кДеупучтаитлеартадими Тақиқлар ортидаги
ер муносабатларини тартибга солишга? манфаатдорлик
3-бет. 4-бет.
ila vaTABIAT
Ijtimoiy-siyosiy, ekologik gazeta
№7 (509) // 24.02.2022
Мўйноқ
аэропортига илк самолёт қўнди,
Президент
самолёти!
Ўзбекистон Республикаси Президенти
Шавкат МИРЗИЁЕВ:
«Қорақалпоғистоннинг 2 миллионлик аҳолисини қандай қи-
либ рози қилиш бизни ўйлантиради. Биринчи марта республика
раҳбарлари бир ҳафта давомида Қорақалпоғистонда бўлади. Мен
ҳам қарши бўлмасангиз, 3 кун бўламан бу ерда. Нега шимолий ту-
манларга вилоят раҳбарларини бириктирдим? Авваламбор, «меҳр
кўзда» дейди. Биргалашиб Оролбўйининг муаммоларини кўриши-
миз ва ҳал қилишимиз керак».
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 23 Президент шу ерда мўйноқлик ёшуллилар, маҳалла раислари,
февраль куни Мўйноқ шаҳрига келди, дея хабар берди Ўзбекис ҳоким ёрдамчилари ва ёшлар билан учрашди.
тон Президентининг Матбуот хизмати.
- Охирги беш йилда кўп нарсани ўргандик, илгари ишонилмаган
Мўйноқ – мамлакатимизнинг олис ҳудудларидан бири. Энг яқин нарсаларга ишондик. Мен биринчи келганимда «маданият Мўй-
шаҳар – Қўнғиротгача 100, Қорақалпоғистон маркази – Нукусгача ноқдан бошланади» дегандим. Шундай бўлаяпти. Мана шу аэро-
200 километр масофа бор. Бу коммуникацияда қийинчилик туғ- порт ҳам бир мисол. Энди Тошкент - Мўйноқ - Нукус авиақатнови
дириши табиий. йўлга қўйилади, - деди Шавкат Мирзиёев.
Шу боис мўйноқликларнинг ҳаёти, шароитларига давлатимиз Ташрифдаги яна бир янгилик – Оролбўйини биргаликда ривож
раҳбарининг эътибори бошқача. Бу ҳудудни ривожлантириш лантириш мақсадида Қорақалпоғистон Республикаси туманлари
бўйича иккита қарор қабул қилиниб, манзилли дастурлар амалга муайян вилоятларга бириктирилган.
оширилган. Президентимизнинг ўзи ҳам Мўйноққа икки марта –
2018 ва 2019 йилларда ташриф буюрган. - Оролбўйида аҳвол ёмон деб кўпчилик гапиради. Лекин ҳамма
ҳам бу ерга келиб кўрмаган. Оролнинг ҳавосидан нафас олиши,
Ўшанда бу ерда транспорт коммуникацияларини яхшилаш бў шароитни кўриб, адолатли баҳо бериши учун бу ерга бутун рес
йича кўрсатма берилган эди. Шунга мувофиқ, автомобиль йўллари публикадан раҳбарларни юбордим. Қорақалпоғистон ривожига
таъмирланди. Мўйноқ аэропорти янгиланиб, ишга туширилди. катта маблағ йўналтирамиз, — деди Президент.
«Оила ва табиат» Азиз обуначиларимиз! Телеграмда @ekogazeta расмий каналимиз ва www.ekogazeta.uz сай-
Энди сиз газетамизни электрон тимизда бир-биридан долзарб ижтимоий-сиёсий, экологик, таҳлилий
энди электрон шаклда ҳам кузатиб боришингиз мақола ва хабарларни кузатиб боришингиз мумкин.
шаклда мумкин бўлади.
@ekogazeta ekogazeta.uz
Ўзбекистонда автомобиль йўлларини реконструкция қилиш учун Иқлим
273 млн доллар ажратилади.
2 www.ekogazeta.uz
Долзарб№7//2022йил 24февраль
15 кунлик
Экологик таълим ва тарбия бугуннинг долзарб масалаларидан яхшилаш бўйича берилган тавсиялар ва рилди.
бири. Ҳар бир инсонда ўзи яшаб турган уй, кўча, маҳалла, қиш устувор вазифалар ҳақида сўз юритилди. Заминимиздаги табиий манбаларни
лоқ ва шаҳарни ифлосланишдан асраш, уни ободонлаштириш, «Яшил макон» умуммиллий лойиҳаси
кўкаламзорлаштириш, табиий масканларни асл ҳолида сақлаш доирасида юртимизда амалга оширилган асраб-авайлашнинг энг муҳим воситала-
ва улардан унумли фойдаланиш, юртимиз табиатини муҳофаза ишлар, галдаги топшириқлар ва вазифа- ридан бири ўсиб келаётган ёш авлодни
қилиш сингари фазилатларни шакллантириш экологик тарби- лар, шунингдек, ёшларнинг экологик ма- табиатни асрашга оид экологик билим-
янинг ажралмас қисмидир. Аҳолининг экологик маданиятини даниятини шакллантириш, она табиатга, лардан хабардор қилиш, уларга экологик
юксалтириш, атроф муҳитга оқилона муносабатда бўлиш, табиат атроф муҳитга меҳр-муҳаббат руҳида тарбия бериш ҳисобланади.
неъматларини келгуси авлодлар учун асраб-авайлаш ҳиссини тарбиялаш лозимлиги таъкидланди.
шакллантириш антропоген таъсирларнинг олдини олишда асосий Шу мақсадда халқ депутатлари Қизил-
омиллардандир. Жонажон диёримиз табиати бетакрор. тепа туман кенгашига Ўзбекистон Эколо-
Унинг бағридаги сўлим боғлар, пурвиқор гик партиясидан сайланган депутат Ғ.Са-
Бу ишларнинг барчаси учун экологик туман кенгаши депутати Л.Облоқулова, тоғларга боқиб кишининг завқи ошади. фаров иштирокида тумандаги 41-умумий
таълим-тарбиянинг аҳамияти ниҳоятда Юнусобод туман ҳоким ўринбосари, Одамзод эса унга ҳамоҳанг яшаб бу ўрта таълим мактабида «Экологик тарбия
юқори. Зеро, экологик таълим-тарбия ИИБ ходимлари биргаликда «Акбар гўзалликларни асраб-авайлаши, табиат – табиатни асрашнинг муҳим омили»
табиат ва жамият ўртасидаги узвий- обод» маҳалласида жойлашган ТАТУ бойликлари, табиий ресурслардан унумли мавзусида тарғибот тадбири ўтказилди.
ликни таъминлаш ҳамда табиий барқа- қошидаги академик лицейда ўқувчилар ва оқилона фойдаланиши зарур.
рорликни сақлашда муҳим аҳамиятга билан учрашув ўтказди. Тадбирда ишти- Табиат бойликларидан унумли фой-
эгадир. Шунингдек, экологик тарбия ва рокчилар партия фаолияти, ғоялари ва Фарғона вилоятининг Қувасой шаҳри- даланиш, уларни муҳофаза қилиш ма-
тарғибот ишлари ёшларни табиатдан мақсадлари билан яқиндан таништи- да ҳам «Классика М» хусусий мактабида салаларини онгли равишда ҳал этиш
онгли равишда фойдаланиш ва улар рилди. ўқувчиларнинг экологик билимларини учун оила, мактабгача таълим муасса-
қалбида табиатга меҳр-муҳаббат уйғо- оширишга қаратилган «Сувни қадрланг!» саларидан бошлаб болаларда табиатга
тиш ҳамда тежамкорликка ўргатишда Қашқадарё вилояти мавзусида тадбир ташкил этилиб, ўқувчи- меҳр-муҳаббат руҳини шакллантириш,
қўл келади. Зотан, ёш авлод қалбида та- Қамаши туманидаги ларга зилол сувни асраш, сувга чиқинди экологияга оид билимларни улар шуурига
биатга нисбатан ҳурмат ҳиссини шакл- 66-умумтаълим мактабида ташламаслик, сувнинг бир томчисини сингдириш даркор. Бу келажакда атроф
лантириш ва ривожлантириш экологик ҳам Экологик партия ҳам увол қилмаслик бўйича атрофлича муҳитни муҳофаза қила оладиган ва таби-
муаммоларга қарши самарали кура- Қамаши туман кенгаши жонли йўриқномалар берилди. Тадбирда атдан оқилона фойдаланадиган авлодни
шишнинг биринчи ва муҳим шартидир. раиси Жумагул Жўраева ўқувчилар мавзуга доир расмлар кўр- шакллантиришнинг муҳим шартидир.
томонидан давра суҳбати газмаларини намойиш этиб, табиатни Зеро, ўсиб келаётган ёш авлод табиат
Ўзбекистон Экологик партияси то- ташкил этилди. асраш, сувни қадрлаш бўйича фикрлари- ҳақидаги билимларни эгаллаб, теварак
монидан таълим муассасаларида, ни намойиш этди. атрофнинг нозиклигини, унинг гўзал-
корхона-ташкилотлар ва маҳаллаларда Давлатимиз раҳбари томонидан 2 ликларини қалбан ҳис қила олсагина,
«долзарб 15 кунлик» доирасида олиб февраль куни ўтказилган видеоселек- Самарқанд вилояти ҳам ушбу тарғибот она Ватанга, унинг табиатига муҳаббати
борилаётган тарғибот ва тушунтириш торда ҳудудларнинг экологик ҳолатини ишларидан четда тургани йўқ. Жумладан, ошади.
ишлари ана шундай эзгу мақсадларни вилоятнинг Каттакўргон туман Экологик
кўзлаган. Юртимизнинг турли ҳудудла- партия ташкилоти раиси М.Дониёров, Саида ИБОДИНОВА
рида ушбу 15 кунлик доирасида турли туман мактабгача таълим бўлими мудири
тарғибот тадбирлари давом этмоқда. М.Иззатиллаев, 3-ДМТТ жамоаси билан
Хусусан, халқ депутатлари Юнусобод «Долзарб 15 кунлик» бўйича тарғибот
ва ташвиқот ишлари амалга оширилди.
Баҳорги кўчат экиш, «Яшил макон» лойи
ҳаси доирасида 3-ДМТТ ҳудудида экобоғ
барпо этиш бўйича ишлар режалашти-
Глобал яшил
ўсиш институти
энди Ўзбекистонда ҳам
фаолият юритади
Куни кеча Ўзбекистон Экология ва атроф муҳитни муҳофаза «Кўпчилигингизга маълумки, БМТ Бош денгизи минтақасидаги муаммоларни
қилиш давлат қўмитасида Глобал яшил ўсиш институтининг Aссамблеяси Бош котиби сифатидаги фао- ҳал этиш йўлидаги ҳар бир саъй-ҳаракат
(GGGI) Ўзбекистондаги ваколатхонасининг расмий очилиш лиятим давомида халқаро хабардорликни алоҳида эътирофга лойиқдир», дейилади
маросими бўлиб ўтди. ошириш ва Орол денгизи минтақасини Пан Ги Муннинг Глобал яшил ўсиш инсти-
қайта тиклашни қўллаб-қувватланиши- тутининг Ўзбекистондаги ваколатхонаси
Қайд этилишича, Ўзбекистондаги мамлакатларда яшил иқтисодиётни ни молиялаштириш мажбуриятларини очилиши муносабати билан йўллаган
Глобал яшил ўсиш институти МДҲ ҳамда ривожлантириш йўли орқали барқарор олиш учун катта саъй-ҳаракатлар амалга табригида.
Марказий Осиё мамлакатлари орасида иқтисодий ўсишга кўмаклашиш ҳисоб оширилди. Дарҳақиқат, мен 2018 йилда
биринчи офис ҳисобланади. Институт ланади. Оролбўйи минтақасида бўлганимда Мар- Жорий йилда Давлат экология қўми-
халқаро ҳукуматлараро ташкилот бўлиб, казий Осиёнинг сув ресурсларидан беқа- таси ҳамда Глобал яшил ўсиш институти
бош офиси Жанубий Кореянинг Сеул Таъкидланишича, ҳозирги кунда инс рор фойдаланиши инсоният томонидан Орол денгизи таназзулининг салбий
шаҳрида жойлашган. Ташкилот 2012 йил титут дунёнинг 30 дан ортиқ мамлакат- мавжуд бўлган энг даҳшатли экологик оқибатларини бартараф этиш мақсадида
20 июнь куни Рио-де-Жанейрода (Бра- ларида 54 та лойиҳани амалга ошириб офатлардан бирига олиб келганини ўз кў- Оролбўйи минтақасининг яшил тиклани-
зилия) БМТнинг Барқарор ривожланиш келмоқда. БМТ собиқ бош котиби Пан Ги зим билан кўрдим. Шунинг учун ҳам Орол шини молиялаштиришга йўналтирилган
бўйича конференцияси доирасида таъсис Мун институт президенти ва кенгаш раи- ҳамкорликдаги лойиҳани амалга оши-
этилган. си ҳисобланади. Очилиш маросимида Гло- ришни бошлади. Халқаро ҳамкорлик
бал яшил ўсиш институти бош директор бўйича Корея агентлиги (KOICA) томо-
Ташкилотнинг мақсади – иқлим ўз- ўринбосари Хелена Маклоид, институт- нидан молиялаштириладиган бу лойи
гариши шароитларида тараққий этган нинг Осиё бўйича минтақавий директори ҳанинг умумий қиймати 5,65 миллион
ҳамда бозор иқтисодиётини танлаган Ачала Абейсингх иштирок этди. АҚШ долларига тенг.
Умид қиламизки, амалга оширилаёт-
ган ушбу хайрли иш Оролқумни жаннат-
монанд боғларга айлантиришда катта
ёрдам беради.
Саида ИБОДИНОВА
Бу — долзарб 3Тожикистондан Ўзбекистонга автобус қатнови йўлга қўйилди.
Oila va TABIAT www.ekogazeta.uz
№ 7 // 2022 йил 24 февраль
Аҳоли сони йилдан-йилга ўсиб бориши билан уларнинг ижтимоий турмуш даражасини Ўзбекистон эко
доимий равишда ошириб боришга бўлган талаб ҳам ўз-ўзидан кучайиб бораверади. Бун- тизимида янгилик:
дай катта эҳтиёж аввало ер ресурсларига бўлган талаб кучайишда яққол кўзга ташлана-
ди. Қизилқумнинг
ноёб табиати
Халқ ҳимояга олинади
ДЕПУТАТЛАРи Мамлакатимизда эко тизим ва экологик му-
кенгашларининг ер аммоларни бартараф этишга бўлган ҳаракатлар
муносабатларини тартибга солишга кундан-кунга кенг кўлам касб этмоқда. Айниқса,
куни кеча табиатни муҳофаза қилиш муассасаси
кучи етадими? шаклида Навоий вилоятининг Учқудуқ туманида
умумий майдони 1 млн. 200 минг гектар бўлган
Шундан келиб чиқиб, бугун мамлакатимизда ер- жалланган ер майдонларидан самарали фойдаланиш, «Марказий Қизилқум» миллий табиат боғи ва
ларни ислоҳ қилиш, ер муносабатларини тартибга со- ҳудудларни ихтисослаштириш, бўш турган, захирада- Томди туманида умумий майдони 40 минг гектар
лиш соҳасида мунтазам равишда норматив-ҳуқуқий ги ва келгусида захирага олинадиган ер майдонлари- бўлган «Оқтоғ-Томди» давлат қўриқхонаси таш-
ҳужжатлар қабул қилиниб, ислоҳотлар амалга оши- ни қишлоқ хўжалиги корхонаси ёки деҳқон хўжалиги кил этилиши ҳақида хабар табиат жонкуярлари-
рилмоқда. 2021 йил апрель ойида қабул қилинган ташкил этиш учун очиқ электрон танловга чиқариш ни беҳад қувонтирди.
Ўзбекистон Республикасининг «Деҳқон хўжалиги бўйича лойиҳаларни кўриб чиқади ва тасдиқлайди.
тўғрисида»ги ва «Томорқа хўжалиги тўғрисида»ги Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг жорий
қонунларида деҳқон хўжаликлари ва шахсий томорқа Бугунги кунда ер муносабат- йил 16 февраль куни қабул қилинган «Ўзбекистон Рес
ер участкаларида ерлардан самарали фойдаланиш ларини тартибга солиш, ер- публикаси Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш
ва уларни муҳофаза қилиш, қишлоқ жойларда иш ларни ислоҳ қилиш, ерлар- давлат қўмитаси тизимида муҳофаза этиладиган табиий
ўринлари яратиш, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини дан самарали фойдаланиш ҳудудлар ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги
кўпайтириш, ерга бўлган ҳуқуқларни кафолатлаш ва уларни муҳофаза қилиш, қарорида бу ҳақида эълон қилинди.
нормалари белгиланди. ерларни ажратиш бораси-
да ҳам халқ депутатлари 2022 йилда боғ ва қўриқхона фаолияти Экология,
Ўтказилган таҳлилларга кўра ер участкаларини маҳаллий Кенгашлар ишти- атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва чиқиндилар билан
давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун олиб қўйиш би- рокини таъминлаш, уларга боғлиқ ишларни амалга ошириш жамғармаси маблағлари
лан боғлиқ кўп ҳолатларда ердан фойдаланувчи, ер тегишли ваколатлар бериш ҳисобига молиялаштирилади.
участкаси ижарачиси ва мулкдорларининг ҳуқуқла- бўйича муайян ишлар амал-
ри поймол бўлаётганлиги, жойларда ер эгасининг га оширилмоқда. 2023 йилдан бошлаб Навоий вилояти маҳаллий
розилигисиз ер участкаларини олиб қўйиш, уларга бюджети маблағлари молиялаштириш ишларига жалб
етказилган зарарларни тўламаслик, коррупцияга оид Қайд этиш лозимки, Ўзбекистон Республикаси этилади.
ҳолатларнинг авж олаётгани ҳақли эътирозларга са- Президентининг юқоридаги «Ер муносабатларида
баб бўлганлигига кўплаб ҳолатларда гувоҳ бўлганмиз. тенглик ва шаффофликни таъминлаш, ерга бўлган Шунингдек, Давлат экология қўмитасига «Марказий
ҳуқуқларни ишончли ҳимоя қилиш ва уларни бозор Қизилқум» миллий табиат боғи ва «Оқтоғ-Томди» дав-
Бу каби салбий ҳолатларнинг олдини олиш мақса- активига айлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги лат қўриқхонаси учун малакали мутахассислардан ибо-
дида ер участкаларини давлат ва жамоат эҳтиёжлари Фармони қабул қилиниши ер муносабатларини тар- рат ходимларни шакллантириш вазифаси топширилди.
учун олиб қўйиш ваколатлари Қорақалпоғистон Рес тибга солишда катта бурилиш ясади.
публикаси Жўқорғи Кенгеси, халқ депутатлари вило- 2018-2021 йилларда мамлакатдаги муҳофаза этила-
ятлар ва Тошкент шаҳар Кенгашларига берилиши энг Шунингдек, маҳаллий давлат ҳокимият и органла- диган табиий ҳудудларнинг улуши қарийб икки бара-
тўғри қарор эканлиги жойларда ўз исботини топди. рининг ер муносабатларига доир барча қарорларини варга, Угам-Чотқол давлат биосфера резервати, Хоразм
қабул қилиш, ишлаб чиқиш, келишиш ва рўйхатдан миллий табиат боғи ва Жанубий Устюрт миллий табиат
Ўзбекистон Республикасининг Ер кодексида ер ўтказишнинг ягона электрон – «e-qaror» тизими боғи, шунингдек, «Судочье» давлат қўриқхонасининг
участкаларини давлат ва жамоат эҳтиёжлари учун орқали, автоматик равишда амалга оширилиши улуши қарийб икки бараварга ошгани эса қувонарли-
олиб қўйиш фақат қуйид аги мақсадларда амалга ҳамда ҳуқуқий экспертиза якуни бўйича ҳудудий дир.
оширилиши белгилаб берилди: Адлия органларининг ижобий хулосаси мавжудлиги
маҳаллий давлат ҳокимияти органлари томонидан Миллий табиат боғи ва давлат қўриқхонаси Қизилқум
– мудофаа ва давлат хавфсизлиги, муҳофаза этила- ер муносабатларига доир ҳужжатларни қабул қи- чўлининг ноёб табиий мажмуа ва объектларини, шу
диган табиий ҳудудлар эҳтиёжлари, эркин иқтисодий лишнинг мажбурий шарти ҳисобланиши белгилаб билан бирга йўқолиб кетиш ҳавфи остида бўлган ноёб
зоналарни ташкил этиш ва уларнинг фаолият кўрса- қўйилди. ҳайвонлар ва қушларни ҳамда ўсимлик турларини, у
тиши учун ерлар бериш; ерлардаги ландшафтларни муҳофазага олади.
Фармон билан ўрнатилган тартиб ва қоидалар
– Ўзбекистон Республикасининг халқаро шарт- бўйича ер участкаларини ажратиш ва улардан фой- Миллий табиат боғи ва давлат қўриқхонаси ҳудудида
номаларидан келиб чиқадиган мажбуриятларни даланиш, шунингдек ерларни ҳисобга олиш ва давлат «Қизил китоб»га киритилган 30 дан ортиқ турдаги ноёб
бажариш; ер кадастрини юритиш тизими такомиллаштирили- ҳайвон турлари, 10 дан ортиқ ўсимлик турлари мавжуд.
ши муносабати билан амалдаги Ер кодексига ҳамда
– фойдали қазилмалар конларини аниқлаш ва «Давлат ер кадастри тўғрисида»ги қонунга тегишли Мазкур муҳофаза этиладиган
қазиб олиш; ўзгартиш ва қўшимчалар киритилди. табиий ҳудудларда ноёб ҳайвон
тури – жайроннинг Қизилқум
– автомобиль ва темир йўлларни, аэропортларни, Айниқса, ерга оид муносабатларни тартибга солиш чўлидаги популяциясининг
аэродромларни, аэронавигация объектларини ва ваколатли органлар – Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, қарийб 80 фоизи ҳаёт кечира-
авиатехника марказларини, темир йўл транспорти давлат Солиқ қўмитаси ҳузуридаги Кадастр агент- ди, дея қайд этишмоқда эколог
объектларини, кўприклар, метрополитенлар, туннел- лиги, давлат Экология қўмитаси ва давлат Ўрмон мутахассислар.
ларни, энергетика тизими объектларини ва электр хўжалиги қўмитасига берилганлиги ерларни ислоҳ
узатиш тармоқларини, алоқа тармоқларини, космик қилиш, ер муносабатларини тартибга солиш, ерлар- «Марказий Қизилқум» миллий табиат боғи ва
фаолият объектларини, магистрал қувурларни, ни муҳофаза қилиш, ерларни ажратиш ва уларнинг «Оқтоғ-Томди» давлат қўриқхонасининг ташкил этили-
муҳандислик-коммуникация тармоқларини қуриш ҳисобини юритишда муаммо ва тушунмовчиликларга ши муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда ноёб ҳай-
(реконструкция қилиш); барҳам беради. вонлар ва ўсимликлар ҳамда табиий мажмуаларнинг
муҳофаза қилиниши натижасида яқин ўн йиллик давр-
– аҳоли пунктлари бош режаларининг Ўзбекистон Рисқул СИДДИҚОВ, да ҳайвонларнинг бош сони камида 15 фоизга ортиши,
Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисоби- Олий Мажлис Сенати аъзоси ўсимлик популяцияларининг тарқалиш ареаллари 20
дан объектларни қуришга оид қисмини ижро этиш фоизга кенгайишига эришиш мумкин.
мақсадида, шунингдек қонунларда ва Президент
қарорларида тўғридан-тўғри назарда тутилган бошқа Бундан ташқари, ушбу муҳофаза этиладиган табиий
ҳолларда белгилаб қўйилган. ҳудудларнинг ташкил этилиши минтақадаги табиий
мажмуаларнинг қайта тикланишига ҳамда экологик
Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерларни очиқ хавфсизликка бўлган таҳдидларнинг, яъни, чўлланиш-
электрон-онлайн танловларда беришда ҳам Қо- нинг ортиб бориши, ҳавонинг қум ва чанг зарралари
рақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси, халқ билан ифлосланиши, иқлимнинг кескин ўзгаришига
депутатлари вилоятлар ва Тошкент шаҳар Кенгашла- таъсир кўрсатувчи салбий омилларнинг олди олинишига
рининг роли катта. Хусусан, қишлоқ хўжалигига мўл- шароит яратиши айтилмоқда.
Умид қиламизки, экология соҳасида амалга оширила-
ётган ушбу ўзгаришлар кўп ўтмай ўз мевасини беради.
4 www.ekogazeta.uz Тошкент–Мўйноқ–Нукус йўналишида Бугуннинг гапи
№ 7 // 2022 йил 24 февраль Oila va TA B I AT авиақатнов йўлга қўйилади.
«Ё бизни Тўртинчи марта опам топган бир аёлга ган «криешки»си овози-
уйландим, тўрт ойгина давом этган турмуш дан ҳайдовчининг мазаси
танлайсан, кичик опам билан унинг ўртасида бўлган қоча бошлади. Машинани
даҳанаки жангдан сўнг тугади… бир четга тўхтатди, ранги
ё уни…» қип-қизил бўлиб, юзи шишиб
Мени, 38 ёшга кирган эркакни яна уй- кетаётган эди, тинмай қашла-
Минглаб оилалар ажрашишига лантирмоқчи бўлишди. Бу сафар йўқ деб нарди. Ҳозир доримни ичиб олай деди ва
сабаб бўлаётган оғриқли нуқта қаттиқ туриб олдим. Чунки икки болага беш дақиқадан сўнг тинчланди. Озгина
алимент тўлаяпман, икки бола етим… қаттиқроқ товушга, ҳатто сигнал овозига
Акамникидан уйга қайтаётган эдим. Такси чақирдим. Беш ёшли ўғлим билан яна етимлар сони кўпайишини хоҳламас- ҳам чидай олмайман дейди.
машинага ўтирдик. Ҳайдовчи 35-40 ёшлар чамасидаги қорайиб кетган, елкала- дим. Кунларнинг бирида кўчада биринчи Йўлда индамай давом этдик. Ман-
ри қисилган эркак. У ўғлим еяётган қотган нон (сухари)ларга қараб «Илтимос, аёлим ва ўғлимни кўриб қолдим. Ўғлим зилимга етгач унга бахт, хотиржамлик
ўғлингиз «криешки»ни қулоғим тагида қирсиллатмасин, бунақа товушларга худди ўзим, аёлим ҳамон ўша-ўша… Суҳ- тиладим ва машинадан тушдим. Лекин
аллергиям бор» деса бўладими дабдурустдан. батлашдим ва тушундимки унга нисбатан ўша кундан бери ҳайдовчининг тақдири
кўнглимда ҳалиям нимадир бор. Ярашишга мени ўйлантиради. Наҳотки оналар бир
Ҳайрон қолиб, ўғлимга агар ҳозир шуни мени танлайсан, ё уни» деган шарт билан қарор қилдим. Турган гапки бу қарорим фарзандни ўз кибри, қизғанчиқлиги, ин-
ема десам машинани бошига кўтаришини тугади. Ўзингиз ўйланг кимни танлайман, онамга ёқмади. Катта жанжаллар бўлди, жиқлиги, менинг айтганим бўлади дейиши
ҳайдовчига тушинтирдим. У бироз индамай албатта онамни… доимгидек опаларим етиб келишди. билан шунақа ҳолатгача олиб келса?! Бир
турди, кейин сўрамасам ҳам ўз ҳикоясини инсон ҳаётини барбод қилишга (она бўлса
бошлади. Иккинчи марта уйландим. Бошида ҳам- Яна ўша гап: «Ё бизни танлайсан, ё ҳам, ота бўлса ҳам) ҳеч қимга ҳуқуқ бе-
маси яхши эди. Қизалоқ топдик. Қизим уни…» рилмаган ахир. Шунчаки туғиб ўстириб
«Оилада ёлғиз ўғилман, мендан катта жуда инжиқ эди, кечалари ухламасди. Од- қўйгани учун ўз фарзандини озгина баланд
иккита опам бор. Иккаласи ҳам турмушга дий уй юмушларига ҳам улгурмасди аёлим. Мен ҳеч кимни танламадим... Мен товушдан ҳам шишиб кетадиган ҳолгача
чиққан, бири «дом»да туради бирининг эса Шундан бошланган уруш жанжаллар охири ўзимни танладим ва уйдан чиқиб кетдим. келтириб қўйишга у ҳақлимиди? Бу эркак
икки ўғли бор, каттасини уйлаш вақти кел- яна «Ё мени танлайсан, ё уни» билан якун- Ўша кундан бери аёлим ва ўғлим билан эртага туғилажак фарзандининг шўхлик
ган аллақачон. Онам бор, отам беш ёшимда ланди. Учинчи марта…» бирга ижара уйда яшаймиз. Ҳозир у яна ларига, шовқинларига қандай чидайди?
бизни ташлаб кетган экан. У кишини шу ҳомиладор. Онамни кўргани неча марта «Жаннат оналар оёғи остида» деймиз.
билан қайтиб кўрмадик. Эркак жим бўлиб қолди. Бироздан сўнг бордим. Лекин у киши хотинимни кўришни Аммо ўз фарзандининг ҳаётини барбод
яна ҳикоясида давом этди. ҳам истамайди. Яна ўша гап «ё бизни, ё…» қилган, унга бир буюмдек қараган она
– Ишонасизми беш марта уйланганман?.. учун у дунё, бу дунёда саодат бормикан?
– Беш марта-я? – ҳайратландим мен. «Онамнинг узоқ қариндоши эди учинчи Энди айтингчи синглим, Фарзанд фақат бизнинг боламизгина
Биринчи аёлимни севиб уйландим. У рафиқам. Бир ойга ҳам бормади турмуши- наҳотки хато қилдим? эмас, унинг жамиятда бошқа ўринлари
билан коллежда бирга ўқигандик. Лекин миз. Расмий никоҳ ҳам қилишга улгурма- Яна неча марта ҳам бор, у ҳам инсон. Алоҳида шахс. Фар-
уни онам ҳеч ёқтирмади. Бир ўғилли бўлдик дик. Уни опаларим ва онам ҳайдаётганда, уйланишим керак эди? занднинг танловларини, фикр-хаёлларини,
ҳам, лекин оилавий жанжаллар охири «ё тўғриси ўзим ҳам шунга рози эдим. Чунки Ахир мен ҳам ҳаётга бир қизиқишларини ҳурмат қилишни биз
ўзим ҳам унга ҳеч исимадим… марта келаман-ку. қачон ўрганамиз а? У ҳам жамиятда ўз
ўрнига эга алоҳида шахс эканини қачон
Мен нима дейишга ҳам ҳайрон эдим. англаймиз? Мана шундай майда гап-сўз-
Шу пайт ўғлимнинг қирсиллатиб еяёт- лар ортидан қачонгача минглаб оилалар
барбод бўлади?..
Сурайё ИБОДИНОВА
манфТаақаитқлдароорртлидиакги
Иссиқдан ҳимояланиш учун ҳам
миллионлаб маблағ керакми?
Сўнгги йилларда юртимизда ёз фасли ний ва юридик шахслар ЯИДХП орқали жуда кўп. «Тонировка» сабаб содир этилган номаси берилиб, жами 302 миллиард 635
ўта иссиқ ва қуруқ келмоқда. Шундай рухсат олиш учун мурожаат қилганда, жиноят ва бошқаларга хавф туғдирадиган миллион сўм ундирилгани хабар қилинган
жазирама кунларда кўчаларда ҳаракатла- тўловларнинг қуйидаги ставкалари белги- ҳолатларга дуч келмаганмиз. эди.
наётган автомашиналарда қуёшнинг иссиқ ланган (илгари белгиланган миқдорнинг
тафтидан ҳимояланиш учун ҳам инсонлар 90 фоизи). Жамият равнақи «Тонировка»га рухсатнома бериш ва
ўз автомобиллари ойнасини қорайтириш учун қилинаётган ноқонуний ойналарни қорайтирган фуқа-
(«тонировка» қилиш)га эҳтиёж сезади. Орқа ён ойналар – жисмоний шахслар барча саъй-ҳаракат- ролардан ундириладиган жарималардан
учун йилига 4,5 БМҲ (1 миллион 215 минг лар инсон манфа- анча-мунча фойда кўраётганлар ҳам бор.
Ойналар тусини ўзгартириш (қорайти- сўм); юридик шахсларга йилига 9 БМҲ (2 атлари учун. Аммо
риш)га рухсат олиш учун ҳамманинг ҳам миллион 430 минг сўм); барча ён ойналар – ўз автоуловида ис- Асосий масала шундаки, юридик ва
қурби етавермайди. Шу боис Ўзбекистон жисмоний ва юридик шахслар учун йилига сиқдан ҳимояланиш жисмоний шахсларга «тонировка» учун
Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 45 БМҲ (12 миллион 150 минг сўм); олд учун инсонларга мил- нархни тенглаштириш лозим. Шу ўринда
2015 йил 24 декабрдаги қарори билан тас- эшикларнинг ён ойналарини 50 фоизгача, лионлаб маблағ керак истеъмолчи сифатида юртдошларимиз то-
диқланган «Йўл ҳаракати қоидалари»да орқа ойналарни эса 100 фоизгача қорайти- бўлаётгани ачинарли. монидан келиб тушаётган яна бир таклиф:
барча транспорт воситасининг олд, ён ва риш мумкин. «тонировка»га эҳтиёж пайтида «мавсумий
орқа ойналарининг ёруғлик ўтказувчан- Мурожаатчиларимиздан бирининг ойналар тусини ўзгартириш» лойиҳасида
лиги 70 фоиздан кам бўлиши транспорт Ижтимоий тармоқларда ҳам айнан айтишича, Россияда автомашиналар- «тонировка» аҳолига текин ёки фуқаролар-
воситаларидан фойдаланишни тақиқловчи мана шу «тонировка» масаласи доимий нинг ён ойналарини қорайтириш 1150 нинг оладиган ойлик маошларидан келиб
шартлардан бири сифатида белгиланган. баҳс-мунозараларга сабаб бўлади. Айниқса, рубль, сўмга ҳисоблаганда 166 минг чиқса, ҳамманинг имкони етади.
рухсатсиз «тонировка» учун жарима миқ- сўмга айланар экан. Биздаги нархларга
Енгил автомобилларнинг ойналарини дори жуда юқори. Маъмурий жавобгарлик солиштирганда, осмон билан ерча фарқи Шунда «тонировка» сабаб содир бўлади-
пуллик қорайтиришга 2018 йил 1 августдан тўғрисидаги кодекснинг 126-моддасига бор. Ҳар қандай тақиқлар, жарималар ган ҳуқуқбузарликларга ҳам асос қолмай-
рухсат берилган. Қорайтиришга рухсатно- киритилган ўзгаришга асосан тегишли ортида манфаатдорлик бўлиши оғриқли- ди. «Арзон бўлса, олувчидан инсоф кетар,
ма олиш учун тўлов – жисмоний шахсларга рухсатномасиз автомобиль ойналарини дир. Ўзбекистонда биргина 2019 йилнинг қиммат бўлса, сотувчидан» дейишг анидек
16,5 миллион сўм, юридик шахсларга эса қорайтириш учун жарима БМҲнинг 25 5 августидан 2020 йилнинг 31 декабрига ҳар ненинг баҳосида «олтин ўрталик» бў-
22,1 миллион сўм этиб белгиланган. Нархга баравари миқдорида (6 миллион 750 минг) қадар 82 минг 125 та «тонировка» рухсат- лиши лозим.
кескин норозиликл ар бўлгач, анча пасай- этиб белгиланган. Ушбу қоидабузарлик яна
тирилди. Арзонлаштирилган нарх ҳам аҳо- такрорланса, энг кам иш ҳақининг 40 ба- Гулноза ШАРАФОВА,
лининг ойлик маошларига нисбатан олиб раварида (10 миллион 800 минг сўм) жари- Истеъмолчилар ҳуқуқларини
қарасак, ҳар кимга тўғри келавермайди. мага тортилади. Ваҳоланки йўл-транспорт
ҳодисаларига сабаб бўладиган ҳолатлар ҳимоя қилиш
Бугунги кунда «тонировка» учун жисмо- жамиятлари федерацияси матбуот
хизмати ходими
Ўзбекистон Афғонистоннинг пулларини
блокдан чиқаришга чақирди
Дарахтлар –Экология www.ekogazeta.uz 5
№ 7 // 2022 йил 24 февраль
ҳавони ифлосланишдан қутқаради Юртимизда дарахт кесишга мораторий жорий қилин-
гани, бугун дарахтларга зиён етказганлик учун жа-
Ҳаво – триклик манбаи. Жамики ўсимликлар, ҳайвонлар ва инсонлар ундан вобгарлик мавжудлиги ҳақида қарийб бир йилдирки
нафас олади, яшайди. Статистик маълумотларга асослансак, ҳаво ҳаро- қайта-қайта гапирилавериб, буни билмаган, эшитмаган
ратининг +20 +22 даражада ҳамда намлик 40-60 фоизга тенг бўлиши инсон одам қолмади ҳисоб. Аммо негадир қонунларни на-
организми учун энг қулай муҳит ҳисобланади. Шунингдек, атмосфера ҳаво- зар-писанд қилмасдан, ҳамон дарахтларни кесишдан
сининг ионлар билан бойитилганлиги ҳам нафас олишда муҳим роль ўйнайди. тап тортмаётган кимсаларнинг учраётгани одамларда
бир қатор саволларни юзага келтирмоқда. Кунда-куно-
Ифлосланган ҳаво эса барча дорда сақланиб туриши учун эътиборга олиб жойлаштириш ра юртимизнинг қайсидир ҳудудида дарахт кесилиши
мавжудотларга бирдек азият киши бошига 50 кв.метр яшил билан боғлиқдир. Бундан ташқа- ҳақида чиқаётган хабарлар «Улар ким ўзи? Уларга чора
етказади. Дарахтлар қурийди, майдон, яъни дарахтзор бўлиши ри, яшил дарахтзорлар барпо кўриляптими? Тўртта дарахтни ҳимоя қилиш наҳотки
инсонлар ва жониворлар нафас лозим. этилаётганда ҳудуднинг шамол шунчалик мураккаб бўлса? Дарахтни кесишга кимлар
олишга қийналади, турли касал- режими ва унинг характери, ат- буйруқ берган аслида? Нега фақат кесилиб кетганидан
ликлар юзага келади, экотизим Бундан ташқари шаҳарлар- мосферага ташланаётган чиқин- кейин хабар топяпмиз?..» каби қатор ҳақли саволлар
издан чиқади. Афсуски бугун даги радиацион ҳароратни па- диларнинг миқдори, ер сатҳидан янграшига сабаб бўлмоқда.
урбанизация жараёни атмосфера сайтиришда ҳам дарахтларнинг баландлиги, кимёвий ва физика-
ҳавосининг кескин ифлослани- аҳамияти катта. Ҳаво намлиги вий таркибини эътиборга олиш Яна қанча қум
шига сабаб бўлмоқда. Автома- йилнинг қуруқ вақти иссиқ фас- лозим. бўрони керак
шиналардан чиқадиган заҳар- лида дарахтлар атрофида очиқ
ли газлар, саноат корхоналари жойдагига нисбатан 4-7 фоизга Шох-шаббаси катта, барглари дарахтларнинг табиатдаги
чиқиндилари ҳаводаги зарарли юқори, сернам фаслларда эса осилиб турадиган (эманнинг бар-
чанг миқдорларини ошириб анча паст бўлади. Боиси иссиқлик ча турлари, қайрағоч, тутлар, ўрнини англаш учун?
юбормоқда. туфайли баргларда транспира- катальпа, қатранғилар, қора
ция кучаяди, ҳаводаги намлик ёнғоқ, оқ терак, чинор, жийда) Давлат экология қўмитасининг хабар беришича, ана шун-
Аслида ҳаводаги кислород кўп бўлганда эса барглар уни дарахт турлари чангларни яхши дай ҳолатлардан бири Тошкент вилояти Бекобод туманининг
миқдорини энг пасайтирувчи, ўзлаштиради. тутиб қолиш ва ютиш хусусия- «Сарюз» МФЙ ҳудудида содир этилган. Ҳудуддаги 64 туп
ҳавони ифлословчи энг катта тига эга. Уларда ҳатто зарарли қарағай дарахти бир гуруҳ фуқаролар томонидан ноқонуний
манба бу айнан саноат корхона- Дарахтзорлар кимёвий бирикмаларни, айниқ- равишда таг қисми билан кесиб олиб кетилган.
лари ва транспорт воситалари ўтад иган шамол са углевородордларни ютиш ва
ҳисобланади. Улардан чиқадиган тезлигини уч мар қайта ишлаш имконияти мавжуд. Жорий йилнинг 19 февраль санасида Бекободдаги дарахт-
заҳарли тутун, турли газлар тагача пасай Демак бундай кўчатларни саноат- лар кесилганлиги акс этган суратлар ижтимоий тармоқларда
ҳавонинг оптимал таркибини бу- тиради. Шамол лашган ҳудудларга экиш, тез-тез тарқалди. Ҳолат Тошкент вилояти Экология ва атроф муҳит-
зади, натижада зарарли моддалар куч айгани сари чанг кўтариладиган жойларда ни муҳофаза қилиш бошқармаси, Тошкент вилояти Миллий
атмосфера бўйлаб сайр қилади. уларнинг пасайиш ўстириш мақсадга мувофиқ. гвардия бошқармаси ҳамда Экополиция инспекторлари
Бу моддалар ҳаво ҳароратининг коэффициенти шун Дарахтлар баргини тўкадиган томонидан ўрганилди. Ушбу ҳолат бўйича ўтказилган рейд
кескин ошишига олиб келади. ча юқори бўлади. қиш мавсумида эса бу вазифани тадбирлари давомида чиндан ҳам 64 туп қарағай ноқонуний
Кунлар тобора исийди, сув эса нинабарглилар бажаради. кесилганлиги маълум бўлди.
кўпроқ парланади, музликлар- Бу эса, ўша ҳудуддаги
нинг эриши тезлашади ва алал чанг-тўзонларнинг атрофга Бундай яшил белбоғларни Бир туп қарағайни экиб, парваришлаб, улкан дарахт ҳо-
оқибат экотизим тиклаб бўлмас тарқалишини олдини олади. етарли катталикдаги массивлар- лига келтириш учун йиллар кетади аслида. Аммо уни кесиш
даражага етиши мумкин. Бугун да ташкил қилиш мақсадга ва йўқ қилишга бир кун ҳам кифоя. Бу қарағайларнинг ҳали
айнан шундай – экотизим тобора Ўзбекистонда аҳоли яшайди- мувофиқ. Дарахтларни жой- кўп йиллар фойда келтириши, ҳавони тозалаб, табиатга ва
бузилиб, тиклаб бўлмас ҳолатга ган манзилларнинг аксариятида лаштиришда унинг экологик ва одамларга нафи тегиши мумкин эди. Афсуски кимнингдир
келаётган бир даврда яшамоқда- ёз ойлари ҳавода чанг миқдори биологик хусусиятлари: ёруғлик, манфаати учун нобуд бўлди улар. Бироқ қонун ҳар ерда баро-
миз. юқори бўлади. Бунда, бошқа та- тупроқ ва намликка талаби, ма- бар. Шу боис аниқланган ҳолат юзасидан фуқарога нисбатан
биий омиллар билан бир қаторда кон ва замонда бир-бирига ўзаро маъмурий баённома расмийлаштирилди.
Шу ўринда савол туғилади, саноат корхоналарининг кўпайи таъсири эътиборга олиниши
буни қандай тўхтатиш мумкин? ши, автомобиллар сонининг шарт. Муҳими, дарахтлар ўзаро Шундан сўнг Ўзбекистон Республика
Вазиятни оз бўлсада яхшилаш кескин ошиб бориши, қурилиш зич бўлмаслиги талаб этилади. си Маъмурий жавобгарлик тўғриси
имкони борми? объектларининг ортиши сабаб Акс ҳолда уларнинг кислород даги кодекснинг 79-моддаси 1-қисми
бўлади ва натижада атмосфера ажратиб чиқариш хусусияти билан базавий ҳисоблаш миқдорининг
Ишлаб чиқаришни тўхтатиб ҳавоси таркибидаги зарарли сусайиши кузатилади. Ёруғлик беш баробари (1 млн. 350 минг сўм)
бўлмайди, эҳтиёжларимиз ҳам газлар, чиқиндилар миқдори етарли бўлгандагина ўсимликда миқдорида жарима белгиланди.
бунга йўл бермайди. Аммо ат- меъёридан ошиб кетади. фотосинтез жараёни жадал ке-
мосфера ҳавосига етказилаётган чади ва зарарли газларни яхши Бундан ташқари ўсимликлар дунёсига етказилган зарар
зарарни камайтириш йўли бор. Дарахтзорлар ёрдамида ана ютади, натижада кўп кислород ҳисобланиб, 1 млрд. 575 млн. сўм зарар етказилганлиги қайд
Яъни ҳавони табиий равишда шу чангдан ҳавони тозалаш ажратиб чиқаради. Шу боис ҳам этилди. Барча тегишли ҳужжатлар жамланиб, ҳуқуқни муҳо-
тозалайдиган дарахтзорларни мумкин. Албатта бу қаерга қайси дарахтларни экишда орасидаги фаза қилиш органларига юборилган.
кўпайтириш лозим. Тадқиқотлар турдаги дарахтни қай йўсинда масофа 5-6 метрдан кам бўлмас-
фотосинтез жараёнида бир гектар экишга боғлиқ. Дарахтнинг ҳаво- лиги тавсия қилинади. Албатта Албатта, ушбу ҳолат қонунда белгиланганидек жаримга
майдонда яратилган дарахтзорда- ни тозалаш самарадорлиги айнан бу ҳам дарахтнинг турига, ўсиш тортилар, ўрнига янги кўчатлар экилар ҳам дейлик. Аммо
ги яшил дарахтлар ажратадиган муҳандислик коммуникацияла- хусусиятига қараб белгиланади. бу кўчатлар қачон ана шу кесилган 64 туп қайрағайнинг ўр-
кислород 200 кишининг бемалол рига мос ҳолда ўсимликларнинг нини боса олади? Бунинг учун қанча йиллар кетади? Аслида
нафас олиши учун етарли бўли- биоэкологик хусусиятларини Азизжон КАЛИМБЕТОВ, тоза ҳаво аввало инсон учун, унинг яшаши, тириклиги учун
шини кўрсатган. Шу билан бирга, Давлат экология қўмитаси керак. Дарахтлар бўлмаса ҳавода зарарли моддалар ортади,
бу жараёнда ўсимликлар ҳар со- ифлосланади, чанг кўтарилади, ҳарорат ортиб бораверади.
атда 8 кг.гача углекислота газини Атмосфера ҳавосини Натижада фақат ва фақат биз, яъни инсонлар азият чекамиз
ютади. Бошқача қилиб айтганда, муҳофаза қилиш холос. Наҳотки шуни тушуниб етишимиз қийин бўлса?
шаҳар ҳавосининг оптимал миқ-
бошқармаси бошлиғи Тўғри, дарахтларни жарима қўллаш билан сақлаб қола ол-
маймиз. Аммо бу ҳолатга жим қараб туриб ҳам бўлмайди-ку!
Қилган ва қилаётган хатоларимизни англаш учун яна қанча
дарахтлар кесилиб кетиши керак, билмадим. Яна қанча қум
бўрони содир бўлса ақлимиз киради? Қачон дарахтлар бизга
фойда беришини, уларни кесиш ўрнига экиш, кўпайтириш
лозимлигини англаймиз?..
Ноила САҲОБИДДИНОВА
6 www.ekogazeta.uz Россияда ўзбекистонлик мигрантларга ёрдам бериш мақсадида Иқлим
№ 7 // 2022 йил 24 февраль «ОренМигрант» интернет портали ишга тушди.
Ҳар куни истаган таомимизни еб, истаганимизни Барчамиз кўриб турибмизки, йиллар ўтгани сайин атроф муҳитнинг ифлосланиши, эко-
ичишга имконимиз бор. Бундай неъматларга шукр логик инқирозлар бутун инсониятнинг энг катта муаммосига айланиб бормоқда. Афсуски,
қилиш ўрнига атрофга тартибсизлик, чиқиндилар бу муаммолар мамлакатимизни, қолаверса ҳар бир шаҳар, туман маҳаллаларни ҳам четлаб
улоқтириш билан жавоб беряпмиз. Аммо бугунги сўзи- ўтмаяпти.
миз асло бу тўғрида эмас. Айнан биз йиллар давомида
азиз деб билган неъмат – нонни хор қилиш, чиқиндига Экологик тоза
ҳудудга айланаётган
Бир кундаулоқтириш ҳақида.
Қизилтепа
чя2иқтқиионнндиннгааогна...
Тошкент шаҳри бўйича 606 та чиқинди йиғиш майдон- Бунинг ечими эса ҳар биримиз- Бир ўйлаб кўринг, тумани- маданиятга айланади. Уларга
часи мавжуд бўлиб, уларнинг 71 фоизи Тошкент шаҳар га бевосита боғлиқ. Табиатнинг миздаги мавжуд 32 мингга тоза экология, яшил майдонлар,
«Махсустранс» ишлаб чиқариш бошқармасига, қолган бизга берган улуғ неъматидан яқин хонадонларда камида чиқиндидан тозаланган атроф
29 фоизи эса хусусий хизмат кўрсатиш шохобчаларига оқилона фойдаланишимиз, ер- 20 тупдан дарахт ўтказилса, 1 муҳит қолдириш бизнинг чин
тегишли. нинг умрини бекорга сарфла- йилда ўша дарахтлар қарийб инсонийлик бурчимиздир.
маслигимиз зарур. Қадим гўша 80 минг тонна кислород ишлаб
Куни кеча Тошкент шаҳар «Махсустранс» ишлаб чиқа- бўлмиш Қизилтепа ҳам тупроғи чиқаради. Шу билан бирга, Қизилтепа туманида ҳам
риш бошқармаси маслаҳатчиси Исмоил Сагдуллаев шаҳар бебаҳо, таёқ суқса кўкарадиган халқимизнинг «Яхшидан боғ «Яшил макон» умуммиллий
бўйича мингта чиқинди шохобчасининг ҳар биридан замин. қолади» нақлига амал қилган лойиҳаси давом этмоқда. Худди
кунига 2-3 килограммдан жами икки тоннага яқин нон ҳолда бугун яратилган боғ неча шундай тадбирлардан бири
чиқиндига ташланиши ҳақида маълум қилди. Ишчилар Хабарингиз бор, 2021 йилда йиллар давомида биздан кейин- туманимиздаги «Мустақиллик»
бу нонларнинг яроқлиларини чорва боқадиган одамларга мамлакатимизда «Яшил макон» ги авлодларни ҳам баҳраманд маҳалласи раиси Фарҳод Бозоров
бериб, моғорлаб кетганларини ариққа оқизишяпти экан. умуммиллий лойиҳаси бошлан- этади. бошчилигида ташкил этилиб,
ган эди. Ушбу лойиҳа доирасида маҳалладаги нуронийлар билан
Айтмоқчи бўлган гапларимиз инсоф ва диёнатдан йи- туманимизда 635 минг туп турли Маълумотларга кўра, дунёда «Гулҳовуз» масжидида бир пиёла
роқ бўлмаганлар учун холос. Шунгаям ота гўри қозихона- дарахт кўчатлари ўтказилди. инсоният томонидан ҳар йили чой устида юртимизда бўлаётган
ми, дейдиганлар айланиб ўтиши мумкин. Ана шундайлар Аммо бу жуда ҳам кам. Жорий 300 миллион тоннадан ортиқ ўзгаришлар, ривожл анишлар, кў-
туфайли ҳам шу аҳволга келган бўлсак ажаб эмас. Наҳотки йилда туманимизда яшил май- чиқинди атроф муҳитга чиқа- чат экиш, атроф муҳитни асраш
бефаросатликнинг чўққисига етиб келган бўлсак? Бир донлар яратиш мақсадида 1,5 рилади. Энг ачинарлиси, кун- масалалари юзасидан суҳбат
қарасанг отамиз тенги ёши улуғ кишининг юзига тепки миллион тупдан ортиқ мевали ва лик эҳтиёжларимизга айланган уюштирилди. Тадбирда нафақада
берамиз, бир қарасанг нон билан бола таглигини қўшиб манзарали дарахт кўчатларини буюмларнинг аксарияти йил- бўлган агрономлар, тажрибали
чиқиндига улоқтирамиз? Бундай фаросатсизлик, тарбия- ўтказмоқчимиз. лар давомида она табиатимиз- боғбонлардан ташкил топган 20
сизликларнинг чегараси бормикан? га ўз зарарини етказиб боради. кишилик ишчи гуруҳи тузилди.
Чўл ҳудудларидан 1200 гектар Масалан, қоғоз 1 ойдан 2 йил- Ушбу ишчи гуруҳ аъзолари хо-
Бир кунгина дастурхонингизда нон бўлмасин ёки бо- ерларни ўзлаштириб, токзорлар гача, пластик пакет 10 йилдан надонма-хонадон юриб, аҳолини
лангиз ярим тунда нон деб йиғлаб қолса қаердан бўлса ҳам ва боғлар яратиш, уларда 2,5 20 йилгача, пластик стакан 50 кўчат ўтқазиб, ободонлаштириш
топиб келтирасиз. Аммо тўқликка шўхлик қилиб ортган миллиондан ортиқ серҳосил кў- йилгача, баклашка 450 йилгача ишларида фаол бўлишда ибрат
нонни ахлатга улоқтириш қанчалик тўғри? чатлар ўтказиш кўзда тутилган. чиримайди ва табиатда сақла- кўрсатдилар.
Аммо шуни алоҳида қайд этиш ниб, уни ифлослантиради.
«Тошкент – нон шаҳри» фильмини йиғлаб кўрмаган керакки, туманда яшил ҳудудлар- Нуронийлар
юртдошимиз бўлмаса керак. Бу бутун дунё нигоҳини Ўзбе- ни яратишда ҳаммамиз бир бўлиб Авлодларимиз биздан кейин ҳар бир хона-
кистонга қаратган асар. Мана асардаги Тошкентга берилган ҳаракат қилмасак кўзланган ҳам муносиб табиий муҳитда донда кўчат
таърифлар: «У ерда нон бўғзингг ача кўп, Ўзбекистон нақ мақсадларга етишимиз қийин яшашлари учун биз табиатга ўтказиш билан
жаннатнинг ўзи эмиш...» Асарда одамлар очликни енгиш, бўлади. бугун меҳр ва эътибор бериши- бир қаторда,
ўлим устидан ғалаба қозониш учун Ўзбекистонга – Тошкент- миз, у билан уйғун бўлиб яша- ёш хонадон
га интилгани тасвирланган. Тошкент мисолида халоскор Статистик маълумотларга шимиз керак. Бизнинг бугунги эгаларига кў-
бир юртни тасаввур қилганлар. Дунёнинг машҳур ёзувчиси кўра, 1 та дарахт 1 йилда ўртача бу ишимиз йиллар давомида чатларни пар-
Франс Кафка бу асарни ўқиб, «Бундай болалари бор халқни 120 килограмм ҳаётимиз, яша- фарзандларимиз, неварала- вариш қилиш
енгиб бўлмайди» – деган экан. шимиз, нафас олишимиз учун ўта римиз учун одатга, ўзига хос усулларини ҳам
муҳим бўлган кислородни ишлаб ўргатишади.
Тўғри, бугун даврлар ўзгарди, кимдир нонга зорми чиқаради.
дерсиз. Аммо одамийлик, қадр ва увол каби тушунчалар – Хайрли ишларни амалга
заррача бўлса ҳам ўзгаргани йўқ-ку! Бир бурда нон учун Бу 3 киши- ошириш ўзимиз учун ҳам, атроф
кечаю кундуз ишлайдиганлар ҳалиям бор. Иссиққина нинг кисло- муҳит учун ҳам ҳар томонла-
бўрсилдоқ нон эмас, оддий буханка еб кун кечираётган- родга бўлган 1 ма фойдалидир. Бугун экилган
лар миллиондан ошиқ. Аслида ҳар қандай маҳсулотнинг йиллик эҳтиё- ниҳоллар эртага ўз мевасини
ўзимизга етарлисини олишимиз керак эмасми? Тўй-тўй- жи демакдир. беради, – дейди маҳалла фаоли
чиқ, меҳмонлар олиб келган нонларнинг ортиқчасини Фурқат Келдиёров.
турли зираворлар билан бирга иссиқ газ печида қуритиб
олиб, шифобахш, суюқ овқатларга янаям маза берадиган Тадбирдан сўнг фахрийлар
қотирма нончалар тайёрлаб қўйиш ҳам мумкин-ку. Уста- кўтаринки кайфият билан юрт
сига фарқи йўқ. Биз шунчаки озгина бўлса ҳам меҳнат ободлигига муносиб ҳисса қў-
қилишни истамай қўйдик. Орамизда шу ортган нонни шишни бошлаб юборишди, ўша
кесиб, қуритиб олишгада эринчоқлик қиладиган бир авлод куннинг ўзида маҳалла ҳуду-
улғайди. Шундай авлодки, бола таглиги билан нонни ахлат дига 200 дан ортиқ мевали ва
қутисига ташлашда зиғирча ҳам виждони қийналмайди- манзарали дарахт кўчатлари
ган авлод. ўтказилди.
Халқимиз билиб айтган: нимани хор қилсанг, шунга Зуҳра РАШИДОВА,
зор бўласан. Зеро, ҳар бир исроф қилинган ош-овқатнинг, Ўзбекистон Экологик пар-
кийим-кечакнинг ва зое кетказилган ҳар бир неъматнинг тиясидан халқ депутатлари
жавоби қаттиқдир. Гапимиз бошида айтганимиздек,
мақоламиз фақат иймони ва инсофини унутмаганларга Қизилтепа туман
тегишли эди. Кенгаши депутати
Саида ИБОДИНОВА
Эълон!
Тошкент шаҳар Олмазор тумани 1-сонли уму- Тошкент вилояти Юқори Чирчиқ тумани- 2011-2012 йилда Тошкент банк ҳисоб-кре-
мий ўрта таълим мактабининг 9-синфини 12 даги 23-умумий ўрта таълим мактаби томо- дит коллежи томонидан Абдувалиева Нодира
июнь 2020 йилда битирган Абдулганиев Иброхим нидан 2021 йилда Бакирова Гулчехра Марат Акмал қизига берилган (80-сон билан рўйхат-
Эркин ўғлига берилган ТМ-А № 0037974-сонли
қизига берилган UМ № 1047825 рақамли га олинган) К № 2747080 рақамли диплом
шаҳодатнома йўқолганлиги сабабли аттестат йўқолганлиги сабабли йўқолганлиги сабабли
БЕКОР ҚИЛИНАДИ. БЕКОР ҚИЛИНАДИ. БЕКОР ҚИЛИНАДИ.
Долзарб мавзу Ўзбекистон Афғонистонга «Термиз» халқаро савдо www.ekogazeta.uz 7
маркази имкониятларидан фойдаланишни таклиф қилди.
№ 7 // 2022 йил 24 февраль
Статистик маълумотларга кўра, ҳар бир инсоннинг кундалик эҳтиёжидан ўртача 1-1,5
кг. маиший чиқинди чиқади. Ҳар кунлик харидларимиз, истеъмол қилаётган озиқ- Маълумки, «Махсустранс» ДУК
овқат, унинг чиқитга чиқаётган қисми, бир марталик идишлар... хуллас санасак адоғи корхонаси пойтахт аҳолисининг 71
кўринмайди. Биз бу чиқиндилар қанча эканини уйимиздаги чиқинди челак, нари борса фоизига хизмат қилади, 29 фоизи эса
«дом» яқинидаги тўртта чиқинди контейнери мисолидагина тасаввур қиламиз кўпин- алтернатив корхоналар хизматидан
ча. Аслида бутун бир шаҳар миқёсида бир кунда чиқаётган чиқинди анчайин улкан ва фойдаланади. Бир кунда замонавий,
ваҳимали. охирги русумдаги 240-250 та техника
чиқинди йиғиш учун хизмат кўрса-
Очпиоҳқлаииннггоаднрииондаги тади. Асосан маҳаллалардан сигнал
асосида ҳафтасига 2 марта, чиқинди
98 фоиз йиғиш майдонларидан ҳар куни ҳамда
корхона ва ташкилотлардан шартнома
хизматини асосида чиқиндилар олиб чиқилади.
Пойтахтнинг ўзидан кунига қарийб 2
ўтаб бўлди минг тонна олиб чиқиладиган маиший
чиқиндилар орасида нон қолдиқлари-
нинг ўзи 2 тоннани ташкил қилади.
Нақадар аянчли...
Чиқинди полигонига қадам боссан-
гиз, атрофда анқиётган ҳидга дош бе-
риш, нафас олишнинг ўзи жуда қийин.
Шундай бўлсада бу ерда қанчадан-қан-
ча фидойи инсонлар ишламоқда,
чиқиндиларни сараламоқда. Тиним-
сиз олиб келинаётган чиқиндиларни
текислаб, махсус босқичлар асосида
рекультивация қилишмоқда.
Полигондаги ҳо-
латни кўриб, аф-
суски бизда ҳали
чиқиндиларни
саралаш мадания-
ти етишмаслигига
яна бир бор амин
бўлдик.
Тошкент чиқиндиси энди қаерга чиқарилади? Шу сабаб ҳам пўчоқ, пластик идиш,
овқат қолдиғи, нон бўлаклари ва ҳо-
Тошкент шаҳридан ҳар куни ўн- тати Носиржон АМИНОВ. – Давлат маиший чиқинди полигонига бориб, казоларни битта қилиб, бир идишга
лаб чиқинди тўла юк машиналари раҳбари ҳам бу бўйича устувор вази- ҳолат билан бевосита танишдилар. солаверамиз. Полигонда эса буни
Оҳангарон томон юради. Пойтахтдан фаларни белгилаб берди. Юртимизда саралашнинг имкони йўқ. Шундай
кунига тонналаб чиқаётган чиқинди мавжуд 197 та полигондан 24 таси Илгарироқ, 2021 йил август ойида аралаш-қуралаш чиқиндилар сабаб бу
Оҳангарондаги полигонда тоғ-тоғ буткул тўлгани, қолгани ҳам сани- газетамиз саҳифаларида айнан Оҳан- ерда кечаси юриб бўлмайди. Полигон
бўлиб уюлади. У ерда чиқиндилар тария ва экологик талабларга жавоб гарон чиқинди полигонининг ҳолати, хизматчиларининг сўзларига кўра
сараланади, қайта ишлашга яроқлиси бермаслиги қайд этилган. Бугун ундаги вазият қандай эканлиги ҳақида тунда 100 дан ортиқ дайди итлар
ажратилади, қолгани эса белгиланган чиқинди полигонларнинг очилиш, мақола чоп этилган эди. Хўш, бугун овқат илинжида бу ерга тўпланар
талаблар асосида кўмилади. Мана ёпилиши бўйича ҳам қонунчиликни мазкур полигонда нималар ўзгарди? экан. Яна юзлаб қарғалар, чағалаклар
неча йилдирки ҳар куни тонналаб такомиллаштириш, экологик мадани- Қандай янгиликлар кутилмоқда? галаси ҳам полигондан қўним топга-
чиқинди қабул қилаётган Оҳангарон ятни шакллантириш лозим. нига нима дейсиз?..
полигони ҳам деярли тўлди, бу ерда – Полигондаги чиқиндиларни ре-
чиқиндиларни хавфсиз утилизация Ривожланган дав- култивация қилиш мақсадида Осиё Тошкент вилояти Чиқиндилар би-
қилишнинг имкони пасаймоқда. Хўш, латлар тажрибасида тараққиёт банкидан 3 миллион 200 лан боғлиқ ишларни амалга ошириш
нима қилиш керак? давлат қанчалик та- минг АҚШ доллар қийматга эга энг бўлими бошлиғи Миржалол Мирзали-
раққиётга эришса, замонавий техникалар олинди, – де- мовнинг сўзларига кўра, Оҳангарон
Жорий йилнинг 2 февраль куни чиқиндилар миқдо- йди «Махсустранс» ДУК раҳбари туманидаги маиший чиқиндилар қа-
Президентимиз Шавкат Мирзиёев ри шунчалик орти- маслаҳатчиси Исмоил САГДУЛЛАЕВ. бул қилаётган 59 гектарлик полигон
чиқиндилар билан ишлаш тизимини ши қайд этилган. – Бу ерга ҳар куни келтириладиган 2 98 фоиз хизматини ўтаб бўлган. У
такомиллаштириш ва ҳудудлардаги минг тонналик чиқинди прессланади. буткул ёпилиб, ҳокимлик балансига
экологик ҳолатни яхшилаш, «Яшил Бугун тиббий, маиший, қурилиш Ҳар икки метрда 40 см. шағал тўки- топширилгач, янгиси очилади. Гарчи
макон» умуммиллий лойиҳасини чиқиндиларининг кескин ортиши мам- лади ва устидан яна 40 см. тупроқ Тошкент вилоятида 18 та чиқинди по-
амалга ошириш бўйича 2022 йилдаги лакатимиз ривожидан далолат, аммо тортилади ҳамда махсус машиналарда лигони мавжуд бўлса-да, ҳамон аҳоли
устувор вазифалар юзасидан ўтка- бу муаммони ҳал қилмайди. Чиқинди- рекултивация қилинади. Афсуски, орасида чиқиндилар билан боғлиқ
зилган видеоселекторда бу масалага лар билан боғлиқ муаммолар ечими ав- Оҳангарон чиқинди полигони деярли қоидабузарликлар аниқланмоқда.
алоҳида тўхталиб, қатор топшириқлар вало экологияга бўлган муносабатнинг ўз муддатини ўтаб бўлган. Шу сабабли Айниқса чиқиндиларни белгиланган
берган эди. Жумладан, ҳудудлар ўзгаришига боғлиқ. Эндиликда бунинг бу ерда 30 гектарлик замонавий по- жойга ташламаслик кўп учрайдиган
раҳбарларига ресурсини ўтаб бўлган ҳуқуқий асоси ҳам мустаҳкамланади, лигон қурилиши бўйича ишлар бош ҳолатга айланиб қолган. Жумладан,
маиший чиқинди полигонларини бу борада парламент назорати йўлга лаб юборилган. Жанубий Кореянинг февраль ойининг ўзида 93 нафар
(жами 165 гектар майдонда 24 та) қўйилади. Сежин компанияси билан 55 миллион шахсга нисбатан маъмурий чора
1 майга қадар кўмиш чораларини АҚШ доллари қийматга эга шартнома кўрилгани бунинг ёрқин мисолидир.
кўриш топширилди. Мутасаддиларга Дарҳақиқат, дунёнинг кўплаб мам- қилинган бўлиб, чиқиндилардан чиқа-
полигонларни рекультивация қилиш лакатларида, айниқса ривожланган диган метан газидан электр энергияси Айтиш лозимки, вилоятда 34 та
дастурини ишлаб чиқиб, тегишли давлатларда чиқиндиларни қайта олиш кўзда тутилган. Бу 20 йилга мўл- чиқиндиларни қайта ишлаш корхо-
ишларни бошлаш, умуман, келгуси ишлашга катта эътибор қаратилади. жалланган лойиҳа бўлиб, шу муддат налари мавжуд бўлиб 143 минг тонна
йилдан полигонлар ташкил этиш Боиси, чиқинди – даромад манбаи, газ давомида чиқиндилардан электр энер- чиқинди қайта ишлаш учун ана шу
ва уларни ёпишни тартибга солиш ва электр энергияси олиш учун тайёр гияси олиб, фойдаланиш учун аҳолига корхоналарга юборилади. Ҳозирда
бўйича аниқ молиявий манбаларини хом ашё. Президентимиз бу масалага сотиш мумкин бўлади. чиқиндини қайта ишлаш даражасини
кўрсатган ҳолда қонун лойиҳасини давлат даражасида алоҳида эътибор янада ошириб, 50 фоизгача етказиш
ишлаб чиқиш мақсадга мувофиқли- қаратаётганининг боиси ҳам шунда. Бундан ташқари, анорганик чиқин- режалаштирилган.
ги қайд этилди. Шунингдек, бир ой дилардан фойдаланиш мақсадида
муддатда Оҳангарон туманида Осиё 18 февраль куни Тошкент вилоя- хусусий корхона билан шартнома Ўзбекистон Экологик партияси ўзи-
тараққиёт банки иштирокида 30 гек- ти Оҳангарон туманида жойлашган қилинди. Эндиликда бу ерда пўчоқ нинг дастурий мақсадларидан келиб
тар майдонда полигон ташкил этиш чиқиндилар полигонида Ўзбекистон маҳсулотлари қайта ишланиб, қишлоқ чиқиб, яқин 4-5 йил ичида саноат
бўйича 17 миллион долларлик лойиҳа Экологик партияси Тошкент шаҳар хўжалигида фойдаланиладиган махсус чиқиндиларини қайта ишлашни 40
доирасидаги қурилишни бошлашга партия ташкилоти ҳамда «Махсус чиринди тайёрланади. Ҳозирда корхо- фоизга етказиш, маиший чиқинди-
кўрсатма берилди. транс» ДУК ҳамкорлигида «Чиқинди на ўз фаолияти учун шароит ва бино ларни қайта ишлашни эса 20 фоизга
муаммоси ёхуд экологик маданият ҳозирламоқда. кўтариш учун ҳаракат қилади. Чиқин-
– Чиқиндиларни қайта ишлаш қандай шаклланади?» мавзусида ак- диларни қайта ишлашни йўлга қўйиш
тизимини яхшилаш бугун нафақат ция ташкил этилди. Акция доирасида Чиқиндиларни қайта ишлаш бўйича борасида мамлакатимизда бошланган
юртимизда, балки бутун дунёда катта мутасаддилар ва журналистлар ушбу яна бир корхона билан меморандум им- кенг кўламли саъй-ҳаракатларда
муаммога айланмоқда, – дейди Олий золанган. Унга мувофиқ шох-шаббаларни ҳам Экопартиянинг барча бўғиндаги
Мажлис Қонунчилик палатаси депу- қайта ишлаш йўли билан улардан кўмир ташкилотлари, депутатлари ҳамиша
ўрнида уйларни иситишда фойдаланиш камарбаста бўлади.
мумкин бўлган брикетлар тайёрланади.
Ноилахон АҲАДОВА,
«Оила ва табиат» мухбири
8 www.ekogazeta.uz Украина чегарасидаги Россия қўшинларини Юрт манзилларида
№ 7 // 2022 йил 24 февраль кузатиш учун онлайн харита ишга тушди.
Бир меҳр
яшайди
тупроқларида
Миллиардлар беҳудага эмас дастлаб сизни Саёт қишлоғи (самимият саксон олтидан сакради. Умр йўлдоши «Билиб қўй, фақатгина одамларнинг
билан зийнатланган мусаффо ҳаволи Муяссар момо узоқ йиллар қишлоқ сенга бўлган самимияти кўнгилга далда
Қадим Бухорои шарифдан чиқиб яланг дашт деган маънони билдиради) мактабида муаллима, мактаб директори бўлади. Ишқилиб, яратган Эгам юрт
Қоракўл томон бир соатга яқин юргач, қарши олади. Ўзиям Буюк ипак йўли бўлиб ишлади. Бу табаррук оила икки назаридан айирмасин. Махтумқули
кўзимиздан яшил ранглар чекиниб, ўз бўйида қўним топган оромижон гўша. қиз, бир ўғилни оқ ювиб, оқ тараб, оқил айтганидек, «Урсаям, сўксаям эл яхши-
ўрнини сариқ-жигарранг тусдаги бепоён Тарихи узоқ. Қишлоққа кираётиб, бе- инсон қилиб вояга етказиб, элга қўшди. дир». Қанча меҳнат бўлса, тўрт мучанг
кенгликларга бўшатиб берди. Биз йўл ихтиёр хокисор шоир Тилак Жўрани соғ экан, эплайсан. Нега деганда, сен
четида учратган чинорлар, арғувонлар, ёдга олдим. Бир пайтлари домла менга Отахон киндик қони томган Бобойи элнинг, даланинг одамисан». Ҳа, бир
тиниқ осмон кўксига ханжар сингари университетда сабоқ берган эди. Ма- Соми қишлоғини жондан ортиқ севади. умр тупроқ сиқимлаб яшаган деҳқон
санчилиб турган мирза тераклар тева- шина баландликдан зув этиб пастга Кўп йиллик меҳнат фаолияти давомида одамнинг гапи ҳам кўнгли каби беғубор,
рак-атрофнинг гўзаллик тимсоли эди. энади, шунда бошлар бир даққиқага (Амударё яқинидаги Ҳамза насос стан- ёруғ, нурли ва шундай мағизли бўлади.
Шундай ажиб манзарага маҳлиё бўлиб, эгилгандек бўлди. Шундай қилиб Тилак циясини барпо этишда ҳамда қурилиш
манзил томон равона бўлдик. Жўранинг юртига бошимни хам қилиб ташкилоти бошлиғи лавозимида) ҳалол – Бугун расмиятчилик, кўзбўяма-
кириб бораман. Қоракўллик ажойиб ва покиза яшашга интилди. Халқда «Сен чилик ва хўжакўрсинга ишлаш билан
Қуёш уфқ сийнасига бош қўйиб, қон- шоир акамиз Ғофур Қурбоннинг «Бу юрт учун бошқалар туш кўриб бермайди» эл-улусни чалғитиб бўлмайди. Фақат сўз
талаш бўлиб ботишига ҳали фурсат бор. ўзбек нозими – Тилак Жўранинг юрти» деган гап бор. Лекин бу гап отахон учун билан амалий ишнинг уйғунлиги режа
Атроф-жавонибда ҳали совиб улгурмаган деган мисралари кўнгилда фахр, ғурур айтилган эмас. У ҳаётда қай бир ишга ва мақсадларимизнинг асоси бўлиши
заминнинг илиқ тафти сезилиб турибди. ҳиссини уйғотади. Зеро, бир шеърида қўл урган бўлса ҳалол ва виждонан ба- мумкин, – дейди «Қоракўлмахсуссув
Далалар узра сузиб юрган туман се- Тилак Жўра «Сен хушбўй баҳор гулисан» жарган. Муҳтожларга кўмаклашишни
кин-асталик билан тўрт тарафга сингиб деб ёзади. Бунда бор-бўйича баҳор нафа- доим бош мақсади деб билди. Бугун пудрат» масъулияти
кетди. Улов ичида суҳбат гуриллади. Мен си уфуриб туради. бу инсоннинг фарзандлари, набира, чекланган жамияти
фаолиятини ёритиш учун бораётганим – чеваралари саксондан сакраган қутлуғ раҳбари Рустамжон
«Қоракўлмахсуссувпудрат» масъулияти Йўл юрсам йўлимда, тўйини, табаррук ёшини элга ош тортиб ҲУСЕНОВ. – Қолавер-
чекланган жамияти аъзоларининг са- Ўлтирсам – ўрнимда, нишонладилар. Қоракўл аҳли йиғилиб са, ҳозирда одамлар
вобли ва эзгу ишлари ҳақида ўйлардим. Ётганимда – қўйнимда. келган тўйга фарзанду набиралар бош раҳбарларга алоҳида
Негаки, мазкур жамоанинг ерларни зах, Ўлар бўсам бўйнимда бўлдилар. Бобонинг қаварган қўллари талаб ва умид кўзи
шўр, сизот балосидан халос этишдаги Борсан Ватаним!.. ўша-ўша нон – султон, озиқ-овқат азиз билан қарамоқдалар.
хизматлари беқиёс. бўлган оғир йиллардан хотирот. Ахир Дарҳақиқат, кейинги
Эътибор берсангиз, бу шеърда ёқа- йилларда вилоят ерларидан сизот, зах,
«Қоракўлмахсуссувпудрат» масъ си очиқлик, кўнгилнинг беғуборлиги, «Бу дунёнинг катта шўр сувни қочиришга астойдил кири-
улияти чекланган жамияти 2008 йилда қишлоқча соддалик ярқ этиб турибди. бойлиги фарзандла- шилди. Юзлаб гектар ернинг ранги, ҳо-
ташкил этилган бўлиб, асосан Олот, Қо- Рустамжон ака Тилак Жўранинг ижод рингиздан ҳам кўра, лати ўнгланди. Зах, шўр, сизот балосини
ракўл, Жондор тумани ҳудудида фаолият намуналарини ёддан билар экан. Ўша ўз падари бузрукво- аритишга бор имконимиз билан ҳаракат
юритади. Агар зарурат бўлса, бошқа куни учрашганимизда ҳам шоир билан рингиз эмасмики, қиляпмиз. Бунинг натижаси эса ерлар-
ҳудудлардан ҳам кўмагини аямайди. боғлиқ кўп хотираларини ёниб, тўлқин- машойихлар бола нинг ҳосилдорлиги ошишида, тўкин-со-
Ишчилар сони 120 дан ошади. Биргина ланиб сўзлади. Очиғи, олис гўшада топилур, аммо ота чинликда, бозорларимиз фаровонлигида
ўтган йилнинг ўзида ўнта янги иш ўрни умргузаронлик қиладиган инсоннинг қайта дунёга кел- яққол намоён бўлади.
яратилди. Иш жараёнида экскаватор, шоирларга, умуман ижод аҳлига бўлган мас» дея бежиз таъ-
бульдозер, бетон қориш ускунаси ва ҳурмати қойил қолдирди. кидламаган. Қорайган кўл
автотягач, шунингдек, бошқа техника
воситалари асқотмоқда. Айтганча, Серсоя дарахт Рустамжон аканинг кўп йиллик бир Оқшом пардасини ёзиб, қуёш Қо-
мазкур жамоа моддий техникани ривож яхши одати бор. Қанчалик ракўлнинг мағрибий уфқларига, Жайҳун
лантириш, лизинг ҳамда иш ҳақини Рустамжон аканинг отаси Саид бобо зарур юмуши бўлса-да ё эрта дарё бўйларида ботишига ҳали анча
вақтида тўлаш бўйича республикадаги Ҳусенов не бир замонларни кўрган. саҳарда, ё шом тушганда бор. Негаки, ҳар бир ўлканинг ўз қуё-
турдош корхоналар орасида карвон- Муштдек бошидан дала юмушлари пешо- падари бузрукворини зиёрат ши, иқлими бор, деган доно гап бежиз
бошилик қилиб келмоқда. Яқин вақт насига ёзилган. Ота-онаси ҳам меҳнатни қилиб, ҳол-аҳвол сўраб қўй- айтилмаган. Дарвоқе, баъзи жойларда
ичида олтита техника бутланди. Мазкур ёр билган кишилар эдилар. Шу сабабдан маса кўнгли тинчимайди. қуёш виқорли ва маҳобатли тоғлар
замонавий техникаларни бошқаришда қўл қавартириб, оиланинг кам-кўстини Табиийки отаси Саид бобо ортидан чарақлаганича кўтарилади.
экскаваторчилардан Комил Ҳакимов, бутлашга зўр бериб тиришардилар. бундан хурсанд бўлади. Ўғли- Рустамжон ака тонг оқариши, қуёш
Фурқат Сатторов, Бобожон Эргашев, Доим томорқа оралаб, кетмон кўтариб ни ҳузурига ўтқазиб, раҳбар ётоғидан бош кўтариши ҳамон шаҳд ва
бульдозерчилар Зафар Шомуродов, юрар, йиғиб олинган ҳосил ортидан одам энг аввало халқ ичида шиддат билан оқаётган Амударёнинг
Исроил Ботиров бошқа касбдошларига оиласи тўкин бўларди. Бугун Рустамжон обрў топиши, эл назарида қақраган соҳилларида пича қолиб кетди.
улгу бўлмоқда. Биргина 2021 йилда 25 аканинг падари бузруквори Саид бобо бўлиши, шу билан бирга Туркман қардошларимиз ҳудудига яқин
миллиард сўмликдан зиёд (шундан ин- қора қозонини қайнатиб бу манзил Қоракўл марказидан олисда,
вестиция обеъектларида 10 млрд. 200 турган мансабни қадрига яйдоқ чўлга туташ манзилда қўним
млн. сўмлик, Бухоро вилоятида- етиши, зиммасидаги вазифа- топган эди. Аҳён-аҳёнда қаттиқ шамол
ги ерларни оборотга киритиш ни қойилмақом уддалаши, туради. У асабий тарзда қутуради, увил-
мақсадида мелиорация ишлари- адо этиши лозимлигини бот- лайди. Дарё соҳилидаги қалин ва зич
ни амалга ошириш мақсадида 13 бот уқтиришдан эринмайди. тўқай эрталабки қуёш нурларида жил-
млрд. 600 млн. сўмлик) ишлар валанар, қирғоқ узра қийғос гуллаган
муваффақият билан уддаланди. жийдалар ҳидига ғарқ бўлган, бўтана,
Бу кўрсаткични жорий йилда лойқа, қизғиш, сариқ тусдаги сувларга
30 миллиард сўмдан ошириш лиммо-лим Амударё гўзал нозанинлар
мақсад қилинган. Бугунги кунда кокилидек ёйилиб, эшилиб оқарди.
Олот, Қоракўл, Жондор туманида
ёпиқ, ёртиқ зовурларни барпо
этиш ишларини изчиллик билан
адо этмоқда.
Йўл юрсам йўлимда
борсан Ватан
Қоракўл заминига қадам ран-
жида қилишингиз биланоқ,
Юрт манзилларида Ўзбекистонга енгил автомобиль импорти 9www.ekogazeta.uz
14 бараварга ошди.
Oila va TA B I AT № 7 // 2022 йил 24 февраль
Ўша лойқа тўлқинлардан кўз узмай син. Ерларни зах, шўр, сизот балосидан «Уйимдаги қўрамда бешта инак, Реклама ўрнида
турган Рустамжон аканинг қалбида, халос этиб, эл-улус дуосини олавер. Зеро, тўрт гупчи, олти хўжак, беш бача
юрагида қандайдир янгиланиш, ҳаяжон, ҳилпираб ўйнарди. машойихлар бежиз «Биродарлик – баро- бор», – деди Ҳусен ака. Очиғини айт-
юртидан фахрланиш ҳиссини туяди. Далада иш сифатини кузатиб барлик» дейишмаган. Шунга кўра, сен сам, ҳеч балога тушунмадим, деб суҳ-
Сон-саноқсиз қанотли дўстларимизнинг ҳам, мен ҳам, бошқалар ҳам гарданига батдошимга маъноли боқдим. Бу беш
«вижир-вижир»и, «бозор»и бир лаҳзага юрган Рустамжон ака, бир-бир қадам юклатилган вазифани сўзсиз уддалаши сигир, тўрт бузоқ, олти эчки ва унинг
бўлсада тинмайди. Аксинча тобора ав- ташлаб, зовур рошига уюлган тупроқ- зарур. Акс ҳолда иш ўлда-жўлда, аро йўл- бешта боласи (яъни улоғи) дегани
жга минади. Ажойиб хониш қулоққа дан бир сиқим олдида, кафти билан эзғи- экан. Сўзи ширин элнинг лаҳжасидан
хуш ёқади. Шу аснода у киндик лади, фил хартумини эслатувчи экскава- да қолиб кетади, – дея миннатдорлик мамнунлигимни яширолмай, беихтиёр
қони томган маскан – харита- тор ковушига тикилганича хийла туриб билан ишчисини алқади Рустамжон юзимга табассум инди.
да ёноқ узра холдек жажжи қолди. «Бу ерга кел, гап бор», деб қўли ака.
бир нуқта, она Ўзбеки- билан имлаб ёшгина ҳайдовчини чақир- Кичкинагина солманинг «Қоракўлмахсуссув
стонда бир бошоқ буғ- ди. Худди шу ишорани кутиб тургандек, нариги тарафида оқтол- пудрат» масъулияти
дойга жо бўлар маъ- йигитча кабинадан пастга сакради. лар кўзга чалинди. Улар чекланган жамияти
во ҳисобланган ўртасида кўкка бўй ишлаб чиқариш бў-
Қоракўл ҳақи- – Бу дейман, қирчанғингни отдек чўзган ўн беш адл лими бошлиғи Ҳусен
да ўйларди. тушовни узиб қочадиган чўти борми терак қоққан Ашуровнинг айтишича,
дейман, – деди Рустамжон оға хушчақчақ қозиқдай ту- биргина ўтган йилнинг
Ўрта аср ҳолда. – Тонг саҳардан бери ишлаб ётган рарди. Ўзича бу- ўзида жамиятга битта
ёзма манбала- йигитча салом берди-да, оғзига талқон нақа эпчил, зовур- экскаватор, битта бульдозер, битта бетон
рида бу кўл «Бу- солиб олгандек миқ этмай тураверди. ни тез қазийдиган, ишлаб чиқарадиган (завод), битта енгил
хайрайи Самжон», Пичадан сўнг йигитча ўзини ўнглаб олди. техникани ишлаб чиқар- машина келтирилибди. «Иш қуролинг соз
«Бахрул Бухоро», «Бор- Сўнгра у гўёки минг йиллик қадрдон ган одамлардан домангир бўлса, машаққатинг оз бўлур» деганлар-
гини Фарроҳ», «Мовазайи кишисига дуч келгандек, бошлиғи Рус бўлиш ўрнига, хурсанд дек, бу техникалар кўмаги билан талай
Бойканд» каби бир нечта тамжон аканинг рўпарасида ўзини анча бўлди. Шу маҳал тер- ишлар бажарилди. Ишчиларнинг моддий
номлар билан юритилган. Турк- эркин тута бошлади. Рустамжон ака қўл нек (бодрингси- таъминоти ҳам жамият раҳбариятининг
лар то ҳанузга қадар уни «Денгиз» остида ишлайдиганлар билан муомала мон, эртапи- эътиборидан четда эмас.
ёки «Қоракўл» деб биладилар. Хуллас қилишга, кўнглига қўл солишга нўноқ шар маҳал-
калом, «Қоракўл» атамаси ўша кўл номи- эмас, аксинча уста киши эди. Суҳбатдо- лий қовун Дам соз, дам суҳбат
дан келиб чиққан деган якуний хулосага шининг кўз қарашидан, гапи оҳангидан нави) ҳиди
келса бўлади. Хаёлдан фаромуш бўлаё- қалбини нималар кемираётганини осон- борлиқни Борлиқдан қиш ҳавоси анқиб ётибди.
зибди. Наршахий «Бухоро тарихи» кито- гина билиб оларди. тутди. Бу вақт- Чўлни ой нури сутдек ёритади. «Қоракўл-
бида мазкур кўлнинг кўпгина номларини да Рустамжоннинг махсуссувпудрат» масъулияти чеклан-
бирма-бир санаб ўтган (жумладан, уни – Экскаватор ҳам юзидан қони қочиб, ган жамияти ҳайдовчилари гурунги
Қоракўл деб ҳам атайдиган фикрнинг ўзи саҳрода сувсиз қол- келгуси ишларини ўйлаб қизигандан қизийди. Қувноқ, ўйноқи
аниқ мисол бўла олади). ган туяга ўхшаб, роса ўтирган эди. Узоқ-узоқ ман- айтимлар мозий қаъридан эшитилаёт-
чанқаб қолган экан. зилларда тоғларнинг қорсиз, ган бир садодек таассурот қолдиради.
Ҳудудда Қоракўл деган уруғ, қабила Сал аввалроқ ёнилғи қорайган тизмалари элас-элас Бир маҳаллари ота-бобомиз «Шоҳсанам
маълум эмас экан. Фақатгина, Баёт, Дўр- қуядиган техника кўзга ташланарди. ва Ғариб», «Тоҳир ва Зуҳра», «Саётхон
мон, Жалойир, Чиғатой, Қўнғирот каби келувди. У трактор – Ҳамро» достонларини эшитиб, тонг
уруғ, қабила авлодлари бу ерда ўтроқ «чанқоғини» қонди- Қуёш нурлари оттиришган. Эгнига беқасам чопон илган
бўлиб яшаб қолганлар. Бундан чиқди, риб кетдими? Ҳар не- бахшилар кўзларини хиёл юмиб, бир оз
Қоракўл атамаси, «қорайиб кўринган чук, ўзинг ҳам чўллаб Қуёш жамол очиб, чарақлаб турар, сукут сақлаб, хаёлини бир жойга жамлаб,
кўл» маъносини бериши ҳақиқатга яқин қолмаётирмисан, – бироқ кун қоп-қоронғи эди. «Нега ҳамма сўнг берилиб шундай куйлаган, деди Ко-
бўлади. дея сал тегишди ёқни қоронғи, зулмат, зимистон қоплаб милжон исмли экскаваторчи йигит:
бошлиқ. олди-я», – деган ўй юрагини пармала-
«Ана кўрдингми, ошна. Икковимиз ди. Шунда фалак тоқида кучли чақмоқ Қанотим йўқ олис-олис учмоққа,
Аму қирғоғида туриб, Қоракўлнинг нур- – Менга чўллашга йўл бўлсин. ёрилди. Айтгандай, бу чақмоқ зулматни Иложим йўқ ушбу чоҳдан чиқмоққа.
ли ўтмишига хаёлан саёҳат қилдик.» Чанқоқни қондиришга маҳтал ўлдириб, олис-олисларга қувиб ҳайдади. Ҳамро айтар сармаст бўлиб қучмоққа,
трактор-ку, – дея боланинг икки Фақат угина булутга, тўфонга бас кела Ҳурлиқожон хипча беллар омонми?
«Тўғри, гапларинг рост. Бироқ, бу- юзи шолғомдек қизарди. Халқда олади. Беқарор шамол борган сари қу- Достондан парчани бульдозер ҳай-
нақанги фикрларни сен билан тортиш- «Айрон сўраган одам товоғини тирди. Чийиллаган овоз чиқарди. Уйнинг довчиси Зафар қолган жойидан давом
май, бошни-бошга қўйиб, атрофлича яширмайди» деган таг-тугли гап очиқ қолиб кетган дарвозасига ҳамла эттирди:
муҳокама этсак тузук бўлармиди?» бор. Аслида бу дегани, борди-ю, этди. Деразанинг бир қанотини қаттиқ Мисрнинг элидан келган жонларим,
бирор нарсага зарурат туғилгудек тақиллатди, ойналарини чил-чил син- Хабар беринг, бизим эллар омонми?
«Ишингни якунлаб, елкангдаги тоғ бўлса, тортинмай айтавер дегани. дирди. Томларга қоқилган шеферларни Соясига кун тушмаган тоғларим,
ағдарилгандан сўнг, кечқурин уйга ўт- Ҳайдовчи кетишга изн сўради. кўтариб, ерга улоқтириб, парча-парча Хабар беринг, бизим эллар омонми?
санг, қолган гапларни бафуржа, оёқни этиб ташлади. Оқибатда омонатгина том Юқоридаги сатрлар «Ҳаётхон –
узатиб гаплашамиз. Баҳонада ҳасратла- – Борақол. Барака топ, иним. усти очилиб, ёмғир, қор томчиласа, чакки Ҳамро» достонидан олинди. Чунки,
шиб ҳам оламиз. Инсон тафтини инсон Илоҳим, ишингни барорини бер- ўтадиган бўлди. Бу хавотирни оширди. «Ҳаётхон ва Ҳамро» достони эл орасида
оладику, ахир!..» Буронғи йили қоракўлликларни табиат «Ҳурлиқо ва Ҳамро» деган ном билан
синовдан ўтказди. Кучли шамол томдаги ҳам машҳур. Ишчиларнинг бири қўйиб,
Рустамжон ака дўстининг қуюқ ваъда- шеферларни учириб, аҳоли ва маъмурий бошқаси берилиб терма айтди. Йигит-
сини олиб, хайр-хушлашди. Дарё соҳили- биноларга анча зарар етказди. Шундай ларнинг жайдари, таъмадан холи гапи,
даги тўқайзор томон шошиб юриб кетди. қалтис вазиятда «Қоракўлмахсуссувпуд гурунги, айтимлари, хотиралари бизни
Икковиям вақт ўтганини ҳам сезмай рат» масъулияти чекланган жамияти ром этди. Улар меҳмонни улуғлаб, на-
қолдилар. Рустамжоннинг кўнглига эли аъзол ари белини қамишдек боғлаб зарга илиб иззат-ҳурматини жойига
тарихини ўрганишдан бошқа ўй сиғмади. тиклаш ва қурилиш юмушларида аҳолига қўйиш пайида бўларкан. Айтишувга
Ўртоғи ҳам тезда ковушини оёғиға илиб, яқин кўмакдош бўлишди. жамият бошл иғи, тажрибали ирригатор
манзили сари йўл олди. Рустамжон Ҳусенов ҳам келиб қўшил-
...Туянинг ўркачини эслатувчи, ди. Айниқса, унинг «Эр йигит ўзи учун
Қирчанғи тўлқинсимон қир-адирларнинг осо туғилар, эли учун ўлар», «Ўзга юртнинг
тушовини узмаса... йишталиги, самоваш, фирдавсмонанд гулидан ўз юртингни чўли яхши» деган
боғларнинг шовуллаши, тоғларнинг сатрлари барчанинг кўнглига чўғ солди.
Тандирдек қиздирган ҳаво шабадага сокин, теран сукунати, дала-даштлар ...Олов тафтли қуёш қум барханлари-
йўл берди. Кун пешинга оғди. Чўмичи аро солланиб эсаётган эпкиннинг сирли ни эритиб, уммонга қўшиб юборгудай
узун, «хартум»ли экскаваторда зўр шовурини, тиниқ жилғаларнинг ўйноқи алфозда ўт пуркайди. Бархан устида
бериб коллектор қазиётган ҳайдовчи- тароватини Рустамжон ака вужуд-вужу- ялпайиб ётган эчкиэмар, томоғини
ларнинг орасидаги масофа борган сари дига сингдиргиси келади. Жамият ишлаб лўқиллатиб, худди ёғочдек қотиб тура-
яқинлашиб, қисқариб борарди. Узоғи чиқариш бўлими бошлиғи Ҳусен Ашуров ди. Гўёки саҳрода ҳаёт шаъми йўқдай,
билан индин шомга етмай бу оралиқдаги билан учрашганимда, унинг қизиқ сўзла- сўнгандай кўринади. Борлиқ негадир
зовур қазиб бўлинади. Ҳайдовчи йигитча ри эътиборимни тортди. рангсиз ва нурсиздай. Аммо бу алдамчи
экскаватор ковушини юмшоқ, кўпчиган
тупроққа ботирганида, бир гала қарға- таассурот. Шундай мураккаб ша-
ларнинг янги тупроқ устига қўнганига роитга қарамай, «Қоракўлмахсус-
эътибор қаратди. Хаёл пучмоқларида сувпудрат» масъулияти чекланган
«Қарғалар учса қарайлик, Марғилоннинг жамияти аъзолари кўнглидаги
йўлига, Ҳиди келса маст бўлайлик, ҳан- орзуларидан чекинишни хаёлига
далакнинг бўйига...» деган ўғилларини келтирмайдилар. Бунга шоир
мардикорликка жўнатаётганда айтилган «Бир меҳр яшайди тупроқларида»
аламли, ғамгин сатрлар жонланди. Шун- деб тараннум этганидек, она юрт
да кимдир қўлини силкитди. Қарғалар муҳаббати, меҳри сабаб бўлаётир.
дув этиб осмонга кўтарилди. Сал нарига Зотан, меҳрни қалбига жо этган
бориб қандим бутасига қўнди. Эгнига инсонлар ўзи уддалаётган юмушга
узун чопон илган, оёғида чориқ, қўлида жоним-отим киришадилар.
таёқ, қорачадан келган, тишлари кемтик,
хушчақчақ мўйсафид ундан сал нарида Улуғбек ЖУМАЕВ,
пишган калладай тиржайиб турарди. «Оила ва табиат» мухбири
Узун, ювилавериб оҳорини йўқотган,
кирчимол кўйлаги енгил ва майин эса-
ётган шамолда қирғовулнинг патидай
10 www.ekogazeta.uz Самарқандда “Ҳизб ут-Таҳрир” ғояларини Одамлар орасида
№ 7 // 2022 йил 24 февраль Oila va TA B I AT тарқатган 8 киши ушланди.
Онам ўқитувчи эдилар. Шунақа 1957 йилда бир гуруҳ геолог
даврлар бўлганки, ўқитувчилар- лар вертолётдан бўриларни
нинг ойлиги вақтида берилмас, отиб ташлаш учун Устюрт
жуда эрта берилса, олти-етти саҳросига (Туркманистон
ойларда берилар, шунда ҳам ярим- билан Қорақалпоғистоннинг
ютди қилиб тарқатиларди. Ота- чегарасида, Сариқамиш кўли
онам ўқитувчи, оила ойликка қа- атрофларида) овга чиқади.
рам. Еб-ичиш, айниқса, нон қаҳат, Геологлар бўри тўдасига
яна денг, ўқитувчилар оиласида. қувиб етиб олади, аммо қо-
чаётган ҳайвонлар орасида
«Ҳеч қачон тахминан беш ёшли бола-
нинг югуриб кетаётганини
ўқитувчи кўриб, ҳайратдан қотиб
қолишади. Бола ҳам бўрилар
бўлмайман...» билан бирга осмондаги душ-
мандан қочиб қутулишга
ҳаракат қилар эди.
Шоли экардик, бошоқ терардик, Устюртда топилган
оилавий. Эр-хотин ўқитувчи болала-
ри билан далада, одатий ҳол эди бу. «МАУГЛИ»
9-10 синфда ўқирдим, адашмасам. нега у одамлардан олисда яшаган?
Онам билан банкка бордик. Ойликни
сўроқлаб. Онам ариза ёзиб олганлар: Одамлар болани қутқаришга қарор «БЎРИ МЕНИНГ ОНАМ» ЖУМА ЖУМАЕВ – ФАННИНГ
«Бир йилдан бери ойлик олмайман, қилишади ва барча бўриларни отиб МИСЛСИЗ КАШФИЁТИ
ҳеч бўлмаса бир ойлигини беринг...» ташлаб, вертолётни ерга қўндириб, Жумани бир касалхонадан иккинчиси-
деган маънода. болани ушлашга ҳаракат қилишади. га тинмасдан кўчириб туришди. У Тош Жуманинг навбатдаги жойи, аввалги
Лекин уларга болани тутиш осон кеч- ҳовуздан Ашхободга, сўнг Ашхобод яқи- уран конларида жойлашган Красно-
Банк қабулхонасида ўтирдик, нав майди. Бола худди бўри боласи каби нидаги тоғлар орасидаги Калининский водскдан 300 километр узоқликдаги
батимизни кутиб. Кирдик. Ўша вақт- ириллаб яқинлашганни тишлаб, тепар қишлоғига кўчиб ўтди. Бу ерда, тоғлар Қизилқоя тумани руҳий касалликлар
да банк бошқарувчиси ёши катта, эди. Геологлар амаллаб болакайни ту- орасида моховлар ҳам сақланар эди. У, шифохонаси бўлди. Бу жойда нурла-
сочи йўқ бир киши эди, исми Мирза тиб, уни биринчи навбатда, шифокор- шунингдек, уран кони билан танилган ниш кучли эди. Москвадан келган
эди, онам жаҳлланиб «Мирзабанк» ларга етказишади. Кичкина боланинг Қизилқоя (Красноводск вилояти)га ҳам психиатр шифокор шахсан ўзи нурла-
дердилар. бўрилар орасига қандай қилиб тушиб юборилди. Шу вақтларда туркманистон- ниш бор-йўқлигини текшириш учун
қолгани ва унинг ота-онаси ким бўл- лик кинорежиссёрлар бу даҳшатли жой шахталарнинг бирига тушади, лекин
Она-бола кирдик. Онам аризани гани номаълум эди. Касалхонада унга ҳақида гапиришга ҳаракат қилишди, шундан кейинги қолган 3 йил умрини
узатдилар. Бошқарувчи ўқиб хўмрай- олигофрения ташхиси қўйилади ва аммо уларга бундай қилиш тақиқланди. ўзи шифохонада ўтказади.
ди, қовоғи солинди. «Бир тийин ҳам Тошҳовуз руҳий касалликлар шифохо-
бермайман!» деди дабдурустдан. насига ётқизилади. Ўтган асрнинг 90-йиллари бошида Касалхонанинг янги бош шифокори
оммавий ахборот воситаларида «Мауг- лавозимига тайинланган Мишенко Вла-
«Сиздан қарз сўраяпманми, қо- Бундан кейин унинг учун одамлар ли» ҳақида маълумот пайдо бўлгандан димир Панфилович ўз хизматини би-
воқ-тумшуқ қиласиз!» онам ҳам бўш турмушига кўникиш каби жуда қийин сўнг, Москвадан «Московский комсомо- ринчи навбатда шифохона жойлашган
келмадилар. «Ҳақимни сўраяпман! ва фожиали ҳаёт бошланади. Болага лец» газетаси, «Огонёк» журнали каби бутун ҳудудни дозиметр билан ўлчаш-
Нимага пулимни банкдан чиқармай- Жума Жумаев деб исм қўйилиб, инсо- таниқли нашрларнинг журналистлари у дан бошлаган. Кейин у ўз беморлари
сиз, бермай муттаҳамлик қиласиз! ний одатлар ўргатила бошлайди. Жума ҳақида материал тайёрлаш учун Туркма- учун хавфсиз янги жойдан шифохона
Давлат бу ишингизни билмайди, тўрт оёқлаб бўрига ўхшаб ҳаракат нистонга келишади. излашни талаб қилади. Лекин, кўп ўт-
билса нима бўлади?..» қилар эди, шу боис тиззалари ва кафт- май, у ҳам сирли равишда ўлим топади.
ларида қадоқлар пайдо бўлганди. Шу вақтда ОРТнинг
Бошқарувчининг юзи юмшамай «Взгляд» дастури Сўнг Жума махсус мактаб-интер-
аризанинг бир четига «бир ойлик У аста-секин юришни, ичишни ва бошловчиси Влад натга ўтказилади. Журналистларнинг
пули берилсин!» деб ёзиб берди. Биз- овқатланишни, кейинроқ тишларини Листьев Жума Жу- охирги интервьюси 1996 йилда бў-
дан жуда нафратланиб тургани оппоқ ювишни, сочларини тарашни, ҳожат- маев ҳақида кўрса- либ ўтган, шундан кейин касалхона
юзидан, қаттиқ қимтилган юпқа хонадан фойдаланишни ва ҳаттоки тув тайёрлаб, унинг эшиклари ҳамма учун батамом ёпи-
лабларининг титрашидан билиниб шахмат ўйнашни ҳам ўрганди. Баъзи машҳурлигини лади ва Жума ҳақидаги маълумотлар
турарди. шифокор-аёллар кичкина болага янада оширди. тўлиқ махфий бўлиб қолади. Унинг
раҳми келиб, уйларидан ҳар хил пи- кейинги ҳаёти қандай кечгани қоронғу.
Онам билан чиқиб кимгадир учра- шириқлар олиб келиб, овқатлантириб Келган журналистлар Жумани ҳайво- Қачон ва қандай шароитда вафот этга-
шиб, яна хонама-хона сарсон бўлиб турди, кийимларини ювишди. нот боғига олиб бориб, қафасда ўтирган ни номаълум.
онамнинг – мактаб ўқитувчисининг бўриларни кўрсатишар эди. Влад Листьев-
бир ойлик ойлигини олган эдик. Ўн беш ёшида нинг сўзларига кўра, Жума қафасдаги – Устюртдаги Мауглини, яъни
Жума ёзишни, бўриларни кўрганда жуда ҳаяжонланган Жумани Қорақалпоғистон ҳудудида,
Нимага эслаб қолдим бу воқеани? ўқишни ва ҳатто ва узоқ вақтгача гапира олмай, бўрилар яъни Сариқамиш кўли атрофларида
Ўшанда ўқитувчи жамиятда ҳеч бўрилар билан қафасига киришга жон-жаҳди билан тутишган, – дейди қорақалпоғистон-
ким эмаслигини, ҳеч қачон ўқитувчи қандай яшаганли- уринган. лик ёзувчи Ўмирбай Ўтеўлиев. – Мен
бўлмаслигим кераклигини тушун- гини айтиб бе- Устюртдаги чўпонлардан бу воқеани
ган эдим. Кейинчалик онамнинг ришни ўрганди. 1992 йилда Жума Ашхободга олиб кўп эшитганман. Бўриларда жуда кўп
ўрниларига далага болаларни олиб келинганида, унга режиссёр Булат Мансу- каромат бор.
тушадиган бўлдим. Яганага, чопиққа, Жуманинг сўзларига кўра, бўрилар ров онасининг расмини чизишни илтимос
чеканкага, пахта теришга... унга одамлар каби муносабатда бўлиш- қилади. Аммо Жумаев бўрини чизарди. Шуни таъкидлаш керакки, Жума
Ҳеч ким сўрамасди: Ҳолингиз ях- ган, унга озиқ-овқат ва бошпана бериш- Жума ёмон гапирганига қарамай, унга дунёдаги бошқа Мауглиларга нисбатан
шими? Далага чиқа оласизми? Пахта ган, одамлар эса аксинча унинг «оила- нима дейилганини жуда яхши тушунган. кўпроқ умр кўрди. Бошқалар 40 ёшга-
тера оласизми? сини» вайрон қилиб, ваҳшийлар каби Мансуров унга: «Жума, бу бўри» деса, у ча ҳаёт бўлган бўлса, Жума тахминан
У йўқ одам, жонсиз, ҳиссиз; ис- муносабатда бўлган. У одамлар онасини, шунчаки жилмайиб қўйиб, кўзларида ёш 50 йил яшаган. Лекин у бўрилар билан
талганча ишлатиш, фойдаланиш отасини, ака-ука ва опа-сингилларини билан «Бу – онам» деб жавоб берган. тахминан 5 йил ва одамлар билан 40
мумкин. (бўриларни) ўлдиришганини кўзларида йилдан ортиқ яшаганига қарамай,
Зеҳниятимизга ўқитувчи ана ёш билан айтиб, бармоғи билан осмонга Жума 37 ёшида паспорт ва нафақага одамлар жамиятини тушуна олмади.
шундай қиёфада ўрнашди. Бу янги ишора қилган, яъни юқоридан отиб ўл- чиқиш ҳуқуқини олади, лекин у умри- Жума Жумаев феномени фан учун ҳам
давримизнинг меваси. Бу қиёфани диришганини тушунтирган. нинг охиригача руҳий касалликлар ши- янги кашфиёт бўлди. Унинг исми ил-
янгилашимизга ҳали катта фурсат фохонасидан чиқа олмайди. мий адабиётларга ҳам киритилди.
керак. Узоқ муддат, менимча.
Лекин, менинг бу кунгача эриш- Есимхан ҚАНААТОВ,
ганларим – ёзилган китоблар, олин- журналист
ган илмий даражалар замирида ўқи-
тувчиларимнинг – устозларимнинг
меҳнати, оқарган сочи, биз учун сову-
рилган ёшлиги ва куч-қуввати ётади.
Устозни хор қилган жамият ўзи
хор бўлади. Тарих бунга гувоҳ. Исбот
керакмас.
Бахтиёр АБДУҒАФУР
Экоолам Мўйноққа Тошкент вилояти ҳисобидан 11www.ekogazeta.uz
32 млрд сўм ажратилиши айтилди.
№ 7 // 2022 йил 24 февраль
БЕНЗИН, ДИЗЕЛЬ ёки
«Яшил макон»
ЭЛЕКТРОМОБИЛЬ?..
Мамлакатимизда амалга
а15нфн0тлгиие0аврлрдонокгармимгаБишиҳнои(дадCибрбвабOнииоийи)лфтсли2ньиоалтгкўйниадроадфраалтаэб-лтдлалооиамечнс--ка-оа-ст- оширилаётган бунёдкорлик,
ни олади. кўкаламзорлаштириш ишла-
рига барча идора ва ташки-
лотлар ўзларининг муносиб
ҳиссасини қўшиб келмоқда.
Бу эзгу ишдан ҳеч бир юрт-
дошимиз четда қолгани йўқ.
Қайси касб, қайси ҳудуд,
қайси маҳаллада бўлмасин,
бир дона бўлса ҳам ниҳолни
ерга қадаш истагида «Яшил
макон» умуммиллий лойиҳа-
сида иштирок этмоқда.
«Илҳом»нинг
табиатга
туҳфаси
Жорий йилнинг 14 февраль куни Пре- Бундай зарарли моддалар ҳам электромо- Таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки, Ўзбекистон
зидентимиз Шавкат Мирзиёев раислигида биллар ҳаракатини таъминлаш учун электр электромобиллар анъанавий бензин ёки Журналистлари
машинасозлик саноатида амалга ошири- энергияси ишлаб чиқариш жараёнидагина дизель ёнилғисида ҳаракатланадиган ижодий уюшмаси-
лаётган ишлар ва 2022 йилдаги устувор ҳосил бўлади. автомобилларга қараганда атроф муҳит нинг яқин ҳамкори
вазифалар муҳокамасига бағишланган учун фойдалироқ. Агар электромобиль – Ўзбекистон ижодкорларини
йиғилиш бўлиб ўтди. Электромобилларнинг асосий афзаллиги қайта тикланувчи энергия манбалари қўллаб-қувватлаш «Илҳом»
уларнинг шаҳарлардаги ҳаво сифатини ях- орқали қувватланадиган бўлса, бу элек- жамоат фонди ходимлари ҳам
Йиғилиш давомида давлат раҳбари шилашга қўшиши мумкин бўлган ҳиссаси- тромобиль 100 фоиз экологик хавфсиз «Яшил макон» умуммиллий
электоромобиллар масаласига алоҳида дир. Электромобиллар ҳаракати давомида ҳисобланади. лойиҳаси доирасида дарахт
тўхталиб, жаҳонда электромобиллар карбонант ангидрид газини чиқармайди. кўчатларини экишди. «Адиб
ишлаб чиқариш жадал ривожланиб, Дунёда электромобиль транспортини лар хиёбони» ҳудудидаги
автомобиль бозорида салмоқли ўрин Оддий қилиб айт- ривожланишини рағбатлантириш мақсади- боққа ўрик, олма, беҳи, нок ва
эгаллаётгани, Ўзбекистон ҳам бу соҳада ганда, электромо- да, бир қатор мамлакатлар Франция, Буюк олхўри каби ўнлаб мевали да-
ортда қолмаслиги учун амалий ишларни биллар бизга тоза Британия, Германия, Ҳиндистон, Нидер- рахт кўчатларини ўтқазишди.
ҳозирдан бошлаш зарурлигини алоҳида ҳаво ва шовқинсиз ландия, Испания, Греция, Норвегия 2040 Энг муҳими, фонднинг келгу-
қайд этди. кўчаларни беради. йилгача автомобиль транспортидан атмос- сида экилган ниҳоллар пар-
ферага ташланадиган газлар эмиссиясини варишини ҳам ўз зиммасига
Ушбу мақсадлар учун: Электр мотор нолга туширишини расман эълон қилган. олгани кишини қувонтиради.
– уч ой муддатда электромобиль тар- – Ҳозирда «Адиблар хиёбо-
моғини ривожлантириш стратегияси; Нол ташлама Бензин мотор ни» ҳудудида барпо этилган
– электромобиллар учун бутловчи қисм ушбу боғда кўкаламзор-
ва материалларни маҳаллийлаштириш Электростанциялар Парник газлар/бошқа ташламалар лаштириш, дарахт ва бута-
дастури; ларни муҳофаза қилиш, яшил
– электромобиллар учун техник талаб ва 340-/+км масофа Нефть компаниялари майдонларни кенгайтириш
замонавий стандартлар ишлаб чиқилади. 400+ км масофа ишлари давом эттирилмоқда,
Шу ўринда табиий савол туғилади, Зарядлаш учун узоқ вақт – дейди фонд раҳбари Жамшид
электромобилларнинг афзалликлари Ёқилғи қуйиш учун дақиқа Ризаев. – Амалий ишлар вақти
нимада? 110 сўм ҳар километр учун келди. Аҳоли яшаш ҳудуларида
Ҳар бир бензин ёнилғисида ҳаракатла- 10840 сўм ҳар километр учун дарахтлар экиш ҳамда уларни
надиган aвтомобиль 15 минг км. масофани парваришлаш доимий қилина-
босиб ўтганда атмосферага 3 тоннадан Вилка ёки диган ишга айланиши керак.
ортиқ карбонант ангидрид гази, 93 кг. розетка Сиз ҳам яшил челленжга қўши-
углеводородлар, 0,5 тонна углерод оксиди, линг ва хайрли ишга ўз ҳиссан-
30 кг.га яқин азот оксиди чиқаради. Дизель Ёқилғи гизни қўшинг дейман.
ёқилғисида ҳаракатланадиган автомобил- пистолети Ижодкорлар ҳомийси –
ларда бу кўрсаткичлар янада юқорироқ. «Илҳом»чиларнинг бу хайрли
Тадқиқотлар электромобиллар атроф Контроллер Батарея Бензин бак иши ҳар биримизга ибрат бўла
муҳит учун яхшироқ эканлигини, улар олади.
бензин ёки дизель ёнилғисида ҳаракатла- Электрмотор Бензин двигатель
надиган автомобилларга қараганда камроқ Эълон!
иссиқхона газлари ва ҳавони ифлосланти-
рувчи моддалар чиқаришини исботлади. Ф.Энгельс номли Тошкент
давлат чет тиллар педагогика
Яна бир қизиқ таҳлил... божи бекор қилинган ва ўша йил июль институти (ҳозирги ЎзДЖТУ)
ойига бориб акциз солиғи ҳам олиб томонидан 1991 йилда Махманов
Ўзбекистон Республикасида электромобиллар ривожланишига таъсир қилув- ташланган. Айни пайтда четдан енгил Эшпулат Райимовичга берилган
чи муҳим омил, анъанавий ёнилғига нисбатан электр энергиясининг нархи электромобиль олиб киришда 20 евро УВ-I 047437 рақамли диплом
ҳисобланади. божхона йиғими ва 15 фоизлик ҚҚС (рўйхатга олиш рақами – 12891)
тўлаш кифоя.
Ўзбекистон Республикасида 1 кВт-соат анъанавий автомобилда эса 96476 сўм (8,9 йўқолганлиги сабабли
электр энергиясининг нархи 450 сўм доллар) маблағ сарфланади. Натижада, мамлакатимизга 2020 ва БЕКОР ҚИЛИНАДИ.
(0,045 доллар)ни, АИ-92 бензинининг бир 2021 йилга келиб, 2018 йилга нисбатан мос
литри 10400 сўм (1,0 доллар)ни ташкил Сўнгги йилларда, юртимизга элек- равишда 10 ва 53 баробар кўп электромо- ЎзДЖТУ томонидан 1999 йил-
этади. 100 километр ҳаракат давомида тромобиль импорти учун бир қатор ен- биль импорт қилинган. да Жураева Юлдуз Давранбеков-
электромобиль 23 кВт соат энергия, анъ- гилликлар яратилиб келинаётган бўлиб, нага берилган В 016872 рақамли
анавий автомобиль эса тахминан 8,5 литр биргина мисол, электромобилларни олиб Нозим НОСИРОВ, диплом йўқолганлиги сабабли
ёқилғи сарфлайди. Демак, электромобилда келиш бўйича фуқаро- Давлат экология қўмитаси
100 км учун 11 220 сўм (1,035 доллар), ларимизга 2019 йил Атмосфера ҳавосини муҳофаза БЕКОР ҚИЛИНАДИ.
1 январдан божхона қилиш бошқармаси бош мутахассиси
12 www.ekogazeta.uz Андижон шаҳар ҳокими давлатга
№ 7 // 2022 йил 24 февраль
... ана шунақа гаплар1,7 млрд сўм зарар келтиргани айтилмоқда
Болаликка
Тафаккур
чипта
Дононинг
дарси
– Салом! Менга чипта беринг. Бир томонга, Аббосий халифа Ҳорун ар-Ра- ўзи тортади, бировнинг гуноҳи ҳид таралди. Бу ҳиднинг қаердан
фақат уёққа. шиднинг Баҳлул доно деган фази- бошқа одамга юкланмайди, дега- чиқаётганини излаган хизматчи-
латли зотга ҳурмати баланд эди. нидир. Бир қарашда бу гап тўғри. лар қўйнинг лошини топдилар.
– Бир томонга бўлмайди. Бориш-келиш. Чунки бу дарвеш ҳеч тортинмасдан Бироқ бошқа жиҳатдан, мўминлар
– Хўп, бўлмаса бориш-келишга беринг. Бугунга! халифага маслаҳат берарди. Хали- бир-бирларининг ойнасидир, яъни Халифа қўйни ким осиб қўйга-
– Бугунга йўқ. фа ҳам ҳар доим унинг сўзларига уларнинг бири иккинчисига тўғри нини дарров фаҳмлади.
– Бўлмасам қачонга бор? Энг яқин вақтга жуда қулоқ осар, насиҳатларига амал маслаҳат бериши Аллоҳ таолонинг
керак! қилар эди. амридир. – Баҳлулни топиб келинглар, –
– Энг яқини... Кечиринг, ўн йил кейинга бор. деб амр қилди.
– Беринг... Тўла бир кунга! Бир куни нимадир бўлиб хали- Шунинг учун
– Бир кунга йўқ! фа қандайдир масала юзасидан Баҳлул доно Баҳлул доно ҳазратлари келга-
– Илтимос, ҳеч бўлмаса бир соатга. янглиш қарор чиқарди. Баҳлул ҳазратлари нидан сўнг халифага бундай деди:
– Фақатгина бир дақиқага бор. доно ҳазратлари унга бу қарорини халифага эсда
– Майли, бир дақиқага бера қолинг. ўзгартириш кераклигини айтди. қоладиган дарс – Кўриб турганингиздек, ҳар
– Мана ушланг. Сизнинг болалик даврингизга Аммо бу гап халифага малол келиб: бермоқ истади. қўйни ўз оёғидан осади, аммо
чиптангиз! унинг ҳиди бошқаларни роҳатсиз
– Катта раҳмат! – Сиз айтишингиз керак бўлган Бир қўйни сўйиб сарой боғидаги қилади. Шунга ўхшаб жамиятда
– Ҳм-м... Сўрасак майлими? гапни айтдингиз, гуноҳ сиздан кўздан пана жойга оёғидан осиб баъзи кишиларнинг қилган қил-
– Албатта. соқит бўлди. Менинг қилган ишим- мишлари бошқаларининг тинчини
– Бор-йўғи бир дақиқада сиз болалигингизда дан сизга зарар етмайди. Ахир ҳар қўйди. бузади. Хато фасод чиқаради. Шу
нима қилмоқчисиз? Нима қилишга улгурасиз? қўйни ўз оёғидан осади-ку, – деди. Бир-икки кун ўтиб боғда бадбўй сабабдан ҳаммамиз бир-биримизга
– Мен ота-онамни қаттиқ-қаттиқ қучоқлайман, тўғри гапни сўзлашга масъулмиз.
икковини, бир вақтда!!! «Ҳар қўйни ўз оёғидан осади- Сиз ҳам ўзингизга қарата айтилган
лар», деганининг маъноси – ҳар ҳақ сўзни қабул этинг.
«Ҳикматлар жавоҳири» китобидан. ким қилган гуноҳи учун жазосини
Халифа уни мукофотлаб, янглиш
Бу қизиқ қароридан воз кечди.
Кўзлар Ўрта Осиё ноки «Қизил китоб»
ҳақида биласизми? Ўрта Осиё ноки Ғарбий гина бир марта М.Г. Попов томони-
Тянь-Шанга хос йўқолиб кет- дан йиғилган. Кейинги изланишлар
ган тур ҳисобланади ва Ўзбе- натижасиз тугаган.
кистоннинг Қизил китобига
киритилган. Шох-шаббали йирик дарахт. Барг-
лари йирик, кенг тухумсимон ёки
Мазкур тур фақатгина Тошкент деярли юмалоқ, четлари йирик ар-
вилояти Писком дарёси бўйидаги расимон, баргининг пастки томони
Испай ва Муллали қишлоқларида яшил, устки томони эса тўқ яшил,
ўсганлиги маълум. барг банди япроғидан қисқароқ.
Гуллари майда. Меваси йирик,
Кўпайиши ҳақида маълумотлар юмалоқ, кўкиш ёки сарғиш рангли,
йўқ, сони ҳам аниқланмаган, фақат- кечпишар, серсув, ширин. Май ойи-
да гуллаб, меваси октябрда пишади.
Шифобахш табиат
Кўпинча мева ва сабзавотларнинг пўстлоғини ташлаб
юборамиз. Зеро, улар ҳам шифобахш бўлиб, уларни ўз ўр-
нида ишлата олишни ўрганиш лозим.
Кўз вазни тахминан 7 граммга тенг, кўз соққа- Саримсоқ. Унинг устки қавати кексаликни бартараф этувчи антиоксидант-
сининг диаметри эса барча соғлом одамларда бир ларга бой саналади. Агар ошга ёки димлама таомларга уни пўсти билан
хил ҳажмда бўлиб, 24 мм.ни ташкил этади. солиш одатингизга барҳам бермасангиз кифоя. Пўстини қайнатиб, сови-
тилгач асал қўшиб ичилса ҳам бўлади.
Ҳамма гўдакларнинг кўзи туғилганида кўкиш-
кулранг бўлади. Икки ёшдан кейин болалар кўзи- Бақлажон. Баъзи таомларни тайёрлашда бақлажоннинг пўсти арчилади,
нинг асл ранги тўлиқ намоён бўлади. аслида эса бунга зарурат йўқ. Агар сиз организмдаги ҳужайра мембрана-
Ер юзидаги 1 фоиз одамнинг ўнг ва чап кўзи ларини ҳимоя этувчи насунин номли кучли антиоксидантнинг фойдаси
бошқа-бошқа рангларда. тегсин десангиз, бақлажонни пўсти билан енг.
Картошка. Ҳатто уни ҳам пўстидан ажратиш шарт эмас. Аниқлани-
Назарияга кўра, одам кўзи 10 миллионта ранг шича, картошкадаги В витаминлари гуруҳи ва микроэлементлардан
ни ажрата олади. Лекин амалда 150 тагача рангни ташкил топган озиқ моддаларнинг 20 фоизи айнан унинг пўстлоғида
ажрата олиш учун ҳам узоқ вақт машқ қилиш бўлар экан. Айниқса эрта баҳорги картошканинг пўсти кони фойда.
керак бўлади. Лимон, мандарин ва апельсин – С витаминига бой маҳсулотларни
Ҳар бир инсоннинг қорачиғидаги «нақш»лар ҳар ким ҳам пўсти билан истеъмол қилолмайди. Лекин пўстлоғидан кўп-
турлича бўлади. Унга қараб одамнинг шахсини гина уй бекалари унумли фойдаланишлари сир эмас. Цитрус меваларининг
аниқлаш ҳам мумкин. қуритилган пўстлоғи пишириқ хамири ва мурабболарга ўзгача ёқимли таъм
бағишлайди. Картошка, лавлаги сабзи каби баъзи сабзавотларни сувда қайнат-
ганда улардан қўшиб юборсангиз. Таркибини асраш билан бирга хушбўй таъм
беради.
ila vaTABIAT Таҳрир ҳайъати: Бош муҳаррир: Газета 2021 йил 14 июлда Ўзбекистон Республикаси Президенти Буюртма: г-227 123456
Ijtimoiy-siyosiy, ekologik gazeta Нарзулло ОБЛОМУРОДОВ Ҳусниддин БЕРДИЕВ Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар ISSN 2181-6190
Ўзбекистон Экологик Низомиддин БАКИРОВ агентлигида қайта рўйхатдан ўтказилган. Гувоҳнома рақами: № 0814. Обуна индекси — 193
партияси Марказий Абдулло ХУРСАНОВ Таҳририят манзили: Муассис: Адади: 1 286 нусха.
Кенгаши нашри Улуғбек МУСТАФОЕВ Тошкент шаҳри, 100000. «Оила даврасида» газетаси таҳририяти» масъулияти чекланган жамияти Нархи: келишув асосида.
Жусипбек КАЗБЕКОВ Амир Темур 1-тор кўчаси, «Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси б осмахонасида чоп Қоғоз бичими А-3, ҳажми
Камол ЖУМАНИЁЗОВ 2-уй. этилди. Босмахона манзили: Тошкент шаҳри, Буюк Турон кўчаси, 41. 3 босма табоқ.
Тел/факс: 71 234-83-45. Офсет усулида босилган.
E-mail: [email protected]
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
7-son, 2022-yil 24-fevral
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
«Oila va tabiat» gazetasi
- 1 - 12
Pages: