор воқеликка
ҳатто оддий пичоқни ҳам муносиб лағини муваққат ҳукуматга беришга қурол билан жиловлаб ту- қайтайлик.
кўрмаган. Аксар ўзбек йигитларининг ва заём сотиб олишга ҳаракат қили-
қадрдон қуроли кетмон эди. Ўзбеклар шади. Мустафо Чўқаев эса миллий ришга, кишанларни янада НКВД қайдларидан иқтибос келти-
яратувчи меҳнат эрлари эди. Меҳнат заёмларни сотиб олишни кенг тарғиб ришда давом этамиз. Унга кўра, Ўрта
мамлакатимизда шон-шараф ва қилади. Мулкдорлар учун пулини қаттиқроқ тортишга масъул Осиё ҳарбий округидаги 20-тоғ кава-
қаҳрамонлик ишига айлангач, ўзбеклар шўро ҳукумати мусодара қилганидан лерия дивизияси ҳақида 1937 йил 20
яратувчи меҳнат соҳасида ҳақиқий кўра заём сотиб олиш маъқул эди. Бу ҳарбий идора – Ўрта Осиё сентябрида шундай ёзилган: «Тожик
мўъжизалар кўрсатди...» бир томондан пули талон-тарож қи- аксилинқилобий буржуа-миллий мар-
линмаслигига кафолат бўлса, иккин- ҳарбий округига қаратилган казининг топшириғига кўра дивизия-
Бу билан Ойбек домла нима демоқ- чи томондан мустақиллик, озодлик да саботаж ишлари билан шуғуллан-
чи бўлган эди? Жадидларнинг миллий йўлидаги шарафли ундов эди. қатағонни назарда тутяпман. ган аксилинқилобий буржуа-миллий
қўшин тузишдек бешикда бўғизланган ташкилоти фош этилди». Ҳужжатда
орзусини коса тагида нимкоса қилиб Бундан ташқари мухториятни Шу баҳонада миллатнинг НКВД томонидан дивизиядаги қу-
айтмаганми ёзувчимиз? Мақола да- моддий қўллаб-қувватлаш мақса- йидаги ҳарбийлар ҳибсга олингани
вомида Ойбек шўроларга, иккинчи дида хайрия маблағлари ҳам туша ҳарбийликка салоҳиятли фар- келтирилади: Носиров, Одилов,
жаҳон урушида ҳарбий салоҳиятимиз- бошлайди. Масалан, Жалолобод Ваҳобов, Жарман Мамед, Мирзабоев,
ни кўрсатишга имкон берган октябрь волости Хонобод қишлоғида бўлиб зандлари қирғин қилинганини Фозилов, Жарман Базат, Чирчиқбоев,
тўнтаришини алқагандек туюлса-да, ўтган митингда 500 сўм йиғишиб, Шодибеков, Тверхдохлебов, Кузне-
асл моҳият бошқа. Назаримда буни Мухторият ҳукуматига юборишган. назарда тутяпман. цов, Кривошеев ва Чернишев.
камситилган миллат ҳақида дардли Озми-кўпми йиғилган маблағлар эса
сатрлар сифатида қабул қилиш зурур. янги қонунлар ишлаб чиқиш ва чоп Миллатнинг жасур ўғлонлари Энди НКВДнинг 1937 йил 29
Зотан, бу ўтли сатрларни битиш учун этиш, матбуотни қўллаб-қувватлаш, ҳақидаги эртак китобдан ҳаётга сентябридаги қайдига назар ташлай-
жасорат керак эди ўша вақтларда. миллий қўшинни таъминлашга сарф- кўчмаслиги керак эди. Гоҳ пинҳон, миз. Россия давлат ҳарбий архивидан
ланган. гоҳ ошкор белимиздаги пичоқдан юқорида иқтибос келтирилаётган
Белимизга осилган пичоқ қўрқишарди. Бу бир ҳаяжон эмас. Қў- ҳужжатнинг 43-44-саҳифаларида
Шўролар хавотирида асос бор эди. лимизда далил бор. Воқеликка рос- бу ҳақда ёзилган. Унда Ўрта Осиё
Аслида октябрь тўнтариши сабаб Вазият шу зайлда кетса, мухторият сиялик олим Сергей Павловичнинг ҳарбий округидаги 19-тоғ кавалерия
ҳокимият тепасига келганлар подшо қаддини тиклаши, куч-қудрати оши- 2019 йилдаги «Ишчи-деҳқон қизил дивизияси ҳақида сўз боради. Қайдда
ҳукумати мустабид сиёсатининг ман- ши, миллий қўшини шаклланиши армиянинг Ўрта Осиёдаги миллий ўзбек аксилинқилобий буржуа-мил-
тиқий давомчиси бўлиб, бошимизга мумкин. Қўқондаги инқилобий қўми- ҳарбий тузилмалари тарихи (1920- лий марказининг топшириғига кўра
балоларни ёғдирди. Бу инқилоб бизга та шу боис қурол-яроғни топшириш, 1938 й)» мавзусидаги диссертацияси дивизияда саботаж ишлари билан
ҳеч бўлмаса белимизга осиб олган пи- ҳукуматни тарқатиш шартини қўяди. орқали йўл оламиз. шуғулланган аксилинқилобий буржуа
чоқни қайтариб бердими? -миллий ташкилоти фош этилгани
Кейинги воқеалар ривожи – қонга Россия давлат ҳарбий архивида келтирилади. Ҳужжатда бу иш орти-
Бу саволга жавобни тарихдан қи- ботирилган мухторият кўпчиликка сақланаётган ҳужжатдан олим иқти- дан 29 коммунист партиядан ўчирил-
дирсак. 1917 йил Россия империясида маълум. «Туркистон – туркистонлик- бос келтиради. Унда НКВД 1937 йил гани ҳамда НКВД органи томонидан
амалга оширилган давлат тўнтариши- лар учун» шиори остида мухторият- сентябрда Ўрта Осиё ҳарбий округи- ҳибсга олинганлар ҳақида маълумот
дан сўнг Ўрта Осиё халқлари ўз мил- нинг мана шу кичик миллий қўшини даги қўшинларда турли буржуа-мил- бор. Ҳибсга олинганлар: Наримонов,
лий давлатчилигига, давлат бошқарув шўроларнинг қизил гвардиячилар, латчилик ташкилотлари ишини фош Ҳамроқулов, Йўлдошев, Шомирбо-
тизимида миллий армиясини тузишга австро-венгер ҳарбий асирлари ва қилгани баён этилади. Бу даврни ев, Алиев, Шукуров, Соипов, Ата-
жиддий аҳамият қаратди. 1917 йил- арман дашноқларидан ташкил топ- шўронинг миллатимиз зиёлиларига ев, Ёқубов, Рисқулов. Юқоридаги
нинг 28 ноябрида Туркистон тўртинчи ган, тиш-тирноғигача қуролланган қаратилган қатағон даври сифатида рўйхатдан фарқли равишда, бунда
қурултойида тузилган Қўқон мухтори- қўшинга қарши уч кун мардонавор ўқиганмиз. Буни қарангки, ҳарбий барчаси миллий ҳарбий кадрлар.
яти ҳукуматига Убайдуллахўжа Аса- курашди. Белимизга осилган пичоқ кадрларга ҳам унинг шамоли етиб
дуллахўжа – мудофаа вазири, 1917 йил қинидан чиқди. Бироқ пичоқ билан келган. Бу билан чекланиб қолинмайди.
5 декабридан 13 декабригача Оренбург милтиққа қарши бориш... Ҳарбий округга қарашли бошқа ҳар-
шаҳрида ўтказилган умумқозоқ қурул- Туркистоннинг илмий, ҳарбий бий тузилмаларда ҳам қатағон давом
тойида ташкил топган Алашўрда ном- Ҳарбий тузилмаларга салоҳиятидан қўрқув бор эди муста- этади. Россия давлат ҳарбий архиви-
ли ҳукуматга Алимхон Эрмак мудофаа бидларда. Шунинг учун ҳам бу юртда даги ҳужжатда (Л. 5 об-6, Л. 72-73)
вазири этиб тайинланди. 1920 йил 1 шон-шараф иши қулликка асосланган келтирилишича, Ўрта Осиё ҳарбий
февралдаги Умумхоразм қурултойида меҳнатга, қурол кетмонга узил-кесил округининг 83-тоғ-ўқчи дивизияси
Ҳасанўғли – ҳарбий вазир, Мирша- айланиши керак эди. Чор Русияси 248-тоғ-ўқчи полкида, 21-тоғ кава-
рофўғли – бош қўмондон, 1920 йил 6 зулмидан-да кучли зулм машинаси лерия дивизияси 82-тоғ кавалерия
октябрда чақирилган Умумбухоро халқ ишга тушганди. полкида махсус бўлимлар миллатчи-
қурултойида Абдулҳамид Ориф – му- ликка йўғрилган гуруҳ ёки ташкилот-
дофаа вазири этиб тайинланади. сиёсий қатағон Маълумот учун: СССР Реввоенсо- ларни фош этади. Гўё зулмат ичидан
ветининг (шўролар инқилобий кенгаши) қора мушукни излагандек.
Совет давлати Туркистонга ҳарбий Шўроларнинг амали ва ихлоси 1926 йил 4 июндаги 304-сонли буйруғига
масалалар юзасидан ваколатлар бер- тўғри келмаган яна бир воқелик. мувофиқ Туркистон фронти Ўрта Осиё Алижон САФАРОВ,
гандек бўлди. Бу ҳақиқатмиди ёки са- 1924 йилда Ўзбекистон коммунистик ҳарбий округи сифатида қайта ташкил
роб? Сароб бўлмаганида Қўқон шаҳар партияси биринчи съездида «Мил- этилади. Кейинчалик Туркистон ҳарбий Ўзбекистон Журналистика ва
совети пленуми Қўқон мухториятидан лий қўшилмалар тўғрисида» қарор округи деб номланади.
қабул қилинади. Аммо совет давлати оммавий коммуникациялар университети
ва унинг армияси миллий мудофаа Истиқлол, миллий озодлик ор-
тизимини шакллантиришга қатъий зусини таг-томири билан қури- катта ўқитувчиси, захирадаги полковник
қаршилик кўрсатди. тиш, минтақани таъсир доирасидан

Бунга битта мисол келтирсак. Бу
1937 йилдаги сиёсий қатағон.

№2 МАЪРИФАТ 7

2021 йил 14 январь «САҲИҲУЛ БУХОРИЙ»ДА
www.od-press.uz
ÐÀÑÓËÈ ÀÊÐÀÌ Ì¤ÚÆÈÇÀËÀÐÈ
ÆÎÍÑÈÇ, ÀÌÌÎ ÑÎÄÈ£ ĤÑÒ
Èøîðàíèíã ñàáàáè
Жисмимиз соғлом ва бақувват бўлиши сида ҳам ҳар бир киши ўзи учун êåëàæàêäà àíè³ á´ëäè
учун турли-туман фойдали моддаларга бой зарур бўлган, янги куч ва руҳий
озуқаларни истеъмол қиламиз. Аммо руҳият таъсир берадиган китобларни VI жилд. 4679-ҳадис. Ибн Саббоқ хабар қилади:
ва қалбимизни бундай неъматлар билан танлай олиши керак. Ҳар бир «Зайд ибн Собит Ансорий розияллоҳу анҳу ваҳийни
тўйинтириб бўлмайди. Улар учун соғлом ақл, китобхонга қанақа китоб ўқиш ва ёзиб турувчилардан эди. У шундай деди: «Ямомадагилар
тоза туйғулар, кенг тафаккур зарур. сотиб олиш борасида мустаҳкам ўлдирилганида Абу Бакр менга одам юборди. Ёнида Умар
маслаҳат, қоидани кўрсатиб бўл- бор экан. Абу Бакр шундай деди: «Умар менга келиб,
Бу зарурий моддалар китоб ди. Бу ижронинг ҳам бир неча майди. Бу ишда ҳар бир киши «Ямома куни жангда одамлар орасида ўлим кўп бўлди.
мутолааси билан бирга ҳосил турлари бор, кимдир шу тор ча- ўз дид ва билимига суянмоғи Агар Қуръонни жамламасангиз, қорилар жангларда ўлиб
бўлади. Ўқимишли инсонлар- линиши керак бўлгани учунгина даркор. кетаверса, Қуръоннинг катта қисми йўқолиб кетади деб
нинг руҳияти соғлом, маънави- қўлига «чолғу» олса, яна кимдир қўрқаман. Менимча, Қуръонни жамлашингиз керак»,
яти бой бўлади. Инсон жисми шунчаки дам олиш учун уни эр- Бир неча бор кўпчилик киши- деди. Сен ёшсан, ақллисан, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи
дори-дармонлар билан даволан- мак деб билади. Яна бир тоифа лар шахсий кутубхона учун энг васалламга (нозил бўлган) ваҳийни ёзиб юрардинг. Қуръон
ганидек, маънавий қашшоқлик инсонлар борки, улар чин маъ- зўр 1000 ёки 100 китоб рўйха- (оятлари)ни қидириб топиб, уларни жамла!» деди. Аллоҳга
китобхонлик, ўқиб-ўрганиш, нода бу тордан чиқадиган куй тини тузишга уринишган ва қасамки, бундан кўра бир тоғни кўчиришни юклагани мен
тафаккур шарофатидан барҳам завқини ҳис қилиб, таассурот- бундан маъно чиқмайди. Аслида учун осонроқ бўлар эди. У мени қайта-қайта ундайверди,
топади. ларини бошқаларга ҳам улаша китобхон иккинчи бор мутолаада ниҳоят, Аллоҳ менинг қалбимни ҳам Абу Бакр ва Умарнинг
оладиганлардир. Китобхонлик, ҳам яхши таассурот қолдирган қалбини очган нарсага очди. Қуръонни суриштириб, уни
ХХI аср бошида олимлар ин- энг аввало, ҳар кимнинг ўз ди- китобни албатта сотиб олгани хурмо пўстлоқлари, қоғоз парчалари, ясси тошлар ва одам-
сониятнинг 2000 йиллик тарихи- дига боғлиқ. Шунчаки китобни тузук, гарчи у қимматроқ турса ларнинг кўксиларидан жамладим. Тавба сурасидаги икки
даги қайси бир кашфиётнинг энг якунлаш билан китоб очилган ҳам. Юзта энг яхши китоб ёки оятни – «Батаҳқиқ, сизларга ўзингиздан бўлган, сизнинг
буюги деб эътироф этиш бўйича вақтда қўйилган мақсадга етиб муаллиф бўлмайди. Энг тўғри, машаққат чекишингиз унинг учун оғир бўлган Расул
мунозара қилишди. Дастлаб 350 бўлмайди. Ҳерман Ҳессенинг энг аниқ ва умуман инкор этиб келди...»ни фақат Хузайма Ансорийдан топдим, ундан
ихтиро танлаб олинди, кейин «Китоблар сеҳри» асаридан бўлмайдиган танқид ҳам йўқ. бошқа ҳеч кимдан топа олмадим».
бу миқдор 150 тага туширил- парча келтираман: «Кўпчилик Кимда ким умум томонидан қа-
ди. Ниҳоят, узоқ тортишувлар- китоб ўқишни билмайди ва кўп бул қилинган қоида ва қолипли * Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳу Умар розияллоҳу анҳу ва бошқа
дан сўнг немис олими Иоганн кишилар нима учун ўқиётганини фикрларга эмас, ўзининг нозик саҳобалар билан маслаҳатлашиб, оятларни фақат ёзма равишда қабул қилган
Гуттенбергнинг китоб босиш тузукроқ англамайди… дид ва юрак амрига қулоқ тут- ва ҳар бир оятнинг бевосита Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг
мосламаси энг зўр ихтиро, деб сагина китобларнинг сеҳрли ҳузурларида битилганига икки киши гувоҳлик беришини шарт қилиб қўй-
эътироф этилди. Бугун бир …Шунчаки дам олиш, вақтни оламини кашф этишга мушарраф ган. Шунинг учун «топмадим» деганда мазкур оятларнинг ёзма нусхасини
неча ўн, балки юз баробар тако- ўтказишни истаган китобхон бўлади...» топа олмагани назарда тутилган. Машҳур қори Убай ибн Каъб розияллоҳу
миллашган ушбу мосламанинг китобда кўнгилни покловчи, анҳу «Бу ерда яна иккита оят бор эди» деса ҳам, ёзувнинг Набий соллаллоҳу
шарофатидан китоб жавонла- руҳий юксалтирувчи номаълум Биз ҳамиша содиқ дўсти- алайҳи васалламнинг ҳузурларида битилганига Хузайма розияллоҳу анҳудан
римиз-у кутубхоналар китоблар бир кучни сезади. Бироқ, бу мизни доимий йўлдош қилсак, бошқа гувоҳ тополмай, Зайд розияллоҳу анҳу уни Мусҳафи Шарифга кирита
билан тўлган. кучни аниқ тасаввур этмайди ва у бизга ўз сирларини очишдан олмаётган эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир воқеа устида
баҳолай олмайди. Улар тиббиёт- тўхтамайди. Маънавий камолот- «Хузайманинг гувоҳлиги икки кишининг гувоҳлигига ўтади», деган
Маърифатли бўлиш учун дан мутлақо бехабар хасталарга нинг кафолати бўлган бу хазина эдилар ва шу-шу уни «икки гувоҳлик соҳиби» деб аташар эди. Мана шу
фақат ўқишнинг ўзи кифоя қил- ўхшайди, яъни айнан қайси кишини тўғри яшаш ва ҳаётда набавий ишорат шарофатидан Хузайма розияллоҳу анҳунинг бир ўзи икки
майди. «Китоб ўқиш мадания- дори кераклигини тушунмай ўзига мос ўрин танлаб олишга гувоҳ ўрнида қабул қилинади. Шу тариқа Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи
ти» дейиладиган нозик бир тор ҳар бир қутидагидан татиб кўра ўргатувчи дарслик, ҳамда инсон васалламнинг яна бир мўъжизалари намоён бўляпти.
борки, унда ҳар ким ўз дидига бошлайди. Аслида, ўқиш бора- учун энг беминнат дўстдир.
ва дунёқарашига мос куй чала-
Даврон ЭРГАШЕВ

ҚУТЛОВ

8 ҚУТЛОВ № 2
2021 йил 14 январь
www.od-press.uz

Mustahkam oila — yurt tayanchi МУАССИСЛАР: Бош муҳаррир Таҳририят манзили:
Ўзбекистон Касаба уюшмалари федерацияси Кенгаши; Тошкент шаҳри, 100000. Амир Темур 1-тор кўчаси, 2-уй.
Ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy gazeta Ўзбекистон ёшлар иттифоқи марказий кенгаши; Ҳусниддин Тел/факс: 234-83-45. E-mail: [email protected]
«Ўзбектелеком» акциядорлик компанияси; БЕРДИЕВ
«Оила даврасида» газетаси «Ўзбекистон почтаси» акциядорлик жамияти; Газета таҳририят компьютерида терилди ва саҳифаланди.
таҳририяти» масъулияти «Матбуот тарқатувчи» акциядорлик компанияси;
Акциядорлик тижорат «Алоқабанк». Буюртма: Г-127
чекланган жамияти ISSN 2181-6190
Газетада интернет материалларидан ҳам фойдаланилган. Обуна индекси — 193
Газета 2012 йил 20 апрелда Ўзбекистон Матбуот ва ахборот агентлигида 0814-рақам билан рўйхатга олинган. Адади: 1 259 нусха. 123456
«Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси босмахонасида чоп этилди. Нархи: келишув асосида.
Босмахона манзили: Тошкент шаҳри, Буюк Турон кўчаси, 41. Қоғоз бичими А-3, ҳажми 2 босма табоқ.
Офсет усулида босилган.

Чоп этишга топширилди: 20:00